کوردیی ناوەندی
کوردیی ناوەندی، یان سۆرانی یەکێک لە زارە سەرەکییەکانی زمانی کوردییە[٢] کە لە ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستان قسەی پێ دەکرێت. لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان، باشووری پارێزگای ورمێ (ناوچەی ھەوشار و موکریان) لە شارەکانی شنۆ، نەغەدە، پیرانشار، مەھاباد، بۆکان، سەردەشت، ساینقەڵا، تیکاب و بەشی ھەرە زۆری پارێزگای کوردستان، شارەکانی سنە، سەقز، بانە، مەریوان، دیواندەرە، کامیاران، دێولان، قوروە، بیجار،جوانڕۆ و ڕوانسەر و سەلاسی باوەجانی دەشتی زەھاو و بەشێک لە شاری کرماشان و ناوچەیەک لە کولیایی لە پارێزگای کرماشان بەم زارە قسە دەکەن. لە باشووری کوردستان لە پارێزگاکانی کەرکووک، پارێزگای سلێمانی و ھەولێر بە ئەم شێوەزارە دەدوێن. شێوەزاری فەرمیی شانشینی کوردستان و کۆماری کوردستان بووە و ئێستا زمانی فەرمیی ھەرێمی کوردستان و کۆماری عێراقە.[٣] سلێمانی، ھەولێر، کەرکووک، سنە، بۆکان، مەھاباد، سەقز، مەریوان، بانە و پیرانشار لە ئەو شارە گەورانەن کە خەڵکەکەی بە ئەم زارە دەدوێن.
کوردیی ناوەندی | |
---|---|
سۆرانی، کوردی | |
![]() | |
قسەی پێدەکرێ لە | ![]() ![]() ![]() |
ناوچە | ڕۆژھەڵاتی ناوین |
ژمارەی ئاخێوەران | ١٥ ملیۆن کەس (٢٠٢١)[١] |
بنەماڵەی زمان | |
کۆدەکانی زمان | |
ISO 639-3 | ckb |
Linguasphere | 58-AAA-cae |
![]() |
وشە
دەستکاریزاراوەی کوردی سۆرانی نزیکەی ٩٢ ھەزار وشە لەخۆدەگرێت بەپێی فەرھەنگی زانستگای کوردستان.[٤]
ئاخێوەران
دەستکاریشارستانە گەورەکانی ئاخێوەری ئەم شێوەزارە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا بە پێی ئاماری ساڵی ٢٠١٦ ناوەندی ئاماری ئێران ئەمانەن:
ڕیز | شارستان | ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٦)[٥] | زمان و شێوەزارەکانی تر |
---|---|---|---|
١ | سنە | ٥٠١٬٤٠٢ | |
٢ | سەقز | ٢۴۸،۵۲۹[٦] | |
٣ | بۆکان | ۲۴۲،۱۴۷ | |
٤ | مەهاباد | ٢۳۷،۸۲۰ | |
٥ | میاندواو | ٢٢٥،٣٤٥ | زمانی ئازەربایجانی (زۆرینە) |
٦ | مەریوان | ١٩٥٬٢٦٣ | |
٧ | بانە | ١٥٨٬٦٩٠ | |
٨ | قوروە | ١٤٠٬١٩٢ | |
٩ | پیرانشار | ١٣٨٬٨٦٤ | |
١٠ | نەغەدە | ١٢١٬٦٠٢ | زمانی ئازەربایجانی |
۱١ | سەردەشت | ١١٨٬٨٤٩ | |
١٢ | کامیاران | ١٠٢٬٨٥٦ | |
١٣ | ساینقەڵا | ٩٢٬٤٥٦ | زمانی ئازەربایجانی |
١٤ | بیجاڕ | ٨٩٬١٦٢ | |
١٥ | سەرپێڵی زەھاو | ٨٥٬٣٤٢ | شێوەزاری کوردیی باشووری (زۆرینە) |
١٦ | تیکاب | ٨٠٬٥٥٦ | زمانی ئازەربایجانی |
١٧ | دیواندەرە | ٨٠٬٠٤٠ | |
١٨ | جوانڕۆ | ٧٥٬١٦٩ | |
١٩ | شنۆ | ٧٣٬٨٨٦ | |
٢٠ | دێولان | ٦٤٬٠١٥ | |
٢١ | پاوە | ٦٠٬٤٣١ | شێوەزاری ھەورامی |
٢٢ | ڕوانسەر | ٤٧٬٦٥٧ | |
٢٣ | سەوڵاوا | ٤٤٬٩٤٠ | شێوەزاری ھەورامی |
٢٤ | سەلاسی باوەجانی | ٣٥٬٢١٩ |
ئەلفوبێ
دەستکاریبۆ نووسینی کوردیی ناوەندی زیاتر لە ئەلفوبێی ئارامی کەڵک وەردەگیرێ و لە پەنا ئەلفوبێی ئارامیش لە ئەلفوبێی لاتینی کەم تا کورتێک کەڵک وەر دەگیرێ.
ھەڵسەنگاندن لەگەڵ کوردیی باکووری
دەستکاریجێناوە سەربەخۆکان لە کوردیی باکووری و کوردیی ناوەندی؛
کوردیی ناوەندی | کوردیی باکووری | |
---|---|---|
من | ئەز-من | |
تۆ | تو-تە | |
ئەو | ئەو-وی/وێ | |
ئێمە | ئەم-مە | |
ئێوە | ھوون-وە | |
ئەوان | ئەو-وان |
دابەشبوونی زمان
دەستکاری- -language = واتا زمان بۆ نموونە زمانی کوردی
- -Dialect = واتا زار کە بچووکترە لە زمان بۆ نموونە زاری کوردیی ناوندی
- -Subdialect = واتا شێوەزار یان دەڤۆک کە بچووکترە لە زار بۆ نموونە شێوەزاری موکریانی
- موکریانی شێوەزارێکە لە زاری کوردیی ناوەندی(سۆرانی) و سەر بە زمانی کوردییە.
سەرچاوەکان
دەستکاری- ^ Sheyholislami (2021), p. 633.
- ^ http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/215
- ^ زەبیحی ١٣٦٧، ل ٤٢
- ^ ماجد مەردۆخ ڕۆحانی (٢٠١٨). فەرھەنگی زانستگای کوردستان. سنە، ئێران: پەخشانگای زانستگای کوردستان.
- ^ "ئاماری سەرانسەری 1395ی ھەتاوە شار و گوندەکانی ئێران". آمار. Archived from the original on 6ی Septemberی 2019. Retrieved 14ی Septemberی 2019.
{{cite web}}
: Check date values in:|accessdate=
و|archive-date=
(help) - ^ "آمار جمعیت استان کوردستان به تفکیک شهرها در سال 1400". پایگاه خبری تحلیلی هاولاتی (بە فارسی). 2022-06-06. Retrieved 2023-07-17.
زەبیحی، عەبدوڕەحمان. قامووسی زمانی کوردی، ورمێ: ناوەندی بڵاوکردنەوەی فەرھەنگ و ئەدەبیاتی کوردی، ١٣٦٧
بەستەرە دەرەکییەکان
دەستکاری
ھەڵەی لوا لە package.lua لە ڕیزی 80:module 'Module:Pagetype/setindex' not found.
داڕێژە:کولکە
کۆمنزی ویکیمیدیا، میدیای پەیوەندیدار بە کوردیی ناوەندی تێدایە. |