288/901 yilinda Malazgirt’te dogan Ebu Ali el-Kâli, Musul’deki tahsilinin ardindan hayatinin onem... more 288/901 yilinda Malazgirt’te dogan Ebu Ali el-Kâli, Musul’deki tahsilinin ardindan hayatinin onemli bir kismini Bagdat’ta gecirmis ve burada Arap diline dair onemli seviyede muktesebat elde etmis bir dil âlimidir. Bu alandaki yetkinliginin yeterince takdir gormedigi dusuncesiyle Bagdat’tan ayrilarak Endulus’un baskenti Kurtuba’ya (Cordoba) yerlesen Ebu Ali el-Kâli, 356/967 yilinda olumune kadar hayatinin yaklasik son yirmi bes yilini Endulus’te yasamistir. Ebu Ali el-Kâli’nin Endulus’e gidisi, buradaki dil calismalarinin tarihi acisindan bir donum noktasi teskil etmistir. Zira o, Arap dilinin iki onemli mektebi Kufe ve Basra okullarinin en onemli temsilcilerinden el-Muberred ve Sa‘leb’den de ders almis bir bakima bu iki mektebi kendisinde birlestirmis olan Zeccâc’in ogrencisiydi. Onun Endulus’teki dil calismalari uzerindeki belirleyici etkisinin temelinde sahip oldugu bu ilmi birikimi yeni yerlestigi Kurtuba’da ogrencilerine aktarmasi ile Arap diline dair kendi telifleri bulunmaktay...
Ortacag’da Islâm dunyasinda tip alanindaki calismalarla one cikan bolgelerden biri Endulus’tur. T... more Ortacag’da Islâm dunyasinda tip alanindaki calismalarla one cikan bolgelerden biri Endulus’tur. Tip alaninda ozellikle IV/X-VI/XII. yuzyillarda onemli gelismelerin kaydedildigi Endulus’te yaklasik sekiz yuzyil devam eden Islâm hakimiyeti boyunca Kurtuba (Cordoba), Tuleytula (Toledo), Isbiliye (Sevilla) ve Girnata (Granada) gibi sehirler tip calismalariyla one cikmis ve bu sehirlerde cok sayida tabip yetismistir. Teorik tip bilgisiyle uygulama tecrubelerini birlestiren tabiplerin tum bu birikimlerini cocuklarina aktarmalarinin sonucu olarak tabiplik cogu zaman bir aile meslegi haline gelmistir. Endulus’e gelerek Kurtuba’ya yerlesen Harranli tabip Yunus b. Ahmed ve kendisi gibi tabip olarak meshur olan ogullari Ahmed b. Yunus ve Omer b. Yunus bu durumun Endulus’teki ilk meshur orneklerinden biridir. Endulus’te tip alaninda devam eden calismalarin sonucu olarak teorik tip bilgisiyle uygulama tecrubeleri aile icerisinde aktarilmis ve Enduluslu tabip aileler ortaya cikmistir. Bu alanda E...
Abdurrahman b. Muâviye’nin 139/756 yılında Endülüs idaresini kontrolü altına almasıyla, doğuda Ab... more Abdurrahman b. Muâviye’nin 139/756 yılında Endülüs idaresini kontrolü altına almasıyla, doğuda Abbâsîler tarafından yıkılan Emevî devleti Endülüs’te yeniden hayat bulmuştur. Endülüs Emevî Devleti kuruluşundan yıkıldığı 422/1031 yılına kadar geçen yaklaşık üç yüzyıllık dönem boyunca İber Yarımadası’ndaki komşu Kastilya, Leon ve Aragon gibi Hıristiyan krallıkların yanı sıra çeşitli devletlerle ikili ilişkiler geliştirmiştir. Bu ilişkilerin yarımada dışıyla ilk kez III/IX. yüzyılın ortalarına doğru Bizans İmparatorluğu tarafından II. Abdurrahman’a gönderilen bir heyetle başladığı bilinmektedir. Bizans elçisinin Kurtuba’ya gelişinden kısa bir süre sonra aynı hükümdar döneminde Vikingler ve Roma-Germen İmparatorluğu’na elçi gönderilmiş, böylece Endülüs Emevî Devleti’nin dönemin önemli devletleriyle diplomatik münasebetler kurması sağlanmıştır. 317/929 yılında Endülüs’te halifeliği ilan eden Abdurrahman en-Nâsır döneminde Bizans İmparatorluğu ve Roma-German İmparatorluğu’yla devam eden diplomatik münasebetlere Hazarlarla tesis edilen ilişkiler de eklenerek devletin ilişkileri daha geniş bir coğrafyaya ulaşmıştır. Söz konusu diplomatik münasebetlerin siyasî sonuçlarının yanı sıra ekonomi, ilim ve sanat gibi alanlar üzerinde etkileri ve katkıları da görülmüştür. Bu çalışma, Endülüs Emevî Devleti ile Bizans İmparatorluğu arasındaki diplomatik münasebetleri ve bu münasebetler yoluyla Endülüs’te ilmî hayatta ve sanat alanında görülen Bizans etkilerini incelemeyi hedeflemektedir.
Ortaçağ"da İslâm dünyasında tıp alanındaki çalışmalarla öne çıkan bölgelerden biri Endülüs"tür. T... more Ortaçağ"da İslâm dünyasında tıp alanındaki çalışmalarla öne çıkan bölgelerden biri Endülüs"tür. Tıp alanında özellikle IV/X-VI/XII. yüzyıllarda önemli gelişmelerin kaydedildiği Endülüs"te yaklaşık sekiz yüzyıl devam eden İslâm hakimiyeti boyunca Kurtuba (Córdoba), Tuleytula (Toledo), İşbîliye (Sevilla) ve Gırnata (Granada) gibi şehirler tıp çalışmalarıyla öne çıkmış ve bu şehirlerde çok sayıda tabip yetişmiştir. Teorik tıp bilgisiyle uygulama tecrübelerini birleştiren tabiplerin tüm bu birikimlerini çocuklarına aktarmalarının sonucu olarak tabiplik çoğu zaman bir aile mesleği haline gelmiştir. Endülüs"e gelerek Kurtuba"ya yerleşen Harranlı tabip Yunus b. Ahmed ve kendisi gibi tabip olarak meşhur olan oğulları Ahmed b. Yunus ve Ömer b. Yunus bu durumun Endülüs"teki ilk meşhur örneklerinden biridir. Endülüs"te tıp alanında devam eden çalışmaların sonucu olarak teorik tıp bilgisiyle uygulama tecrübeleri aile içerisinde aktarılmış ve Endülüslü tabip aileler ortaya çıkmıştır. Bu alanda Endülüs"te meşhur olan aileler arasında özellikle İşbîliyeli Benî Zühr ailesi, birkaç kuşak boyunca hekim yetiştiren bir aile olarak öne çıkmıştır. Bu çalışma, Benî Zühr ailesinin tıp alanındaki çalışmalarıyla tanınan mensuplarının çalışmalarını ve Endülüs tıp tarihindeki yerini incelemeyi hedeflemektedir.
Öz: Abbâsî ihtilaliyle birlikte Emevî Devleti yıkıldı ve hilâfet 132/750'de Abbâsîlere geçti. Eme... more Öz: Abbâsî ihtilaliyle birlikte Emevî Devleti yıkıldı ve hilâfet 132/750'de Abbâsîlere geçti. Emevî hanedan mensuplarından Abdurrahman b. Muâviye'nin Şam bölgesinden Endülüs'e gelerek burada idareyi ele geçirmesiyle 138/756 yılında Endülüs Emevî Devleti kuruldu. Abbâsî hilâfetini tanımayan Endülüs Emevî hükümdarları kendilerini halife olarak da görmediler. Ne var ki IV/X. yüzyıl başlarında Endülüs Emevî hükümdarı olan III. Abdurrahman, 316/929 senesinde Endülüs'te halifeliği ilan etti ve bundan birkaç yıl sonra hilâfet merkezi olmak üzere Kurtuba (Córdoba) yakınlarında Medînetüzzehrâ adını verdiği yeni bir şehir kurdu. Şehir tipolojisi açısından Endülüs'te müslümanlar tarafından inşa edilen şehirlerden farklı bir karaktere sahip olduğu anlaşılan Medînetüzzehrâ, halife ve üst düzey bürokratların yaşadıkları ve kısmen de Kurtuba halkının yerleştiği bir merkezdi. İnşası kırk yıla yakın bir sürede tamamlanan Medînetüzzehrâ kısa süre içinde Endülüs'ün en görkemli şehri haline geldi; ilmî ve kültürel faaliyetler için de seçkin bir merkez oldu. V/XI. yüzyıl başlarında Endülüs'te yaşanan sosyal sorunlar ve ardından yaşanan siyasî parçalanma döneminde büyük tahribata uğrayarak terk edildi. Bu makalede Medînetüzzehrâ'nın kuruluş sürecinden tahribata uğrayıp metruk hale gelişine kadar olan dönemdeki siyasî ve kültürel durumu ele alınacaktır. Anahtar kelimeler: Endülüs, III. Abdurrahman, Medînetüzzehrâ, hilâfet, şehir.
İslam Te'lif Geleneğinde Biyografi Yazıcılığı, 2018
Endülüs ulemasına dair günümüze ulaşan en eski tabakât ve terâcim eserleri IV/X. yüzyıla aittir. ... more Endülüs ulemasına dair günümüze ulaşan en eski tabakât ve terâcim eserleri IV/X. yüzyıla aittir. Huşenî’nin Ahbârü’l-fukahâ ve’l-muhaddisîn ile Kudâtu Kurtuba, Zübeydî’nin Tabakâtü’n-nahviyyîn ve’l-lügaviyyîn ve İbn Cülcül’ün Tabakâtü’l-etıbbâ ve’l-hukemâ’sı, bu yüzyılda yazılmış olan eserlerde münhasıran belli bir alanda ihtisas sahibi olan kişilerin konu edinildiğini göstermektedir. V/XI. yüzyılın hemen başlarında ise Endülüs tabakât ve terâcim yazıcılığında önemli bir gelişim görülür. Endülüs’te fıkıh, hadis ve kıraat gibi dinî ilimlerin yanı sıra edebiyat, tıp ve matematik gibi alanlarda yetişen ilim adamları hakkında da bilgi veren ilk eser olan İbnü’l-Faradî’nin Târîhu ulemâi’l-Endelüs adlı eseri bu yeni döneme işaret eder. Söz konusu eserin telifini Endülüs’te tabakât ve terâcim yazıcılığının dönüm noktalarından biri olarak kabul etmek mümkündür. Zira İbn Beşküvâl’in es-Sıla, İbnü’l-Ebbâr’ın et-Tekmile li Kitâbi’s-Sıla, İbn Abdülmelik’in ez-Zeyl ve’t-Tekmile ve İbnü’z-Zübeyr’in Sılatü’s-Sıla adlı eserleri gibi İbnü’l-Faradî’nin Târîhu ulemâi’l-Endelüs’ü üzerine yazılmış zeyillerle çeşitli alanlarda temayüz eden Endülüs uleması hakkında bir tabakât ve terâcim literatürü ortaya çıkmıştır. Bu çalışma, Endülüs’te biyografi yazıcılığının doğuşu ve gelişimini ele almayı ve söz konusu literatürü Doğu İslâm dünyası ile Endülüs arasındaki ilmî irtibatlar bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır.
Bu çalışma Endülüs'ün İslam medeniyetinin bilim ve kültür havzalarından biri haline geliş sürecin... more Bu çalışma Endülüs'ün İslam medeniyetinin bilim ve kültür havzalarından biri haline geliş sürecini incelemektedir.
Öz Endülüs'te İslâm hakimiyeti boyunca müslümanlar tarafından çok sayıda şehir kurulmuştur. Bu şe... more Öz Endülüs'te İslâm hakimiyeti boyunca müslümanlar tarafından çok sayıda şehir kurulmuştur. Bu şehirlerden biri olan Mecrît, zaman içinde ismi Madrid haline dönüşerek 1561 yılında İspanya Krallığı'nın başkenti yapılmış olup bu yönüyle Avrupa başkentleri arasında müslümanlar tarafından kurulan tek şehir olma özelliğine sahiptir. Endülüs'ün kuzeyinde, Kastilya-León Krallığı'na karşı Endülüs topraklarının güvenliğini sağlamak üzere Endülüs Emevî Devleti hükümdarı Emîr I. Muhammed döneminde IX. yüzyılın ikinci yarısında bir garnizon olarak kurulan Mecrît, kısa süre içinde etrafında yerleşimin olduğu bir şehir halini almıştır. Endülüs idarî yapısına göre Sağrülevsat (Orta Sınır) bölgesinde yer alan Mecrît, siyasî ve kültürel açıdan Endülüs'ün en önemli şehirlerinden olan Tuleytula'ya (Toledo) coğrafî yakınlığın da sağladığı avantajla kısa zaman içinde ilmî faaliyetlerin gerçekleştiği bir şehre dönüşmüş ve "el-Mecrîtî" nisbesiyle tanınan âlimler yetişmiştir. Kastilya Krallığı'nın Endülüs toprakları üzerindeki baskısının arttığı ve nihayet Tuleytula'nın adı geçen krallık topraklarına katıldığı dönemde müslümanların kaybettiği yerler arasında Mecrît de bulunmaktaydı. Bu makalede Mecrît'in İslâm hakimiyeti döneminde kuruluşuyla başlayan ve bir İslâm şehri haline geliş süreci siyasî ve ilmî hayat merkezinde incelenmesi amaçlanmaktadır. Anahtar kelimeler: Endülüs, Mecrît, Sağrülevsat, şehir, savunma. Abstract Many cities had been built by the Muslims in al-Andalus in the Islamic period. Majrīt was one of these cities and its name, in time, transformed to Madrid, that became the capital of the Spanish Kingdom in 1561. In terms of this quality, Madrid is the only city built by the Muslims among the European capitals. Majrīt was established a headquarters in the northern border of al-Andalus in order to provide the security of the territory of al-Andalus against the kingdoms of Castille and Leon in the second half of the 9 th century in the reign of Muhammad I being the ruler of the Spanish Umayyads. However, it soon became a city with settlements around it. According to administrative structure of al-Andalus, Majrīt was situated in the Middle March (thagr al-awsat) of al-Andalus; thus, the city was very close to Toledo being politically and culturally one of the most important Andalusian cities. Because of the closeness of Toledo, Majrīt had soon turned into a city where scientific activities flourished and some scholars known as "al-Majrītī" had grown up.
İslâm Araştırmaları Dergisi, 42 (2019): 29-60 Bu makalede V. (XI.) yüzyıla kadar Endülüs kaynakla... more İslâm Araştırmaları Dergisi, 42 (2019): 29-60 Bu makalede V. (XI.) yüzyıla kadar Endülüs kaynaklarında bir şehir olarak adına rast-lanmayan Gırnata'nın (Granada) Endülüs Emevî Devleti'nin yıkılış yılları ile başlayan ve mülûkü't-tavâif dönemi boyunca devam eden şehirleşme süreci ilmî faaliyetler merkezinde ele alınmaktadır. Endülüs'te İslâm hâkimiyetinin en uzun sürdüğü şe-hir olan Gırnata'nın fetihten V. (XI.) yüzyıla kadarki dönemde idarî açıdan İlbîre'ye (Elvira) bağlı ve kaynaklarda adı ancak birkaç yerde geçen küçük bir yerleşim biri-mi olduğu görülür. Gırnata'da şehirleşme, V. (XI.) yüzyılın ilk çeyreğinde, Endülüs Emevî Devleti'nin yıkılış sürecinde öne çıkan Berberî ailelerden biri olan Zîrîler'in, kısa bir süre önce yerleştikleri İlbîre'den ayrılarak buraya yerleşmeleriyle başlamıştır. Gırnata'nın değişen idarî ve siyasî konumu şehirde sürdürülen ilmî faaliyetlere de yansımıştır. Gırnata'da mülûkü't-tavâif dönemine kadar kayda değer herhangi bir ilmî faaliyete rastlanmazken, bahsi geçen dönemde Zîrîler'in idaresi altında canlı bir ilmî hareketlilik başlamıştır. Bu dönemde Gırnatalı öğrencilerin Endülüs içinde ve dışı-na gerçekleştirdikleri rihleler yoluyla Gırnata'ya zengin bir ilmî birikim taşınmış ve Gırnatalı ulema aileleri ortaya çıkmıştır. Zîrîler'in idaresi altında Gırnata, V. (XI.) asır başlarında İlbîre'den aldığı göç sonucu ve aynı yıllarda Kurtuba'da (Córdoba) yaşanan sosyal problemler sebebiyle buradan ayrılan çok sayıda ilim adamının yerleştikleri şehirlerden biri haline gelmiş ve süratle bir ilim merkezi olma yoluna girmiştir.
Endülüs'te Dil Çalışmalarının Kurucu İsmi: Ebû Ali el-Kâlî , 2019
Öz 288/901 yılında Malazgirt'te doğan Ebû Ali el-Kâlî, Musul'daki tahsilinin ardından hayatının ö... more Öz 288/901 yılında Malazgirt'te doğan Ebû Ali el-Kâlî, Musul'daki tahsilinin ardından hayatının önemli bir kısmını Bağdat'ta geçirmiş ve burada Arap diline dair ileri seviyede müktesebat elde etmiş bir dil âlimidir. Dil, edebiyat ve şiirdeki yetkinliğinin yeterince takdir görmediği düşüncesiyle yirmi üç yıl yaşadığı Bağdat'tan 328/941 yılında ayrılarak Endülüs'ün başkenti Kurtuba'ya (Córdoba) yerleşen Ebû Ali el-Kâlî, 356/967 yılında ölümüne kadar hayatının yirmi beş yılını Endülüs'te yaşamıştır. Ebû Ali el-Kâlî'nin Endülüs'e gidişi, buradaki dil çalışmalarının seyri açısından bir dönüm noktası teşkil etmiştir. Zira dile dair yaklaşımıyla, Arap dilinin iki önemli mektebinden biri olan Basra dil mektebine mensup olduğu kabul edilmekle birlikte, Arap dilinin diğer önemli mektebi olan Kûfe dil mektebine mensup âlimlerden de ders almış, bir bakıma bu iki mektebi ilmî şahsiyetinde birleştirmişti. Bağdat'taki uzun ikameti boyunca çeşitli hocalardan Arap dilinin yapısı, edebiyat ve şiire dair çok sayıda eser okumuş olan Ebû Ali el-Kâlî'nin Endülüs'teki dil çalışmaları üzerindeki belirleyici etkisinin temelinde yerleştiği Kurtuba'da çok sayıda öğrenci yetiştirmesi ile Arap diline dair kendi telifleri bulunmaktaydı. Bu çalışmada Ebû Ali el-Kâlî'nin Endülüs'e gelişine kadarki dönemde Endülüs'teki dil çalışmalarına genel hatlarıyla temas edilerek bu önemli dil âliminin Endülüs'teki dil çalışmalarına yapmış olduğu katkılar ve bu alanda bıraktığı etkiler ele alınacaktır.
288/901 yilinda Malazgirt’te dogan Ebu Ali el-Kâli, Musul’deki tahsilinin ardindan hayatinin onem... more 288/901 yilinda Malazgirt’te dogan Ebu Ali el-Kâli, Musul’deki tahsilinin ardindan hayatinin onemli bir kismini Bagdat’ta gecirmis ve burada Arap diline dair onemli seviyede muktesebat elde etmis bir dil âlimidir. Bu alandaki yetkinliginin yeterince takdir gormedigi dusuncesiyle Bagdat’tan ayrilarak Endulus’un baskenti Kurtuba’ya (Cordoba) yerlesen Ebu Ali el-Kâli, 356/967 yilinda olumune kadar hayatinin yaklasik son yirmi bes yilini Endulus’te yasamistir. Ebu Ali el-Kâli’nin Endulus’e gidisi, buradaki dil calismalarinin tarihi acisindan bir donum noktasi teskil etmistir. Zira o, Arap dilinin iki onemli mektebi Kufe ve Basra okullarinin en onemli temsilcilerinden el-Muberred ve Sa‘leb’den de ders almis bir bakima bu iki mektebi kendisinde birlestirmis olan Zeccâc’in ogrencisiydi. Onun Endulus’teki dil calismalari uzerindeki belirleyici etkisinin temelinde sahip oldugu bu ilmi birikimi yeni yerlestigi Kurtuba’da ogrencilerine aktarmasi ile Arap diline dair kendi telifleri bulunmaktay...
Ortacag’da Islâm dunyasinda tip alanindaki calismalarla one cikan bolgelerden biri Endulus’tur. T... more Ortacag’da Islâm dunyasinda tip alanindaki calismalarla one cikan bolgelerden biri Endulus’tur. Tip alaninda ozellikle IV/X-VI/XII. yuzyillarda onemli gelismelerin kaydedildigi Endulus’te yaklasik sekiz yuzyil devam eden Islâm hakimiyeti boyunca Kurtuba (Cordoba), Tuleytula (Toledo), Isbiliye (Sevilla) ve Girnata (Granada) gibi sehirler tip calismalariyla one cikmis ve bu sehirlerde cok sayida tabip yetismistir. Teorik tip bilgisiyle uygulama tecrubelerini birlestiren tabiplerin tum bu birikimlerini cocuklarina aktarmalarinin sonucu olarak tabiplik cogu zaman bir aile meslegi haline gelmistir. Endulus’e gelerek Kurtuba’ya yerlesen Harranli tabip Yunus b. Ahmed ve kendisi gibi tabip olarak meshur olan ogullari Ahmed b. Yunus ve Omer b. Yunus bu durumun Endulus’teki ilk meshur orneklerinden biridir. Endulus’te tip alaninda devam eden calismalarin sonucu olarak teorik tip bilgisiyle uygulama tecrubeleri aile icerisinde aktarilmis ve Enduluslu tabip aileler ortaya cikmistir. Bu alanda E...
Abdurrahman b. Muâviye’nin 139/756 yılında Endülüs idaresini kontrolü altına almasıyla, doğuda Ab... more Abdurrahman b. Muâviye’nin 139/756 yılında Endülüs idaresini kontrolü altına almasıyla, doğuda Abbâsîler tarafından yıkılan Emevî devleti Endülüs’te yeniden hayat bulmuştur. Endülüs Emevî Devleti kuruluşundan yıkıldığı 422/1031 yılına kadar geçen yaklaşık üç yüzyıllık dönem boyunca İber Yarımadası’ndaki komşu Kastilya, Leon ve Aragon gibi Hıristiyan krallıkların yanı sıra çeşitli devletlerle ikili ilişkiler geliştirmiştir. Bu ilişkilerin yarımada dışıyla ilk kez III/IX. yüzyılın ortalarına doğru Bizans İmparatorluğu tarafından II. Abdurrahman’a gönderilen bir heyetle başladığı bilinmektedir. Bizans elçisinin Kurtuba’ya gelişinden kısa bir süre sonra aynı hükümdar döneminde Vikingler ve Roma-Germen İmparatorluğu’na elçi gönderilmiş, böylece Endülüs Emevî Devleti’nin dönemin önemli devletleriyle diplomatik münasebetler kurması sağlanmıştır. 317/929 yılında Endülüs’te halifeliği ilan eden Abdurrahman en-Nâsır döneminde Bizans İmparatorluğu ve Roma-German İmparatorluğu’yla devam eden diplomatik münasebetlere Hazarlarla tesis edilen ilişkiler de eklenerek devletin ilişkileri daha geniş bir coğrafyaya ulaşmıştır. Söz konusu diplomatik münasebetlerin siyasî sonuçlarının yanı sıra ekonomi, ilim ve sanat gibi alanlar üzerinde etkileri ve katkıları da görülmüştür. Bu çalışma, Endülüs Emevî Devleti ile Bizans İmparatorluğu arasındaki diplomatik münasebetleri ve bu münasebetler yoluyla Endülüs’te ilmî hayatta ve sanat alanında görülen Bizans etkilerini incelemeyi hedeflemektedir.
Ortaçağ"da İslâm dünyasında tıp alanındaki çalışmalarla öne çıkan bölgelerden biri Endülüs"tür. T... more Ortaçağ"da İslâm dünyasında tıp alanındaki çalışmalarla öne çıkan bölgelerden biri Endülüs"tür. Tıp alanında özellikle IV/X-VI/XII. yüzyıllarda önemli gelişmelerin kaydedildiği Endülüs"te yaklaşık sekiz yüzyıl devam eden İslâm hakimiyeti boyunca Kurtuba (Córdoba), Tuleytula (Toledo), İşbîliye (Sevilla) ve Gırnata (Granada) gibi şehirler tıp çalışmalarıyla öne çıkmış ve bu şehirlerde çok sayıda tabip yetişmiştir. Teorik tıp bilgisiyle uygulama tecrübelerini birleştiren tabiplerin tüm bu birikimlerini çocuklarına aktarmalarının sonucu olarak tabiplik çoğu zaman bir aile mesleği haline gelmiştir. Endülüs"e gelerek Kurtuba"ya yerleşen Harranlı tabip Yunus b. Ahmed ve kendisi gibi tabip olarak meşhur olan oğulları Ahmed b. Yunus ve Ömer b. Yunus bu durumun Endülüs"teki ilk meşhur örneklerinden biridir. Endülüs"te tıp alanında devam eden çalışmaların sonucu olarak teorik tıp bilgisiyle uygulama tecrübeleri aile içerisinde aktarılmış ve Endülüslü tabip aileler ortaya çıkmıştır. Bu alanda Endülüs"te meşhur olan aileler arasında özellikle İşbîliyeli Benî Zühr ailesi, birkaç kuşak boyunca hekim yetiştiren bir aile olarak öne çıkmıştır. Bu çalışma, Benî Zühr ailesinin tıp alanındaki çalışmalarıyla tanınan mensuplarının çalışmalarını ve Endülüs tıp tarihindeki yerini incelemeyi hedeflemektedir.
Öz: Abbâsî ihtilaliyle birlikte Emevî Devleti yıkıldı ve hilâfet 132/750'de Abbâsîlere geçti. Eme... more Öz: Abbâsî ihtilaliyle birlikte Emevî Devleti yıkıldı ve hilâfet 132/750'de Abbâsîlere geçti. Emevî hanedan mensuplarından Abdurrahman b. Muâviye'nin Şam bölgesinden Endülüs'e gelerek burada idareyi ele geçirmesiyle 138/756 yılında Endülüs Emevî Devleti kuruldu. Abbâsî hilâfetini tanımayan Endülüs Emevî hükümdarları kendilerini halife olarak da görmediler. Ne var ki IV/X. yüzyıl başlarında Endülüs Emevî hükümdarı olan III. Abdurrahman, 316/929 senesinde Endülüs'te halifeliği ilan etti ve bundan birkaç yıl sonra hilâfet merkezi olmak üzere Kurtuba (Córdoba) yakınlarında Medînetüzzehrâ adını verdiği yeni bir şehir kurdu. Şehir tipolojisi açısından Endülüs'te müslümanlar tarafından inşa edilen şehirlerden farklı bir karaktere sahip olduğu anlaşılan Medînetüzzehrâ, halife ve üst düzey bürokratların yaşadıkları ve kısmen de Kurtuba halkının yerleştiği bir merkezdi. İnşası kırk yıla yakın bir sürede tamamlanan Medînetüzzehrâ kısa süre içinde Endülüs'ün en görkemli şehri haline geldi; ilmî ve kültürel faaliyetler için de seçkin bir merkez oldu. V/XI. yüzyıl başlarında Endülüs'te yaşanan sosyal sorunlar ve ardından yaşanan siyasî parçalanma döneminde büyük tahribata uğrayarak terk edildi. Bu makalede Medînetüzzehrâ'nın kuruluş sürecinden tahribata uğrayıp metruk hale gelişine kadar olan dönemdeki siyasî ve kültürel durumu ele alınacaktır. Anahtar kelimeler: Endülüs, III. Abdurrahman, Medînetüzzehrâ, hilâfet, şehir.
İslam Te'lif Geleneğinde Biyografi Yazıcılığı, 2018
Endülüs ulemasına dair günümüze ulaşan en eski tabakât ve terâcim eserleri IV/X. yüzyıla aittir. ... more Endülüs ulemasına dair günümüze ulaşan en eski tabakât ve terâcim eserleri IV/X. yüzyıla aittir. Huşenî’nin Ahbârü’l-fukahâ ve’l-muhaddisîn ile Kudâtu Kurtuba, Zübeydî’nin Tabakâtü’n-nahviyyîn ve’l-lügaviyyîn ve İbn Cülcül’ün Tabakâtü’l-etıbbâ ve’l-hukemâ’sı, bu yüzyılda yazılmış olan eserlerde münhasıran belli bir alanda ihtisas sahibi olan kişilerin konu edinildiğini göstermektedir. V/XI. yüzyılın hemen başlarında ise Endülüs tabakât ve terâcim yazıcılığında önemli bir gelişim görülür. Endülüs’te fıkıh, hadis ve kıraat gibi dinî ilimlerin yanı sıra edebiyat, tıp ve matematik gibi alanlarda yetişen ilim adamları hakkında da bilgi veren ilk eser olan İbnü’l-Faradî’nin Târîhu ulemâi’l-Endelüs adlı eseri bu yeni döneme işaret eder. Söz konusu eserin telifini Endülüs’te tabakât ve terâcim yazıcılığının dönüm noktalarından biri olarak kabul etmek mümkündür. Zira İbn Beşküvâl’in es-Sıla, İbnü’l-Ebbâr’ın et-Tekmile li Kitâbi’s-Sıla, İbn Abdülmelik’in ez-Zeyl ve’t-Tekmile ve İbnü’z-Zübeyr’in Sılatü’s-Sıla adlı eserleri gibi İbnü’l-Faradî’nin Târîhu ulemâi’l-Endelüs’ü üzerine yazılmış zeyillerle çeşitli alanlarda temayüz eden Endülüs uleması hakkında bir tabakât ve terâcim literatürü ortaya çıkmıştır. Bu çalışma, Endülüs’te biyografi yazıcılığının doğuşu ve gelişimini ele almayı ve söz konusu literatürü Doğu İslâm dünyası ile Endülüs arasındaki ilmî irtibatlar bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır.
Bu çalışma Endülüs'ün İslam medeniyetinin bilim ve kültür havzalarından biri haline geliş sürecin... more Bu çalışma Endülüs'ün İslam medeniyetinin bilim ve kültür havzalarından biri haline geliş sürecini incelemektedir.
Öz Endülüs'te İslâm hakimiyeti boyunca müslümanlar tarafından çok sayıda şehir kurulmuştur. Bu şe... more Öz Endülüs'te İslâm hakimiyeti boyunca müslümanlar tarafından çok sayıda şehir kurulmuştur. Bu şehirlerden biri olan Mecrît, zaman içinde ismi Madrid haline dönüşerek 1561 yılında İspanya Krallığı'nın başkenti yapılmış olup bu yönüyle Avrupa başkentleri arasında müslümanlar tarafından kurulan tek şehir olma özelliğine sahiptir. Endülüs'ün kuzeyinde, Kastilya-León Krallığı'na karşı Endülüs topraklarının güvenliğini sağlamak üzere Endülüs Emevî Devleti hükümdarı Emîr I. Muhammed döneminde IX. yüzyılın ikinci yarısında bir garnizon olarak kurulan Mecrît, kısa süre içinde etrafında yerleşimin olduğu bir şehir halini almıştır. Endülüs idarî yapısına göre Sağrülevsat (Orta Sınır) bölgesinde yer alan Mecrît, siyasî ve kültürel açıdan Endülüs'ün en önemli şehirlerinden olan Tuleytula'ya (Toledo) coğrafî yakınlığın da sağladığı avantajla kısa zaman içinde ilmî faaliyetlerin gerçekleştiği bir şehre dönüşmüş ve "el-Mecrîtî" nisbesiyle tanınan âlimler yetişmiştir. Kastilya Krallığı'nın Endülüs toprakları üzerindeki baskısının arttığı ve nihayet Tuleytula'nın adı geçen krallık topraklarına katıldığı dönemde müslümanların kaybettiği yerler arasında Mecrît de bulunmaktaydı. Bu makalede Mecrît'in İslâm hakimiyeti döneminde kuruluşuyla başlayan ve bir İslâm şehri haline geliş süreci siyasî ve ilmî hayat merkezinde incelenmesi amaçlanmaktadır. Anahtar kelimeler: Endülüs, Mecrît, Sağrülevsat, şehir, savunma. Abstract Many cities had been built by the Muslims in al-Andalus in the Islamic period. Majrīt was one of these cities and its name, in time, transformed to Madrid, that became the capital of the Spanish Kingdom in 1561. In terms of this quality, Madrid is the only city built by the Muslims among the European capitals. Majrīt was established a headquarters in the northern border of al-Andalus in order to provide the security of the territory of al-Andalus against the kingdoms of Castille and Leon in the second half of the 9 th century in the reign of Muhammad I being the ruler of the Spanish Umayyads. However, it soon became a city with settlements around it. According to administrative structure of al-Andalus, Majrīt was situated in the Middle March (thagr al-awsat) of al-Andalus; thus, the city was very close to Toledo being politically and culturally one of the most important Andalusian cities. Because of the closeness of Toledo, Majrīt had soon turned into a city where scientific activities flourished and some scholars known as "al-Majrītī" had grown up.
İslâm Araştırmaları Dergisi, 42 (2019): 29-60 Bu makalede V. (XI.) yüzyıla kadar Endülüs kaynakla... more İslâm Araştırmaları Dergisi, 42 (2019): 29-60 Bu makalede V. (XI.) yüzyıla kadar Endülüs kaynaklarında bir şehir olarak adına rast-lanmayan Gırnata'nın (Granada) Endülüs Emevî Devleti'nin yıkılış yılları ile başlayan ve mülûkü't-tavâif dönemi boyunca devam eden şehirleşme süreci ilmî faaliyetler merkezinde ele alınmaktadır. Endülüs'te İslâm hâkimiyetinin en uzun sürdüğü şe-hir olan Gırnata'nın fetihten V. (XI.) yüzyıla kadarki dönemde idarî açıdan İlbîre'ye (Elvira) bağlı ve kaynaklarda adı ancak birkaç yerde geçen küçük bir yerleşim biri-mi olduğu görülür. Gırnata'da şehirleşme, V. (XI.) yüzyılın ilk çeyreğinde, Endülüs Emevî Devleti'nin yıkılış sürecinde öne çıkan Berberî ailelerden biri olan Zîrîler'in, kısa bir süre önce yerleştikleri İlbîre'den ayrılarak buraya yerleşmeleriyle başlamıştır. Gırnata'nın değişen idarî ve siyasî konumu şehirde sürdürülen ilmî faaliyetlere de yansımıştır. Gırnata'da mülûkü't-tavâif dönemine kadar kayda değer herhangi bir ilmî faaliyete rastlanmazken, bahsi geçen dönemde Zîrîler'in idaresi altında canlı bir ilmî hareketlilik başlamıştır. Bu dönemde Gırnatalı öğrencilerin Endülüs içinde ve dışı-na gerçekleştirdikleri rihleler yoluyla Gırnata'ya zengin bir ilmî birikim taşınmış ve Gırnatalı ulema aileleri ortaya çıkmıştır. Zîrîler'in idaresi altında Gırnata, V. (XI.) asır başlarında İlbîre'den aldığı göç sonucu ve aynı yıllarda Kurtuba'da (Córdoba) yaşanan sosyal problemler sebebiyle buradan ayrılan çok sayıda ilim adamının yerleştikleri şehirlerden biri haline gelmiş ve süratle bir ilim merkezi olma yoluna girmiştir.
Endülüs'te Dil Çalışmalarının Kurucu İsmi: Ebû Ali el-Kâlî , 2019
Öz 288/901 yılında Malazgirt'te doğan Ebû Ali el-Kâlî, Musul'daki tahsilinin ardından hayatının ö... more Öz 288/901 yılında Malazgirt'te doğan Ebû Ali el-Kâlî, Musul'daki tahsilinin ardından hayatının önemli bir kısmını Bağdat'ta geçirmiş ve burada Arap diline dair ileri seviyede müktesebat elde etmiş bir dil âlimidir. Dil, edebiyat ve şiirdeki yetkinliğinin yeterince takdir görmediği düşüncesiyle yirmi üç yıl yaşadığı Bağdat'tan 328/941 yılında ayrılarak Endülüs'ün başkenti Kurtuba'ya (Córdoba) yerleşen Ebû Ali el-Kâlî, 356/967 yılında ölümüne kadar hayatının yirmi beş yılını Endülüs'te yaşamıştır. Ebû Ali el-Kâlî'nin Endülüs'e gidişi, buradaki dil çalışmalarının seyri açısından bir dönüm noktası teşkil etmiştir. Zira dile dair yaklaşımıyla, Arap dilinin iki önemli mektebinden biri olan Basra dil mektebine mensup olduğu kabul edilmekle birlikte, Arap dilinin diğer önemli mektebi olan Kûfe dil mektebine mensup âlimlerden de ders almış, bir bakıma bu iki mektebi ilmî şahsiyetinde birleştirmişti. Bağdat'taki uzun ikameti boyunca çeşitli hocalardan Arap dilinin yapısı, edebiyat ve şiire dair çok sayıda eser okumuş olan Ebû Ali el-Kâlî'nin Endülüs'teki dil çalışmaları üzerindeki belirleyici etkisinin temelinde yerleştiği Kurtuba'da çok sayıda öğrenci yetiştirmesi ile Arap diline dair kendi telifleri bulunmaktaydı. Bu çalışmada Ebû Ali el-Kâlî'nin Endülüs'e gelişine kadarki dönemde Endülüs'teki dil çalışmalarına genel hatlarıyla temas edilerek bu önemli dil âliminin Endülüs'teki dil çalışmalarına yapmış olduğu katkılar ve bu alanda bıraktığı etkiler ele alınacaktır.
Uploads