رستم در نگارههای شاهنامه به وسیلۀ دو نماد تصویری از پهلوانان دیگر شاهنامه تمایز و تشخّص پیدا می... more رستم در نگارههای شاهنامه به وسیلۀ دو نماد تصویری از پهلوانان دیگر شاهنامه تمایز و تشخّص پیدا میکند. این دو نماد عبارت است از کلاه خود دوشاخ از سر دیو و ببربیان. در شاهنامه تصریح شده که رستم رزمجامهای مصون از آب و آتش را نگهبانِ تن میکرد امّا هیچ اشارهای مبنی بر کلاهخودی از سر دیو وجود ندارد. طبق متن شاهنامه رستم، پهلوی دیو سپید را می¬درد و «جگرش از تن تیره» بیرون میکشد، امّا به ساخت کلاهخودی از سرِ دیو اقدام نمیکند. حتّی رستم سر دیو سپید را جدا نمی¬کند تا احیاناً بعدها از کاسۀ سر او برای خود کلاهخودی تعبیه کند. پس پرسش این است که منشأ این نماد (مغفر دیوسر دوشاخ) چیست؟ این نماد تصویری چه مفهومی دارد؟ هدف این پژوهش یافتن منشأ و مفهوم مغفر دیوسر و دوشاخ است و اینکه این نماد تصویری چه جایگاه یا تشخّص ویژهای به رستم عطا میکند. روش پژوهش برای دستیابی به منشأ و مفهوم این نماد به این شرح است که 133 نگاره از مغفر دیوسر و دوشاخ رستم را گردآوری و بررسی کردیم. سپس سیر تاریخی این نماد را از طریق روش آماری مشخص کردیم. در این پژوهش دو شاخصۀ اصلی مغفر رستم یعنی دوشاخ بودن و دیوسر بودن را به تفکیک بررسی کرده و به این نتیجه رسیدیم که دو شاخ بودن مغفر نماد قدرت و اقتدار و دیوسر بودن آن با کلاههای توتمیک در ارتباط است. مغفرِ دیوسرِ رستم، از کهنترین نگارهها تا تصاویر هنجارشکن و عادتگریز متأخّر که در جستوجوی راه¬های نمایشِ تصویری نوین و گاه تغییر عادات تصویری پیشین هستند، جایگاه تصویری خود را حفظ کرده تا آنجا که میتوان آن را موتیفِ تصویریِ رستم بهشمار آورد.
مردان در حماسه ها عهده دار نقش های اصلی هستند و حضور زنان در سایه قرار می گیرد. اگر این حماسه... more مردان در حماسه ها عهده دار نقش های اصلی هستند و حضور زنان در سایه قرار می گیرد. اگر این حماسه موضوع دینی داشته باشد، منع حضور زنان دوچندان میشود. پژوهش حاضر جایگاه زن را در نگاره های نسخة حملة حیدری باذل مشهدی (مورخ۱۲۲۲ ه.ق، محفوظ در کتابخانة ملی فرانسه) از منظر موضوع، ارتباط متن و تصویر، شاخصه های تصویری و... بررسی می کند. برای نشاندادن اهمیت جایگاه زن در این نسخه، نگاره های آن را با یکی از نسخ هم عصر، یعنی چاپ سنگی مصور حملة حیدری راجی کرمانی، مقایسه می کنیم. این دو نسخه تقریباً در یک دورة زمانی (عصر قاجار) اما در دو مکان مختلف (هند و ایران) مصور شده اند. این مقایسه تطبیقی نشان می دهد که حملة باذل، زن را در نقش های متنوع و گوناگونی به تصویر درآورده است؛ از زن در جایگاه قدیس یا فرشته گرفته تا زنانی در نقش نوازنده و رقصنده. اما تصویر زن در نگاره های حملة راجی به فرشته و قدیس محدود می شود. نگارگر این نسخه با ابداع شیوه ای نوین و خلاقانه، نهتنها بر حضور زنان چشم نپوشیده، بلکه آنان را دوشادوش یا حتی پیشاپیش مردان ترسیم کرده است. این موارد سبب می شود که زن در نگاره های حملة حیدری باذل از چارچوب های فکری و فرهنگیِ سنتی فراتر رود و نقش هایی را عهده دار شود که در تصاویر کمتر حماسه ای می توان نظیر آن را پیدا کرد.
Religious artwork means drawing religious scenes including war, the iconography of Imams and thei... more Religious artwork means drawing religious scenes including war, the iconography of Imams and their lives, the battles of Imam Ali, and the events of Karbala. One of the remarkable works in this style is Hamleye Heidari by Bazal Mashhadi written in the 12th century AH following the style of the Shahnameh. An exquisite copy of it, dated 1222, is preserved in the Bibliothèque National Library. It has 241 images in Indian style. In addition to the high quality of the drawings in this version, their artistic value is also significant. To introduce this version and its artistic arrays, the present study examines religious paintings. The two research questions are 1) how has the iconography of Prophet Mohammad, Imam Ali, and Ahl al-Bayt been drawn in this version?; and 2) What creative ways has the painter invented for icon painting? The method of image analysis based on form and visual characteristics was used. The results of the research showed that women's illustrations have special prominence in the drawings of this version distinguishing this version from other religious drawings. In this version, religiosity has a unique place compared to similar examples.
قصّه¬های عامیانه در دوره قاجار در میان مردم محبوبیّت و شیوع بیشتری یافت. ظهور چاپ سنگی در این دور... more قصّه¬های عامیانه در دوره قاجار در میان مردم محبوبیّت و شیوع بیشتری یافت. ظهور چاپ سنگی در این دوره به نشر و گسترش این داستان¬ها کمک شایانی کرد، به ویژه چاپ¬های سنگی مصوّر که داستان¬ها را با زبان تصویر و با جذابیّت بیشتری برای مردم بیان می¬کردند. داستان «نوش¬آفرین گوهرتاج» داستان عامیانه منثوری از دوره قاجار در شرح عشق شاهزاده ابراهیم، فرزند پادشاه چین، برای رسیدن به معشوقش نوش¬آفرین گوهرتاج، دختر پادشاه دمشق است. نویسنده و زمان تألیف این داستان عامیانه معلوم نیست. چاپ¬های سنگی متعدّد نوش¬آفرین گوهرتاج حاکی از مقبولیّت و محبوبیّت آن نزد عموم مردم است. با توجّه به اهمیّت این داستان در نزد مردم، پژوهش حاضر یکی از مهم¬ترین چاپ¬های سنگی این داستان، یعنی نخستین چاپ سنگی مصوّر نوش¬آفرین گوهرتاج، مورخ ۱۲۶۳ محفوظ در آکادمی ملی لینچی در رم را بررسی می¬کند. نسخه مذکور به ۵۷ نگاره به قلم برجسته¬ترین تصویرگر کتب چاپ سنگی یعنی میرزا علی قلی خویی، مزیّن است. در این جستار داستان عامیانه نوش¬آفرین گوهرتاج معرّفی و اهمیّت چاپ¬های سنگی در ترویج این داستان بررسی می¬شود. بخش اصلی مقاله¬ به تحلیل نگاره¬های این نسخه از منظر چهره¬پردازی و پیکره¬نگاری، تصویرگری موجودات موهوم و افسانه¬ای و ترسیم صحنه¬های رزم و بزم اختصاص دارد. حاصل پژوهش نشان می¬دهد که تصویرگر نسخه در تلاش بوده تا نگاره¬ها را به شیوه¬ای مردم¬پسند و متناسب با نیازهای عصر خود به تصویر درآورد.
روایت داستانی می¬تواند هم با زبان متن و هم با زبان تصویر بازگو شود. اگر روایت با زبان تصویر بیان... more روایت داستانی می¬تواند هم با زبان متن و هم با زبان تصویر بازگو شود. اگر روایت با زبان تصویر بیان شود به آن «کمیک استریپ» یا «داستان مصوّر دنباله¬دار» می¬گویند. کمیک استریپ یکی از شیو¬های بیان بصری است که یک روایت یا داستان را با زبان تصویر بازگو و از طریق سلسله تصاویر مخاطب را با خود همراه می¬کند. این شیوۀ بیان، بر توالیِ تصاویر تمرکز دارد و گاه با همراه کردن جملاتی در کنار تصویر بر وضوح و روشنی روایت می¬افزاید. گرچه کمیک استریپ در هنر غرب عمر چندانی ندارد، امّا ریشه¬های آن را در دیوارنگاری غارها و نقّاشی¬های مصر باستان می¬توان جست. این شیوۀ روایت تصویری در هنرهای تصویری اعم از نگاره¬های نسخ خطی و نمونه¬های کهن¬تر آن نظیر دیوارنگاره¬ها و سنگ¬نگاره¬ها به خوبی قابل بازیابی است. پژوهش حاضر برآن است تا با رویکردی تطبیقی، وجوه مشابهت روایت در هنرهای تصویری ایران و کمیک استریپ را بازنماید. پرسش پژوهش این است که هنرهای تصویری ایران و کمیک استریپ چه شباهت¬ها و تفاوت¬هایی با هم دارند؟ فرضیۀ تحقیق هنرهای تصویری ایرانی و کمیک استریپ را به لحاظ شیوۀ روایی به هم شبیه، امّا شیوۀ تصویرگری را در آن¬ها متفاوت می¬داند. برای آزمودن فرضیه به این روش عمل می¬کنیم که نگاره¬ها را بر اساس سیر تاریخی بررسی و شاخصه¬ها و شباهت¬های آن با کمیک استریپ را تحلیل می¬کنیم. اهمیّت و ضرورت چنین پژوهش¬هایی در آن است که ضمن معرّفی قابلیّت¬های تصویری ویژۀ هنرهای تصویری، از این قابلیّت¬ها در راستای جهانی شدن هنر ایرانی بهره می¬گیرد.
طبق نظریۀ بیش¬متنیّت ژنت، شاهنامه یک پیش¬متن است و نگاره¬های شاهنامه که بر مبنای آن تولید شده و ب... more طبق نظریۀ بیش¬متنیّت ژنت، شاهنامه یک پیش¬متن است و نگاره¬های شاهنامه که بر مبنای آن تولید شده و برای روایت متنیِ شاهنامه یک روایت تصویری خلق کرده¬است، بیش¬متن به شمار می¬آید. حال پرسش این است که بیش¬متن نگاره¬ها در چه مواردی مطابق با پیش¬متن شاهنامه بوده و در چه مواردی دچار تراگونی و تغییر شده¬است؟ برای پاسخ به این پرسش به خوانش تطبیقی و بینانشانه¬ای متن و تصویر می¬پردازیم. به این منظور روایت «گذر سیاوش از آتش» را که یکی از پربسامدترین مجالس در سنّت نگارگری ایرانی است، انتخاب می¬کنیم. به¬این¬ترتیب پژوهش حاضر به نقش روابط بینامتنی در تولید اثر توجه دارد و بر آن است تا با رویکرد بینامتنی چگونگی گشتار (انتقال) روایت متنی به روایت تصویری را بررسی و تبیین کند. پرسش¬های تحقیق به این شرح است: از نظرگاه روابط بینامتنی، نگارۀ گذر سیاوش از آتش چه میزان ارجاع¬های صریح به متن دارد؟ با توجّه به روابط بینامتنی، روایت تصویری تا چه حد دچار تغییر شده و تا چه حد یکسان و بدون تغییر باقی مانده¬است؟ روش پژوهش به این شرح است که نخست با بیان روایت متنی به تأویل و نمادشناسی عناصر اصلی پرداخته و سپس با رویکرد تطبیقی روایت تصویری نگارگران را بررسی می¬کنم. پس از آن نگاره-ها را با رویکرد بیش¬متنیّت ژنت از دو منظر گشتار همانگونی و تراگونی تحلیل می¬شود. هدف تحقیق ارائۀ نمونه¬ای عملی برای تبیین کارکرد نظریۀ بیش¬متنیّت در پیکرۀ مطالعاتی هنر ایرانی است.
شان موسوم به چلیپای شکسته و گردونۀ مهر، از نقشمایه های اصیل و دیرینۀ هنر ایران است. این نشان را... more شان موسوم به چلیپای شکسته و گردونۀ مهر، از نقشمایه های اصیل و دیرینۀ هنر ایران است. این نشان را ازآن رو گردونۀ مهر می نامند که به آیین مهرپرستی تعلّق دارد و در متون مقدّس نیز مهر سوار بر گردونه ای وصف شده است. صلیب یا چلیپای شکسته با قدمتی نزدیک به هفت هزار سال نخستین بار در خوزستان یافت شد. معادل لاتین آن، واژه سانسکریت سواستیکا به معنی هستی خوب و نیکو است. صلیب پیشینه ای بسیار کهن تر از مسیحیّت دارد و به دوره های ابتدایی زندگی بشر بازمی گردد. نمونه های بسیار کهنی از نقشمایۀ چلیپا از دوران هخامنشی، اشکانی و ساسانی بر جای مانده است. این نشان اسرارآمیز نماد صلح و آشتی، خوشبختی، نیروهای حیات بخش و درمانگر، رفع چشم زخم، رفع گزند نیروهای اهریمنی و شیطانی است.
«ارتباط نگاره و متن در ساحت معنا (مصوّرسازی شاهنامه؛ بازآفرینی یا پایبندی به متن؟)»، شاهنامه و مطالعات هنری (مجموعه مقالات همایش فردوسی، دانشگاه فردوسی مشهد)، 1393، صص 295ـ 317.
رستم در نگارههای شاهنامه به وسیلۀ دو نماد تصویری از پهلوانان دیگر شاهنامه تمایز و تشخّص پیدا می... more رستم در نگارههای شاهنامه به وسیلۀ دو نماد تصویری از پهلوانان دیگر شاهنامه تمایز و تشخّص پیدا میکند. این دو نماد عبارت است از کلاه خود دوشاخ از سر دیو و ببربیان. در شاهنامه تصریح شده که رستم رزمجامهای مصون از آب و آتش را نگهبانِ تن میکرد امّا هیچ اشارهای مبنی بر کلاهخودی از سر دیو وجود ندارد. طبق متن شاهنامه رستم، پهلوی دیو سپید را می¬درد و «جگرش از تن تیره» بیرون میکشد، امّا به ساخت کلاهخودی از سرِ دیو اقدام نمیکند. حتّی رستم سر دیو سپید را جدا نمی¬کند تا احیاناً بعدها از کاسۀ سر او برای خود کلاهخودی تعبیه کند. پس پرسش این است که منشأ این نماد (مغفر دیوسر دوشاخ) چیست؟ این نماد تصویری چه مفهومی دارد؟ هدف این پژوهش یافتن منشأ و مفهوم مغفر دیوسر و دوشاخ است و اینکه این نماد تصویری چه جایگاه یا تشخّص ویژهای به رستم عطا میکند. روش پژوهش برای دستیابی به منشأ و مفهوم این نماد به این شرح است که 133 نگاره از مغفر دیوسر و دوشاخ رستم را گردآوری و بررسی کردیم. سپس سیر تاریخی این نماد را از طریق روش آماری مشخص کردیم. در این پژوهش دو شاخصۀ اصلی مغفر رستم یعنی دوشاخ بودن و دیوسر بودن را به تفکیک بررسی کرده و به این نتیجه رسیدیم که دو شاخ بودن مغفر نماد قدرت و اقتدار و دیوسر بودن آن با کلاههای توتمیک در ارتباط است. مغفرِ دیوسرِ رستم، از کهنترین نگارهها تا تصاویر هنجارشکن و عادتگریز متأخّر که در جستوجوی راه¬های نمایشِ تصویری نوین و گاه تغییر عادات تصویری پیشین هستند، جایگاه تصویری خود را حفظ کرده تا آنجا که میتوان آن را موتیفِ تصویریِ رستم بهشمار آورد.
مردان در حماسه ها عهده دار نقش های اصلی هستند و حضور زنان در سایه قرار می گیرد. اگر این حماسه... more مردان در حماسه ها عهده دار نقش های اصلی هستند و حضور زنان در سایه قرار می گیرد. اگر این حماسه موضوع دینی داشته باشد، منع حضور زنان دوچندان میشود. پژوهش حاضر جایگاه زن را در نگاره های نسخة حملة حیدری باذل مشهدی (مورخ۱۲۲۲ ه.ق، محفوظ در کتابخانة ملی فرانسه) از منظر موضوع، ارتباط متن و تصویر، شاخصه های تصویری و... بررسی می کند. برای نشاندادن اهمیت جایگاه زن در این نسخه، نگاره های آن را با یکی از نسخ هم عصر، یعنی چاپ سنگی مصور حملة حیدری راجی کرمانی، مقایسه می کنیم. این دو نسخه تقریباً در یک دورة زمانی (عصر قاجار) اما در دو مکان مختلف (هند و ایران) مصور شده اند. این مقایسه تطبیقی نشان می دهد که حملة باذل، زن را در نقش های متنوع و گوناگونی به تصویر درآورده است؛ از زن در جایگاه قدیس یا فرشته گرفته تا زنانی در نقش نوازنده و رقصنده. اما تصویر زن در نگاره های حملة راجی به فرشته و قدیس محدود می شود. نگارگر این نسخه با ابداع شیوه ای نوین و خلاقانه، نهتنها بر حضور زنان چشم نپوشیده، بلکه آنان را دوشادوش یا حتی پیشاپیش مردان ترسیم کرده است. این موارد سبب می شود که زن در نگاره های حملة حیدری باذل از چارچوب های فکری و فرهنگیِ سنتی فراتر رود و نقش هایی را عهده دار شود که در تصاویر کمتر حماسه ای می توان نظیر آن را پیدا کرد.
Religious artwork means drawing religious scenes including war, the iconography of Imams and thei... more Religious artwork means drawing religious scenes including war, the iconography of Imams and their lives, the battles of Imam Ali, and the events of Karbala. One of the remarkable works in this style is Hamleye Heidari by Bazal Mashhadi written in the 12th century AH following the style of the Shahnameh. An exquisite copy of it, dated 1222, is preserved in the Bibliothèque National Library. It has 241 images in Indian style. In addition to the high quality of the drawings in this version, their artistic value is also significant. To introduce this version and its artistic arrays, the present study examines religious paintings. The two research questions are 1) how has the iconography of Prophet Mohammad, Imam Ali, and Ahl al-Bayt been drawn in this version?; and 2) What creative ways has the painter invented for icon painting? The method of image analysis based on form and visual characteristics was used. The results of the research showed that women's illustrations have special prominence in the drawings of this version distinguishing this version from other religious drawings. In this version, religiosity has a unique place compared to similar examples.
قصّه¬های عامیانه در دوره قاجار در میان مردم محبوبیّت و شیوع بیشتری یافت. ظهور چاپ سنگی در این دور... more قصّه¬های عامیانه در دوره قاجار در میان مردم محبوبیّت و شیوع بیشتری یافت. ظهور چاپ سنگی در این دوره به نشر و گسترش این داستان¬ها کمک شایانی کرد، به ویژه چاپ¬های سنگی مصوّر که داستان¬ها را با زبان تصویر و با جذابیّت بیشتری برای مردم بیان می¬کردند. داستان «نوش¬آفرین گوهرتاج» داستان عامیانه منثوری از دوره قاجار در شرح عشق شاهزاده ابراهیم، فرزند پادشاه چین، برای رسیدن به معشوقش نوش¬آفرین گوهرتاج، دختر پادشاه دمشق است. نویسنده و زمان تألیف این داستان عامیانه معلوم نیست. چاپ¬های سنگی متعدّد نوش¬آفرین گوهرتاج حاکی از مقبولیّت و محبوبیّت آن نزد عموم مردم است. با توجّه به اهمیّت این داستان در نزد مردم، پژوهش حاضر یکی از مهم¬ترین چاپ¬های سنگی این داستان، یعنی نخستین چاپ سنگی مصوّر نوش¬آفرین گوهرتاج، مورخ ۱۲۶۳ محفوظ در آکادمی ملی لینچی در رم را بررسی می¬کند. نسخه مذکور به ۵۷ نگاره به قلم برجسته¬ترین تصویرگر کتب چاپ سنگی یعنی میرزا علی قلی خویی، مزیّن است. در این جستار داستان عامیانه نوش¬آفرین گوهرتاج معرّفی و اهمیّت چاپ¬های سنگی در ترویج این داستان بررسی می¬شود. بخش اصلی مقاله¬ به تحلیل نگاره¬های این نسخه از منظر چهره¬پردازی و پیکره¬نگاری، تصویرگری موجودات موهوم و افسانه¬ای و ترسیم صحنه¬های رزم و بزم اختصاص دارد. حاصل پژوهش نشان می¬دهد که تصویرگر نسخه در تلاش بوده تا نگاره¬ها را به شیوه¬ای مردم¬پسند و متناسب با نیازهای عصر خود به تصویر درآورد.
روایت داستانی می¬تواند هم با زبان متن و هم با زبان تصویر بازگو شود. اگر روایت با زبان تصویر بیان... more روایت داستانی می¬تواند هم با زبان متن و هم با زبان تصویر بازگو شود. اگر روایت با زبان تصویر بیان شود به آن «کمیک استریپ» یا «داستان مصوّر دنباله¬دار» می¬گویند. کمیک استریپ یکی از شیو¬های بیان بصری است که یک روایت یا داستان را با زبان تصویر بازگو و از طریق سلسله تصاویر مخاطب را با خود همراه می¬کند. این شیوۀ بیان، بر توالیِ تصاویر تمرکز دارد و گاه با همراه کردن جملاتی در کنار تصویر بر وضوح و روشنی روایت می¬افزاید. گرچه کمیک استریپ در هنر غرب عمر چندانی ندارد، امّا ریشه¬های آن را در دیوارنگاری غارها و نقّاشی¬های مصر باستان می¬توان جست. این شیوۀ روایت تصویری در هنرهای تصویری اعم از نگاره¬های نسخ خطی و نمونه¬های کهن¬تر آن نظیر دیوارنگاره¬ها و سنگ¬نگاره¬ها به خوبی قابل بازیابی است. پژوهش حاضر برآن است تا با رویکردی تطبیقی، وجوه مشابهت روایت در هنرهای تصویری ایران و کمیک استریپ را بازنماید. پرسش پژوهش این است که هنرهای تصویری ایران و کمیک استریپ چه شباهت¬ها و تفاوت¬هایی با هم دارند؟ فرضیۀ تحقیق هنرهای تصویری ایرانی و کمیک استریپ را به لحاظ شیوۀ روایی به هم شبیه، امّا شیوۀ تصویرگری را در آن¬ها متفاوت می¬داند. برای آزمودن فرضیه به این روش عمل می¬کنیم که نگاره¬ها را بر اساس سیر تاریخی بررسی و شاخصه¬ها و شباهت¬های آن با کمیک استریپ را تحلیل می¬کنیم. اهمیّت و ضرورت چنین پژوهش¬هایی در آن است که ضمن معرّفی قابلیّت¬های تصویری ویژۀ هنرهای تصویری، از این قابلیّت¬ها در راستای جهانی شدن هنر ایرانی بهره می¬گیرد.
طبق نظریۀ بیش¬متنیّت ژنت، شاهنامه یک پیش¬متن است و نگاره¬های شاهنامه که بر مبنای آن تولید شده و ب... more طبق نظریۀ بیش¬متنیّت ژنت، شاهنامه یک پیش¬متن است و نگاره¬های شاهنامه که بر مبنای آن تولید شده و برای روایت متنیِ شاهنامه یک روایت تصویری خلق کرده¬است، بیش¬متن به شمار می¬آید. حال پرسش این است که بیش¬متن نگاره¬ها در چه مواردی مطابق با پیش¬متن شاهنامه بوده و در چه مواردی دچار تراگونی و تغییر شده¬است؟ برای پاسخ به این پرسش به خوانش تطبیقی و بینانشانه¬ای متن و تصویر می¬پردازیم. به این منظور روایت «گذر سیاوش از آتش» را که یکی از پربسامدترین مجالس در سنّت نگارگری ایرانی است، انتخاب می¬کنیم. به¬این¬ترتیب پژوهش حاضر به نقش روابط بینامتنی در تولید اثر توجه دارد و بر آن است تا با رویکرد بینامتنی چگونگی گشتار (انتقال) روایت متنی به روایت تصویری را بررسی و تبیین کند. پرسش¬های تحقیق به این شرح است: از نظرگاه روابط بینامتنی، نگارۀ گذر سیاوش از آتش چه میزان ارجاع¬های صریح به متن دارد؟ با توجّه به روابط بینامتنی، روایت تصویری تا چه حد دچار تغییر شده و تا چه حد یکسان و بدون تغییر باقی مانده¬است؟ روش پژوهش به این شرح است که نخست با بیان روایت متنی به تأویل و نمادشناسی عناصر اصلی پرداخته و سپس با رویکرد تطبیقی روایت تصویری نگارگران را بررسی می¬کنم. پس از آن نگاره-ها را با رویکرد بیش¬متنیّت ژنت از دو منظر گشتار همانگونی و تراگونی تحلیل می¬شود. هدف تحقیق ارائۀ نمونه¬ای عملی برای تبیین کارکرد نظریۀ بیش¬متنیّت در پیکرۀ مطالعاتی هنر ایرانی است.
شان موسوم به چلیپای شکسته و گردونۀ مهر، از نقشمایه های اصیل و دیرینۀ هنر ایران است. این نشان را... more شان موسوم به چلیپای شکسته و گردونۀ مهر، از نقشمایه های اصیل و دیرینۀ هنر ایران است. این نشان را ازآن رو گردونۀ مهر می نامند که به آیین مهرپرستی تعلّق دارد و در متون مقدّس نیز مهر سوار بر گردونه ای وصف شده است. صلیب یا چلیپای شکسته با قدمتی نزدیک به هفت هزار سال نخستین بار در خوزستان یافت شد. معادل لاتین آن، واژه سانسکریت سواستیکا به معنی هستی خوب و نیکو است. صلیب پیشینه ای بسیار کهن تر از مسیحیّت دارد و به دوره های ابتدایی زندگی بشر بازمی گردد. نمونه های بسیار کهنی از نقشمایۀ چلیپا از دوران هخامنشی، اشکانی و ساسانی بر جای مانده است. این نشان اسرارآمیز نماد صلح و آشتی، خوشبختی، نیروهای حیات بخش و درمانگر، رفع چشم زخم، رفع گزند نیروهای اهریمنی و شیطانی است.
«ارتباط نگاره و متن در ساحت معنا (مصوّرسازی شاهنامه؛ بازآفرینی یا پایبندی به متن؟)»، شاهنامه و مطالعات هنری (مجموعه مقالات همایش فردوسی، دانشگاه فردوسی مشهد)، 1393، صص 295ـ 317.
Uploads