1983 yılında Palu/Elazığ’da doğdu. 2007’de Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’nden bölüm birincisi olarak lisans mezun oldu. Aynı üniversitede 2008 yılında başladığı yüksek lisans eğitimini “86 Numaralı Mühimme Defteri (Transkripsiyon ve Değerlendirme)” başlıklı tez ile 2010 yılında tamamladı. Mayıs 2009 itibariyle Muş Alparslan Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’ne araştırma görevlisi olarak atandı. 2011 Eylül’ünde İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı’nda doktora eğitimine başladı. Aynı yıl kadrosu İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’ne aktarıldı. Burada doktora sürecini devam ettirirken Eylül 2013-2014 arasında bir yıllık akademik çalışmalarını İngiltere’de Birmingham Üniversitesi’nde sürdürdü. “Osmanlı İdârî Sistemi İçerisinde Palu Hükûmeti” başlıklı tezini 29 Eylül 2017’de tamamlayarak doktor unvanı aldı. (danışman: Prof. Dr. Feridun M. Emecen) Alanoğlu, çalışmalarını erken modern dönem Osmanlı taşra teşkilatı üzerine yoğunlaştırmıştır.
Cihannüma Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi, 2021
Anadolu’nun tarihî topluluklarından biri olan Zazalar, bugün büyük kısmı Doğu Anadolu’da yerleşik... more Anadolu’nun tarihî topluluklarından biri olan Zazalar, bugün büyük kısmı Doğu Anadolu’da yerleşik olmakla birlikte Türkiye’nin birçok büyük şehrine ve Avrupa’nın çeşitli ülkelerine göçmüş birkaç milyon nüfuslarıyla görünür olmaya başlamışlardır. Zazaların en ayırt edici özellikleri konuştukları dil olan Zazacadır. Yüzyıllardır yaşadıkları coğrafyaya dillerinin ve kültürlerinin izlerini yansıtmışlardır. 19. yüzyıla kadar pek bilinmeden kalan bu topluluk, ulaşım ağlarının yaygınlaşması ile iletişim araçlarının gelişmesi, modernizmin etkisiyle kentleşme olgusunun egemen yaşam biçimine dönüşmesiyle birlikte kendileri dışındaki dünya tarafından tanındılar. Zazaların kendilerini tanıma ve tanımlama isteği bir süredir merak uyandıran bir konu olmuştur. Bu meraka rağmen Zazaların tarihleri ve günümüze ulaşıncaya kadar devam eden kültürel geçmişleri yeteri kadar bilinmemektedir. Bu çalışmada, şimdiye değin ilmî yöntemlerle, sistematik ve bütüncül bir şekilde yazılmamış olan Zaza tarihinin na...
Anadolu’nun tarihî topluluklarından biri olan Zazalar, bugün büyük kısmı
Doğu Anadolu’da yerleşik... more Anadolu’nun tarihî topluluklarından biri olan Zazalar, bugün büyük kısmı Doğu Anadolu’da yerleşik olmakla birlikte Türkiye’nin birçok büyük şehrine ve Avrupa’nın çeşitli ülkelerine göçmüş birkaç milyon nüfuslarıyla görünür olmaya başlamışlardır. Zazaların en ayırt edici özellikleri konuştukları dil olan Zazacadır. Yüzyıllardır yaşadıkları coğrafyaya dillerinin ve kültürlerinin izlerini yansıtmışlardır. 19. yüzyıla kadar pek bilinmeden kalan bu topluluk, ulaşım ağlarının yaygınlaşması ile iletişim araçlarının gelişmesi, modernizmin etkisiyle kentleşme olgusunun egemen yaşam biçimine dönüşmesiyle birlikte kendileri dışındaki dünya tarafından tanındılar. Zazaların kendilerini tanıma ve tanımlama isteği bir süredir merak uyandıran bir konu olmuştur. Bu meraka rağmen Zazaların tarihleri ve günümüze ulaşıncaya kadar devam eden kültürel geçmişleri yeteri kadar bilinmemektedir. Bu çalışmada, şimdiye değin ilmî yöntemlerle, sistematik ve bütüncül bir şekilde yazılmamış olan Zaza tarihinin nasıl ve hangi kaynaklarla yazılabileceği üzerinde durulmuştur. Böylece tarihçilikteki gelişmeler paralelinde teorik ve ampirik bir Zaza tarih yazımı haritası çizilmek istenmiştir.
Osmanlı tarihçilerine nitelikli istatiksel veriler sunan 15-16. yüzyıl tahrir defterleri, 17.
yüz... more Osmanlı tarihçilerine nitelikli istatiksel veriler sunan 15-16. yüzyıl tahrir defterleri, 17. yüzyılda timar tahrirlerinin tedricen terk edilmesi sonucu yerini avârız defterlerine bıraktı. Dolayısıyla avârız defterleri, 17. yüzyıl Osmanlı sosyal, ekonomik ve demografik tarihinin en önemli kaynaklarından biri haline geldi. Birçok eyalet merkezi ve şehir, bu kaynaklarla incelenmişken Diyarbekir’e ait defterlere arşivlerde rastlanmamıştı. Yakın zamanda Osmanlı Arşivi’nde tasnif edilmeden bırakılmış bazı defter ve belgeler arasından Amid’e (Diyarbekir) ait iki icmâl avârız defteri bulundu. Bu çalışmada, 1618 ve 1652 yıllarına ait yeni bulunan iki defterin tanıtımı ve içerik analizi yapıldı. Defterlerin sunduğu verilerle Amid’in 1618-1652 yılları arasındaki mahalle, köy ve aşiret yapısı incelenerek 17. yüzyılın ilk yarısında Amid’in yerleşim ve ekonomi tarihinin bazı yönlerine ışık tutuldu. Şehirde yaşayan Müslümanlar ile gayrimüslimleri oluşturan Hristiyan, Yahudi ve Şemsilerin yerleşim yerlerine dağılımı ve vergi durumları ortaya konuldu. Böylece 17. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğunun yüz yüze kaldığı krizler, mali buhranlar ve dönüşümlerin taşraya yansımaları Diyarbekir eyaletinin merkezi Amid’de gözlemlenmeye çalışıldı.
Osmanlı yönetim sisteminde kriz, değişim ve dönüşüm dönemi olarak tabir edilen XVII. yüzyılda,
ta... more Osmanlı yönetim sisteminde kriz, değişim ve dönüşüm dönemi olarak tabir edilen XVII. yüzyılda, taşrada halkın karşılaştığı problemlerin takip edebileceği en önemli kaynaklardan biri Atik Şikâyet Defterleridir. Bu defter serisi, XVII. yüzyılın ikinci yarısında sosyo-ekonomik dönüşüm ve bürokratik gelişmeler neticesinde ortaya çıkmıştır. Söz konusu dönemde taşra halkı, maruz kaldığı haksızlık ve adaletsizlikleri şikâyet mekanizmasını kullanmak suretiyle Divân-ı Hümâyûn’a iletmiş ve çözümü merkezde aramıştır. Bu çalışmada, 1650-1700 yıllarını kapsayan otuz bir adet Atik Şikâyet Defteri, Diyarbekir Eyaletiʼnden bahseden hükümler bağlamında sistematik olarak taranmıştır. Tarama sonucu elde edilen verilerle Diyarbekir Eyaletiʼnde halkın şikâyetçi olduğu konu ve kişiler tespit edilmiştir. Yapılan çalışma neticesinde Diyarbekir’den Divân-ı Hümâyûn’a ulaşan şikâyet konularından tespit edildiği kadarıyla XVII. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı merkezinin yaşadığı siyasî, askerî, idarî ve ekonomik sarsıntı ve dönüşümlerin neticesinde tüm imparatorlukta olduğu gibi Diyarbekir eyaletinde de sosyo-ekonomik problemler ortaya çıktığı ancak Diyarbekirʼin en ücra köylerinde yaşayan kişilerin bile şikâyetlerini başkentteki Divân-ı Hümâyûn’a iletip sorunlarına çözüm aradığı görülmüştür. Eldeki veriler yaşanan kriz ve dönüşümlerin gerek eyalet merkezini gerekse çevredeki yerleşim yerlerini olumsuz yönde etkilediği sonucunu ortaya koymuştur.
Atik Şikâyet Defters is one of the most important sources that allows the researchers to follow the problems in the Ottoman provinces in the seventeenth century, a period in which historians use the terms of crisis, change, and transformation to describe the Ottoman administration system. This defter series emerged due to the socio-economic transformation and bureaucratic developments in the second half of the century. It was a period in which the people of the provinces tried to find solutions to their legal problems via complaint mechanism by sending their complaints directly to the Imperial Council (Divân-ı Hümâyûn). Based on the systematic and through examination of thirty-one Atik Şikâyet Defters, covering the years 1650-1700, this study tries to highlight the complaints arouse in the Diyarbekir Province. This study demonstrates that even people living in the most remote villages of the province was able to direct their complaints to the Imperial Council in Istanbul to find solutions to their problems. This study also shows political, military, administrative and economic turmoil experienced by the Ottoman center was reflected and became reasons of many socio-economic problems in Diyarbekir Province in the second half of the seventeenth century. The negatives effects of these problems were seen not just in the provincial center but also in the surrounding settlements.
Öz: Çaldıran Savaşı'ndan kısa bir süre sonra Osmanlı hâkimiyetine giren Varto bölgesi, Hınıs ve H... more Öz: Çaldıran Savaşı'ndan kısa bir süre sonra Osmanlı hâkimiyetine giren Varto bölgesi, Hınıs ve Handırıs ile birlikte Bitlis sancağına bağlandı. 1540 yılına kadar Bitlis sancağına bağlı kalan Varto, Erzurum eyaletinin teşkili ve Hınıs'ın buraya tabi bir sancak haline getirilmesinden sonra Hınıs'ın bir nahiyesi haline getirildi. Varto'nun Hınıs'ın nahiyesi olarak idari teşkilattaki varlığı 19. yüzyıl ortasına kadar devam etti. 19. yüzyıl ortalarında Muş'a bağlanan Varto, önce nahiye daha sonra kaza olarak idare edildi. Bu çalışmada, günümüzde Muş'a bağlı bir ilçe merkezi olan Varto'nun 17. yüzyıl ortalarındaki idarî, sosyal, yerleşim, nüfus ve aşiret yapısı dört avârız defterine (1642, 1643, 1645 ve 1650) göre incelenmiştir. 17. yüzyılda Varto'da kaç köy olduğu, bu köylerde kimlerin veya hangi aşiretlerin yaşadığı, devlet merkezine ne kadar vergi verdikleri sorularına cevap aranmıştır. Ayrıca 16. yüzyıla ait tahrir defteri verileri kullanılarak iki yüzyıl arasında karşılaştırmalar da yapılmıştır. Abstract: The Varto region, which came under Ottoman rule shortly after the Battle of Çaldıran, was connected to the sanjak of Bitlis with Hınıs and Handırıs. Varto, which remained under the sanjak of Bitlis until 1540, was transformed into a sub-district of Hınıs after the formation of the province of Erzurum and the transformation of Hınıs into a sanjak of it. Varto's presence in the administrative organization as the sub-district of Hınıs continued until the mid-19 th century. Being connected to Mush in the mid-19 th century, Varto was first ruled as a sub-district and then as a district. In this study, the mid-17 th century administrative, social, settlement, population and tribal structure of Varto, which is currently a central district of Mush, was examined according to four avârız registers (1642, 1643, 1645 and 1650). Answers for the questions "How many villages were there in Varto in the 17 th century?", "Who or what tribes lived in these villages?", and "How much tax did they pay the state center?" were sought. In addition, comparisons were made between the 16th and 17 th centuries by using the 16 th century tahrir registers data.
Anadolu’nun kadim halklarından biri olan Zazalar, günümüzde Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yerleşik... more Anadolu’nun kadim halklarından biri olan Zazalar, günümüzde Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yerleşiktir. Bununla birlikte hem Türkiye’nin bazı büyük şehirlerinde hem de Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde göç ederek yerleşmiş önemli miktarda Zaza nüfusu bulunmaktadır. Bu çalışmada Zazaların Anadolu’ya nereden geldikleri, bugün yaşadıkları Diyarbakır, Palu, Bingöl ve Dersim coğrafyasına ne zaman ve nasıl yerleştikleri sorusuna cevap aranmıştır. Osmanlı belgeleri kullanılarak Zaza beyliklerinin tarihsel süreci irdelenmiştir. Böylece başta Palu, Eğil, Çabakçur, Genç olmak üzere Zaza coğrafyasında Sünnî İslam’ın yayılması ve yerleşmesinde beylerin, şeyhlerin ve tekkelerin etkisine değinilmiştir.
Bu çalışmada, Çaldıran Savaşı dönüşünde Amasya’da kışlayan ve 1515 yılının Mayıs ve Haziran aylar... more Bu çalışmada, Çaldıran Savaşı dönüşünde Amasya’da kışlayan ve 1515 yılının Mayıs ve Haziran aylarında Amasya’dan İstanbul’a doğru hareket halinde olan Sultan Selim tarafından Palu hâkimi Cemşid Bey’e ve Çemişgezek beyi Pir Hüseyin’e verilen biri “eyaletnâme” diğerleri “berat” şeklinde kaydedilen üç yeni belge incelenecektir. Diyarbekir bölgesindeki sancak yönetim belgelerinin ilk örnekleri olarak münşeât mecmuasında yer alan üç vesika, daha sonra farklı türleri üretilecek olan bu tarz belgelerin en erken örneklerini teşkil etmektedir. Bu vesikalarda, Sultan Selim dönemine ait ilk idarî uygulamalar ve sancak tevcihat şekline dair ayrıntılı bilgiler bulunmaktadır. İdris-i Bidlîsî’nin kaleminden çıktığı düşünülen bu belgeler, hem şekil hem de muhteva yönünden önem arz etmektedir. Zira bu belgelerde, bölgedeki yerel beylerin yönetim meşruiyeti yanında beylerin halkla ilişkilerine ve halkın beylerine karşı görevlerine de yer verilmiştir. Bunların yanı sıra beylerin devlete karşı sorumlulukları, her bir sancağın sınırları ile birlikte beylerin elkabına yer verilmesi bakımından hususiyet arz etmektedir. Dolayısıyla bu belgeler muhteva ve diplomatik yönden incelenerek Kanunî ve ardıllarınca üretilen benzer belgelerle mukayese edilmek suretiyle literatüre kazandırılacaktır.
Bitlis, Osmanlı idaresindeki farklı yönetim sistemi ve yöneticileri ile kendine has bir yere sah... more Bitlis, Osmanlı idaresindeki farklı yönetim sistemi ve yöneticileri ile kendine has bir yere sahiptir. 1515’te Osmanlı idaresine girdikten sonra Diyarbekir beylerbeyliğine bağlandı. Ancak bölgedeki diğer bazı yerel beyler gibi Bitlis de “eyâlet” olarak adlandırılan sancaklardandı. Burada timar sistemi uygulanmamış ve tahrir yapılmamıştı. 1515 ile 1535 arasında eyâlet denilen ocaklık sancak iken 1535’te Şemseddin Han’ın Safevi tarafına geçmesiyle klasik Osmanlı sancağı haline geldi. Bu durum 1578 yılına kadar devam etti. 1578’de Şeref Han’ın Osmanlı tarafına geçmesi ile Bitlis hükûmeti yeniden yurtluk-ocaklık olarak Şeref Han’a tevcih edildi. Böylece Bitlis hanlarının Tanzimat’a kadar devam edecek idaresi başladı. Bitlis yönetiminde 16. yüzyılda Şeref Han ve 17. yüzyılda Abdal Han kişilikleri ve kendilerine has yönetimleri ile kayıtlara geçtiler. 18. yüzyılda ise güçlü bir yöneticinin yokluğu, değişen siyasal ve idarî şartlar nedeniyle Bitlis yönetimi istikrarsız ve çalkantılı şekilde geçti. Yaşanan problemlere devlet merkezinin çözüm arayışı ve bu kapsamda yeni atama yöntemlerine başvurulması dikkati çekmektedir. Bu çalışmada Mühimme, Tahrir, Sancak Tevcih, Tahvil, Ruûs defterleri ve sair Osmanlı Arşiv belgeleri kullanılarak Bitlis’in idarî statüsü, Bitlis hanları/hâkimlerinin atanma süreci ve bölgedeki idarî ve sosyal düzen incelenecektir. Ayrıca klasik dönemde Bitlis sancağında halkın yönetime ve yöneticilerinin seçimine ne şekilde katıldığına dair kimi örnekler serdedilecektir.
XVIII. yüzyıl ortasından itibaren Çavuşbaşı, Kapıcıbaşı ve Keban-Ergani Maden Eminliği yanında Er... more XVIII. yüzyıl ortasından itibaren Çavuşbaşı, Kapıcıbaşı ve Keban-Ergani Maden Eminliği yanında Erzurum, Şam, Diyarbekir ve Bağdat valiliği görevlerinde bulunan Hâfız Mustafa Paşa, elde ettiği siyasi konum ve ekonomik gelir ile birçok hayır eserinin inşasına imkân sağlamıştır. Başlıca eserleri Keban’da sıbyan mektebi, Harput’ta dârü’l-kurra, Arapgir’de iki medrese ve kütüphane ile Malatya’da bir camii ile sıbyan mektebidir. Bunların bir kısmı günümüzde mevcut olmayıp, bir kısmı hâlâ varlığını sürdürmektedir. Bu çalışmada vakfiyelerden ve diğer arşiv belgelerinden yola çıkılarak bu vakıf kurumlarının ifa ettikleri görevler ile bölgenin eğitim ve sosyo-kültürel hayatına katkıları incelenmiştir.
Hâfıziye/Ispanakçı Medreseleri ve Kütüphânesi, 18. yüzyılın son çeyreğinden itibaren Osmanlı Arap... more Hâfıziye/Ispanakçı Medreseleri ve Kütüphânesi, 18. yüzyılın son çeyreğinden itibaren Osmanlı Arapgir'inde yaklaşık iki asır varlıklarını sürdürerek şehrin eğitim, kültür ve sosyal hayatında önemli bir yere sahip olmuş kurumlardır. Bu çalışmada, günümüzde varlığına dair bir kalıntının olmadığı bu hayır müesseselerinin kuruluş belgesi olan vakfiyeler ve daha sonraki hizmetlerini gösteren vesikalar ile bunların hem varlığı hem de işleyişi ortaya konulmuştur. Böylelikle ismi var cismi yok kurumlar gün yüzüne çıkarılmıştır. Ayrıca eserlerin vakfiyelerinin orijinal görüntüsü ile çevirileri eklenerek Arapgir'in tarih, sanat tarihi, eğitim ve kültür araştırmacılarının istifadesine sunulmuştur.
Özet Osmanlı hâkimiyetine 1515 yılında geçen Kızuçan, Diyarbekir Eyaleti'nde Çemişgezek sancağını... more Özet Osmanlı hâkimiyetine 1515 yılında geçen Kızuçan, Diyarbekir Eyaleti'nde Çemişgezek sancağının nahiyesi olarak Allahverdi Bey'in zeâmetiydi. 1523'te Gürzelik nahiyesi ile birlikte Kiğı sancağına bağlandı. 1535'te Erzurum Eyaleti'nin kurulmasıyla müstakil sancak olarak Allahverdi Bey'in idaresinde kalmaya devam etti. Yurtluk-ocaklık statüde olan bu sancakta üç kez tahrir yapıldığı tespit edilmektedir. Bu tahrirlerden XVI. yüzyılda kısa aralıklarla meydana gelen sosyo-ekonomik değişimleri izlemek mümkündür. Ancak XVII. yüzyılda timar sistemi işlevsiz kaldığından tahrir geleneği terk edildi. Timar gelirleri iltizama verilerek yeni sisteme geçildi. Böylece merkezi devlet hazinesine ait gelirlerin tespit ve denetlenmesi için avârız vergisi tahrirleri yapıldı. Avârız-hânelerin kaydedildiği defterlerde yerleşim yerlerindeki nüfus ve mali verilerle topoğrafya, yerleşim ve sosyo-ekonomik yapı incelenebilmektedir. Bu çalışmada 1642 tarihli mufassal ve 1643 tarihli icmal avârız defterleriyle birlikte XVI. yüzyıla ait üç tahrir defteri kullanılarak Erzurum Eyaleti'nin Kızuçan kazasının yerleşim, nüfus ve dinî yapısı karşılaştırmalı şekilde incelenmiştir.
Osmanlı bürokrasi kademelerinde yükselme örneklerinden biri olan Hafız Mustafa Paşa, sarayda çavu... more Osmanlı bürokrasi kademelerinde yükselme örneklerinden biri olan Hafız Mustafa Paşa, sarayda çavuşbaşı ve kapıcıbaşı iken daha sonra darphâne emini oldu. 1763 Keban-Ergani Maden Eminliğini üç yıllık ihale ladı. Kısa bir sürede yaptığı başarılı çalışmalar ile yükselişine devam etti. 1768 yılında vezirlik rütbesi aldıktan bir yıl sonra Erzurum valisi olarak atandı. Şam, Rakka, Konya ve Diyarbekir valiliklerinden sonra 1776’da Bağdat valisi olarak atandı. Paşanın yükselme serüveni burada sona erdi ve İranlı Kerim Han Zend’in Bağdat’ı ele geçirmesi ile görevden alındı. Bir süre Diyarbekir’de hapiste kaldıktan sonra idam edildi. Peki, bu idamın sebebi neydi? Gerçekten Bağdat’ın düşmesine sebep olmak mı? Yoksa Hafız Mustafa Paşa’nın daha önceden görev yaptığı Darphane ve Maden Eminliği görevlerindeki akçeli işlerde oynadığı rol müydü? Bunlarn dışında idama etki eden başka sebepler var mıydı? Bu çalışmada yukarıda sorulan soruların yanıtları, Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Topkapı Sarayı Arşivi ve Osmanlı kroniklerinde aranmış ve Hafız Mustafa Paşa’nın biyografisi ile birlikte 18. yüzyılın ikinci yarısında doğu politikasında oynadığı rol ortaya konulmuştur. Böylelikle Osmanlı bürokratik işleyişi ve vezir bir paşanın bürokrasi içindeki konumu incelenmiştir. Neticede kendisinin idamı ile sonuçlanan süreç belgelerin tanıklığıyla irdelenmiştir.
Pülümür’ün 1518 ile 1923 yılları arasındaki takriben dört asırlık Osmanlı idaresinin genel hatlar... more Pülümür’ün 1518 ile 1923 yılları arasındaki takriben dört asırlık Osmanlı idaresinin genel hatlarıyla işlendiği bu çalışmada idarî teşkilat, idareciler ve bunların değişiminde rol oynayan etkenler Osmanlı arşiv belgelerinden yararlanılarak ele alınmıştır. Bunun yanında Kız-uçan adının ilk yazılış şekli tespit edilmiş ve kelimenin geçirmiş olduğu farklı yazım formları da ortaya konmuş ve bu çerçevede Kuzican isminin neden Pülümür şeklinde değiştiği sorusunun cevabı bulunmuştur.
Ozet
Osman It doneminde onemli bir ticaret merkezi olan Halep'te c;ok say1da vak1f kurulmu~tur. B... more Ozet Osman It doneminde onemli bir ticaret merkezi olan Halep'te c;ok say1da vak1f kurulmu~tur. Bu c;alt~ mada Vak1flar Gene! Mi.idi.irli.igi.i Ar~ivi'nden al111an 22 vakfiye kullantlarak 1720-1800 y1llan arasmda Halep'te kurulmu~ Kad111 vak1flan incelenmi~tir. (:alt~manm temel amac1 bahsedilen y1llar arasmda vaktf kuran kadmlann Halep'in sosyo-ekonomik hayatma yapt1g1 etkiyi ortaya koymakttr. Bu donemde kurulan kadm vakft say1s1 oldukc;a fazladir. Buda kadmlann, di.i~i.ini.ildi.igi.i gibi sosyo-ekonomik hayattan yal1t1ltrn~ olmad1klannt gostermektedir. Aynca vakfiyelerdeki ~artlardan yola c;:1kilarak vakfedilen mallann nereye ve hangi amac;la harcand1g1 belirlenmi~tir. Boylece bu vakrflann, Halep'te sosyal, ekonomik ve dini hayata katk1s1 ortaya konulmu~tur. Anahtar Kelimeler: Vak1f, Halep, Kadm Abstract A large number of foundations were established in Aleppo where was an important trade center in Ottoman period. [n this study, Women Foundations which were established in Aleppo between the years; 1720-1800 have been examined using 22 documents (waqfiyya) that were recieved from Archive of General Directorate of Foundations. The main purpose of this study is to point out the effect of the women who were vaqf founders between the mentioned years on the socio-economic life of Aleppo. The number of the waqfs that were establ ished by the women in this period were quite numerous. This shows that the women were not isolated from the socio-economic life. In addition, by examining the documents, it has been determined that where and why endowed goods were spent. Thus, the contribution of this waqfs to social, economic and religious life in Aleppo has been pointed out. Key Words: Waqf (Foundation), Aleppo, Women
Cihannüma Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi, 2021
Anadolu’nun tarihî topluluklarından biri olan Zazalar, bugün büyük kısmı Doğu Anadolu’da yerleşik... more Anadolu’nun tarihî topluluklarından biri olan Zazalar, bugün büyük kısmı Doğu Anadolu’da yerleşik olmakla birlikte Türkiye’nin birçok büyük şehrine ve Avrupa’nın çeşitli ülkelerine göçmüş birkaç milyon nüfuslarıyla görünür olmaya başlamışlardır. Zazaların en ayırt edici özellikleri konuştukları dil olan Zazacadır. Yüzyıllardır yaşadıkları coğrafyaya dillerinin ve kültürlerinin izlerini yansıtmışlardır. 19. yüzyıla kadar pek bilinmeden kalan bu topluluk, ulaşım ağlarının yaygınlaşması ile iletişim araçlarının gelişmesi, modernizmin etkisiyle kentleşme olgusunun egemen yaşam biçimine dönüşmesiyle birlikte kendileri dışındaki dünya tarafından tanındılar. Zazaların kendilerini tanıma ve tanımlama isteği bir süredir merak uyandıran bir konu olmuştur. Bu meraka rağmen Zazaların tarihleri ve günümüze ulaşıncaya kadar devam eden kültürel geçmişleri yeteri kadar bilinmemektedir. Bu çalışmada, şimdiye değin ilmî yöntemlerle, sistematik ve bütüncül bir şekilde yazılmamış olan Zaza tarihinin na...
Anadolu’nun tarihî topluluklarından biri olan Zazalar, bugün büyük kısmı
Doğu Anadolu’da yerleşik... more Anadolu’nun tarihî topluluklarından biri olan Zazalar, bugün büyük kısmı Doğu Anadolu’da yerleşik olmakla birlikte Türkiye’nin birçok büyük şehrine ve Avrupa’nın çeşitli ülkelerine göçmüş birkaç milyon nüfuslarıyla görünür olmaya başlamışlardır. Zazaların en ayırt edici özellikleri konuştukları dil olan Zazacadır. Yüzyıllardır yaşadıkları coğrafyaya dillerinin ve kültürlerinin izlerini yansıtmışlardır. 19. yüzyıla kadar pek bilinmeden kalan bu topluluk, ulaşım ağlarının yaygınlaşması ile iletişim araçlarının gelişmesi, modernizmin etkisiyle kentleşme olgusunun egemen yaşam biçimine dönüşmesiyle birlikte kendileri dışındaki dünya tarafından tanındılar. Zazaların kendilerini tanıma ve tanımlama isteği bir süredir merak uyandıran bir konu olmuştur. Bu meraka rağmen Zazaların tarihleri ve günümüze ulaşıncaya kadar devam eden kültürel geçmişleri yeteri kadar bilinmemektedir. Bu çalışmada, şimdiye değin ilmî yöntemlerle, sistematik ve bütüncül bir şekilde yazılmamış olan Zaza tarihinin nasıl ve hangi kaynaklarla yazılabileceği üzerinde durulmuştur. Böylece tarihçilikteki gelişmeler paralelinde teorik ve ampirik bir Zaza tarih yazımı haritası çizilmek istenmiştir.
Osmanlı tarihçilerine nitelikli istatiksel veriler sunan 15-16. yüzyıl tahrir defterleri, 17.
yüz... more Osmanlı tarihçilerine nitelikli istatiksel veriler sunan 15-16. yüzyıl tahrir defterleri, 17. yüzyılda timar tahrirlerinin tedricen terk edilmesi sonucu yerini avârız defterlerine bıraktı. Dolayısıyla avârız defterleri, 17. yüzyıl Osmanlı sosyal, ekonomik ve demografik tarihinin en önemli kaynaklarından biri haline geldi. Birçok eyalet merkezi ve şehir, bu kaynaklarla incelenmişken Diyarbekir’e ait defterlere arşivlerde rastlanmamıştı. Yakın zamanda Osmanlı Arşivi’nde tasnif edilmeden bırakılmış bazı defter ve belgeler arasından Amid’e (Diyarbekir) ait iki icmâl avârız defteri bulundu. Bu çalışmada, 1618 ve 1652 yıllarına ait yeni bulunan iki defterin tanıtımı ve içerik analizi yapıldı. Defterlerin sunduğu verilerle Amid’in 1618-1652 yılları arasındaki mahalle, köy ve aşiret yapısı incelenerek 17. yüzyılın ilk yarısında Amid’in yerleşim ve ekonomi tarihinin bazı yönlerine ışık tutuldu. Şehirde yaşayan Müslümanlar ile gayrimüslimleri oluşturan Hristiyan, Yahudi ve Şemsilerin yerleşim yerlerine dağılımı ve vergi durumları ortaya konuldu. Böylece 17. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğunun yüz yüze kaldığı krizler, mali buhranlar ve dönüşümlerin taşraya yansımaları Diyarbekir eyaletinin merkezi Amid’de gözlemlenmeye çalışıldı.
Osmanlı yönetim sisteminde kriz, değişim ve dönüşüm dönemi olarak tabir edilen XVII. yüzyılda,
ta... more Osmanlı yönetim sisteminde kriz, değişim ve dönüşüm dönemi olarak tabir edilen XVII. yüzyılda, taşrada halkın karşılaştığı problemlerin takip edebileceği en önemli kaynaklardan biri Atik Şikâyet Defterleridir. Bu defter serisi, XVII. yüzyılın ikinci yarısında sosyo-ekonomik dönüşüm ve bürokratik gelişmeler neticesinde ortaya çıkmıştır. Söz konusu dönemde taşra halkı, maruz kaldığı haksızlık ve adaletsizlikleri şikâyet mekanizmasını kullanmak suretiyle Divân-ı Hümâyûn’a iletmiş ve çözümü merkezde aramıştır. Bu çalışmada, 1650-1700 yıllarını kapsayan otuz bir adet Atik Şikâyet Defteri, Diyarbekir Eyaletiʼnden bahseden hükümler bağlamında sistematik olarak taranmıştır. Tarama sonucu elde edilen verilerle Diyarbekir Eyaletiʼnde halkın şikâyetçi olduğu konu ve kişiler tespit edilmiştir. Yapılan çalışma neticesinde Diyarbekir’den Divân-ı Hümâyûn’a ulaşan şikâyet konularından tespit edildiği kadarıyla XVII. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı merkezinin yaşadığı siyasî, askerî, idarî ve ekonomik sarsıntı ve dönüşümlerin neticesinde tüm imparatorlukta olduğu gibi Diyarbekir eyaletinde de sosyo-ekonomik problemler ortaya çıktığı ancak Diyarbekirʼin en ücra köylerinde yaşayan kişilerin bile şikâyetlerini başkentteki Divân-ı Hümâyûn’a iletip sorunlarına çözüm aradığı görülmüştür. Eldeki veriler yaşanan kriz ve dönüşümlerin gerek eyalet merkezini gerekse çevredeki yerleşim yerlerini olumsuz yönde etkilediği sonucunu ortaya koymuştur.
Atik Şikâyet Defters is one of the most important sources that allows the researchers to follow the problems in the Ottoman provinces in the seventeenth century, a period in which historians use the terms of crisis, change, and transformation to describe the Ottoman administration system. This defter series emerged due to the socio-economic transformation and bureaucratic developments in the second half of the century. It was a period in which the people of the provinces tried to find solutions to their legal problems via complaint mechanism by sending their complaints directly to the Imperial Council (Divân-ı Hümâyûn). Based on the systematic and through examination of thirty-one Atik Şikâyet Defters, covering the years 1650-1700, this study tries to highlight the complaints arouse in the Diyarbekir Province. This study demonstrates that even people living in the most remote villages of the province was able to direct their complaints to the Imperial Council in Istanbul to find solutions to their problems. This study also shows political, military, administrative and economic turmoil experienced by the Ottoman center was reflected and became reasons of many socio-economic problems in Diyarbekir Province in the second half of the seventeenth century. The negatives effects of these problems were seen not just in the provincial center but also in the surrounding settlements.
Öz: Çaldıran Savaşı'ndan kısa bir süre sonra Osmanlı hâkimiyetine giren Varto bölgesi, Hınıs ve H... more Öz: Çaldıran Savaşı'ndan kısa bir süre sonra Osmanlı hâkimiyetine giren Varto bölgesi, Hınıs ve Handırıs ile birlikte Bitlis sancağına bağlandı. 1540 yılına kadar Bitlis sancağına bağlı kalan Varto, Erzurum eyaletinin teşkili ve Hınıs'ın buraya tabi bir sancak haline getirilmesinden sonra Hınıs'ın bir nahiyesi haline getirildi. Varto'nun Hınıs'ın nahiyesi olarak idari teşkilattaki varlığı 19. yüzyıl ortasına kadar devam etti. 19. yüzyıl ortalarında Muş'a bağlanan Varto, önce nahiye daha sonra kaza olarak idare edildi. Bu çalışmada, günümüzde Muş'a bağlı bir ilçe merkezi olan Varto'nun 17. yüzyıl ortalarındaki idarî, sosyal, yerleşim, nüfus ve aşiret yapısı dört avârız defterine (1642, 1643, 1645 ve 1650) göre incelenmiştir. 17. yüzyılda Varto'da kaç köy olduğu, bu köylerde kimlerin veya hangi aşiretlerin yaşadığı, devlet merkezine ne kadar vergi verdikleri sorularına cevap aranmıştır. Ayrıca 16. yüzyıla ait tahrir defteri verileri kullanılarak iki yüzyıl arasında karşılaştırmalar da yapılmıştır. Abstract: The Varto region, which came under Ottoman rule shortly after the Battle of Çaldıran, was connected to the sanjak of Bitlis with Hınıs and Handırıs. Varto, which remained under the sanjak of Bitlis until 1540, was transformed into a sub-district of Hınıs after the formation of the province of Erzurum and the transformation of Hınıs into a sanjak of it. Varto's presence in the administrative organization as the sub-district of Hınıs continued until the mid-19 th century. Being connected to Mush in the mid-19 th century, Varto was first ruled as a sub-district and then as a district. In this study, the mid-17 th century administrative, social, settlement, population and tribal structure of Varto, which is currently a central district of Mush, was examined according to four avârız registers (1642, 1643, 1645 and 1650). Answers for the questions "How many villages were there in Varto in the 17 th century?", "Who or what tribes lived in these villages?", and "How much tax did they pay the state center?" were sought. In addition, comparisons were made between the 16th and 17 th centuries by using the 16 th century tahrir registers data.
Anadolu’nun kadim halklarından biri olan Zazalar, günümüzde Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yerleşik... more Anadolu’nun kadim halklarından biri olan Zazalar, günümüzde Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yerleşiktir. Bununla birlikte hem Türkiye’nin bazı büyük şehirlerinde hem de Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde göç ederek yerleşmiş önemli miktarda Zaza nüfusu bulunmaktadır. Bu çalışmada Zazaların Anadolu’ya nereden geldikleri, bugün yaşadıkları Diyarbakır, Palu, Bingöl ve Dersim coğrafyasına ne zaman ve nasıl yerleştikleri sorusuna cevap aranmıştır. Osmanlı belgeleri kullanılarak Zaza beyliklerinin tarihsel süreci irdelenmiştir. Böylece başta Palu, Eğil, Çabakçur, Genç olmak üzere Zaza coğrafyasında Sünnî İslam’ın yayılması ve yerleşmesinde beylerin, şeyhlerin ve tekkelerin etkisine değinilmiştir.
Bu çalışmada, Çaldıran Savaşı dönüşünde Amasya’da kışlayan ve 1515 yılının Mayıs ve Haziran aylar... more Bu çalışmada, Çaldıran Savaşı dönüşünde Amasya’da kışlayan ve 1515 yılının Mayıs ve Haziran aylarında Amasya’dan İstanbul’a doğru hareket halinde olan Sultan Selim tarafından Palu hâkimi Cemşid Bey’e ve Çemişgezek beyi Pir Hüseyin’e verilen biri “eyaletnâme” diğerleri “berat” şeklinde kaydedilen üç yeni belge incelenecektir. Diyarbekir bölgesindeki sancak yönetim belgelerinin ilk örnekleri olarak münşeât mecmuasında yer alan üç vesika, daha sonra farklı türleri üretilecek olan bu tarz belgelerin en erken örneklerini teşkil etmektedir. Bu vesikalarda, Sultan Selim dönemine ait ilk idarî uygulamalar ve sancak tevcihat şekline dair ayrıntılı bilgiler bulunmaktadır. İdris-i Bidlîsî’nin kaleminden çıktığı düşünülen bu belgeler, hem şekil hem de muhteva yönünden önem arz etmektedir. Zira bu belgelerde, bölgedeki yerel beylerin yönetim meşruiyeti yanında beylerin halkla ilişkilerine ve halkın beylerine karşı görevlerine de yer verilmiştir. Bunların yanı sıra beylerin devlete karşı sorumlulukları, her bir sancağın sınırları ile birlikte beylerin elkabına yer verilmesi bakımından hususiyet arz etmektedir. Dolayısıyla bu belgeler muhteva ve diplomatik yönden incelenerek Kanunî ve ardıllarınca üretilen benzer belgelerle mukayese edilmek suretiyle literatüre kazandırılacaktır.
Bitlis, Osmanlı idaresindeki farklı yönetim sistemi ve yöneticileri ile kendine has bir yere sah... more Bitlis, Osmanlı idaresindeki farklı yönetim sistemi ve yöneticileri ile kendine has bir yere sahiptir. 1515’te Osmanlı idaresine girdikten sonra Diyarbekir beylerbeyliğine bağlandı. Ancak bölgedeki diğer bazı yerel beyler gibi Bitlis de “eyâlet” olarak adlandırılan sancaklardandı. Burada timar sistemi uygulanmamış ve tahrir yapılmamıştı. 1515 ile 1535 arasında eyâlet denilen ocaklık sancak iken 1535’te Şemseddin Han’ın Safevi tarafına geçmesiyle klasik Osmanlı sancağı haline geldi. Bu durum 1578 yılına kadar devam etti. 1578’de Şeref Han’ın Osmanlı tarafına geçmesi ile Bitlis hükûmeti yeniden yurtluk-ocaklık olarak Şeref Han’a tevcih edildi. Böylece Bitlis hanlarının Tanzimat’a kadar devam edecek idaresi başladı. Bitlis yönetiminde 16. yüzyılda Şeref Han ve 17. yüzyılda Abdal Han kişilikleri ve kendilerine has yönetimleri ile kayıtlara geçtiler. 18. yüzyılda ise güçlü bir yöneticinin yokluğu, değişen siyasal ve idarî şartlar nedeniyle Bitlis yönetimi istikrarsız ve çalkantılı şekilde geçti. Yaşanan problemlere devlet merkezinin çözüm arayışı ve bu kapsamda yeni atama yöntemlerine başvurulması dikkati çekmektedir. Bu çalışmada Mühimme, Tahrir, Sancak Tevcih, Tahvil, Ruûs defterleri ve sair Osmanlı Arşiv belgeleri kullanılarak Bitlis’in idarî statüsü, Bitlis hanları/hâkimlerinin atanma süreci ve bölgedeki idarî ve sosyal düzen incelenecektir. Ayrıca klasik dönemde Bitlis sancağında halkın yönetime ve yöneticilerinin seçimine ne şekilde katıldığına dair kimi örnekler serdedilecektir.
XVIII. yüzyıl ortasından itibaren Çavuşbaşı, Kapıcıbaşı ve Keban-Ergani Maden Eminliği yanında Er... more XVIII. yüzyıl ortasından itibaren Çavuşbaşı, Kapıcıbaşı ve Keban-Ergani Maden Eminliği yanında Erzurum, Şam, Diyarbekir ve Bağdat valiliği görevlerinde bulunan Hâfız Mustafa Paşa, elde ettiği siyasi konum ve ekonomik gelir ile birçok hayır eserinin inşasına imkân sağlamıştır. Başlıca eserleri Keban’da sıbyan mektebi, Harput’ta dârü’l-kurra, Arapgir’de iki medrese ve kütüphane ile Malatya’da bir camii ile sıbyan mektebidir. Bunların bir kısmı günümüzde mevcut olmayıp, bir kısmı hâlâ varlığını sürdürmektedir. Bu çalışmada vakfiyelerden ve diğer arşiv belgelerinden yola çıkılarak bu vakıf kurumlarının ifa ettikleri görevler ile bölgenin eğitim ve sosyo-kültürel hayatına katkıları incelenmiştir.
Hâfıziye/Ispanakçı Medreseleri ve Kütüphânesi, 18. yüzyılın son çeyreğinden itibaren Osmanlı Arap... more Hâfıziye/Ispanakçı Medreseleri ve Kütüphânesi, 18. yüzyılın son çeyreğinden itibaren Osmanlı Arapgir'inde yaklaşık iki asır varlıklarını sürdürerek şehrin eğitim, kültür ve sosyal hayatında önemli bir yere sahip olmuş kurumlardır. Bu çalışmada, günümüzde varlığına dair bir kalıntının olmadığı bu hayır müesseselerinin kuruluş belgesi olan vakfiyeler ve daha sonraki hizmetlerini gösteren vesikalar ile bunların hem varlığı hem de işleyişi ortaya konulmuştur. Böylelikle ismi var cismi yok kurumlar gün yüzüne çıkarılmıştır. Ayrıca eserlerin vakfiyelerinin orijinal görüntüsü ile çevirileri eklenerek Arapgir'in tarih, sanat tarihi, eğitim ve kültür araştırmacılarının istifadesine sunulmuştur.
Özet Osmanlı hâkimiyetine 1515 yılında geçen Kızuçan, Diyarbekir Eyaleti'nde Çemişgezek sancağını... more Özet Osmanlı hâkimiyetine 1515 yılında geçen Kızuçan, Diyarbekir Eyaleti'nde Çemişgezek sancağının nahiyesi olarak Allahverdi Bey'in zeâmetiydi. 1523'te Gürzelik nahiyesi ile birlikte Kiğı sancağına bağlandı. 1535'te Erzurum Eyaleti'nin kurulmasıyla müstakil sancak olarak Allahverdi Bey'in idaresinde kalmaya devam etti. Yurtluk-ocaklık statüde olan bu sancakta üç kez tahrir yapıldığı tespit edilmektedir. Bu tahrirlerden XVI. yüzyılda kısa aralıklarla meydana gelen sosyo-ekonomik değişimleri izlemek mümkündür. Ancak XVII. yüzyılda timar sistemi işlevsiz kaldığından tahrir geleneği terk edildi. Timar gelirleri iltizama verilerek yeni sisteme geçildi. Böylece merkezi devlet hazinesine ait gelirlerin tespit ve denetlenmesi için avârız vergisi tahrirleri yapıldı. Avârız-hânelerin kaydedildiği defterlerde yerleşim yerlerindeki nüfus ve mali verilerle topoğrafya, yerleşim ve sosyo-ekonomik yapı incelenebilmektedir. Bu çalışmada 1642 tarihli mufassal ve 1643 tarihli icmal avârız defterleriyle birlikte XVI. yüzyıla ait üç tahrir defteri kullanılarak Erzurum Eyaleti'nin Kızuçan kazasının yerleşim, nüfus ve dinî yapısı karşılaştırmalı şekilde incelenmiştir.
Osmanlı bürokrasi kademelerinde yükselme örneklerinden biri olan Hafız Mustafa Paşa, sarayda çavu... more Osmanlı bürokrasi kademelerinde yükselme örneklerinden biri olan Hafız Mustafa Paşa, sarayda çavuşbaşı ve kapıcıbaşı iken daha sonra darphâne emini oldu. 1763 Keban-Ergani Maden Eminliğini üç yıllık ihale ladı. Kısa bir sürede yaptığı başarılı çalışmalar ile yükselişine devam etti. 1768 yılında vezirlik rütbesi aldıktan bir yıl sonra Erzurum valisi olarak atandı. Şam, Rakka, Konya ve Diyarbekir valiliklerinden sonra 1776’da Bağdat valisi olarak atandı. Paşanın yükselme serüveni burada sona erdi ve İranlı Kerim Han Zend’in Bağdat’ı ele geçirmesi ile görevden alındı. Bir süre Diyarbekir’de hapiste kaldıktan sonra idam edildi. Peki, bu idamın sebebi neydi? Gerçekten Bağdat’ın düşmesine sebep olmak mı? Yoksa Hafız Mustafa Paşa’nın daha önceden görev yaptığı Darphane ve Maden Eminliği görevlerindeki akçeli işlerde oynadığı rol müydü? Bunlarn dışında idama etki eden başka sebepler var mıydı? Bu çalışmada yukarıda sorulan soruların yanıtları, Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Topkapı Sarayı Arşivi ve Osmanlı kroniklerinde aranmış ve Hafız Mustafa Paşa’nın biyografisi ile birlikte 18. yüzyılın ikinci yarısında doğu politikasında oynadığı rol ortaya konulmuştur. Böylelikle Osmanlı bürokratik işleyişi ve vezir bir paşanın bürokrasi içindeki konumu incelenmiştir. Neticede kendisinin idamı ile sonuçlanan süreç belgelerin tanıklığıyla irdelenmiştir.
Pülümür’ün 1518 ile 1923 yılları arasındaki takriben dört asırlık Osmanlı idaresinin genel hatlar... more Pülümür’ün 1518 ile 1923 yılları arasındaki takriben dört asırlık Osmanlı idaresinin genel hatlarıyla işlendiği bu çalışmada idarî teşkilat, idareciler ve bunların değişiminde rol oynayan etkenler Osmanlı arşiv belgelerinden yararlanılarak ele alınmıştır. Bunun yanında Kız-uçan adının ilk yazılış şekli tespit edilmiş ve kelimenin geçirmiş olduğu farklı yazım formları da ortaya konmuş ve bu çerçevede Kuzican isminin neden Pülümür şeklinde değiştiği sorusunun cevabı bulunmuştur.
Ozet
Osman It doneminde onemli bir ticaret merkezi olan Halep'te c;ok say1da vak1f kurulmu~tur. B... more Ozet Osman It doneminde onemli bir ticaret merkezi olan Halep'te c;ok say1da vak1f kurulmu~tur. Bu c;alt~ mada Vak1flar Gene! Mi.idi.irli.igi.i Ar~ivi'nden al111an 22 vakfiye kullantlarak 1720-1800 y1llan arasmda Halep'te kurulmu~ Kad111 vak1flan incelenmi~tir. (:alt~manm temel amac1 bahsedilen y1llar arasmda vaktf kuran kadmlann Halep'in sosyo-ekonomik hayatma yapt1g1 etkiyi ortaya koymakttr. Bu donemde kurulan kadm vakft say1s1 oldukc;a fazladir. Buda kadmlann, di.i~i.ini.ildi.igi.i gibi sosyo-ekonomik hayattan yal1t1ltrn~ olmad1klannt gostermektedir. Aynca vakfiyelerdeki ~artlardan yola c;:1kilarak vakfedilen mallann nereye ve hangi amac;la harcand1g1 belirlenmi~tir. Boylece bu vakrflann, Halep'te sosyal, ekonomik ve dini hayata katk1s1 ortaya konulmu~tur. Anahtar Kelimeler: Vak1f, Halep, Kadm Abstract A large number of foundations were established in Aleppo where was an important trade center in Ottoman period. [n this study, Women Foundations which were established in Aleppo between the years; 1720-1800 have been examined using 22 documents (waqfiyya) that were recieved from Archive of General Directorate of Foundations. The main purpose of this study is to point out the effect of the women who were vaqf founders between the mentioned years on the socio-economic life of Aleppo. The number of the waqfs that were establ ished by the women in this period were quite numerous. This shows that the women were not isolated from the socio-economic life. In addition, by examining the documents, it has been determined that where and why endowed goods were spent. Thus, the contribution of this waqfs to social, economic and religious life in Aleppo has been pointed out. Key Words: Waqf (Foundation), Aleppo, Women
Sultan Selim’in 1514’te Çaldıran Savaşı’nda Safevileri mağlup etmesinin akabinde Osmanlı hâkimiye... more Sultan Selim’in 1514’te Çaldıran Savaşı’nda Safevileri mağlup etmesinin akabinde Osmanlı hâkimiyeti altında giren Diyarbekir, beşinci eyâlet olarak idârî teşkilatta yerini aldı. Ancak Diyarbekir diğer eyâletlerden siyasî, sosyal ve iktisadî yönlerden farklılık arz ediyordu. Nitekim buradaki yerel unsurların ve aşiret yapısının kendine has özelliklerinin bilincinde olan Osmanlı yönetici elitleri, bölgenin yerel şartlarını dikkate alarak timar sisteminin kısmen farklı tarzını uygulamaya koydular. Diyarbekir eyâletinde idârî teşkilat kurulduktan sonra her sancağa; coğrafi durumuna, sosyal yapısına, nüfusuna, verdiği hizmete, itaat ile sadakatine ve nihayet tarihi geleneğine göre farklı statü verilmişti. Bunlar üçe ayrılmıştı: Klasik Osmanlı sancakları, yurtluk-ocaklık sancaklar ve hükûmet sancaklar. Bu çalışmada Diyarbekir eyâletinde yer alan ve idârî devamlılığı ile statüsünü Tanzimat’a kadar değişmeden devam ettiren Palu hükûmeti örnek olarak seçilmiştir. Osmanlı’nın merkezden uzak taşra idâresinin teşkilatlanma biçimini ve esnek yönetim anlayışını gösteren bu tür sancakların kuruluş sebepleri, sistem olarak yerleşmesi, değişim-dönüşüme uğramaları ve Tanzimat reformları neticesinde merkezi ve modern devletin kuruluşuyla ilgâ süreci Palu’daki uygulamalar üzerinden anlatılmıştır. Böylece sistem olarak yurtluk-ocaklık ve özellikle hükûmet sancakların imparatorluk yönetimi içindeki mahiyeti tartışılmış olacaktır. Following the defeat of Safavids by Selim I in 1514 at Çaldiran Battle, Diyarbekir entered Ottoman rule, taking its place in the administrative organization as the fifth province. However, Diyarbekir differed from other provinces in political, social and economic aspects. Thus, the Ottoman ruling elites, who were conscious of the local elements and the special features of the tribal structure, put into practice a partially different type of the timar system, taking into account the local conditions of the region. After the establishment of the administrative organization in Diyarbakir province, each sanjak was given a different status, which was classified based on geographical situation, social structure, population, service, obedience and loyalty, and finally historical tradition. These were divided into three groups: classical Ottoman sanjaks, yurtluk-ocaklık sanjaks and hükûmet sanjaks. In this study, the hukumet of Palu, which is located in Diyarbekir province and continued its administrative continuity and status until the Tanzimat, was chosen as an example. These sanjaks demonstrating flexible governance approach and organizational structure of rural governance, their reasons of foundation, their entrenchment as a system, their evolution and transformation, and their abolishment process as a result of the establishment of central and modern state after Tanzimat reforms are explained over the practices in Palu. Thus, the nature of yurtluk-ocaklık and in particular hukumet sanjaks as a system in the governance of empire will be discussed.
Uploads
Doğu Anadolu’da yerleşik olmakla birlikte Türkiye’nin birçok büyük şehrine
ve Avrupa’nın çeşitli ülkelerine göçmüş birkaç milyon nüfuslarıyla görünür
olmaya başlamışlardır. Zazaların en ayırt edici özellikleri konuştukları dil olan
Zazacadır. Yüzyıllardır yaşadıkları coğrafyaya dillerinin ve kültürlerinin
izlerini yansıtmışlardır. 19. yüzyıla kadar pek bilinmeden kalan bu topluluk,
ulaşım ağlarının yaygınlaşması ile iletişim araçlarının gelişmesi, modernizmin
etkisiyle kentleşme olgusunun egemen yaşam biçimine dönüşmesiyle birlikte
kendileri dışındaki dünya tarafından tanındılar. Zazaların kendilerini tanıma
ve tanımlama isteği bir süredir merak uyandıran bir konu olmuştur. Bu
meraka rağmen Zazaların tarihleri ve günümüze ulaşıncaya kadar devam
eden kültürel geçmişleri yeteri kadar bilinmemektedir. Bu çalışmada, şimdiye
değin ilmî yöntemlerle, sistematik ve bütüncül bir şekilde yazılmamış olan
Zaza tarihinin nasıl ve hangi kaynaklarla yazılabileceği üzerinde durulmuştur.
Böylece tarihçilikteki gelişmeler paralelinde teorik ve ampirik bir Zaza tarih
yazımı haritası çizilmek istenmiştir.
yüzyılda timar tahrirlerinin tedricen terk edilmesi sonucu yerini avârız defterlerine
bıraktı. Dolayısıyla avârız defterleri, 17. yüzyıl Osmanlı sosyal, ekonomik ve
demografik tarihinin en önemli kaynaklarından biri haline geldi. Birçok eyalet merkezi
ve şehir, bu kaynaklarla incelenmişken Diyarbekir’e ait defterlere arşivlerde
rastlanmamıştı. Yakın zamanda Osmanlı Arşivi’nde tasnif edilmeden bırakılmış bazı
defter ve belgeler arasından Amid’e (Diyarbekir) ait iki icmâl avârız defteri bulundu. Bu
çalışmada, 1618 ve 1652 yıllarına ait yeni bulunan iki defterin tanıtımı ve içerik analizi
yapıldı. Defterlerin sunduğu verilerle Amid’in 1618-1652 yılları arasındaki mahalle,
köy ve aşiret yapısı incelenerek 17. yüzyılın ilk yarısında Amid’in yerleşim ve ekonomi
tarihinin bazı yönlerine ışık tutuldu. Şehirde yaşayan Müslümanlar ile gayrimüslimleri
oluşturan Hristiyan, Yahudi ve Şemsilerin yerleşim yerlerine dağılımı ve vergi
durumları ortaya konuldu. Böylece 17. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğunun yüz yüze
kaldığı krizler, mali buhranlar ve dönüşümlerin taşraya yansımaları Diyarbekir
eyaletinin merkezi Amid’de gözlemlenmeye çalışıldı.
taşrada halkın karşılaştığı problemlerin takip edebileceği en önemli kaynaklardan biri Atik Şikâyet
Defterleridir. Bu defter serisi, XVII. yüzyılın ikinci yarısında sosyo-ekonomik dönüşüm ve
bürokratik gelişmeler neticesinde ortaya çıkmıştır. Söz konusu dönemde taşra halkı, maruz kaldığı
haksızlık ve adaletsizlikleri şikâyet mekanizmasını kullanmak suretiyle Divân-ı Hümâyûn’a iletmiş
ve çözümü merkezde aramıştır. Bu çalışmada, 1650-1700 yıllarını kapsayan otuz bir adet Atik
Şikâyet Defteri, Diyarbekir Eyaletiʼnden bahseden hükümler bağlamında sistematik olarak
taranmıştır. Tarama sonucu elde edilen verilerle Diyarbekir Eyaletiʼnde halkın şikâyetçi olduğu
konu ve kişiler tespit edilmiştir. Yapılan çalışma neticesinde Diyarbekir’den Divân-ı Hümâyûn’a
ulaşan şikâyet konularından tespit edildiği kadarıyla XVII. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı
merkezinin yaşadığı siyasî, askerî, idarî ve ekonomik sarsıntı ve dönüşümlerin neticesinde tüm
imparatorlukta olduğu gibi Diyarbekir eyaletinde de sosyo-ekonomik problemler ortaya çıktığı
ancak Diyarbekirʼin en ücra köylerinde yaşayan kişilerin bile şikâyetlerini başkentteki Divân-ı
Hümâyûn’a iletip sorunlarına çözüm aradığı görülmüştür. Eldeki veriler yaşanan kriz ve
dönüşümlerin gerek eyalet merkezini gerekse çevredeki yerleşim yerlerini olumsuz yönde etkilediği
sonucunu ortaya koymuştur.
Atik Şikâyet Defters is one of the most important sources that allows the researchers to follow the
problems in the Ottoman provinces in the seventeenth century, a period in which historians use the
terms of crisis, change, and transformation to describe the Ottoman administration system. This
defter series emerged due to the socio-economic transformation and bureaucratic developments in the second half of the century. It was a period in which the people of the provinces tried to find
solutions to their legal problems via complaint mechanism by sending their complaints directly to
the Imperial Council (Divân-ı Hümâyûn). Based on the systematic and through examination of
thirty-one Atik Şikâyet Defters, covering the years 1650-1700, this study tries to highlight the
complaints arouse in the Diyarbekir Province. This study demonstrates that even people living in
the most remote villages of the province was able to direct their complaints to the Imperial Council
in Istanbul to find solutions to their problems. This study also shows political, military,
administrative and economic turmoil experienced by the Ottoman center was reflected and became
reasons of many socio-economic problems in Diyarbekir Province in the second half of the
seventeenth century. The negatives effects of these problems were seen not just in the provincial
center but also in the surrounding settlements.
Abstract: The Varto region, which came under Ottoman rule shortly after the Battle of Çaldıran, was connected to the sanjak of Bitlis with Hınıs and Handırıs. Varto, which remained under the sanjak of Bitlis until 1540, was transformed into a sub-district of Hınıs after the formation of the province of Erzurum and the transformation of Hınıs into a sanjak of it. Varto's presence in the administrative organization as the sub-district of Hınıs continued until the mid-19 th century. Being connected to Mush in the mid-19 th century, Varto was first ruled as a sub-district and then as a district. In this study, the mid-17 th century administrative, social, settlement, population and tribal structure of Varto, which is currently a central district of Mush, was examined according to four avârız registers (1642, 1643, 1645 and 1650). Answers for the questions "How many villages were there in Varto in the 17 th century?", "Who or what tribes lived in these villages?", and "How much tax did they pay the state center?" were sought. In addition, comparisons were made between the 16th and 17 th centuries by using the 16 th century tahrir registers data.
Bu çalışmada Mühimme, Tahrir, Sancak Tevcih, Tahvil, Ruûs defterleri ve sair Osmanlı Arşiv belgeleri kullanılarak Bitlis’in idarî statüsü, Bitlis hanları/hâkimlerinin atanma süreci ve bölgedeki idarî ve sosyal düzen incelenecektir. Ayrıca klasik dönemde Bitlis sancağında halkın yönetime ve yöneticilerinin seçimine ne şekilde katıldığına dair kimi örnekler serdedilecektir.
Şam, Diyarbekir ve Bağdat valiliği görevlerinde bulunan Hâfız Mustafa Paşa, elde ettiği siyasi konum
ve ekonomik gelir ile birçok hayır eserinin inşasına imkân sağlamıştır. Başlıca eserleri Keban’da
sıbyan mektebi, Harput’ta dârü’l-kurra, Arapgir’de iki medrese ve kütüphane ile Malatya’da bir camii
ile sıbyan mektebidir. Bunların bir kısmı günümüzde mevcut olmayıp, bir kısmı hâlâ varlığını sürdürmektedir.
Bu çalışmada vakfiyelerden ve diğer arşiv belgelerinden yola çıkılarak bu vakıf kurumlarının
ifa ettikleri görevler ile bölgenin eğitim ve sosyo-kültürel hayatına katkıları incelenmiştir.
Bu çalışmada yukarıda sorulan soruların yanıtları, Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Topkapı Sarayı Arşivi ve Osmanlı kroniklerinde aranmış ve Hafız Mustafa Paşa’nın biyografisi ile birlikte 18. yüzyılın ikinci yarısında doğu politikasında oynadığı rol ortaya konulmuştur. Böylelikle Osmanlı bürokratik işleyişi ve vezir bir paşanın bürokrasi içindeki konumu incelenmiştir. Neticede kendisinin idamı ile sonuçlanan süreç belgelerin tanıklığıyla irdelenmiştir.
Osman It doneminde onemli bir ticaret merkezi olan Halep'te c;ok say1da vak1f kurulmu~tur. Bu c;alt~
mada Vak1flar Gene! Mi.idi.irli.igi.i Ar~ivi'nden al111an 22 vakfiye kullantlarak 1720-1800 y1llan arasmda
Halep'te kurulmu~ Kad111 vak1flan incelenmi~tir. (:alt~manm temel amac1 bahsedilen y1llar arasmda vaktf
kuran kadmlann Halep'in sosyo-ekonomik hayatma yapt1g1 etkiyi ortaya koymakttr. Bu donemde kurulan
kadm vakft say1s1 oldukc;a fazladir. Buda kadmlann, di.i~i.ini.ildi.igi.i gibi sosyo-ekonomik hayattan yal1t1ltrn~
olmad1klannt gostermektedir. Aynca vakfiyelerdeki ~artlardan yola c;:1kilarak vakfedilen mallann nereye ve
hangi amac;la harcand1g1 belirlenmi~tir. Boylece bu vakrflann, Halep'te sosyal, ekonomik ve dini hayata
katk1s1 ortaya konulmu~tur.
Anahtar Kelimeler: Vak1f, Halep, Kadm
Abstract
A large number of foundations were established in Aleppo where was an important trade center in
Ottoman period. [n this study, Women Foundations which were established in Aleppo between the years;
1720-1800 have been examined using 22 documents (waqfiyya) that were recieved from Archive of
General Directorate of Foundations. The main purpose of this study is to point out the effect of the women
who were vaqf founders between the mentioned years on the socio-economic life of Aleppo. The number of
the waqfs that were establ ished by the women in this period were quite numerous. This shows that the women
were not isolated from the socio-economic life. In addition, by examining the documents, it has been
determined that where and why endowed goods were spent. Thus, the contribution of this waqfs to social,
economic and religious life in Aleppo has been pointed out.
Key Words: Waqf (Foundation), Aleppo, Women
Doğu Anadolu’da yerleşik olmakla birlikte Türkiye’nin birçok büyük şehrine
ve Avrupa’nın çeşitli ülkelerine göçmüş birkaç milyon nüfuslarıyla görünür
olmaya başlamışlardır. Zazaların en ayırt edici özellikleri konuştukları dil olan
Zazacadır. Yüzyıllardır yaşadıkları coğrafyaya dillerinin ve kültürlerinin
izlerini yansıtmışlardır. 19. yüzyıla kadar pek bilinmeden kalan bu topluluk,
ulaşım ağlarının yaygınlaşması ile iletişim araçlarının gelişmesi, modernizmin
etkisiyle kentleşme olgusunun egemen yaşam biçimine dönüşmesiyle birlikte
kendileri dışındaki dünya tarafından tanındılar. Zazaların kendilerini tanıma
ve tanımlama isteği bir süredir merak uyandıran bir konu olmuştur. Bu
meraka rağmen Zazaların tarihleri ve günümüze ulaşıncaya kadar devam
eden kültürel geçmişleri yeteri kadar bilinmemektedir. Bu çalışmada, şimdiye
değin ilmî yöntemlerle, sistematik ve bütüncül bir şekilde yazılmamış olan
Zaza tarihinin nasıl ve hangi kaynaklarla yazılabileceği üzerinde durulmuştur.
Böylece tarihçilikteki gelişmeler paralelinde teorik ve ampirik bir Zaza tarih
yazımı haritası çizilmek istenmiştir.
yüzyılda timar tahrirlerinin tedricen terk edilmesi sonucu yerini avârız defterlerine
bıraktı. Dolayısıyla avârız defterleri, 17. yüzyıl Osmanlı sosyal, ekonomik ve
demografik tarihinin en önemli kaynaklarından biri haline geldi. Birçok eyalet merkezi
ve şehir, bu kaynaklarla incelenmişken Diyarbekir’e ait defterlere arşivlerde
rastlanmamıştı. Yakın zamanda Osmanlı Arşivi’nde tasnif edilmeden bırakılmış bazı
defter ve belgeler arasından Amid’e (Diyarbekir) ait iki icmâl avârız defteri bulundu. Bu
çalışmada, 1618 ve 1652 yıllarına ait yeni bulunan iki defterin tanıtımı ve içerik analizi
yapıldı. Defterlerin sunduğu verilerle Amid’in 1618-1652 yılları arasındaki mahalle,
köy ve aşiret yapısı incelenerek 17. yüzyılın ilk yarısında Amid’in yerleşim ve ekonomi
tarihinin bazı yönlerine ışık tutuldu. Şehirde yaşayan Müslümanlar ile gayrimüslimleri
oluşturan Hristiyan, Yahudi ve Şemsilerin yerleşim yerlerine dağılımı ve vergi
durumları ortaya konuldu. Böylece 17. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğunun yüz yüze
kaldığı krizler, mali buhranlar ve dönüşümlerin taşraya yansımaları Diyarbekir
eyaletinin merkezi Amid’de gözlemlenmeye çalışıldı.
taşrada halkın karşılaştığı problemlerin takip edebileceği en önemli kaynaklardan biri Atik Şikâyet
Defterleridir. Bu defter serisi, XVII. yüzyılın ikinci yarısında sosyo-ekonomik dönüşüm ve
bürokratik gelişmeler neticesinde ortaya çıkmıştır. Söz konusu dönemde taşra halkı, maruz kaldığı
haksızlık ve adaletsizlikleri şikâyet mekanizmasını kullanmak suretiyle Divân-ı Hümâyûn’a iletmiş
ve çözümü merkezde aramıştır. Bu çalışmada, 1650-1700 yıllarını kapsayan otuz bir adet Atik
Şikâyet Defteri, Diyarbekir Eyaletiʼnden bahseden hükümler bağlamında sistematik olarak
taranmıştır. Tarama sonucu elde edilen verilerle Diyarbekir Eyaletiʼnde halkın şikâyetçi olduğu
konu ve kişiler tespit edilmiştir. Yapılan çalışma neticesinde Diyarbekir’den Divân-ı Hümâyûn’a
ulaşan şikâyet konularından tespit edildiği kadarıyla XVII. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı
merkezinin yaşadığı siyasî, askerî, idarî ve ekonomik sarsıntı ve dönüşümlerin neticesinde tüm
imparatorlukta olduğu gibi Diyarbekir eyaletinde de sosyo-ekonomik problemler ortaya çıktığı
ancak Diyarbekirʼin en ücra köylerinde yaşayan kişilerin bile şikâyetlerini başkentteki Divân-ı
Hümâyûn’a iletip sorunlarına çözüm aradığı görülmüştür. Eldeki veriler yaşanan kriz ve
dönüşümlerin gerek eyalet merkezini gerekse çevredeki yerleşim yerlerini olumsuz yönde etkilediği
sonucunu ortaya koymuştur.
Atik Şikâyet Defters is one of the most important sources that allows the researchers to follow the
problems in the Ottoman provinces in the seventeenth century, a period in which historians use the
terms of crisis, change, and transformation to describe the Ottoman administration system. This
defter series emerged due to the socio-economic transformation and bureaucratic developments in the second half of the century. It was a period in which the people of the provinces tried to find
solutions to their legal problems via complaint mechanism by sending their complaints directly to
the Imperial Council (Divân-ı Hümâyûn). Based on the systematic and through examination of
thirty-one Atik Şikâyet Defters, covering the years 1650-1700, this study tries to highlight the
complaints arouse in the Diyarbekir Province. This study demonstrates that even people living in
the most remote villages of the province was able to direct their complaints to the Imperial Council
in Istanbul to find solutions to their problems. This study also shows political, military,
administrative and economic turmoil experienced by the Ottoman center was reflected and became
reasons of many socio-economic problems in Diyarbekir Province in the second half of the
seventeenth century. The negatives effects of these problems were seen not just in the provincial
center but also in the surrounding settlements.
Abstract: The Varto region, which came under Ottoman rule shortly after the Battle of Çaldıran, was connected to the sanjak of Bitlis with Hınıs and Handırıs. Varto, which remained under the sanjak of Bitlis until 1540, was transformed into a sub-district of Hınıs after the formation of the province of Erzurum and the transformation of Hınıs into a sanjak of it. Varto's presence in the administrative organization as the sub-district of Hınıs continued until the mid-19 th century. Being connected to Mush in the mid-19 th century, Varto was first ruled as a sub-district and then as a district. In this study, the mid-17 th century administrative, social, settlement, population and tribal structure of Varto, which is currently a central district of Mush, was examined according to four avârız registers (1642, 1643, 1645 and 1650). Answers for the questions "How many villages were there in Varto in the 17 th century?", "Who or what tribes lived in these villages?", and "How much tax did they pay the state center?" were sought. In addition, comparisons were made between the 16th and 17 th centuries by using the 16 th century tahrir registers data.
Bu çalışmada Mühimme, Tahrir, Sancak Tevcih, Tahvil, Ruûs defterleri ve sair Osmanlı Arşiv belgeleri kullanılarak Bitlis’in idarî statüsü, Bitlis hanları/hâkimlerinin atanma süreci ve bölgedeki idarî ve sosyal düzen incelenecektir. Ayrıca klasik dönemde Bitlis sancağında halkın yönetime ve yöneticilerinin seçimine ne şekilde katıldığına dair kimi örnekler serdedilecektir.
Şam, Diyarbekir ve Bağdat valiliği görevlerinde bulunan Hâfız Mustafa Paşa, elde ettiği siyasi konum
ve ekonomik gelir ile birçok hayır eserinin inşasına imkân sağlamıştır. Başlıca eserleri Keban’da
sıbyan mektebi, Harput’ta dârü’l-kurra, Arapgir’de iki medrese ve kütüphane ile Malatya’da bir camii
ile sıbyan mektebidir. Bunların bir kısmı günümüzde mevcut olmayıp, bir kısmı hâlâ varlığını sürdürmektedir.
Bu çalışmada vakfiyelerden ve diğer arşiv belgelerinden yola çıkılarak bu vakıf kurumlarının
ifa ettikleri görevler ile bölgenin eğitim ve sosyo-kültürel hayatına katkıları incelenmiştir.
Bu çalışmada yukarıda sorulan soruların yanıtları, Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Topkapı Sarayı Arşivi ve Osmanlı kroniklerinde aranmış ve Hafız Mustafa Paşa’nın biyografisi ile birlikte 18. yüzyılın ikinci yarısında doğu politikasında oynadığı rol ortaya konulmuştur. Böylelikle Osmanlı bürokratik işleyişi ve vezir bir paşanın bürokrasi içindeki konumu incelenmiştir. Neticede kendisinin idamı ile sonuçlanan süreç belgelerin tanıklığıyla irdelenmiştir.
Osman It doneminde onemli bir ticaret merkezi olan Halep'te c;ok say1da vak1f kurulmu~tur. Bu c;alt~
mada Vak1flar Gene! Mi.idi.irli.igi.i Ar~ivi'nden al111an 22 vakfiye kullantlarak 1720-1800 y1llan arasmda
Halep'te kurulmu~ Kad111 vak1flan incelenmi~tir. (:alt~manm temel amac1 bahsedilen y1llar arasmda vaktf
kuran kadmlann Halep'in sosyo-ekonomik hayatma yapt1g1 etkiyi ortaya koymakttr. Bu donemde kurulan
kadm vakft say1s1 oldukc;a fazladir. Buda kadmlann, di.i~i.ini.ildi.igi.i gibi sosyo-ekonomik hayattan yal1t1ltrn~
olmad1klannt gostermektedir. Aynca vakfiyelerdeki ~artlardan yola c;:1kilarak vakfedilen mallann nereye ve
hangi amac;la harcand1g1 belirlenmi~tir. Boylece bu vakrflann, Halep'te sosyal, ekonomik ve dini hayata
katk1s1 ortaya konulmu~tur.
Anahtar Kelimeler: Vak1f, Halep, Kadm
Abstract
A large number of foundations were established in Aleppo where was an important trade center in
Ottoman period. [n this study, Women Foundations which were established in Aleppo between the years;
1720-1800 have been examined using 22 documents (waqfiyya) that were recieved from Archive of
General Directorate of Foundations. The main purpose of this study is to point out the effect of the women
who were vaqf founders between the mentioned years on the socio-economic life of Aleppo. The number of
the waqfs that were establ ished by the women in this period were quite numerous. This shows that the women
were not isolated from the socio-economic life. In addition, by examining the documents, it has been
determined that where and why endowed goods were spent. Thus, the contribution of this waqfs to social,
economic and religious life in Aleppo has been pointed out.
Key Words: Waqf (Foundation), Aleppo, Women
Following the defeat of Safavids by Selim I in 1514 at Çaldiran Battle, Diyarbekir entered Ottoman rule, taking its place in the administrative organization as the fifth province. However, Diyarbekir differed from other provinces in political, social and economic aspects. Thus, the Ottoman ruling elites, who were conscious of the local elements and the special features of the tribal structure, put into practice a partially different type of the timar system, taking into account the local conditions of the region. After the establishment of the administrative organization in Diyarbakir province, each sanjak was given a different status, which was classified based on geographical situation, social structure, population, service, obedience and loyalty, and finally historical tradition. These were divided into three groups: classical Ottoman sanjaks, yurtluk-ocaklık sanjaks and hükûmet sanjaks. In this study, the hukumet of Palu, which is located in Diyarbekir province and continued its administrative continuity and status until the Tanzimat, was chosen as an example. These sanjaks demonstrating flexible governance approach and organizational structure of rural governance, their reasons of foundation, their entrenchment as a system, their evolution and transformation, and their abolishment process as a result of the establishment of central and modern state after Tanzimat reforms are explained over the practices in Palu. Thus, the nature of yurtluk-ocaklık and in particular hukumet sanjaks as a system in the governance of empire will be discussed.