Nazariyat İslam Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi (Journal for the History of Islamic Philosophy and Sciences), 2018
The aim of this article is to illustrate the two human conceptions introduced in the Basran Schoo... more The aim of this article is to illustrate the two human conceptions introduced in the Basran School of Muʿtazila with their reflections on the fields like theoretical physics, epistemology, and ethics. In the Muʿtazilite school that started off with al-Naẓẓām, continued with al-Jāḥiẓ and was grounded on the refutation of atomism, human being is actually a spirit and body is just an instrument. Whereas in the Muʿtazilite school that started off with Abū al-Hudhayl, peaked at al-Qāḍī ʿAbd al-Jabbār and was based on the acceptance of atomism, human being is actually a body and spirit is just a breath incapable of influencing any human actions. These two different attitude toward the conception of human being, have further consequences on the problems of epistemology and ethics. As a matter of fact, al-Naẓẓām and his successors, who accepted the human nature, took up topics like the construction of self, while Abū-Hudhayl and his supporters, who denied the existence of nature or any cont...
Bu calisma Kâdi Abdulcebbâr’in insan ve eylemleri ile ilgili dusuncelerinieylem teorisi/felsefesi... more Bu calisma Kâdi Abdulcebbâr’in insan ve eylemleri ile ilgili dusuncelerinieylem teorisi/felsefesi acisindan degerlendirmeyi konu edinmekte, “Irade ve eyleminsandan nasil sadir olmaktadir?” sorusunun cevabini aramaktadir.Bu calisma giris ve dort bolumden olusmaktadir. Giris kisminda eylemteorisinin tanimi, tarihcesi, konu edindigi problemler ve diger felsefi branslar ileiliskisi belirtilmistir. Boylece bu calisma boyunca cevabi aranacak olan sorular tespitedilmistir.Birinci bolumde, edim ve eylem gibi kavramlar cozumlenerek, bukavramlarin metafizik temelleri uzerinde durulmustur.Ikinci bolumde, irâde ve eylemi etkileyen unsurlar olarak guc, bilgi ve dogalistekler uzerinde durulmustur. Kâdi Abdulcebbâr’a gore guc sahibi olmak, farklieylem seceneklerinin olusmasini, bilgi sahibi olmak eylemin muhtemel sonuclarinindegerlendirilmesini, dogal istekler ise haz, sevinc ve gereksinimin olusmasinisaglamaktadir.Ucuncu bolumde dogal istek, bilgi ve guc unsurlarinin irâde ve eylemuzerindeki etkisi arastirildi. Kâdi Abdulcebbâr dogal istekleri tek basina irâdeuzerinde belirleyici kabul etmemekte, eylemin sonuclari hakkinda bilginin olusmasiile irâdenin kacinilmaz olarak ortaya cikacagini kabul etmektedir. Bu tavriylaindirgemeci, determinist ve bagdasirci tavirlari reddetmis olmakta liberteryanlar ileayni ilkeleri paylasmis olmaktadir. Hicbir unsurun tek basina eylem icin yeterliolmadigini; eylemin, eyleyenin tumeli ile ortaya ciktigini kabul etmesi ile olaynedenciligireddetmis olmakta, tumcu ve eyleyen-nedenciligi savunmus olmaktadir.Dorduncu bolumde, iyi ve kotu konusu arastirildi. Kâdi Abdulcebbâr’a goreiyi veya kotu yargisindan bagimsiz olarak, gerceklestigi durumdan dolayi, eylem iyiveya kotu olmaktadir. Boylece degerlerde nesnelciligi savunmus olmaktadir. Iyi vekotunun bilinmesi konusunda ise akla uygunlugu olcut saymaktadir.AbstractThis study documents an exploration of Qadi Abd al-Jabbar’s thoughts onhuman and human actions in terms of action theory/philosophy and strives to find theanswer of the question “How do action and will emanate from man?”This study is composed of an introduction and four chapters. The introductionprovides a definition of action theory along with its history, subject problems and itsrelation to other philosophical disciplines. Therefore, the questions that are going tobe explored in this research are determined.In the First Chapter, the concepts of act (edim) and action (eylem) areanalyzed and their metaphysical grounds are examined.The Second Chapter explores power, knowledge and natural desire as suchphenomena which effects will and action. According to Qadi Abd al-Jabbar, havingpower allows diverse action options, having knowledge provides evaluation ofpossible consequences of action, and natural desires obtain pleasure, happiness andneed to come into being.In the Third Chapter, the impacts of phenomena of natural desire, knowledgeand power on will and action are investigated. Qadi Abd al-Jabbar does not acceptthe natural desires as the fundamental determiners on will and accepts that will isgoing to happen indispensably when knowledge occurs about the consequences ofaction. He rejects reductionist, determinist and compatibilist approaches by thismanner and shares the same principles with libertarians. He claims that aphenomenon by itself is not sufficient for an action. He rejects event-causalism byaccepting that action appears with the existence of agent and thereby defends holismand agent-causalism.In the Fourth Chapter, the subject of good and evil is examined. For Qadi‘Abd al-Jabbar, free from the idea of good and evil, conditions that action emergesfrom make this action good or evil. Therefore, he defends objectivism in values. Forhim, rational reasonability is the criterion in the subject of knowing of good and evil.
Fahreddin er-Râzî (ö. 606/1210) kötülük sorunuyla ilgili genişçe tartışmaların yapıldığı bir mira... more Fahreddin er-Râzî (ö. 606/1210) kötülük sorunuyla ilgili genişçe tartışmaların yapıldığı bir mirası devraldı. Bu mirasın içinde Mu‘tezile’nin adalet eksenindeki hummalı düşünsel üretiminden tutun da İbn Sînâ’nın (ö. 428/1037) inayet bağlamındaki çözümlerine varıncaya dek hatta bizzat Fahreddin er-Râzî’nin de içinde yer aldığı Eş‘arîlerin ve Mâtürîdîlerin de katkısı dahil birçok ekolün ve düşünürün çabası vardır. Bütün bunlarla beraber kötülük sorunuyla ilgili olarak Fahreddin er-Râzî’yle birlikte tartışmaların durmaya başladığını ya da genel ve sistematik bir dile kavuştuğunu da söyleyemeyiz. Tam aksine onun eserlerinde Mu‘tezilî, felsefî ve Eş‘arî kavram, yöntem ve yaklaşımların ayrıntılı olarak tahkik işlemine tutulduğunu görmekteyiz. Bu çalışmanın amacı kötülüğün sorunsallaştırması konusunda Fahreddin er-Râzî’nin sağladı katkıyı ortaya koymaktır. Bu yaparken bir taraftan Fahreddin er-Râzî’nin kendi geleneği ile ilişkisini, bir taraftan da metinlerinde sıkça irdelediği Mu‘tezile ve İbn Sînâcılıkla olan diyalektiğini irdelemeye çalışacağız. Böylece onun sözü edilen iki ekolden tahsil ettiği kavram, düşünce ve teknikleri saptama imkânı buluruz. Dahası, edinilen bu tekniklerin onun düşüncesinde meydana getirdiği değişiklikleri izleme fırsatı da buluruz.
Deleuze’ün Anlam Kuramında İfade Oyunu: Tersine Çevirme ve Paradokslar Kurma / The Expression Game in Deleuze’s Theory of Meaning: Inverting and Forming Paradoxes, 2021
In this article, which deals with the contribution of the game in expressing the meaning, the ont... more In this article, which deals with the contribution of the game in expressing the meaning, the ontological aspect and logical dimension of the meaning are examined in terms of Deleuze’s philosophy. Meaning is not the beings pointed out by proposition and words, nor is the result evidenced by cause and effect relationships. Meaning is far from being the belief expressed by the subject. According to Deleuze, meaning is the expressed event. Events are the degrees of motion emanating from objects. To be event makes it non-existent and away from to be pointed out. Since events are in infinitive form, they are indifferent to modes such as positivity-negativity, universalism-particularity, contingency-necessity, and relations such as cause and effect. Approaching propositions with a game of thought allows meaning to be expressed indifferent to modes and relationships. Inverting and forming paradoxes are among the practices of this game for Deleuze. The simulacres that remain outside of thought in Platonism because they do not take part from the models become the subject of the demand for understanding thanks to inversion game. Paradoxes, on the other hand, cause meaning to appear in propositions in a state of indifference. Key Words: Deleuze, Meaning, Expression Game, Inversion, Paradoxes
Bu makalede tasavvuf metinlerinde cesitli sinirliliklari asmanin bir bicimi olarak incelenen fenâ... more Bu makalede tasavvuf metinlerinde cesitli sinirliliklari asmanin bir bicimi olarak incelenen fenâ dusuncesi, Mevlânâ Celâleddin-i Rumi’nin eserleri uzerinden bir ozgurlesme pratigi baglaminda tartisiliyor. Mevlânâ acisindan fenâ; bedensel, ruhsal, sosyal, tarihsel ve kulturel gibi tum sinirliklari asma anlamina gelir. Bu baglamda makalenin temel iddiasi, fenânin bir yonuyle soz konusu sinirliklarin disina cikmak anlaminda hiclik oldugu, diger yonuyle ise ayni sinirliklarin otesine gecmek bakimindan mutlak ozgurluge atilan varolus hamlesi oldugudur. Mevlânâ acisindan cesitli ozgurlesme hamlelerinden olusan bir surec olarak varolus, kisinin asamali bir sekilde yasam surecince yuklendigi tanim, kalip ve sinirlardan ya da dunya benliginden kurtulma cabasidir. Her yonuyle asilmak uzere icinden gecilen bu olus surecindeki amac, tam bir ask haline gelis anlamindaki ezel benliginde biri digeriyle ozdes olarak gorunur olan hiclige, yokluga ya da ozgurluge ulasmaktir. Bu ozdesligi casitli kav...
Cengiz, Yunus, “Two Competing Approaches in the Mu‘tazilite View of the Human Being: The Traditio... more Cengiz, Yunus, “Two Competing Approaches in the Mu‘tazilite View of the Human Being: The Traditions of Abu alHudhayl and al-Nazzam ”, Nazariyat Journal for the History of Islamic Philosophy and Sciences 4/2 (May 2018): 57-73. dx.doi.org/10.12658/Nazariyat.4.2.M0056en Abstract: This article seeks to present the bases of two views related to human beings held by Basran Muʿtazilites and their reflections in theoretical physics, knowledge, and ethics. The first one is based on the rejection of atomism, which was begun by al-Naẓẓām and continued by al-Jāḥiẓ, and therefore argues that the human being is essentially nothing more than soul and that the body is just an instrument. The second one, which accepts atomism and was begun by Abū al-Hudhayl and reached its zenith under Qāḍī ʿAbd alJabbār, states that the human being consists of the body and that the soul is like a breath and has no ability to direct a person’s actions. One cannot, however, evaluate such views just from how a group p...
Bu makalenin amaci, Ibn Sīnā’nin dusuncesinde aciklandigi sekliyle eylem surecini ve bu sureci ol... more Bu makalenin amaci, Ibn Sīnā’nin dusuncesinde aciklandigi sekliyle eylem surecini ve bu sureci olusturan zihinsel durumlari cozumlemektir. Felsefi acidan eylem, bir dizi zihinsel halin eslik ettigi bir surec sonucunda ortaya cikar. Ibn Sīnā da bu minvalde bir yaklasim ortaya koymaktadir. Ona gore, eylemin yani ihtiyari hareketlerin olusmasi, idrak, istiyak ve bedensel hareketlerin olusmasina baglidir. Bu bir surectir ve Ibn Sīnā’ya gore tahayyul, dusunme, istah, ofke ve irade gibi kimi haller bu surecin temel unsurlaridir. Bu makalede, Ibn Sīnā’nin eylem teorisinde soz konusu zihinsel hallerin eylem surecinde birbirleriyle olan iliskileri ve eylemin ortaya cikmasi acisindan icra ettikleri islevler tahlil edilmektedir
Research works on Mu’tazila in Turkey since 1920 have been evaluated in this review study. There ... more Research works on Mu’tazila in Turkey since 1920 have been evaluated in this review study. There are also researchers who consider Mu‘tazila as a belief system as well as those who think it as a philosophical movement. However, seeing Mu‘tazila only as a theological sects is actually prevents the capacity of this school in its fields of existence, knowledge, morality, aesthetics, language and politics, with which this school can contribute to the solutions for various problems in contemporary philosophy. Unfortunately, almost all studies on Mu’tazila usually attempted to illustrate this school as a historical thought. However, this approach is likely to be unnecessary and not sufficient for the mobilization of Mu’tazilî ideas in contemporary philosophy. There are some topics have yet to be studied or adequately addressed albeit many of Mu’tazila topics have been dealt until today. Moreover, there is not even enough comparison in Mu‘tazila studies. Comparisons between Mu’tazila and I...
Bu yazinin amaci, Kâdi Abdulcebbâr’in bilgi sistematigi acisindan onem arz eden akil ve algi kavr... more Bu yazinin amaci, Kâdi Abdulcebbâr’in bilgi sistematigi acisindan onem arz eden akil ve algi kavramlari arasindaki iliskiyi cozumlemektir. Akilci yaklasimiyla bilinen Mu’tezile ekolune mensup bir dusunur olan Kâdi Abdulcebbâr’a gore akil, bir yeti veya cevher degil insanin bilincli eylemlerini ve dusunsel cikarimlarini saglayan ilkeler duzeyindeki bilgilerdir. Kâdi, insanin herhangi bir bilgiye dogustan sahip oldugunu kabul etmez. Ona gore akil dahil tum bilgiler ampirik tecrubeyle olusur. Her bilgi zaman bakimindan algiyla baslasa da bu bilgilerin test edilmesi akil ile mumkun olur. Kâdi Abdulcebbâr bu tutumuyla akil ve algi arasindaki dongusel surecte akla yargic olmak gibi bir misyon yukler
Bu yazıda dile getirilen dört kavramın gücüne dikkat çekecek olursak, adalet bilinci insanın özgü... more Bu yazıda dile getirilen dört kavramın gücüne dikkat çekecek olursak, adalet bilinci insanın özgür bireyler olarak iş yapmasının motivasyonunu; hikmet bilinci, düzen fikrinin determinasyonu gerektirmediğini farklı olasılıklara açık olunması gerektiğini; inâyet bilinci kişinin en iyi formu alabilmesi için istidadını buna uygun olarak hazırlama farkındalığını; iyi, kötü, güzel, çirkin ve daha ne tür kategoriler varsa Allah’ın hepsine varolma imkânını verdiğini dikkate alırsak, rahmet bilinci müminin gönül zenginliğinin ufkunu sağlamaktadır. Bu kavramlarla düşündüğümüzde belki inanmayan birisini ikna edemeyebiliriz. Ancak Tanrı, evren, diğer insanlar ve kendimiz arasında sağlıklı bir uyumu fark edip varlık’tan gelen derin sessizliğe kulak kabartabiliriz.
Klasik metinlerin ya da daha genel olarak herhangi bir metnin fikirsel bir üretime malzeme olmas... more Klasik metinlerin ya da daha genel olarak herhangi bir metnin fikirsel bir üretime malzeme olmasını sağlayan üç karşılaşma biçiminin olduğunu ve bunlardan birisinin noksan olması durumunda maksada ulaşılamayacağını bu araştırmada vurguluyoruz. Bunlardan birincisi, genellikle yüksek lisans ve doktora tezlerinde uygulandığını gördüğümüz yöntemdir. Bu tür çalışmalardaki amaç -genellikle- tarihte yaşayan bir düşünürün bir konudaki gayesini, düşüncesini ve yöntemini ortaya koymaktır. Bu tür çalışmalarda incelenen metin çoğunlukla fiziksel ve sabit bir nesne olarak görüldüğünden bu çalışmalarda kullanılan yönteme fizik evrende metodoloji diyoruz. İkincisi, bir konunun sorunsallaştırılmasına katkı sunmak üzere bir şahsiyetin, metnin ya da bir düşüncenin birer araç olarak kullanan çalışmalardır. Bu tür çalışmalarda klasik metin haliyle parçalı olarak yer aldığı için ve karşılaşma düzlemlerin içiçeliğinde gerçekleştiği için burada kullanılan yönteme patafizik evrende metodoloji diyoruz. Sonuncusu ise sorunsallaştırmanın, amacın, yöntemin ve fikirlerin her türlü kullanımının şimdide yaşayan yazara ait olduğu, klasik metnin sadece bir esinti olarak yer aldığı ve adeta unutulmaya gönderildiği çalışmalardır. Bu tür çalışmalarda kullanılan yönteme ise metafizik evrende metodoloji diyoruz. Bu yöntemin metafizik olması hem onların meta-text olmalarından hem de içkinlik düzleminde sahip olunan problematiğin temel edinerek metinlerin ve fikirlerin aşkın bir kullanıma sahip kılınmasından kaynaklanmaktadır. Sözkonusu üç metodolojinin yukarıdaki şekliyle kısa bir tasvirini yaptıktan, metinlerin bu şekildeki kullanımlarıyla yapılan çalışmaların amacını, yöntemini, gösterge durumunu, anlamsallığını, klasik metnin onlar açısından misyonunu, gözlem şeklini, zamansallığını, epistemolojik karakterini, koşullarını, risklerini ve sonuçlarını ele almaya geçebiliriz.
Nazariyat İslam Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi (Journal for the History of Islamic Philosophy and Sciences), 2018
The aim of this article is to illustrate the two human conceptions introduced in the Basran Schoo... more The aim of this article is to illustrate the two human conceptions introduced in the Basran School of Muʿtazila with their reflections on the fields like theoretical physics, epistemology, and ethics. In the Muʿtazilite school that started off with al-Naẓẓām, continued with al-Jāḥiẓ and was grounded on the refutation of atomism, human being is actually a spirit and body is just an instrument. Whereas in the Muʿtazilite school that started off with Abū al-Hudhayl, peaked at al-Qāḍī ʿAbd al-Jabbār and was based on the acceptance of atomism, human being is actually a body and spirit is just a breath incapable of influencing any human actions. These two different attitude toward the conception of human being, have further consequences on the problems of epistemology and ethics. As a matter of fact, al-Naẓẓām and his successors, who accepted the human nature, took up topics like the construction of self, while Abū-Hudhayl and his supporters, who denied the existence of nature or any cont...
Bu calisma Kâdi Abdulcebbâr’in insan ve eylemleri ile ilgili dusuncelerinieylem teorisi/felsefesi... more Bu calisma Kâdi Abdulcebbâr’in insan ve eylemleri ile ilgili dusuncelerinieylem teorisi/felsefesi acisindan degerlendirmeyi konu edinmekte, “Irade ve eyleminsandan nasil sadir olmaktadir?” sorusunun cevabini aramaktadir.Bu calisma giris ve dort bolumden olusmaktadir. Giris kisminda eylemteorisinin tanimi, tarihcesi, konu edindigi problemler ve diger felsefi branslar ileiliskisi belirtilmistir. Boylece bu calisma boyunca cevabi aranacak olan sorular tespitedilmistir.Birinci bolumde, edim ve eylem gibi kavramlar cozumlenerek, bukavramlarin metafizik temelleri uzerinde durulmustur.Ikinci bolumde, irâde ve eylemi etkileyen unsurlar olarak guc, bilgi ve dogalistekler uzerinde durulmustur. Kâdi Abdulcebbâr’a gore guc sahibi olmak, farklieylem seceneklerinin olusmasini, bilgi sahibi olmak eylemin muhtemel sonuclarinindegerlendirilmesini, dogal istekler ise haz, sevinc ve gereksinimin olusmasinisaglamaktadir.Ucuncu bolumde dogal istek, bilgi ve guc unsurlarinin irâde ve eylemuzerindeki etkisi arastirildi. Kâdi Abdulcebbâr dogal istekleri tek basina irâdeuzerinde belirleyici kabul etmemekte, eylemin sonuclari hakkinda bilginin olusmasiile irâdenin kacinilmaz olarak ortaya cikacagini kabul etmektedir. Bu tavriylaindirgemeci, determinist ve bagdasirci tavirlari reddetmis olmakta liberteryanlar ileayni ilkeleri paylasmis olmaktadir. Hicbir unsurun tek basina eylem icin yeterliolmadigini; eylemin, eyleyenin tumeli ile ortaya ciktigini kabul etmesi ile olaynedenciligireddetmis olmakta, tumcu ve eyleyen-nedenciligi savunmus olmaktadir.Dorduncu bolumde, iyi ve kotu konusu arastirildi. Kâdi Abdulcebbâr’a goreiyi veya kotu yargisindan bagimsiz olarak, gerceklestigi durumdan dolayi, eylem iyiveya kotu olmaktadir. Boylece degerlerde nesnelciligi savunmus olmaktadir. Iyi vekotunun bilinmesi konusunda ise akla uygunlugu olcut saymaktadir.AbstractThis study documents an exploration of Qadi Abd al-Jabbar’s thoughts onhuman and human actions in terms of action theory/philosophy and strives to find theanswer of the question “How do action and will emanate from man?”This study is composed of an introduction and four chapters. The introductionprovides a definition of action theory along with its history, subject problems and itsrelation to other philosophical disciplines. Therefore, the questions that are going tobe explored in this research are determined.In the First Chapter, the concepts of act (edim) and action (eylem) areanalyzed and their metaphysical grounds are examined.The Second Chapter explores power, knowledge and natural desire as suchphenomena which effects will and action. According to Qadi Abd al-Jabbar, havingpower allows diverse action options, having knowledge provides evaluation ofpossible consequences of action, and natural desires obtain pleasure, happiness andneed to come into being.In the Third Chapter, the impacts of phenomena of natural desire, knowledgeand power on will and action are investigated. Qadi Abd al-Jabbar does not acceptthe natural desires as the fundamental determiners on will and accepts that will isgoing to happen indispensably when knowledge occurs about the consequences ofaction. He rejects reductionist, determinist and compatibilist approaches by thismanner and shares the same principles with libertarians. He claims that aphenomenon by itself is not sufficient for an action. He rejects event-causalism byaccepting that action appears with the existence of agent and thereby defends holismand agent-causalism.In the Fourth Chapter, the subject of good and evil is examined. For Qadi‘Abd al-Jabbar, free from the idea of good and evil, conditions that action emergesfrom make this action good or evil. Therefore, he defends objectivism in values. Forhim, rational reasonability is the criterion in the subject of knowing of good and evil.
Fahreddin er-Râzî (ö. 606/1210) kötülük sorunuyla ilgili genişçe tartışmaların yapıldığı bir mira... more Fahreddin er-Râzî (ö. 606/1210) kötülük sorunuyla ilgili genişçe tartışmaların yapıldığı bir mirası devraldı. Bu mirasın içinde Mu‘tezile’nin adalet eksenindeki hummalı düşünsel üretiminden tutun da İbn Sînâ’nın (ö. 428/1037) inayet bağlamındaki çözümlerine varıncaya dek hatta bizzat Fahreddin er-Râzî’nin de içinde yer aldığı Eş‘arîlerin ve Mâtürîdîlerin de katkısı dahil birçok ekolün ve düşünürün çabası vardır. Bütün bunlarla beraber kötülük sorunuyla ilgili olarak Fahreddin er-Râzî’yle birlikte tartışmaların durmaya başladığını ya da genel ve sistematik bir dile kavuştuğunu da söyleyemeyiz. Tam aksine onun eserlerinde Mu‘tezilî, felsefî ve Eş‘arî kavram, yöntem ve yaklaşımların ayrıntılı olarak tahkik işlemine tutulduğunu görmekteyiz. Bu çalışmanın amacı kötülüğün sorunsallaştırması konusunda Fahreddin er-Râzî’nin sağladı katkıyı ortaya koymaktır. Bu yaparken bir taraftan Fahreddin er-Râzî’nin kendi geleneği ile ilişkisini, bir taraftan da metinlerinde sıkça irdelediği Mu‘tezile ve İbn Sînâcılıkla olan diyalektiğini irdelemeye çalışacağız. Böylece onun sözü edilen iki ekolden tahsil ettiği kavram, düşünce ve teknikleri saptama imkânı buluruz. Dahası, edinilen bu tekniklerin onun düşüncesinde meydana getirdiği değişiklikleri izleme fırsatı da buluruz.
Deleuze’ün Anlam Kuramında İfade Oyunu: Tersine Çevirme ve Paradokslar Kurma / The Expression Game in Deleuze’s Theory of Meaning: Inverting and Forming Paradoxes, 2021
In this article, which deals with the contribution of the game in expressing the meaning, the ont... more In this article, which deals with the contribution of the game in expressing the meaning, the ontological aspect and logical dimension of the meaning are examined in terms of Deleuze’s philosophy. Meaning is not the beings pointed out by proposition and words, nor is the result evidenced by cause and effect relationships. Meaning is far from being the belief expressed by the subject. According to Deleuze, meaning is the expressed event. Events are the degrees of motion emanating from objects. To be event makes it non-existent and away from to be pointed out. Since events are in infinitive form, they are indifferent to modes such as positivity-negativity, universalism-particularity, contingency-necessity, and relations such as cause and effect. Approaching propositions with a game of thought allows meaning to be expressed indifferent to modes and relationships. Inverting and forming paradoxes are among the practices of this game for Deleuze. The simulacres that remain outside of thought in Platonism because they do not take part from the models become the subject of the demand for understanding thanks to inversion game. Paradoxes, on the other hand, cause meaning to appear in propositions in a state of indifference. Key Words: Deleuze, Meaning, Expression Game, Inversion, Paradoxes
Bu makalede tasavvuf metinlerinde cesitli sinirliliklari asmanin bir bicimi olarak incelenen fenâ... more Bu makalede tasavvuf metinlerinde cesitli sinirliliklari asmanin bir bicimi olarak incelenen fenâ dusuncesi, Mevlânâ Celâleddin-i Rumi’nin eserleri uzerinden bir ozgurlesme pratigi baglaminda tartisiliyor. Mevlânâ acisindan fenâ; bedensel, ruhsal, sosyal, tarihsel ve kulturel gibi tum sinirliklari asma anlamina gelir. Bu baglamda makalenin temel iddiasi, fenânin bir yonuyle soz konusu sinirliklarin disina cikmak anlaminda hiclik oldugu, diger yonuyle ise ayni sinirliklarin otesine gecmek bakimindan mutlak ozgurluge atilan varolus hamlesi oldugudur. Mevlânâ acisindan cesitli ozgurlesme hamlelerinden olusan bir surec olarak varolus, kisinin asamali bir sekilde yasam surecince yuklendigi tanim, kalip ve sinirlardan ya da dunya benliginden kurtulma cabasidir. Her yonuyle asilmak uzere icinden gecilen bu olus surecindeki amac, tam bir ask haline gelis anlamindaki ezel benliginde biri digeriyle ozdes olarak gorunur olan hiclige, yokluga ya da ozgurluge ulasmaktir. Bu ozdesligi casitli kav...
Cengiz, Yunus, “Two Competing Approaches in the Mu‘tazilite View of the Human Being: The Traditio... more Cengiz, Yunus, “Two Competing Approaches in the Mu‘tazilite View of the Human Being: The Traditions of Abu alHudhayl and al-Nazzam ”, Nazariyat Journal for the History of Islamic Philosophy and Sciences 4/2 (May 2018): 57-73. dx.doi.org/10.12658/Nazariyat.4.2.M0056en Abstract: This article seeks to present the bases of two views related to human beings held by Basran Muʿtazilites and their reflections in theoretical physics, knowledge, and ethics. The first one is based on the rejection of atomism, which was begun by al-Naẓẓām and continued by al-Jāḥiẓ, and therefore argues that the human being is essentially nothing more than soul and that the body is just an instrument. The second one, which accepts atomism and was begun by Abū al-Hudhayl and reached its zenith under Qāḍī ʿAbd alJabbār, states that the human being consists of the body and that the soul is like a breath and has no ability to direct a person’s actions. One cannot, however, evaluate such views just from how a group p...
Bu makalenin amaci, Ibn Sīnā’nin dusuncesinde aciklandigi sekliyle eylem surecini ve bu sureci ol... more Bu makalenin amaci, Ibn Sīnā’nin dusuncesinde aciklandigi sekliyle eylem surecini ve bu sureci olusturan zihinsel durumlari cozumlemektir. Felsefi acidan eylem, bir dizi zihinsel halin eslik ettigi bir surec sonucunda ortaya cikar. Ibn Sīnā da bu minvalde bir yaklasim ortaya koymaktadir. Ona gore, eylemin yani ihtiyari hareketlerin olusmasi, idrak, istiyak ve bedensel hareketlerin olusmasina baglidir. Bu bir surectir ve Ibn Sīnā’ya gore tahayyul, dusunme, istah, ofke ve irade gibi kimi haller bu surecin temel unsurlaridir. Bu makalede, Ibn Sīnā’nin eylem teorisinde soz konusu zihinsel hallerin eylem surecinde birbirleriyle olan iliskileri ve eylemin ortaya cikmasi acisindan icra ettikleri islevler tahlil edilmektedir
Research works on Mu’tazila in Turkey since 1920 have been evaluated in this review study. There ... more Research works on Mu’tazila in Turkey since 1920 have been evaluated in this review study. There are also researchers who consider Mu‘tazila as a belief system as well as those who think it as a philosophical movement. However, seeing Mu‘tazila only as a theological sects is actually prevents the capacity of this school in its fields of existence, knowledge, morality, aesthetics, language and politics, with which this school can contribute to the solutions for various problems in contemporary philosophy. Unfortunately, almost all studies on Mu’tazila usually attempted to illustrate this school as a historical thought. However, this approach is likely to be unnecessary and not sufficient for the mobilization of Mu’tazilî ideas in contemporary philosophy. There are some topics have yet to be studied or adequately addressed albeit many of Mu’tazila topics have been dealt until today. Moreover, there is not even enough comparison in Mu‘tazila studies. Comparisons between Mu’tazila and I...
Bu yazinin amaci, Kâdi Abdulcebbâr’in bilgi sistematigi acisindan onem arz eden akil ve algi kavr... more Bu yazinin amaci, Kâdi Abdulcebbâr’in bilgi sistematigi acisindan onem arz eden akil ve algi kavramlari arasindaki iliskiyi cozumlemektir. Akilci yaklasimiyla bilinen Mu’tezile ekolune mensup bir dusunur olan Kâdi Abdulcebbâr’a gore akil, bir yeti veya cevher degil insanin bilincli eylemlerini ve dusunsel cikarimlarini saglayan ilkeler duzeyindeki bilgilerdir. Kâdi, insanin herhangi bir bilgiye dogustan sahip oldugunu kabul etmez. Ona gore akil dahil tum bilgiler ampirik tecrubeyle olusur. Her bilgi zaman bakimindan algiyla baslasa da bu bilgilerin test edilmesi akil ile mumkun olur. Kâdi Abdulcebbâr bu tutumuyla akil ve algi arasindaki dongusel surecte akla yargic olmak gibi bir misyon yukler
Bu yazıda dile getirilen dört kavramın gücüne dikkat çekecek olursak, adalet bilinci insanın özgü... more Bu yazıda dile getirilen dört kavramın gücüne dikkat çekecek olursak, adalet bilinci insanın özgür bireyler olarak iş yapmasının motivasyonunu; hikmet bilinci, düzen fikrinin determinasyonu gerektirmediğini farklı olasılıklara açık olunması gerektiğini; inâyet bilinci kişinin en iyi formu alabilmesi için istidadını buna uygun olarak hazırlama farkındalığını; iyi, kötü, güzel, çirkin ve daha ne tür kategoriler varsa Allah’ın hepsine varolma imkânını verdiğini dikkate alırsak, rahmet bilinci müminin gönül zenginliğinin ufkunu sağlamaktadır. Bu kavramlarla düşündüğümüzde belki inanmayan birisini ikna edemeyebiliriz. Ancak Tanrı, evren, diğer insanlar ve kendimiz arasında sağlıklı bir uyumu fark edip varlık’tan gelen derin sessizliğe kulak kabartabiliriz.
Klasik metinlerin ya da daha genel olarak herhangi bir metnin fikirsel bir üretime malzeme olmas... more Klasik metinlerin ya da daha genel olarak herhangi bir metnin fikirsel bir üretime malzeme olmasını sağlayan üç karşılaşma biçiminin olduğunu ve bunlardan birisinin noksan olması durumunda maksada ulaşılamayacağını bu araştırmada vurguluyoruz. Bunlardan birincisi, genellikle yüksek lisans ve doktora tezlerinde uygulandığını gördüğümüz yöntemdir. Bu tür çalışmalardaki amaç -genellikle- tarihte yaşayan bir düşünürün bir konudaki gayesini, düşüncesini ve yöntemini ortaya koymaktır. Bu tür çalışmalarda incelenen metin çoğunlukla fiziksel ve sabit bir nesne olarak görüldüğünden bu çalışmalarda kullanılan yönteme fizik evrende metodoloji diyoruz. İkincisi, bir konunun sorunsallaştırılmasına katkı sunmak üzere bir şahsiyetin, metnin ya da bir düşüncenin birer araç olarak kullanan çalışmalardır. Bu tür çalışmalarda klasik metin haliyle parçalı olarak yer aldığı için ve karşılaşma düzlemlerin içiçeliğinde gerçekleştiği için burada kullanılan yönteme patafizik evrende metodoloji diyoruz. Sonuncusu ise sorunsallaştırmanın, amacın, yöntemin ve fikirlerin her türlü kullanımının şimdide yaşayan yazara ait olduğu, klasik metnin sadece bir esinti olarak yer aldığı ve adeta unutulmaya gönderildiği çalışmalardır. Bu tür çalışmalarda kullanılan yönteme ise metafizik evrende metodoloji diyoruz. Bu yöntemin metafizik olması hem onların meta-text olmalarından hem de içkinlik düzleminde sahip olunan problematiğin temel edinerek metinlerin ve fikirlerin aşkın bir kullanıma sahip kılınmasından kaynaklanmaktadır. Sözkonusu üç metodolojinin yukarıdaki şekliyle kısa bir tasvirini yaptıktan, metinlerin bu şekildeki kullanımlarıyla yapılan çalışmaların amacını, yöntemini, gösterge durumunu, anlamsallığını, klasik metnin onlar açısından misyonunu, gözlem şeklini, zamansallığını, epistemolojik karakterini, koşullarını, risklerini ve sonuçlarını ele almaya geçebiliriz.
Bu kitap öznenin ahlâkî açıdan kendisini inşa etmesini konu edinmektedir. Elbette ki böyle bir in... more Bu kitap öznenin ahlâkî açıdan kendisini inşa etmesini konu edinmektedir. Elbette ki böyle bir inşayı gerçekleştirmek de onu ele almak da zordur. Çünkü öznenin ahlâksal bir yaşam biçimini edinmesini izah etmek için; beslenme, cinsellik, arzu, öfke ve düşünmek gibi insanı özne kılan bir çok etken hakkında düşünmek ve bu etkenlerin ilişki ağını ve çevreyle olan ilişkisini çözümlemek gerekmektedir. Dahası özneyle barışık olan bir yaşam biçimini sıradanlaştıran birtakım kendilik pratikleri örnekleri ortaya koymak gerekmektedir. Doğa ve Öznellik bu sorunu 9. yüzyıl düşünürü Câhız’ın eserleri ve düşünceleri üzerinden tartışmaktadır. Genellikle hayat hakkında yazan Câhız, şarkıcı cariyelerin hâlet-i rûhiyelerini, mizansenlerin meziyetini, cebinden bir şey verirken iç çekişmesi yaşayan cimrileri, körleri ve topalları, konuşmanın erdemini, müziğin katkısını ve daha pek çok farklı yönde hayata dokunan konuları yazmıştır. Câhiz, hayatta gösterdiğimiz tüm davranışların, dahası korkaklık, cesaret ve kıskançlık gibi ahlâkî durumların; doğamızın derinliklerinde yer alan cinsellik ve beslenme eğilimlerinden kaynaklandığını düşünmektedir. Onun düşüncesinde saçımızı taramak isteği bile bu eğilimlerin dışa vurmasından başka bir şey değildir. Temelleri derinlerde yer alan alışkanlıkların değiştirilmesinde aklın yapabileceklerini eserlerinde tartışan Câhız, mizah yapma, yazı yazma, konuşma ve topluma karışma gibi sıradan olayların ideal bir ahlakın edinilmesindeki rolünün olduğunu düşünür ve aklın buyruklarının bu tür sıradan olaylarla doğal bir niteliğe dönüşebileceğini kabul eder. İslam ahlak felsefesinin ilk eserlerini yazmış olmasına rağmen Câhız’ın bu yönü pek dikkate alınmamıştır. Câhız’ın ahlak düşüncesini ele alan ilk eserlerden olan bu çalışmada klasik metinler güncel bir yoruma tabi tutulmakta olup fizik, insanın doğası, zihinsel durumlar ve bilgi gibi birçok konunun ahlâkla ilişkisi kurulmaktadır.
Uploads
Bu çalışmanın amacı kötülüğün sorunsallaştırması konusunda Fahreddin er-Râzî’nin sağladı katkıyı ortaya koymaktır. Bu yaparken bir taraftan Fahreddin er-Râzî’nin kendi geleneği ile ilişkisini, bir taraftan da metinlerinde sıkça irdelediği Mu‘tezile ve İbn Sînâcılıkla olan diyalektiğini irdelemeye çalışacağız. Böylece onun sözü edilen iki ekolden tahsil ettiği kavram, düşünce ve teknikleri saptama imkânı buluruz. Dahası, edinilen bu tekniklerin onun düşüncesinde meydana getirdiği değişiklikleri izleme fırsatı da buluruz.
Key Words: Deleuze, Meaning, Expression Game, Inversion, Paradoxes
Bu çalışmanın amacı kötülüğün sorunsallaştırması konusunda Fahreddin er-Râzî’nin sağladı katkıyı ortaya koymaktır. Bu yaparken bir taraftan Fahreddin er-Râzî’nin kendi geleneği ile ilişkisini, bir taraftan da metinlerinde sıkça irdelediği Mu‘tezile ve İbn Sînâcılıkla olan diyalektiğini irdelemeye çalışacağız. Böylece onun sözü edilen iki ekolden tahsil ettiği kavram, düşünce ve teknikleri saptama imkânı buluruz. Dahası, edinilen bu tekniklerin onun düşüncesinde meydana getirdiği değişiklikleri izleme fırsatı da buluruz.
Key Words: Deleuze, Meaning, Expression Game, Inversion, Paradoxes
Doğa ve Öznellik bu sorunu 9. yüzyıl düşünürü Câhız’ın eserleri ve düşünceleri üzerinden tartışmaktadır. Genellikle hayat hakkında yazan Câhız, şarkıcı cariyelerin hâlet-i rûhiyelerini, mizansenlerin meziyetini, cebinden bir şey verirken iç çekişmesi yaşayan cimrileri, körleri ve topalları, konuşmanın erdemini, müziğin katkısını ve daha pek çok farklı yönde hayata dokunan konuları yazmıştır. Câhiz, hayatta gösterdiğimiz tüm davranışların, dahası korkaklık, cesaret ve kıskançlık gibi ahlâkî durumların; doğamızın derinliklerinde yer alan cinsellik ve beslenme eğilimlerinden kaynaklandığını düşünmektedir. Onun düşüncesinde saçımızı taramak isteği bile bu eğilimlerin dışa vurmasından başka bir şey değildir. Temelleri derinlerde yer alan alışkanlıkların değiştirilmesinde aklın yapabileceklerini eserlerinde tartışan Câhız, mizah yapma, yazı yazma, konuşma ve topluma karışma gibi sıradan olayların ideal bir ahlakın edinilmesindeki rolünün olduğunu düşünür ve aklın buyruklarının bu tür sıradan olaylarla doğal bir niteliğe dönüşebileceğini kabul eder.
İslam ahlak felsefesinin ilk eserlerini yazmış olmasına rağmen Câhız’ın bu yönü pek dikkate alınmamıştır. Câhız’ın ahlak düşüncesini ele alan ilk eserlerden olan bu çalışmada klasik metinler güncel bir yoruma tabi tutulmakta olup fizik, insanın doğası, zihinsel durumlar ve bilgi gibi birçok konunun ahlâkla ilişkisi kurulmaktadır.