Әхмәтов Михаил Владимирович
![]() |
Был мәҡәлә Сифатлы мәҡәләләргә кандидат. |
Әхмәтов Михаил Владимирович (24 апрель 1925 йыл — 27 август 1989 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр. Советтар Союзы Геройы (1943). Полковник (1975)[2][3].
Биографияһы
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Михаил Владимирович Әхмәтов 1925 йылдың 24 апрелендә Яңы Николаевка губернаһы (хәҙерге Новосибирск өлкәһе Купино районы) Васильково ауылында эшсе ғаиләһендә тыуған[4].
Төрөкмән ССР-ында Байрам-Али ауыл хужалығы машиналары техникумында уҡый[2].
1943 йылдың февралендә Ҡыҙыл Армия сафына алына. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша — Үҙәк, 1-се Белоруссия һәм 1-се Прибалтика фронттарында һуғыша[3]. 1943 йылдың авгусынан Үҙәк фронтта 60-сы армияның 30-сы уҡсылар корпусы 75-се гвардия уҡсылар дивизияһы 241-се гвардия уҡсылар полкы уҡсыһы булып хеҙмәт итә башлай.
Тәүге алыштарҙа уҡ ҡыйыулыҡ һәм батырлыҡ күрһәтә. 241-се гвардия уҡсылар полкының 26/н һанлы (29.09.1943) приказына ярашлы, полк командиры гвардия подполковнигы Н. П. Бударин 7-се уҡсылар ротаһы уҡсыһы Әхмәтовты «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләгәндә былай итеп билдәләп үтә[5]:
|
241-се гвардия уҡсылар полкы 3-сө уҡсылар батальоны уҡсы-автоматсыһы Әхмәтов бигерәктә 1943 йылдың көҙөндә Киевтан төньяҡтараҡ Днепр аша үткәндә, йылғаның уң ярында урынлашҡан Глебовка һәм Ясногородка ауылдары (хәҙерге Киев өлкәһенең Вышгород районы) тирәһендәге плацдармды яулап алыу һәм тотоу алыштарында ҡатнашҡанда айырыла. Бүләкләү ҡағыҙында 241-се гвардия уҡсылар полкының команиры гвардия подполковнигы Н. П. Бударин былай итеп яҙа[6]:
|
1943 йылдың 17 октябрендәге СССР Юғары Советы Президиумы указына ярашлы Киевтан төньяҡтараҡ Днепр аша уңышлы үтеү, Днепр йылғаһының көнбайыш яр буйында плацдармды нығытыу һәм был ваҡытта күрһәтелгән батырсылығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия ҡыҙылармеецы Әхмәтов Михаил Владимир улына Ленин ордены һәм «Алтын йондоҙ» миҙалы бүләкләү менән бергә Советтар Союзы Геройы званиеһы бирелә[7].
Белоруссияны азат иткән осорҙа, гвардия өлкән сержанты Михаил Әхмәтов разведчиктар төркөмөндә немец тылына үтә һәм дошман ғәскәрҙәренең, яғыулыҡ цистерналарын һәм танкылар тупланған урындарын яҡтылыҡ, төтөн һәм радиосигналдар ярҙамында америка бомбардировщиктарына күрһәтә. 1944 йылдың июлендә Витебск ҡалаһы эргәһендә америка президенты Франклин Рузвельт исеменән америка генералы, маршал Г. К. Жуков булғанда, алты иң ныҡ айырылып торған разведчиктарға, шул иҫәптән Әхмәтовҡа Көмөш Йондоҙ орденын бүләк итә. 1944 йылдан ВКП(б) ағзаһы[4].
Артабанғы алыштарҙа 75-се гвардия уҡсылар дивизияһы 212-се гвардия уҡсылар полкы 3-сө уҡсылар батальоны комсоргы Михаил Әхмәтов алыш алдынан шәхси состав менән ҙур әҙерлек эше алып бара. Алыштарға тиклем һәм алыштар ваҡытында Әхмәтов комсомолға 31 кешене ҡабул итеүҙе ойоштора, яугирҙар менән бергә һөжүмгә бара, беренсе булып дошман траншеяһына үтеп инә. 65-се армияның 1944 йылдың йылдың авгусындағы 376/н һанлы приказына ярашлы 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә[8].
Прибалтикалағы алыштар өсөн гвардия кесе лейтенанты Михаил Әхмәтов Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. 212-се гвардия уҡсылар полкы командиры гвардия полковнигы И. А. Чусовитин бүләкләү ҡағыҙында былай итеп яҙа[9]:
|
1945 йылдың февралендә 75-се гвардия уҡсылар дивизияһы 212-се гвардия Рига уҡсылар полкы 3-сө уҡсылар батальоны комсоргы гвардия кесе сержанты Әхмәтов 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә. Бүләкләү ҡағыҙында полк командиры гвария полковнигы А. П. Воробьев А. П. былай итеп яҙа[10]:
|
Һуғыш тамамланғандан һуң, армияла хеҙмәтен дауам итә. 1947 йылда Мәскәү хәрби округы политсоставы курстарын[4], ә 1957 йылда — РСФСР Юғары Советы исемендәге Мәскәү пехота училищеһын тамамлай[3].
1948 йылдан батальон комсоргы, 1950 йылдан сәйәси бүлек буйынса рота командирының урынбаҫары, 1955 йылдан сәйәси бүлек буйынса дивизия начальнигының урыбаҫары, 1957 йылдан сәйәси бүлек буйынса дивизия мәктәбе начальнигы урынбаҫары, ә 1959 йылдан агитатор агитпункта Төньяҡ тимер юлының Мәскәү-Пассажирская станцияһы агитпункты агитаторы булып хеҙмәт итә. 1960 йылда Рязань ҡалаһы гарнизоны хәрби коменданты идаралығы тышҡы хеҙмәтенең офицеры итеп тәғәйенләнә. 1961 йылдың декабренән 1962 йылдың июленә ҡәҙәр Козельск ракета берекмәһе тышҡы хеҙмәтенең офицеры булып хеҙмәт итә[11].
1965 йылдан запаста. Воронежда йәшәй[4].
Бүләктәре
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Советтар Союзы Геройының «Алтын йондоҙ» миҙалы (№ 1547; 17.10.1943)[12]
- «Алтын Йондоҙ» миҙалы (17.10.1943)[12]
- Ленин ордены (17.10.1943)
- 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (24.03.1945[13]; 06.04.1985[14])
- 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (03.08.1944)[15]
- Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (19.10.1944)[16]
- Көмөш Йондоҙ ордены (АҠШ; 1944)
- Миҙалдар, шул иҫәптән:
- «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (29.09.1943)[17]
- «1941—1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
- «1941—1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә егерме йыл» юбилей миҙалы
- «1941—1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә утыҙ йыл» юбилей миҙалы
- «1941—1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә ҡырҡ йыл» юбилей миҙалы
Хәтер
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Силәбе ҡалаһының 10-сы һанлы мәктәбе уның исемен йөрөтә[11].
- Воронеж ҡалаһында ул йәшәгән йортҡа таҡтаташ ҡуйылған[18].
Иҫкәрмәләр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- ↑ хәҙерге Новосибирск өлкәһенең Купино районы)
- ↑ 2,0 2,1 Документы и материалы по истории башкирского народа (1941–1985). Сост. Р. Н. Сулейманова, Г. Г. Гниятуллина, Ш. Н. Исянгулов, Г. Ю. Султангужина, Ф. А. Ишбулатов, И. В. Люкшина, П. Ф. Назыров, Е. И. Яркова. — Уфа: ИИЯЛ, 2012. — С. 460. — 64 с. — ISBN 978-5-916-08091-9.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Булатов Г. Г., Пинтсон А. Н. Әхмәтов Михаил Владимирович // Башкирская энциклопедия. — Уфа: ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-306-8.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.[1]
- ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында (архив материалдары: ЦАМО, ф. 33, оп. 686044, д. 2728, л. 221)
- ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында (архив материалдары: ЦАМО, ф. 33, оп. 793756, д. 3, л. 95)
- ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында (архив материалдары: ЦАМО, ф. 33, оп. 682525, д. 48, л. 95)
- ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында (архив материалдары: ЦАМО, ф. 33, оп. 690155, д. 1185)
- ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында (архив материалдары: ЦАМО, ф. 33, оп. 690306, д. 3544)
- ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында (архив материалдары: ЦАМО, ф. 33, оп. 686196, д. 967)
- ↑ 11,0 11,1 Энциклопедия ракетных войск стратегического назначения/ М-во обороны РФ; Общ. ред. Н. Е. Соловцов; В. Р. Шлычков. — Москва-Белгород: РВСН : Белгор. обл. тип., 2009. — 859 с. — ISBN 978-5-86295-200-1.
- ↑ 12,0 12,1 Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
- ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
- ↑ Бүләкләнеүсенең учёт карточкаһынан мәғлүмәт «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
- ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
- ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
- ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
- ↑ http://diorama-vrn.ru/ob-ekty-kulturnogo-naslediya/memorialnye-doski/geroyam-sovetskogo-soyuza 2016 йыл 1 май архивланған.
Әҙәбиәт
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.[2]
- Днепр — река героев.. — 2-е изд., доп. — Киев: Изд. полит. лит Украины, 1988. — ISBN 5-319-00085-5.
- Ими гордится Туркменистан. — Ашхабад, 1973.
- Славные сыны Башкирии. Книга 3. — Уфа: Башк. кн. изд., 1968.
- О войне и товарищах. Сборник воспоминаний.(недоступная ссылка) — Красноград: АО «КМП», 1996. — 208 с. с илл. — 950 экз.
- Уткин Г. М. Герои Днепра. — М., 1960.
Һылтанмалар
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Булатов Ғ. Һ., Пинтсон А. Н. Ахмедов Михаил Владимирович // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Әхмәтов Михаил Владимирович . «Герои страны» сайты. (Тикшерелеү көнө: 10 май 2016)
- Энциклопедия ракетных войск стратегического назначения/ М-во обороны РФ; Общ. ред. Н. Е. Соловцов; В. Р. Шлычков. — Москва-Белгород: РВСН : Белгор. обл. тип., 2009. — 859 с. — ISBN 978-5-86295-200-1.
- Новосибирская книга памяти
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Новосибирск өлкәһендә тыуғандар
- 24 апрелдә тыуғандар
- 1925 йылда тыуғандар
- 27 августа вафат булғандар
- 1989 йылда вафат булғандар
- Воронежда вафат булғандар
- Полковниктар (СССР)
- Советтар Союзы Геройҙары
- Ленин ордены кавалерҙары
- 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалерҙары
- 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалерҙары
- Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары
- «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
- «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңеүгә 40 йыл» юбилей миҙалы менән бүләкләнеүселәр
- Көмөш йондоҙо менән бүләкләнгәндәр (АҠШ)
- КПСС ағзалары
- Днепр өсөн алышта ҡатнашыусылар
- Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар
- Бөйөк Ватан һуғышы разведчиктары
- Курск алышында ҡатнашыусылар
- Башҡорттарҙан Советтар Союзы Геройҙары