Shanghai
Dinas fwyaf Gweriniaeth Pobl Tsieina yw Shanghai neu weithiau yn Gymraeg Sianghai[1] (Tsieineeg: 上海 Shànghǎi ). Saif ar lan deheuol Afon Yangtze yn nwyrain Tsieina, a llifa Afon Huangpu drwy'r ddinas.[2] Gyda phoblogaeth o 24,870,895 (2020)[3] yn yr ardal ddinesig, saif yn 3edd o ran dinasoedd y byd yn ôl poblogaeth a'r fwyaf yn Tsieina. Yn ogystal, mae Shanghai yn ddinas hunanlywodraethol gyda statws tebyg i dalaith.
![]() | |
Math | bwrdeistref a reolir yn uniongyrchol, dinas ganolog genedlaethol, dinas fawr, dinas â phorthladd, dinas global, mega-ddinas, metropolis, y ddinas fwyaf, Economic and Technological Development Zones ![]() |
---|---|
Prifddinas | Ardal Huangpu ![]() |
Poblogaeth | 24,870,895 ![]() |
Sefydlwyd | |
Pennaeth llywodraeth | Gong Zheng ![]() |
Cylchfa amser | UTC+08:00 ![]() |
Gefeilldref/i | Yokohama, Osaka, Milan, Rotterdam, San Francisco, Zagreb, Hamhung, Manila, Karachi, Antwerp, Montréal, Piraeus, Pomeranian Voivodeship, Chicago, Hamburg, Casablanca, Marseille, São Paulo, St Petersburg, Queensland, Istanbul, Haifa, Busan, Dinas Ho Chi Minh, Port Vila, Dunedin, Tashkent, Porto, Windhoek, Talaith Santiago de Cuba, Espoo, Rosario, Jalisco, Lerpwl, Maputo, Chiang Mai, Dubai, KwaZulu-Natal, Guayaquil, Valparaíso, Barcelona, Oslo, Colombo, Bratislava Region, Central Denmark, Corc, Dwyrain Jawa, Rhône-Alpes, Phnom Penh, Salzburg, Québec, Vladivostok, Talaith De Jeolla, Nagasaki, Talaith Gogledd Jeolla, Basel, Alexandria, Lille, Gdańsk, Llundain, Hirakata, Neyagawa, Okahandja, Aden, Izumisano, Bangkok, Winston-Salem, Gogledd Carolina, Constanța, Yao, Yerevan, Dinas Efrog Newydd, Osaka, Budapest, Bwrdeistref Göteborg, Bwrdeistref Nicosia, Dinas Llundain, Prag, Minsk, Tabriz, Jakarta ![]() |
Daearyddiaeth | |
Rhan o'r canlynol | Dwyrain Tsieina, bwrdeistref a reolir yn uniongyrchol ![]() |
Lleoliad | Yangtze River Delta Economic Zone ![]() |
Sir | Gweriniaeth Pobl Tsieina ![]() |
Gwlad | ![]() |
Arwynebedd | 6,341 ±1 km² ![]() |
Uwch y môr | 4 ±1 metr ![]() |
Gerllaw | Cilfach Suzhou, Afon Yangtze, Afon Huangpu, Môr Dwyrain Tsieina, Dianshan Lake ![]() |
Yn ffinio gyda | Jiangsu, Zhejiang, Suzhou ![]() |
Cyfesurynnau | 31.17°N 121.47°E, 31.17°N 121.42°E ![]() |
Cod post | 200000 ![]() |
CN-SH ![]() | |
Gwleidyddiaeth | |
Corff gweithredol | Shanghai Municipal People's Government ![]() |
Corff deddfwriaethol | Shanghai People's Congress ![]() |
Swydd pennaeth y Llywodraeth | maer Shanghai ![]() |
Pennaeth y Llywodraeth | Gong Zheng ![]() |
![]() | |
Ariannol | |
Cyfanswm CMC (GDP) | 3,870,060 million ¥ ![]() |
Mae Shanghai yn ganolfan byd-eang ym maes cyllid, ymchwil, technoleg, gweithgynhyrchu, a chludiant, a phorthladd Shanghai yw'r porthladd prysura'r byd; bu'n ganolbwynt i gynnydd economaidd Tsieina yn y blynyddoedd diwethaf. Roedd Shanghai yn wreiddiol yn bentref pysgota ac yna'r dref marchnad digon di-nod, ond tyfodd o ran pwysigrwydd yn y 19g oherwydd masnach a'i leoliad fel porthladd. Mae'r ddinas yn un o bum borthladdoedd a agorwyd er mwyn hwyluso masnach tramor, ar ôl y Rhyfel Opiwm Cyntaf. Yna ffynnodd y ddinas, gan ddod yn brif ganolbwynt masnachol ac ariannol rhanbarth Asia-Môr Tawel yn y 1930au. Yn ystod yr Ail Ryfel Sino-Japaneaidd, y ddinas oedd safle Brwydr Fawr Shanghai. Ar ôl y rhyfel, gyda Plaid Gomiwnyddol Tsieina yn meddiannu tir mawr Tsieina ym 1949, roedd masnach yn gyfyngedig i wledydd sosialaidd eraill, a dirywiodd dylanwad byd-eang y ddinas.
Ers 2020, cofrestrwyd Shanghai fel dinas Alpha + (haen gyntaf fyd-eang) gan yGlobalization and World Cities Research Network a'i graddio fel y 3edd ganolfan ariannol fwyaf cystadleuol a mwyaf yn y byd y tu ôl i Ddinas Efrog Newydd a Llundain. Mae ganddo'r nifer ail-uchaf o biliwnyddion o unrhyw ddinas yn y byd, y pumed allbwn ymchwil wyddonol mwyaf o unrhyw ddinas yn y byd, a sefydliadau addysgol uchel eu statws gan gynnwys pedair prifysgol Prosiect 985: Prifysgol Fudan, Prifysgol Shanghai Jiao Tong, Tongji Prifysgol, a Phrifysgol Normal Dwyrain Tsieina.
Cofnodir tŵf Shanghai o'r 10g ymlaen. Adeiladwyd muriau'r ddinas yn 1553, ond dim ond yn y 19g y daeth yn ddinas bwysig.
Geirdarddiad
golyguY ddau Arwyddlun Tsieineaidd yn enw'r ddinas yw Tsieineeg: 上 (shàng/zan, "upon") a Tsieineeg: 海 (hǎi/hae, "sea"), sydd, gyda'i gilydd yn golygu "Wrth y môr". Mae'r dystiolaeth cynharaf o'r enw hwn yn dyddio o linach Cân yr 11g, pan oedd eisioes cymer afon a thref gyda'r enw hwn yn yr ardal.[4]
Roedd Shēn neu 申城 (Shēnchéng, "Dinas Shen") yn enw cynnar a fathwyd gan Arglwydd Chunshen, uchelwr o'r 3g CC a phrif weinidog talaith Chu, a'r ardal lle safai'r Shanghai modern. Mae timau chwaraeon a phapurau newydd yn Shanghai yn aml yn defnyddio 'Shen' yn eu henwau, fel Shanghai Shenhua a Shen Bao.
Roedd 华亭 [c] (Huátíng) hefyd yn enw cynnar arall ar Shanghai. Yn 751 OC, yn ystod llinach canol Tang, sefydlwyd sir Huating gan Zhao Juzhen, llywodraethwr Wu Commandery, yn Songjiang heddiw, y weinyddiaeth gyntaf ar lefel sirol yn Shanghai heddiw. Enwyd y gwesty pum seren cyntaf yn y ddinas ar ôl Huating.
Hanes
golyguGoresgyniad Japan
golyguAr 28 Ionawr 1932, goresgynnodd lluoedd Japan Shanghai wrth i'r Tsieineaid geisio gwrthsefyll ac amddiffyn. Dinistriwyd mwy na 10,000 o siopau a channoedd o ffatrïoedd ac adeiladau cyhoeddus, gan adael ardal Zhabei yn adfail. Cafodd tua 18,000 o sifiliaid naill ai eu lladd, eu hanafu, neu ar goll.[5] Cafwyd cadoediad ei drefnu ar 5 Mai 1932.[6] Ym 1937, arweiniodd Brwydr Shanghai at feddiannu'r rhannau o Shanghai a weinyddir gan Tsieineaidd y tu allan i'r Wladfa Ryngwladol a Chonsesiwn Ffrainc. Roedd pobl a arhosai yn y ddinas dan feddiant yn dioddef o ddydd i ddydd, gan newyn, gormes neu farwolaeth.[7] Yn y pen draw, meddiannwyd y consesiynau tramor gan y Japaneaid ar 8 Rhagfyr 1941 ac fe wnaethant aros nes i Japan ildio ym 1945 yn yr Ail Ryfel Byd; cyflawnwyd llawer o droseddau rhyfel yn ystod yr amser hwnnw.[8]
Hanes fodern
golyguAr ôl y rhyfel, adferwyd economi Shanghai; rhwng 1949 a 1952 cynyddodd allbwn amaethyddol a diwydiannol y ddinas 51.5% a 94.2%, yn y drefn honno.[5] Roedd 20 ardal drefol a 10 maestref ar y pryd.[9] Ar 17 Ionawr 1958, daeth Jiading, Baoshan, a Sir Shanghai yn Jiangsu yn rhan o Shanghai Ddinesig, ac ehangodd i arwynebedd o 863 km2 (333.2 metr sgwâr). Y mis Rhagfyr canlynol, ehangwyd yr arwynebedd ymhellach i 5,910 km2 (2,281.9 metr sgwâr) ar ôl ychwanegu mwy o ardaloedd maestrefol cyfagos yn Jiangsu: Chongming, Jinshan, Qingpu, Fengxian, Chuansha, a Nanhui.[10] Ym 1964, aildrefnwyd adrannau gweinyddol y ddinas i 10 rhanbarth trefol a 10 sir.[9]
Fel canolfan ddiwydiannol Tsieina ac ynddi'r gweithwyr diwydiannol mwyaf medrus, daeth Shanghai yn ganolfan ar gyfer yr asgell chwith, radical yn ystod y 1950au a'r 1960au. Roedd y chwith radical Jiang Qing a'i thri chynghreiriad, (a elwid "y Gang o Bedwar"), wedi'u lleoli yn y ddinas.[11] Yn ystod y Chwyldro Diwylliannol (1966–1976), cafodd cymdeithas Shanghai ei difrodi’n ddifrifol, gyda 310,000 dedfryd anghywir yn cynnwys mwy nag 1 filiwn o bobl. Cafodd tua 11,500 o bobl eu herlid yn anghyfiawn a'u lladd. Ac eto, hyd yn oed yn ystod amseroedd mwyaf cythryblus y chwyldro, llwyddodd Shanghai i gynnal cynhyrchiad economaidd gyda chyfradd twf blynyddol da.[5]
Er 1949, mae Shanghai wedi cyfrannu at refeniw treth i'r llywodraeth ganolog; ym 1983, roedd cyfraniad y ddinas mewn refeniw treth yn fwy na'r buddsoddiad a gafwyd yn y 33 mlynedd diwethaf gyda'i gilydd.[12] Roedd ei bwysigrwydd i les cyllidol y llywodraeth ganolog hefyd yn ei atal rhag troi at economaidd rhydd. Yn 1990, caniataodd Deng Xiaoping i Shanghai gychwyn diwygiadau economaidd, a ailgyflwynodd gyfalaf tramor i'r ddinas a datblygu ardal Pudong, gan arwain at greu Lujiazui (ardal ariannol Shanghai).[13] Yn 2020, mae Shanghai wedi'i gofrestru fel dinas Alpha + gan Rwydwaith Ymchwil Globaleiddio a Dinasoedd y Byd (Globalization and World Cities Research Network), sy'n golygu ei bod yn un o 10 dinas fwya'r byd.[14]
Gweler hefyd
golyguOriel
golygu-
Y Bund ym 1928
-
Ffordd Nanking yn y 1930au
-
Adeilad cyntaf Plaid Gomiwnyddol Tsieina
-
Adeilad HSBC yn Y Bund
-
Teml Donglin
-
Teml Jing'an
-
Ardal prifysgol yn Songjiang
-
Trên maglev yn adael Maes awyr rhyngwladol Pudong Shanghai
-
Canolfan Arddangos Shanghai
Cyfeiriadau
golygu- ↑ Geiriadur yr Academi, [Shanghai].
- ↑ (Saesneg)"Shanghai ar Dictionary.com". dictionary.reference.com. Cyrchwyd 24 Mawrth 2015.
- ↑ http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html.
- ↑ Danielson, Eric N., Shanghai and the Yangzi Delta, 2004, tt. 8–9.
- ↑ 5.0 5.1 5.2 上海通志 总述 [General History of Shanghai – Overview] (yn Tsieinëeg). Office of Shanghai Chronicles. 1 Gorffennaf 2008. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 25 Tachwedd 2018. Cyrchwyd 2 Hydref 2019.
- ↑ 图说上海一二八事变----战争罪行. archives.sh.cn (yn Tsieinëeg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 4 Chwefror 2018. Cyrchwyd 3 Hydref 2019.
- ↑ Nicole Huang, "Introduction," in Eileen Chang, Written on Water, translated by Andrew F. Jones (Efrog Newydd: Columbia University Press, 2005), XI
- ↑ 149 comfort women houses discovered in Shanghai Archifwyd 1 Rhagfyr 2008 yn y Peiriant Wayback, Xinhua News Agency, 16 Mehefin 2005.
- ↑ 9.0 9.1 上海地名志 总述 (yn Tsieinëeg). Office of Shanghai Chronicles. 3 Awst 2004. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-03-24. Cyrchwyd 3 Hydref 2019.
- ↑ Pacione, Michael (4 December 2014). Problems and Planning in Third World Cities. Routledge Revivals. ISBN 9780415705936.
- ↑ Shanghai: transformation and modernization under China's open policy. By Yue-man Yeung, Sung Yun-wing, page 66, Chinese University Press, 1996
- ↑ McGregor, Richard (31 Gorffennaf 2012). The Party: The Secret World of China's Communist Rulers. Harper Perennial; Reprint. ISBN 9780061708763.
- ↑ 浦东,改革开放尽显"上海风度". Xinhua News (yn Tsieinëeg). 17 Medi 2018. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 29 Medi 2019. Cyrchwyd 29 Medi 2019.
- ↑ "GaWC - The World According to GaWC 2020". www.lboro.ac.uk. Cyrchwyd 2020-09-27.
Israniadau gweinyddol Gweriniaeth Pobl Tsieina | |
---|---|
Taleithiau | Anhui • Fujian • Gansu • Guangdong • Guizhou • Hainan • Hebei • Heilongjiang • Henan • Hubei • Hunan • Jiangsu • Jiangxi • Jilin • Liaoning • Qinghai • Shaanxi • Shandong • Shanxi • Sichuan • Yunnan • Zhejiang |
Taleithiau dinesig | Beijing • Chongqing • Shanghai • Tianjin |
Rhanbarthau ymreolaethol | Guangxi • Mongolia Fewnol • Ningxia • Tibet • Xinjiang |
Rhanbarthau Gweinyddol Arbennig | Hong Cong • Macau |