Nazım Hikmet, dünyaca tanınan bir şair ve yazar olmasının yanı sıra, sinema ile profesyonel düzey... more Nazım Hikmet, dünyaca tanınan bir şair ve yazar olmasının yanı sıra, sinema ile profesyonel düzeyde ilgilenmiş bir sanatçıdır. 1930’lu yıllarda Türkiye’de sinema sektöründe çalışmıştır. Türk sinema tarihinin kanonunu oluşturan ana kaynak metinlerde, Nazım Hikmet’in Mümtaz Osman müstear adıyla 1933 yılında Düğün Gecesi (Kanlı Nigâr), 1934 yılında ise İstanbul Senfonisi ve Bursa Senfonisi adlı belge filmleri yönettiği iddia edilmektedir. Sinema tarihi kaynaklarında Hazım Körmükçü’nün oynattığı bir Karagöz oyununu baştan sona tespit eden 1933 tarihli Yeni Karagöz veya Karagöz adlı filmden söz edilir ve bu kaynaklarda filmin Nazım Hikmet ile ilişkisinden bahsedilmemektedir. Bu eserlerde yer alan filmlerle ilgili bilgiler, eserlerin kanonik statülerinden ötürü sorgulanmadan benimsenmiş ve tekrar edilmiştir. Bu çalışmada, Karagöz, Düğün Gecesi, İstanbul Senfonisi ve Bursa Senfonisi adlı kayıp filmler hakkında sinema tarihi kaynaklarında verilen bilgiler, dönemin gazetelerinde yapılan araştırmada elde edilen verilerle karşılaştırılmıştır. Kaynaklarda, yönetmeni Hazım (Körmükçü) olarak belirtilen Karagöz veya Yeni Karagöz filminin adının 25 Sene Evvel Bir Karagöz Gecesi, yönetmeninin ise Osman Mümtaz müstear adıyla Nazım Hikmet olduğu belirlenmiştir. Karagöz Şair ve Karagöz Çifte Cadılar filmleri ile 1933 yılında 3 Karagöz filmi çekilmiştir. Sinema tarihi kaynaklarında 1934 tarihli olduğu iddia edilen İstanbul Senfonisi ve Bursa Senfonisi filmlerinden İstanbul Senfonisi filmi 1938, Bursa Senfonisi ise 1939 tarihlidir. İstanbul Senfonisi filminin yönetmeni Nazım Hikmet iken, Bursa Senfonisi filminin çekimi ve gösterimi sırasında Nazım Hikmet hapistedir. Elde edilen yeni bilgiler çerçevesinde Nazım Hikmet’in belgesel filmlerinin isimleri, aidiyetleri, yapım ve gösterim tarihleri konusunda sinema tarihinin kanonunu oluşturan metinlerde yanlışlıklar yapıldığını ve takip eden diğer yayınlarda bu yanlışların tekrar edildiğini göstermiştir. Bu tarihyazımsal kusur, sinema tarihçilerinin birincil kaynaklara değil de ikincil kaynaklara ve referanslara başvurmalarından ve karşılaştırmalı bir bakış açısını kullanmamalarından kaynaklanmaktadır. Ayrıca bu çalışmada, elde edilen bulgular çerçevesinde kayıp olan filmlerin belgesel sinema tarihi açısından nitelikleri, sinematografik özellikleri tartışılmaktadır.
Turkiye Cumhuriyetinin kurucusu ve onderi Mustafa Kemal Ataturk’un kabri olarak insa edilen Anitk... more Turkiye Cumhuriyetinin kurucusu ve onderi Mustafa Kemal Ataturk’un kabri olarak insa edilen Anitka-bir, Turkiye Cumhuriyetinin ve Baskent Ankara’nin sembol mekânlarindan biridir. Ataturk’un olumun-den sonra donemin hukumeti, Ataturk icin Anit-Kabir yapilmasini kararlastirdi. Anitkabir tamamlanin-caya kadar Ataturk’un cenazesi gecici kabir olarak belirlenen Etnografya Muzesi’ne konuldu. Anitkabir insa edilecek sahanin belirlenmesi icin siyasi iktidar tarafindan komisyonlar olusturuldu. Komisyonlarin calismalari sonunda CHP Parti Grubunda yapilan oylama sonucu, Anitkabir insa edilecek saha olarak Rasattepe belirlendi. Bu surecte, Anitkabir yeri icin Cankaya ve Rasattepe tartismasi yasandi. Anitkabir insa edilecek yer olarak secilen Rasattepe, donemin Ankara kentinin merkezinden uzakta corak bir tepey-di. Rasattepe, Anitkabir insaati sirasinda ve sonrasinda agaclandirildi. Ayni zamanda Anitkabir’in insasi ile Rasattepe’nin cevresindeki yapilasma denetim altina alindi. Anitkabir’in insa...
Dinamik ve değişken yapısına rağmen belgeselin ayırt edici özellikleri,
algılanabilen sınırlılık... more Dinamik ve değişken yapısına rağmen belgeselin ayırt edici özellikleri,
algılanabilen sınırlılıkları mevcuttur. Gerçekliği yeniden üreten aktüel filmler
ise sinema tarihinin en eski türlerinden biridir. Gerçekliği ve olguları sunan
aktüel filmler, kimi kaynaklarda belgesel sinema tarihi ve geleneği içine dâhil
edilmektedir. Aktüel filmlerin belge niteliği taşıdığı şüphesizdir. Ancak belirli
bir bakış açısı ve yorum taşımayan aktüel filmler, olguları ve belgeleri yeni bir
bakış açısıyla değerlendiren belgesel gelenek içinde değerlendirilemez. Aktüel
ve belgesel ayrımında sınırlar her zaman net ve belirli olmayabilir. Aktüel filmin
belirtisel belge görüntülerinin, belgesel sinemanın evrimi içindeki kaynaklardan
birisi ve kendisiyle çok az benzerlik taşıyan primitif atası olduğu söylenebilir.
Sinematik belgeden belgesel sinemaya ilerleyen evrimsel süreçte ara formların
varlığını düşünebiliriz. Bu çalışmada, aktüel ve belgesel ayrımı bağlamında 1932
tarihli Yeşil Bursa adlı film incelenmiştir. Filmin yönetmeni Vedat Örfi Bengü,
Mısır sinema tarihinin ilk uzun metrajlı filmini çekmiş, Avrupa’da filmler
yönetmiş ve filmlerde rol almıştır. Bengü, Türkiye’de 1947-1953 yılları arasında
21 kurmaca film yönetmiştir. 11 dakika 52 saniyelik Yeşil Bursa filmi, Kültür ve
Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü arşivinde bulunmaktadır. Film,
İpek Filmin yapımcılığında çekilmiştir. Bursa’nın kurtuluş günü törenlerini
gösteren film, tarihsel açıdan önem taşımaktadır. Genel olarak Türk sinema
tarihi kaynaklarında Yeşil Bursa filminden bahsedilmemektedir. Bu çalışmada,
Yeşil Bursa filmi hakkında ilk kez değerlendirme yapılarak tanıtılacaktır.
Türkiye’de belgesel-aktüel sinema tarihinin erken dönem çalışmalarından biri
olan Yeşil Bursa filmi, sesli sinemaya geçiş yıllarında yaşanan teknik zorlukları
da yansıtmaktadır. Filmin önemli bir kısmında güncel bir hadise olan Bursa’nın
işgalden kurtuluşunun 10.yıl törenleri kaydedilmiştir. Bu çalışmada, Yeşil Bursa
filminin aktüel veya belgesel film ayrımı bakımından niteliği tartışılacaktır. İlk
bakışta tören görüntülerini yansıtan belge niteliğinde aktüel bir yapım gibi
görünen Yeşil Bursa filminin belgesel sinema tarihi içinde “ara bir form” olarak
niteliğini tartışmak bu çalışmanın amacıdır
CIM 2021 18th International Symposium Communication in the Millennium, 2021
In the 1950s, the cinema sector in Turkey gained momentum and the number of movies shot increased... more In the 1950s, the cinema sector in Turkey gained momentum and the number of movies shot increased over the years. With the quantitative increase in the number of films, film genres have also diversified. In 1951, the production of the first feature-length cartoon in Turkey began. Turgut Demirağ undertook the producer and director of the cartoon named "Evvel Zaman İçinde". However, the real creator of the film is Yüksel Ünsal. Yüksel Ünsal forwarded the cartoon project to Turgut Demirağ and Demirağ met the financing. The visuals of the film were drawn by Yüksel Ünsal. The visuals of the film, which is planned to be 1 hour and 30 minutes long, were drawn by 30 young cartoonists under the direction of Yüksel Ünsal. Tahir Olgaç wrote the screenplay of the film, the first part of which is the stories of Nasreddin Hodja, the second part is the tale of Keloğlan, and the third part is the adventures of Gülderen Sultan. After the drawing process, which lasted for almost 7 years, reached a certain stage, the drawings were sent to the USA for printing processes. After the development of the film by "Film Effects of Hollywood", the film was sent back to the USA for the necessary corrections in the business copies. Due to the foreign exchange regime implemented in Turkey, there were problems in the permissions taken for foreign exchange outflows. It was lost in the USA. Turkey's first feature-length cartoon could not be completed. In this study, the production process of "Evvel Zaman İçinde" will be explained, the reasons for the film's failure will be questioned. In the light of the new information and documents obtained, the process of the film's disappearance in the USA will be tried to be clarified. In this study, the role of the Turkish government's approach to cinema in the failure of the cartoon project will be questioned.
Domestic and international producers have produced many documentaries about the founder of Turkey... more Domestic and international producers have produced many documentaries about the founder of Turkey and a statesman, Mustafa Kemal Ataturk. Ataturk-Man of the Nation, dated 1956, is the first documentary made after Ataturk’s death by a producer outside Turkey. United States America based organization called American Friends of the Middle East-AFME created the film. The AFME organization is a non-governmental organization sponsored by intelligence with a pro-Arab, anti-Zionist tendency that was founded after the Second World War to increase the effectiveness of the USA in the Middle East. Successful leaders of the time in America acted within the organization as founders. The official aim of the organization was to enable cultural, religious and humanitarian solidarity with the countries of the region. During the Cold War, AFME undertook operations in non-political fields to broaden the political reach of the USA in the Middle East. Documentary film study has been one of these practices. For the work to be shown in the United States, AFME produced a documentary film about Egypt and Turkey. One of these productions is Ataturk-Man of a Country. The film represents the period's political and ideological patterns. In this direction, with the method of historical film critique, the documentary titled Ataturk-Man of a Nation will be analyzed and expose the historical significance and the ideological aspect of the production
Türk Sinema tarihinin erken döneminde, sinemanın gelişimine katkıda bulunmuş şahsiyetler mevcuttu... more Türk Sinema tarihinin erken döneminde, sinemanın gelişimine katkıda bulunmuş şahsiyetler mevcuttur. Bu öncü şahsiyetlerin çalışmaları, Türk sinemasının ilk örnekleri olarak tarihe geçmiştir. Türk Sinemasının öncü isimlerinden biri de Kenan Erginsoy’dur. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Müdafaa-i Milliye Cemiyeti için belge ve haber filmleri çekmiştir. 1919 tarihinde Almanya’da çekilen “Die Tote Wacht” (Koruyan Ölü) filminin görüntü yönetmenliğini ve kameramanlığını Kenan Erginsoy yapmıştır. Celal Esat Arseven’in yönetmenliğini yaptığı film, yurtdışında çekilen ilk Türk filmi olarak kaydedilmiştir. İstanbul’da Devlet Matbaasında bir süre memuriyette bulunduktan sonra Ankara’da Kulüp Sinemasının Müdürlüğünü yapmıştır. 1930 yılında Atatürk’ün uzun yurt gezisini kameraya almak üzere davet edilmiştir. Bu geziyi filme çektikten sonra 1932 yılında Ankara Halkevi’ne sinema mütehassısı olarak işe alınmıştır. Bu süre içinde Atatürk’ün yurt içi gezilerini ve Atatürk’ün aktüel görüntülerini filme kaydetmiştir. Atatürk’ün Cenaze Törenini de filme kaydeden kameramanlar arasında Kenan Erginsoy da olmuştur. 1936 yılında Ankara Halkevi için, 1941 yılında Yardımsevenler Derneği için kısa tanıtım filmleri çekmiştir. 1951 yılında “Mehmetçik Kore’de” adlı belgesel filmi yapmıştır. 1946 yılında “Sonsuz Acı” ve 1955’de “Karacaoğlan” adlı uzun metraj filmlerin görüntü yönetmenliğini yapmıştır. 1967’de hayatını kaybeden Kenan Erginsoy, Türk Sinemasının ilk kameramanlarından ve görüntü yönetmenlerinden biri olarak tarihe geçmiştir.
Atatürk'ün mezarının Çankaya'da yapılacağı neredeyse kesinken, bir son dakika önerisiyle "kendi h... more Atatürk'ün mezarının Çankaya'da yapılacağı neredeyse kesinken, bir son dakika önerisiyle "kendi halinde bir tepe" olan Rasattepe'de karar kılınır. Uzmanların Çankaya'yı› önermelerine ve Rasattepe'de Anıtkabir'in yapımı için zemin etüdü gibi hiçbir teknik inceleme yapılmamasına rağmen Rasattepe yönünde karar verilir. Aniden verilen bu karar doğru muydu? Rasattepe, Anıtkabir'in manevi ağırlığını taşıyabilecek miydi? Bu soruların yanıtı Anıtkabir'in inşaatı başlayınca ortaya çıkacaktı
Mustafa Kemal Atatürk’ün sağlığında veyahut ölümünün ardından hayatını konu alan belgesel niteliğ... more Mustafa Kemal Atatürk’ün sağlığında veyahut ölümünün ardından hayatını konu alan belgesel niteliğinde bir film yapılmamıştır. Atatürk’ün hayatına dair ilk belgesel film, 1954 yılında Demokrat Parti döneminde yapılmıştır. “Atatürk Sevgisi” adını taşıyan filmin yönetmeni Münir Hayri Egeli’dir. Filmin yapımında ve finansmanında Demokrat Parti özellikle dönemin Cumhurbaşkanı Celal Bayar etkili olmuştur. Atatürk’ün sağlığında çekilen arşiv görüntülerinden oluşan “Atatürk Sevgisi” filmi, derleme bir belgeseldir. Film, 2 Mayıs 1954 Milletvekili Genel Seçimlerinden bir hafta evvel tüm Türkiye’de sinemalarda gösterime girmiştir. Bu nedenle “Atatürk Sevgisi” Demokrat Parti’nin seçim propaganda filmi olarak da değerlendirilmiştir. Ancak film propaganda çalışması olmasının yanı sıra Demokrat Parti’nin Atatürk’e ve Atatürkçülüğe bakışını da yansıtmaktadır. Bu çalışmada, Atatürk Sevgisi filminin yapım süreci aktarılacaktır. Demokrat Parti’nin temsil ettiği Atatürkçülüğün sağ yorumunun izleri Atatürk Sevgisi filminde araştırılacaktır.
Öz Atatürk'ün hayatını konu alan belgesel filmler bulunmasına karşın kurmaca bir Atatürk filmi çe... more Öz Atatürk'ün hayatını konu alan belgesel filmler bulunmasına karşın kurmaca bir Atatürk filmi çekilememiştir. Ancak sinema tarihinde kurmaca bir Atatürk filmi çekmek için pek çok girişim olmuştur. Bu başarısız Atatürk filmi girişimlerinin başlangıcı Demokrat Parti dönemidir. Demokrat Parti iktidarı döneminde, Türk Sinemasında daha önce denenmemiş bir büyük projeyi gerçekleştirmeyi planlamıştır. Atatürk'ün hayatını anlatan kurmaca bir film çekilmesini içeren proje, sinema vasıtası ile Atatürk'ü ve fikirlerini dünyaya tanıtmayı amaçlamıştır. Atatürk filmi projesinin fikir babası ve ardındaki irade dönemin Cumhurbaşkanı Celal Bayar'dır. Kurmaca bir Atatürk filmi için iki kez girişimde bulunulmuştur. Her iki girişimde de Atatürk filmi projesini gerçekleştirmek için Amerikalılara başvurulmuştur. Atatürk filmi girişimlerinde Amerikalılar ile Türk Hükümeti arasında aracılığı Amerika'da yaşayan Adil Özkaptan yapmıştır. 1954 yılında Amerikalı aktör ve film yapımcısı Douglas Fairbanks Jr. Atatürk filmi projesi için Türkiye'ye davet edilmiştir. Douglas Fairbanks Jr. bir haftalık gezisinde üst düzey bir protokol ile ağırlanmıştır. Fairbanks Jr'ın Atatürk filmi projesi, bir yıl süren senaryo yazım aşamasında iken akim kalmıştır. 1955 yılında Atatürk filmi projesi, bu defa Amerikalı Universal International Film Yapım şirketine sipariş edilmiştir. Universal şirketi 3 yıla yakın bir süre Atatürk filmi projesi üzerinde çalışmıştır. Atatürk rolü için dönemin Amerikalı ünlü aktörlerinin adı geçmiştir. Şirket, Türk Hükümetinden gelen talepler doğrultusunda filmin senaryosunda düzeltmeler yapmıştır. Finansmanını Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'nin karşıladığı film projesi henüz senaryo aşamasında iken feshedilmiştir. Sunulan senaryoların Demokrat Parti iktidarı tarafından beğenilmemesi ve sürekli değişiklik talep edilmesi nedeniyle sözleşmeyi fesheden taraf film yapım şirketi olmuştur. Bu çalışmada, Demokrat Parti döneminde Amerikalılara yaptırılması planlanan Atatürk filmi projelerinin süreçleri aktarılacak, projelerin akıbetleri ve gerçekleşmeme nedenleri sorgulanacaktır.
“Türk Sinemasında Polis Kimliğinin Dönüşümü” adlı çalışma, Türk sinema tarihi içinde kurgusal fil... more “Türk Sinemasında Polis Kimliğinin Dönüşümü” adlı çalışma, Türk sinema tarihi içinde kurgusal filmlerde polis kimliğinin yansıtılış biçimini ve süreç içinde değişim ve dönüşümünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Dönemsel olarak polis kimliğinin beyazperdeye yansıma biçimleri ve nedensellikleri ortaya konulmaya çalışılacaktır. Türk sinemasında polisiye filmler üzerine çalışmalar bulunsa da Türk sinemasında polis kimliğinin temsili üzerinden yapılan yeterince araştırma bulunmamaktadır. Polis kimliğinin beyazperde de geçirdiği değişimlerin gözlenmesi aynı zamanda sosyal yapıda gerçekleşen değişimlerin de izlenmesini sağlayacaktır. Çalışmada, Türk sinema tarihi dönemler içinde incelenecektir. Dönem içinde beyazperdede polis kimliğinin temsil biçimi değerlendirilecektir. Türk sinema tarihi içinde polis kimliği figüratif bir tipten derinlikli bir karaktere doğru dönüşüm geçirmiştir. Bu çalışma, polis kimliğinin Türk filmlerinde geçirdiği dönemsel değişimin yol haritasını belirlemeye çalışmaktadır.
ULUSLARARASI "İPEK YOLU'NUN YÜKSELİŞİ VE TÜRK DÜNYASI" BİLGİ ŞÖLENİ, 2016
“Grass: A Nation’s Battle For Life-1925” is a documentary film which goes beyond the purpose of ... more “Grass: A Nation’s Battle For Life-1925” is a documentary film which goes beyond the purpose of a travel-book style, is about a travelling of three Americans starting from Ankara to Iran’s southwest. 1925 dated film, focuses upon an Iranian nomadic tribe looking for a pasture at plains for their flocks under harsh conditions in the summer, it also accomplishes its mission of historical observation in terms of a Silk Road by journalizing one of the most important places on the route of Anatolian Silk Road. The Zazadin Caravanserai, nearby Konya, which has still given service in 1920s, has viewed in the Film, approximately 6 minutes. This film is the first documentary film which has viewed a Caravanserai on Anatolian Silk Road. While “Grass: A Nation’s Battle For Life-1925” is one of the most important ethnographic documentary films of an early period of the history of cinema, it is also a form of documental value in terms of Anatolian Silk Road. In this study, the information concerning about the forming process of “Grass: A Nation’s Battle For Life-1925” has been gathered and the assessments about the film have been carried out.
Cinema view arrived Istanbul, the center of Ottoman Empire, shortly after its first run in Paris ... more Cinema view arrived Istanbul, the center of Ottoman Empire, shortly after its first run in Paris in 1985. First cinema view and cinema halls were realized in rural places in 1908 after the declaration of constitutional monarchy. Cinema halls were opened in some of Anatolia’s big cities till the declaration of republic but at rural places, in which most of the population lived, were unaware of the cinemas. Cinema view became widespread after the declaration of republic. Cinema view started in Çankırı, which was a small and poor city of Middle Anatolia, after the Republic. Cinema halls were generally run by private enterprise. At that time there was neither private sector nor fund for cinema industry in Çankırı, as in many rural places. Cinema industry was under the responsibility of government and such governmental organizations as Türk Ocağı (place for Turks) and Halkevi (Community Center). Cinema, as a place of nurture and knowledge of modern life, became effective in Çankırı within the enterprise of rural intelligentsia. But cinema view in Çankırı was interrupted by the decisions taken by Ankara the center of politics. Here in this study, the beginning and the development of cinema view in Çankırı will be presented during the period known as pre-republic between the years 1923-1950.
Anitkabir which has been built as the mausoleum of Turkish Republic’s founder and leader Mustafa ... more Anitkabir which has been built as the mausoleum of Turkish Republic’s founder and leader Mustafa Kemal Ataturk is a symbol place for Turkish Republic and Ankara, the capital city. After Ataturk passed away, leading government decided to build a mausoleum for Ataturk. Until Anitkabir’s completion of construction, Ataturk’s funeral was placed temporarily to Ethnography Museum which was determined as temporary mausoleum. The government established commissions in order to determine construction site of Anitkabir. As a result of the Commission’s works and voting in CHP Party Group Rasattepe had been determined as the construction site of Anitkabir. During this process there had been arguments whether to build Anitkabir at Çankaya or Rasattepe. Rasattepe elected as the construction site of Anitkabir and in that period it was far away from the city centre and it was a barren hill. Rasattepe had been forested during and after construction. At the same time structuring around the area was inspected and got under control. By construction of Anitkabir, Rasattepe became an important centre for Turkish Republic and Ankara, the capital city. In this work, determination process of Rasattepe where Anıtkabir was constructed and its morphological variation will be presented.
Özet Atatürk'ün 10 Kasım 1938 günü ölmesi, Türkiye genelinde büyük bir üzüntü yarattı. Henüz 15 y... more Özet Atatürk'ün 10 Kasım 1938 günü ölmesi, Türkiye genelinde büyük bir üzüntü yarattı. Henüz 15 yaşında olan genç Türkiye Cumhuriyeti, kurtarıcı ve kurucu liderini kaybetti. Atatürk'ün kaybı ile genç cumhuriyetin siyasi geleceği de endişe yarattı. Türkiye, Atatürk'ün cenaze töreninde kurucusunu, önderini kaybetmenin yasını tutarken, aynı zamanda metanet içinde cumhuriyetin ayakta kalacağı mesajını vermeye çalıştı. Atatürk'ün kaybından sonraki günlerde Türkiye Cumhuriyeti'nin Atatürk'ün yolunda ilerleyeceği mesajı iç ve dış kamuoyuna verildi. Cenaze töreninde, Atatürk'ün kaybından duyulan üzüntü ifade edilirken alınan tedbirlerle metanetli bir duruş sergilendi Abstract When Ataturk died on November 10, 1938, that event has created a great sadness in Turkey. Not yet 15 years old, the young Republic of Turkey has losted her savior and the founding leader. The lost of Atatürk's life has created a concern for the young republic's political future. Turkey, on the one hand, has mourned her founder and the leader; on the other hand, it has tried to convey the message as well as fortitude that the republic will survive. After the loss of Atatürk life, the message was given to internal and external public regarding the Republic of Turkey will follow the path of Ataturk. During the funeral ceremony, it was expressed that the loss of Atatürk was created a great sadness while there have been measures taken to continue a fortitude posture.
Sinema Sosyolojisi Tarih, Toplum ve İzleyici, 2022
19. yüzyıl pek çok açıdan Osmanlı Devleti için bir değişim yüzyılı olmuştur. Özellikle 1838 yılın... more 19. yüzyıl pek çok açıdan Osmanlı Devleti için bir değişim yüzyılı olmuştur. Özellikle 1838 yılında İngilizler ile imzalanan ticaret antlaşması ile başlayan süreç, ekonomik anlamda yüzyılın sonunda Osmanlıyı yarı-sömürge bir devlet statüsüne getirmiştir. Bu yüzyılda uygulanan iktisadi politikaların en önemli sonuçlarından birisi de haksız rekabet koşullarının da katkısı ile gayrimüslim komprodor bir ticari burjuvazi sınıfının yükselişidir. Yüzyılın sonlarında sinemanın Osmanlı coğrafyasına keşfinin ardından kısa bir sürede girişinde devletin iktisadi yapısının Avrupa kapitalizminin siyasi-iktisadi mantığına dahil olması etkili olmuştur. Ancak paradoksal bir şekilde yaratılan dengesiz ekonomik yapı, sinema seyrinin yaygınlaşmasını önlemiştir. Osmanlı’da sinema seyrini şekillendiren unsur ise bürokrasi ve gayrimüslim burjuvazi arasındaki etkileşim ile güç mücadelesidir. 19. yüzyılda şekillenmiş olan yeni sınıf, mekânsal anlamda da Osmanlı şehirlerini biçimlendirmiş, dünya ticaret ağı üzerinde yer alan önemli liman şehirleri bünyesinde bu yeni sınıfın toplandığı “Avrupalılaşmış” semtler oluşmuştur. Sinema seyrinin gerçekleştiği bölgelerde bu semtlerdir. 189-1914 yılları arasında sinema gösterimi bu semtlerde komprador burjuvazinin tekelinde kalmıştır. Sinema seyrinin bu semtlerden dışarıya çıkması ve sinema alanında millileşmenin ölçütü kuşkusuz Türk sermayedarlara ait sinema salonlarının Pera’nın dışındaki semtlerde açılarak yaygınlaşmasıdır. Bu sonucun ortaya çıkmasında ekonomide alınan radikal kararlar, milli iktisat politikası ve savaş şartlarının sağladığı kolaylaştırıcı önlemler etkilidir. Sürecin fiili başlangıç noktası olarak 1913 yılında başlayan ara-yazı eylemlerini kabul etmek yanlış olmayacaktır. Eylemlerin nedeni, filmlerde Fransızca ara yazıların yanı sıra gösterim mekanlarındaki tekelin ifadesi olarak da Rumca ara yazıların da filmlere eklenmesidir. Türkçe ara-yazı talebi ile şekillenmiş olan eylemler bir anlamda üretimin de millileşmesi talebini içermektedir ki 1913 ve 1914 yıllarında bu konuda dönemin süreli yayınlarında kaleme alınmış yazılar bulmak mümkündür. 1914 yılından itibaren gösterim noktasında kırılan yabancı hakimiyeti, üretim noktasında da kırılmıştır. Sonucu sağlayan kuşkusuz II. Meşrutiyet sonrası yürütülen ekonomi politikasının değişimidir. 1914 yılına kadar sinemada yerli üretimin gerçekleşmemesinin altında yatan sebep, sermaye sahibi komprodor burjuvazinin bu alanda yatırım yapmamasıdır. Yerli üretimin 1914 yılı itibariyle başlamasında şüphesiz bürokrasinin bu işi üstlenmesi etkilidir. Ordu ve ordu ile ilişkili yarı resmî kurumlar, Osmanlı’da ilk yerli filmlere imza atmıştır. Özel teşebbüsün film yapımcılığına girişmesi ancak dönemin sonunda gerçekleşmiştir. Cumhuriyet ile sinema sektöründe özel teşebbüs film yapımcılığına girmiş ancak sınırlı sayıda olan yapım firmaları, sınırlı sayıda film çekmişlerdir. İkinci Dünya Savaşı sonrasında Türkiye’de film üretimi ve film yapım şirketi sayısında patlama yaşanmıştır. Sinema alanında gösterimin millileşme süreci yavaş ilerlemiş, merkez konumunda olan liman şehirleri ile sınırlı kalarak Anadolu’nun iç kesimlerinde yaşayanlara sinema ulaşmamıştır. Merkez konumunda olan İstanbul ve İzmir’de bile Cumhuriyet’e kadar gayrimüslim nüfus sinema gösteriminde ağırlıklarını korumuştur. Taşra şehirleri, Cumhuriyet döneminde sinema ile tanışmıştır. Osmanlı’da sinema gösterimi, 19. Yüzyılda oluşan toplumsal ve ekonomik yapının yarattığı sınıfsal ve bölgesel eşitsizlikler nedeni ile yaygınlaşamamıştır. Komprador burjuvazinin yapısı gereği özel teşebbüs, film yapımcılığına yatırım yapmamış, ilk filmler bürokrasi tarafından meydana getirilmiştir. Ancak film yapımı sayısal olarak yetersiz kalmış, Osmanlı bürokrasisi bir sinema sektörü yaratamamıştır. Özel sermayenin film yapımcılığına başlaması ancak 1920’li yıllarda gerçekleşebilmiştir.
Atatürk’ün sağlığında “Ben Bir İnkılap Çocuğuyum” adlı bir film senaryosu yazdırdığı hatta bizzat... more Atatürk’ün sağlığında “Ben Bir İnkılap Çocuğuyum” adlı bir film senaryosu yazdırdığı hatta bizzat yazdığı yönünde iddialar bulunmaktadır. Yazılı basında, sanal ortamda, kitap ve makalelerde Atatürk’ün bir film senaryosu yazdığı/ yazdırdığı iddiası bir “hakikat” olarak sunulmaktadır. Bu iddiaların kaynağı, Münir Hayri Egeli’nin 1954 yılında “Atatürk’ten Bilinmeyen Hatıralar” adlı kitapta yayınladığı anılardır. Bu çalışma, başka hiçbir kaynak tarafından desteklenmeyen bu iddianın analizini yapmaktadır. Çalışmada, Münir Hayri Egeli’nin söz konusu iddia ile ilgili 1934 yılından başlayarak 1954 yılına kadar süreçte yaptığı açıklamalarda yer alan çelişkiler ortaya konmakta, Egeli tarafından iddiayı kanıtlamak için öne sürülen deliller incelenmektedir. Sonuç olarak; Münir Hayri Egeli tarafından ortaya atılan bu iddianın zayıf bir rivayet olduğu anlaşılmaktadır.
(...) Bu çalışma, “İstanbul’un Fethi” ismi ile 1911 ve 1914 yıllarında gösterime giren epik filml... more (...) Bu çalışma, “İstanbul’un Fethi” ismi ile 1911 ve 1914 yıllarında gösterime giren epik filmleri konu edinmektedir. Çalışma kapsamında öncelikle 1911 yılında gösterime girdiği belirtilen “İstanbul’un Fethi” isimli filme ilişkin bilgiler tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın konusunu oluşturan bir diğer unsur ise Louise Feuillade’nin L’Agonie de Byzance (Bizansın Izdırabı) isimli filmidir. 1913 yılında çekilen filmin Türk Sinema salonlarında gösterimine dair bilgilerin tespiti ve seyirci tarafından algılanış şekli bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Bu amaç çerçevesinde filmin seyrine ilişkin Çocuk Duygusu dergisinde kaleme alınmış bir yazı analiz birimi olarak belirlenmiştir.(...)
Nazım Hikmet, dünyaca tanınan bir şair ve yazar olmasının yanı sıra, sinema ile profesyonel düzey... more Nazım Hikmet, dünyaca tanınan bir şair ve yazar olmasının yanı sıra, sinema ile profesyonel düzeyde ilgilenmiş bir sanatçıdır. 1930’lu yıllarda Türkiye’de sinema sektöründe çalışmıştır. Türk sinema tarihinin kanonunu oluşturan ana kaynak metinlerde, Nazım Hikmet’in Mümtaz Osman müstear adıyla 1933 yılında Düğün Gecesi (Kanlı Nigâr), 1934 yılında ise İstanbul Senfonisi ve Bursa Senfonisi adlı belge filmleri yönettiği iddia edilmektedir. Sinema tarihi kaynaklarında Hazım Körmükçü’nün oynattığı bir Karagöz oyununu baştan sona tespit eden 1933 tarihli Yeni Karagöz veya Karagöz adlı filmden söz edilir ve bu kaynaklarda filmin Nazım Hikmet ile ilişkisinden bahsedilmemektedir. Bu eserlerde yer alan filmlerle ilgili bilgiler, eserlerin kanonik statülerinden ötürü sorgulanmadan benimsenmiş ve tekrar edilmiştir. Bu çalışmada, Karagöz, Düğün Gecesi, İstanbul Senfonisi ve Bursa Senfonisi adlı kayıp filmler hakkında sinema tarihi kaynaklarında verilen bilgiler, dönemin gazetelerinde yapılan araştırmada elde edilen verilerle karşılaştırılmıştır. Kaynaklarda, yönetmeni Hazım (Körmükçü) olarak belirtilen Karagöz veya Yeni Karagöz filminin adının 25 Sene Evvel Bir Karagöz Gecesi, yönetmeninin ise Osman Mümtaz müstear adıyla Nazım Hikmet olduğu belirlenmiştir. Karagöz Şair ve Karagöz Çifte Cadılar filmleri ile 1933 yılında 3 Karagöz filmi çekilmiştir. Sinema tarihi kaynaklarında 1934 tarihli olduğu iddia edilen İstanbul Senfonisi ve Bursa Senfonisi filmlerinden İstanbul Senfonisi filmi 1938, Bursa Senfonisi ise 1939 tarihlidir. İstanbul Senfonisi filminin yönetmeni Nazım Hikmet iken, Bursa Senfonisi filminin çekimi ve gösterimi sırasında Nazım Hikmet hapistedir. Elde edilen yeni bilgiler çerçevesinde Nazım Hikmet’in belgesel filmlerinin isimleri, aidiyetleri, yapım ve gösterim tarihleri konusunda sinema tarihinin kanonunu oluşturan metinlerde yanlışlıklar yapıldığını ve takip eden diğer yayınlarda bu yanlışların tekrar edildiğini göstermiştir. Bu tarihyazımsal kusur, sinema tarihçilerinin birincil kaynaklara değil de ikincil kaynaklara ve referanslara başvurmalarından ve karşılaştırmalı bir bakış açısını kullanmamalarından kaynaklanmaktadır. Ayrıca bu çalışmada, elde edilen bulgular çerçevesinde kayıp olan filmlerin belgesel sinema tarihi açısından nitelikleri, sinematografik özellikleri tartışılmaktadır.
Turkiye Cumhuriyetinin kurucusu ve onderi Mustafa Kemal Ataturk’un kabri olarak insa edilen Anitk... more Turkiye Cumhuriyetinin kurucusu ve onderi Mustafa Kemal Ataturk’un kabri olarak insa edilen Anitka-bir, Turkiye Cumhuriyetinin ve Baskent Ankara’nin sembol mekânlarindan biridir. Ataturk’un olumun-den sonra donemin hukumeti, Ataturk icin Anit-Kabir yapilmasini kararlastirdi. Anitkabir tamamlanin-caya kadar Ataturk’un cenazesi gecici kabir olarak belirlenen Etnografya Muzesi’ne konuldu. Anitkabir insa edilecek sahanin belirlenmesi icin siyasi iktidar tarafindan komisyonlar olusturuldu. Komisyonlarin calismalari sonunda CHP Parti Grubunda yapilan oylama sonucu, Anitkabir insa edilecek saha olarak Rasattepe belirlendi. Bu surecte, Anitkabir yeri icin Cankaya ve Rasattepe tartismasi yasandi. Anitkabir insa edilecek yer olarak secilen Rasattepe, donemin Ankara kentinin merkezinden uzakta corak bir tepey-di. Rasattepe, Anitkabir insaati sirasinda ve sonrasinda agaclandirildi. Ayni zamanda Anitkabir’in insasi ile Rasattepe’nin cevresindeki yapilasma denetim altina alindi. Anitkabir’in insa...
Dinamik ve değişken yapısına rağmen belgeselin ayırt edici özellikleri,
algılanabilen sınırlılık... more Dinamik ve değişken yapısına rağmen belgeselin ayırt edici özellikleri,
algılanabilen sınırlılıkları mevcuttur. Gerçekliği yeniden üreten aktüel filmler
ise sinema tarihinin en eski türlerinden biridir. Gerçekliği ve olguları sunan
aktüel filmler, kimi kaynaklarda belgesel sinema tarihi ve geleneği içine dâhil
edilmektedir. Aktüel filmlerin belge niteliği taşıdığı şüphesizdir. Ancak belirli
bir bakış açısı ve yorum taşımayan aktüel filmler, olguları ve belgeleri yeni bir
bakış açısıyla değerlendiren belgesel gelenek içinde değerlendirilemez. Aktüel
ve belgesel ayrımında sınırlar her zaman net ve belirli olmayabilir. Aktüel filmin
belirtisel belge görüntülerinin, belgesel sinemanın evrimi içindeki kaynaklardan
birisi ve kendisiyle çok az benzerlik taşıyan primitif atası olduğu söylenebilir.
Sinematik belgeden belgesel sinemaya ilerleyen evrimsel süreçte ara formların
varlığını düşünebiliriz. Bu çalışmada, aktüel ve belgesel ayrımı bağlamında 1932
tarihli Yeşil Bursa adlı film incelenmiştir. Filmin yönetmeni Vedat Örfi Bengü,
Mısır sinema tarihinin ilk uzun metrajlı filmini çekmiş, Avrupa’da filmler
yönetmiş ve filmlerde rol almıştır. Bengü, Türkiye’de 1947-1953 yılları arasında
21 kurmaca film yönetmiştir. 11 dakika 52 saniyelik Yeşil Bursa filmi, Kültür ve
Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü arşivinde bulunmaktadır. Film,
İpek Filmin yapımcılığında çekilmiştir. Bursa’nın kurtuluş günü törenlerini
gösteren film, tarihsel açıdan önem taşımaktadır. Genel olarak Türk sinema
tarihi kaynaklarında Yeşil Bursa filminden bahsedilmemektedir. Bu çalışmada,
Yeşil Bursa filmi hakkında ilk kez değerlendirme yapılarak tanıtılacaktır.
Türkiye’de belgesel-aktüel sinema tarihinin erken dönem çalışmalarından biri
olan Yeşil Bursa filmi, sesli sinemaya geçiş yıllarında yaşanan teknik zorlukları
da yansıtmaktadır. Filmin önemli bir kısmında güncel bir hadise olan Bursa’nın
işgalden kurtuluşunun 10.yıl törenleri kaydedilmiştir. Bu çalışmada, Yeşil Bursa
filminin aktüel veya belgesel film ayrımı bakımından niteliği tartışılacaktır. İlk
bakışta tören görüntülerini yansıtan belge niteliğinde aktüel bir yapım gibi
görünen Yeşil Bursa filminin belgesel sinema tarihi içinde “ara bir form” olarak
niteliğini tartışmak bu çalışmanın amacıdır
CIM 2021 18th International Symposium Communication in the Millennium, 2021
In the 1950s, the cinema sector in Turkey gained momentum and the number of movies shot increased... more In the 1950s, the cinema sector in Turkey gained momentum and the number of movies shot increased over the years. With the quantitative increase in the number of films, film genres have also diversified. In 1951, the production of the first feature-length cartoon in Turkey began. Turgut Demirağ undertook the producer and director of the cartoon named "Evvel Zaman İçinde". However, the real creator of the film is Yüksel Ünsal. Yüksel Ünsal forwarded the cartoon project to Turgut Demirağ and Demirağ met the financing. The visuals of the film were drawn by Yüksel Ünsal. The visuals of the film, which is planned to be 1 hour and 30 minutes long, were drawn by 30 young cartoonists under the direction of Yüksel Ünsal. Tahir Olgaç wrote the screenplay of the film, the first part of which is the stories of Nasreddin Hodja, the second part is the tale of Keloğlan, and the third part is the adventures of Gülderen Sultan. After the drawing process, which lasted for almost 7 years, reached a certain stage, the drawings were sent to the USA for printing processes. After the development of the film by "Film Effects of Hollywood", the film was sent back to the USA for the necessary corrections in the business copies. Due to the foreign exchange regime implemented in Turkey, there were problems in the permissions taken for foreign exchange outflows. It was lost in the USA. Turkey's first feature-length cartoon could not be completed. In this study, the production process of "Evvel Zaman İçinde" will be explained, the reasons for the film's failure will be questioned. In the light of the new information and documents obtained, the process of the film's disappearance in the USA will be tried to be clarified. In this study, the role of the Turkish government's approach to cinema in the failure of the cartoon project will be questioned.
Domestic and international producers have produced many documentaries about the founder of Turkey... more Domestic and international producers have produced many documentaries about the founder of Turkey and a statesman, Mustafa Kemal Ataturk. Ataturk-Man of the Nation, dated 1956, is the first documentary made after Ataturk’s death by a producer outside Turkey. United States America based organization called American Friends of the Middle East-AFME created the film. The AFME organization is a non-governmental organization sponsored by intelligence with a pro-Arab, anti-Zionist tendency that was founded after the Second World War to increase the effectiveness of the USA in the Middle East. Successful leaders of the time in America acted within the organization as founders. The official aim of the organization was to enable cultural, religious and humanitarian solidarity with the countries of the region. During the Cold War, AFME undertook operations in non-political fields to broaden the political reach of the USA in the Middle East. Documentary film study has been one of these practices. For the work to be shown in the United States, AFME produced a documentary film about Egypt and Turkey. One of these productions is Ataturk-Man of a Country. The film represents the period's political and ideological patterns. In this direction, with the method of historical film critique, the documentary titled Ataturk-Man of a Nation will be analyzed and expose the historical significance and the ideological aspect of the production
Türk Sinema tarihinin erken döneminde, sinemanın gelişimine katkıda bulunmuş şahsiyetler mevcuttu... more Türk Sinema tarihinin erken döneminde, sinemanın gelişimine katkıda bulunmuş şahsiyetler mevcuttur. Bu öncü şahsiyetlerin çalışmaları, Türk sinemasının ilk örnekleri olarak tarihe geçmiştir. Türk Sinemasının öncü isimlerinden biri de Kenan Erginsoy’dur. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Müdafaa-i Milliye Cemiyeti için belge ve haber filmleri çekmiştir. 1919 tarihinde Almanya’da çekilen “Die Tote Wacht” (Koruyan Ölü) filminin görüntü yönetmenliğini ve kameramanlığını Kenan Erginsoy yapmıştır. Celal Esat Arseven’in yönetmenliğini yaptığı film, yurtdışında çekilen ilk Türk filmi olarak kaydedilmiştir. İstanbul’da Devlet Matbaasında bir süre memuriyette bulunduktan sonra Ankara’da Kulüp Sinemasının Müdürlüğünü yapmıştır. 1930 yılında Atatürk’ün uzun yurt gezisini kameraya almak üzere davet edilmiştir. Bu geziyi filme çektikten sonra 1932 yılında Ankara Halkevi’ne sinema mütehassısı olarak işe alınmıştır. Bu süre içinde Atatürk’ün yurt içi gezilerini ve Atatürk’ün aktüel görüntülerini filme kaydetmiştir. Atatürk’ün Cenaze Törenini de filme kaydeden kameramanlar arasında Kenan Erginsoy da olmuştur. 1936 yılında Ankara Halkevi için, 1941 yılında Yardımsevenler Derneği için kısa tanıtım filmleri çekmiştir. 1951 yılında “Mehmetçik Kore’de” adlı belgesel filmi yapmıştır. 1946 yılında “Sonsuz Acı” ve 1955’de “Karacaoğlan” adlı uzun metraj filmlerin görüntü yönetmenliğini yapmıştır. 1967’de hayatını kaybeden Kenan Erginsoy, Türk Sinemasının ilk kameramanlarından ve görüntü yönetmenlerinden biri olarak tarihe geçmiştir.
Atatürk'ün mezarının Çankaya'da yapılacağı neredeyse kesinken, bir son dakika önerisiyle "kendi h... more Atatürk'ün mezarının Çankaya'da yapılacağı neredeyse kesinken, bir son dakika önerisiyle "kendi halinde bir tepe" olan Rasattepe'de karar kılınır. Uzmanların Çankaya'yı› önermelerine ve Rasattepe'de Anıtkabir'in yapımı için zemin etüdü gibi hiçbir teknik inceleme yapılmamasına rağmen Rasattepe yönünde karar verilir. Aniden verilen bu karar doğru muydu? Rasattepe, Anıtkabir'in manevi ağırlığını taşıyabilecek miydi? Bu soruların yanıtı Anıtkabir'in inşaatı başlayınca ortaya çıkacaktı
Mustafa Kemal Atatürk’ün sağlığında veyahut ölümünün ardından hayatını konu alan belgesel niteliğ... more Mustafa Kemal Atatürk’ün sağlığında veyahut ölümünün ardından hayatını konu alan belgesel niteliğinde bir film yapılmamıştır. Atatürk’ün hayatına dair ilk belgesel film, 1954 yılında Demokrat Parti döneminde yapılmıştır. “Atatürk Sevgisi” adını taşıyan filmin yönetmeni Münir Hayri Egeli’dir. Filmin yapımında ve finansmanında Demokrat Parti özellikle dönemin Cumhurbaşkanı Celal Bayar etkili olmuştur. Atatürk’ün sağlığında çekilen arşiv görüntülerinden oluşan “Atatürk Sevgisi” filmi, derleme bir belgeseldir. Film, 2 Mayıs 1954 Milletvekili Genel Seçimlerinden bir hafta evvel tüm Türkiye’de sinemalarda gösterime girmiştir. Bu nedenle “Atatürk Sevgisi” Demokrat Parti’nin seçim propaganda filmi olarak da değerlendirilmiştir. Ancak film propaganda çalışması olmasının yanı sıra Demokrat Parti’nin Atatürk’e ve Atatürkçülüğe bakışını da yansıtmaktadır. Bu çalışmada, Atatürk Sevgisi filminin yapım süreci aktarılacaktır. Demokrat Parti’nin temsil ettiği Atatürkçülüğün sağ yorumunun izleri Atatürk Sevgisi filminde araştırılacaktır.
Öz Atatürk'ün hayatını konu alan belgesel filmler bulunmasına karşın kurmaca bir Atatürk filmi çe... more Öz Atatürk'ün hayatını konu alan belgesel filmler bulunmasına karşın kurmaca bir Atatürk filmi çekilememiştir. Ancak sinema tarihinde kurmaca bir Atatürk filmi çekmek için pek çok girişim olmuştur. Bu başarısız Atatürk filmi girişimlerinin başlangıcı Demokrat Parti dönemidir. Demokrat Parti iktidarı döneminde, Türk Sinemasında daha önce denenmemiş bir büyük projeyi gerçekleştirmeyi planlamıştır. Atatürk'ün hayatını anlatan kurmaca bir film çekilmesini içeren proje, sinema vasıtası ile Atatürk'ü ve fikirlerini dünyaya tanıtmayı amaçlamıştır. Atatürk filmi projesinin fikir babası ve ardındaki irade dönemin Cumhurbaşkanı Celal Bayar'dır. Kurmaca bir Atatürk filmi için iki kez girişimde bulunulmuştur. Her iki girişimde de Atatürk filmi projesini gerçekleştirmek için Amerikalılara başvurulmuştur. Atatürk filmi girişimlerinde Amerikalılar ile Türk Hükümeti arasında aracılığı Amerika'da yaşayan Adil Özkaptan yapmıştır. 1954 yılında Amerikalı aktör ve film yapımcısı Douglas Fairbanks Jr. Atatürk filmi projesi için Türkiye'ye davet edilmiştir. Douglas Fairbanks Jr. bir haftalık gezisinde üst düzey bir protokol ile ağırlanmıştır. Fairbanks Jr'ın Atatürk filmi projesi, bir yıl süren senaryo yazım aşamasında iken akim kalmıştır. 1955 yılında Atatürk filmi projesi, bu defa Amerikalı Universal International Film Yapım şirketine sipariş edilmiştir. Universal şirketi 3 yıla yakın bir süre Atatürk filmi projesi üzerinde çalışmıştır. Atatürk rolü için dönemin Amerikalı ünlü aktörlerinin adı geçmiştir. Şirket, Türk Hükümetinden gelen talepler doğrultusunda filmin senaryosunda düzeltmeler yapmıştır. Finansmanını Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'nin karşıladığı film projesi henüz senaryo aşamasında iken feshedilmiştir. Sunulan senaryoların Demokrat Parti iktidarı tarafından beğenilmemesi ve sürekli değişiklik talep edilmesi nedeniyle sözleşmeyi fesheden taraf film yapım şirketi olmuştur. Bu çalışmada, Demokrat Parti döneminde Amerikalılara yaptırılması planlanan Atatürk filmi projelerinin süreçleri aktarılacak, projelerin akıbetleri ve gerçekleşmeme nedenleri sorgulanacaktır.
“Türk Sinemasında Polis Kimliğinin Dönüşümü” adlı çalışma, Türk sinema tarihi içinde kurgusal fil... more “Türk Sinemasında Polis Kimliğinin Dönüşümü” adlı çalışma, Türk sinema tarihi içinde kurgusal filmlerde polis kimliğinin yansıtılış biçimini ve süreç içinde değişim ve dönüşümünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Dönemsel olarak polis kimliğinin beyazperdeye yansıma biçimleri ve nedensellikleri ortaya konulmaya çalışılacaktır. Türk sinemasında polisiye filmler üzerine çalışmalar bulunsa da Türk sinemasında polis kimliğinin temsili üzerinden yapılan yeterince araştırma bulunmamaktadır. Polis kimliğinin beyazperde de geçirdiği değişimlerin gözlenmesi aynı zamanda sosyal yapıda gerçekleşen değişimlerin de izlenmesini sağlayacaktır. Çalışmada, Türk sinema tarihi dönemler içinde incelenecektir. Dönem içinde beyazperdede polis kimliğinin temsil biçimi değerlendirilecektir. Türk sinema tarihi içinde polis kimliği figüratif bir tipten derinlikli bir karaktere doğru dönüşüm geçirmiştir. Bu çalışma, polis kimliğinin Türk filmlerinde geçirdiği dönemsel değişimin yol haritasını belirlemeye çalışmaktadır.
ULUSLARARASI "İPEK YOLU'NUN YÜKSELİŞİ VE TÜRK DÜNYASI" BİLGİ ŞÖLENİ, 2016
“Grass: A Nation’s Battle For Life-1925” is a documentary film which goes beyond the purpose of ... more “Grass: A Nation’s Battle For Life-1925” is a documentary film which goes beyond the purpose of a travel-book style, is about a travelling of three Americans starting from Ankara to Iran’s southwest. 1925 dated film, focuses upon an Iranian nomadic tribe looking for a pasture at plains for their flocks under harsh conditions in the summer, it also accomplishes its mission of historical observation in terms of a Silk Road by journalizing one of the most important places on the route of Anatolian Silk Road. The Zazadin Caravanserai, nearby Konya, which has still given service in 1920s, has viewed in the Film, approximately 6 minutes. This film is the first documentary film which has viewed a Caravanserai on Anatolian Silk Road. While “Grass: A Nation’s Battle For Life-1925” is one of the most important ethnographic documentary films of an early period of the history of cinema, it is also a form of documental value in terms of Anatolian Silk Road. In this study, the information concerning about the forming process of “Grass: A Nation’s Battle For Life-1925” has been gathered and the assessments about the film have been carried out.
Cinema view arrived Istanbul, the center of Ottoman Empire, shortly after its first run in Paris ... more Cinema view arrived Istanbul, the center of Ottoman Empire, shortly after its first run in Paris in 1985. First cinema view and cinema halls were realized in rural places in 1908 after the declaration of constitutional monarchy. Cinema halls were opened in some of Anatolia’s big cities till the declaration of republic but at rural places, in which most of the population lived, were unaware of the cinemas. Cinema view became widespread after the declaration of republic. Cinema view started in Çankırı, which was a small and poor city of Middle Anatolia, after the Republic. Cinema halls were generally run by private enterprise. At that time there was neither private sector nor fund for cinema industry in Çankırı, as in many rural places. Cinema industry was under the responsibility of government and such governmental organizations as Türk Ocağı (place for Turks) and Halkevi (Community Center). Cinema, as a place of nurture and knowledge of modern life, became effective in Çankırı within the enterprise of rural intelligentsia. But cinema view in Çankırı was interrupted by the decisions taken by Ankara the center of politics. Here in this study, the beginning and the development of cinema view in Çankırı will be presented during the period known as pre-republic between the years 1923-1950.
Anitkabir which has been built as the mausoleum of Turkish Republic’s founder and leader Mustafa ... more Anitkabir which has been built as the mausoleum of Turkish Republic’s founder and leader Mustafa Kemal Ataturk is a symbol place for Turkish Republic and Ankara, the capital city. After Ataturk passed away, leading government decided to build a mausoleum for Ataturk. Until Anitkabir’s completion of construction, Ataturk’s funeral was placed temporarily to Ethnography Museum which was determined as temporary mausoleum. The government established commissions in order to determine construction site of Anitkabir. As a result of the Commission’s works and voting in CHP Party Group Rasattepe had been determined as the construction site of Anitkabir. During this process there had been arguments whether to build Anitkabir at Çankaya or Rasattepe. Rasattepe elected as the construction site of Anitkabir and in that period it was far away from the city centre and it was a barren hill. Rasattepe had been forested during and after construction. At the same time structuring around the area was inspected and got under control. By construction of Anitkabir, Rasattepe became an important centre for Turkish Republic and Ankara, the capital city. In this work, determination process of Rasattepe where Anıtkabir was constructed and its morphological variation will be presented.
Özet Atatürk'ün 10 Kasım 1938 günü ölmesi, Türkiye genelinde büyük bir üzüntü yarattı. Henüz 15 y... more Özet Atatürk'ün 10 Kasım 1938 günü ölmesi, Türkiye genelinde büyük bir üzüntü yarattı. Henüz 15 yaşında olan genç Türkiye Cumhuriyeti, kurtarıcı ve kurucu liderini kaybetti. Atatürk'ün kaybı ile genç cumhuriyetin siyasi geleceği de endişe yarattı. Türkiye, Atatürk'ün cenaze töreninde kurucusunu, önderini kaybetmenin yasını tutarken, aynı zamanda metanet içinde cumhuriyetin ayakta kalacağı mesajını vermeye çalıştı. Atatürk'ün kaybından sonraki günlerde Türkiye Cumhuriyeti'nin Atatürk'ün yolunda ilerleyeceği mesajı iç ve dış kamuoyuna verildi. Cenaze töreninde, Atatürk'ün kaybından duyulan üzüntü ifade edilirken alınan tedbirlerle metanetli bir duruş sergilendi Abstract When Ataturk died on November 10, 1938, that event has created a great sadness in Turkey. Not yet 15 years old, the young Republic of Turkey has losted her savior and the founding leader. The lost of Atatürk's life has created a concern for the young republic's political future. Turkey, on the one hand, has mourned her founder and the leader; on the other hand, it has tried to convey the message as well as fortitude that the republic will survive. After the loss of Atatürk life, the message was given to internal and external public regarding the Republic of Turkey will follow the path of Ataturk. During the funeral ceremony, it was expressed that the loss of Atatürk was created a great sadness while there have been measures taken to continue a fortitude posture.
Sinema Sosyolojisi Tarih, Toplum ve İzleyici, 2022
19. yüzyıl pek çok açıdan Osmanlı Devleti için bir değişim yüzyılı olmuştur. Özellikle 1838 yılın... more 19. yüzyıl pek çok açıdan Osmanlı Devleti için bir değişim yüzyılı olmuştur. Özellikle 1838 yılında İngilizler ile imzalanan ticaret antlaşması ile başlayan süreç, ekonomik anlamda yüzyılın sonunda Osmanlıyı yarı-sömürge bir devlet statüsüne getirmiştir. Bu yüzyılda uygulanan iktisadi politikaların en önemli sonuçlarından birisi de haksız rekabet koşullarının da katkısı ile gayrimüslim komprodor bir ticari burjuvazi sınıfının yükselişidir. Yüzyılın sonlarında sinemanın Osmanlı coğrafyasına keşfinin ardından kısa bir sürede girişinde devletin iktisadi yapısının Avrupa kapitalizminin siyasi-iktisadi mantığına dahil olması etkili olmuştur. Ancak paradoksal bir şekilde yaratılan dengesiz ekonomik yapı, sinema seyrinin yaygınlaşmasını önlemiştir. Osmanlı’da sinema seyrini şekillendiren unsur ise bürokrasi ve gayrimüslim burjuvazi arasındaki etkileşim ile güç mücadelesidir. 19. yüzyılda şekillenmiş olan yeni sınıf, mekânsal anlamda da Osmanlı şehirlerini biçimlendirmiş, dünya ticaret ağı üzerinde yer alan önemli liman şehirleri bünyesinde bu yeni sınıfın toplandığı “Avrupalılaşmış” semtler oluşmuştur. Sinema seyrinin gerçekleştiği bölgelerde bu semtlerdir. 189-1914 yılları arasında sinema gösterimi bu semtlerde komprador burjuvazinin tekelinde kalmıştır. Sinema seyrinin bu semtlerden dışarıya çıkması ve sinema alanında millileşmenin ölçütü kuşkusuz Türk sermayedarlara ait sinema salonlarının Pera’nın dışındaki semtlerde açılarak yaygınlaşmasıdır. Bu sonucun ortaya çıkmasında ekonomide alınan radikal kararlar, milli iktisat politikası ve savaş şartlarının sağladığı kolaylaştırıcı önlemler etkilidir. Sürecin fiili başlangıç noktası olarak 1913 yılında başlayan ara-yazı eylemlerini kabul etmek yanlış olmayacaktır. Eylemlerin nedeni, filmlerde Fransızca ara yazıların yanı sıra gösterim mekanlarındaki tekelin ifadesi olarak da Rumca ara yazıların da filmlere eklenmesidir. Türkçe ara-yazı talebi ile şekillenmiş olan eylemler bir anlamda üretimin de millileşmesi talebini içermektedir ki 1913 ve 1914 yıllarında bu konuda dönemin süreli yayınlarında kaleme alınmış yazılar bulmak mümkündür. 1914 yılından itibaren gösterim noktasında kırılan yabancı hakimiyeti, üretim noktasında da kırılmıştır. Sonucu sağlayan kuşkusuz II. Meşrutiyet sonrası yürütülen ekonomi politikasının değişimidir. 1914 yılına kadar sinemada yerli üretimin gerçekleşmemesinin altında yatan sebep, sermaye sahibi komprodor burjuvazinin bu alanda yatırım yapmamasıdır. Yerli üretimin 1914 yılı itibariyle başlamasında şüphesiz bürokrasinin bu işi üstlenmesi etkilidir. Ordu ve ordu ile ilişkili yarı resmî kurumlar, Osmanlı’da ilk yerli filmlere imza atmıştır. Özel teşebbüsün film yapımcılığına girişmesi ancak dönemin sonunda gerçekleşmiştir. Cumhuriyet ile sinema sektöründe özel teşebbüs film yapımcılığına girmiş ancak sınırlı sayıda olan yapım firmaları, sınırlı sayıda film çekmişlerdir. İkinci Dünya Savaşı sonrasında Türkiye’de film üretimi ve film yapım şirketi sayısında patlama yaşanmıştır. Sinema alanında gösterimin millileşme süreci yavaş ilerlemiş, merkez konumunda olan liman şehirleri ile sınırlı kalarak Anadolu’nun iç kesimlerinde yaşayanlara sinema ulaşmamıştır. Merkez konumunda olan İstanbul ve İzmir’de bile Cumhuriyet’e kadar gayrimüslim nüfus sinema gösteriminde ağırlıklarını korumuştur. Taşra şehirleri, Cumhuriyet döneminde sinema ile tanışmıştır. Osmanlı’da sinema gösterimi, 19. Yüzyılda oluşan toplumsal ve ekonomik yapının yarattığı sınıfsal ve bölgesel eşitsizlikler nedeni ile yaygınlaşamamıştır. Komprador burjuvazinin yapısı gereği özel teşebbüs, film yapımcılığına yatırım yapmamış, ilk filmler bürokrasi tarafından meydana getirilmiştir. Ancak film yapımı sayısal olarak yetersiz kalmış, Osmanlı bürokrasisi bir sinema sektörü yaratamamıştır. Özel sermayenin film yapımcılığına başlaması ancak 1920’li yıllarda gerçekleşebilmiştir.
Atatürk’ün sağlığında “Ben Bir İnkılap Çocuğuyum” adlı bir film senaryosu yazdırdığı hatta bizzat... more Atatürk’ün sağlığında “Ben Bir İnkılap Çocuğuyum” adlı bir film senaryosu yazdırdığı hatta bizzat yazdığı yönünde iddialar bulunmaktadır. Yazılı basında, sanal ortamda, kitap ve makalelerde Atatürk’ün bir film senaryosu yazdığı/ yazdırdığı iddiası bir “hakikat” olarak sunulmaktadır. Bu iddiaların kaynağı, Münir Hayri Egeli’nin 1954 yılında “Atatürk’ten Bilinmeyen Hatıralar” adlı kitapta yayınladığı anılardır. Bu çalışma, başka hiçbir kaynak tarafından desteklenmeyen bu iddianın analizini yapmaktadır. Çalışmada, Münir Hayri Egeli’nin söz konusu iddia ile ilgili 1934 yılından başlayarak 1954 yılına kadar süreçte yaptığı açıklamalarda yer alan çelişkiler ortaya konmakta, Egeli tarafından iddiayı kanıtlamak için öne sürülen deliller incelenmektedir. Sonuç olarak; Münir Hayri Egeli tarafından ortaya atılan bu iddianın zayıf bir rivayet olduğu anlaşılmaktadır.
(...) Bu çalışma, “İstanbul’un Fethi” ismi ile 1911 ve 1914 yıllarında gösterime giren epik filml... more (...) Bu çalışma, “İstanbul’un Fethi” ismi ile 1911 ve 1914 yıllarında gösterime giren epik filmleri konu edinmektedir. Çalışma kapsamında öncelikle 1911 yılında gösterime girdiği belirtilen “İstanbul’un Fethi” isimli filme ilişkin bilgiler tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın konusunu oluşturan bir diğer unsur ise Louise Feuillade’nin L’Agonie de Byzance (Bizansın Izdırabı) isimli filmidir. 1913 yılında çekilen filmin Türk Sinema salonlarında gösterimine dair bilgilerin tespiti ve seyirci tarafından algılanış şekli bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Bu amaç çerçevesinde filmin seyrine ilişkin Çocuk Duygusu dergisinde kaleme alınmış bir yazı analiz birimi olarak belirlenmiştir.(...)
Uploads
algılanabilen sınırlılıkları mevcuttur. Gerçekliği yeniden üreten aktüel filmler
ise sinema tarihinin en eski türlerinden biridir. Gerçekliği ve olguları sunan
aktüel filmler, kimi kaynaklarda belgesel sinema tarihi ve geleneği içine dâhil
edilmektedir. Aktüel filmlerin belge niteliği taşıdığı şüphesizdir. Ancak belirli
bir bakış açısı ve yorum taşımayan aktüel filmler, olguları ve belgeleri yeni bir
bakış açısıyla değerlendiren belgesel gelenek içinde değerlendirilemez. Aktüel
ve belgesel ayrımında sınırlar her zaman net ve belirli olmayabilir. Aktüel filmin
belirtisel belge görüntülerinin, belgesel sinemanın evrimi içindeki kaynaklardan
birisi ve kendisiyle çok az benzerlik taşıyan primitif atası olduğu söylenebilir.
Sinematik belgeden belgesel sinemaya ilerleyen evrimsel süreçte ara formların
varlığını düşünebiliriz. Bu çalışmada, aktüel ve belgesel ayrımı bağlamında 1932
tarihli Yeşil Bursa adlı film incelenmiştir. Filmin yönetmeni Vedat Örfi Bengü,
Mısır sinema tarihinin ilk uzun metrajlı filmini çekmiş, Avrupa’da filmler
yönetmiş ve filmlerde rol almıştır. Bengü, Türkiye’de 1947-1953 yılları arasında
21 kurmaca film yönetmiştir. 11 dakika 52 saniyelik Yeşil Bursa filmi, Kültür ve
Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü arşivinde bulunmaktadır. Film,
İpek Filmin yapımcılığında çekilmiştir. Bursa’nın kurtuluş günü törenlerini
gösteren film, tarihsel açıdan önem taşımaktadır. Genel olarak Türk sinema
tarihi kaynaklarında Yeşil Bursa filminden bahsedilmemektedir. Bu çalışmada,
Yeşil Bursa filmi hakkında ilk kez değerlendirme yapılarak tanıtılacaktır.
Türkiye’de belgesel-aktüel sinema tarihinin erken dönem çalışmalarından biri
olan Yeşil Bursa filmi, sesli sinemaya geçiş yıllarında yaşanan teknik zorlukları
da yansıtmaktadır. Filmin önemli bir kısmında güncel bir hadise olan Bursa’nın
işgalden kurtuluşunun 10.yıl törenleri kaydedilmiştir. Bu çalışmada, Yeşil Bursa
filminin aktüel veya belgesel film ayrımı bakımından niteliği tartışılacaktır. İlk
bakışta tören görüntülerini yansıtan belge niteliğinde aktüel bir yapım gibi
görünen Yeşil Bursa filminin belgesel sinema tarihi içinde “ara bir form” olarak
niteliğini tartışmak bu çalışmanın amacıdır
years. With the quantitative increase in the number of films, film genres have also diversified. In 1951, the production of the
first feature-length cartoon in Turkey began. Turgut Demirağ undertook the producer and director of the cartoon named
"Evvel Zaman İçinde". However, the real creator of the film is Yüksel Ünsal. Yüksel Ünsal forwarded the cartoon project to
Turgut Demirağ and Demirağ met the financing. The visuals of the film were drawn by Yüksel Ünsal. The visuals of the
film, which is planned to be 1 hour and 30 minutes long, were drawn by 30 young cartoonists under the direction of Yüksel
Ünsal. Tahir Olgaç wrote the screenplay of the film, the first part of which is the stories of Nasreddin Hodja, the second part
is the tale of Keloğlan, and the third part is the adventures of Gülderen Sultan. After the drawing process, which lasted for
almost 7 years, reached a certain stage, the drawings were sent to the USA for printing processes. After the development of
the film by "Film Effects of Hollywood", the film was sent back to the USA for the necessary corrections in the business
copies. Due to the foreign exchange regime implemented in Turkey, there were problems in the permissions taken for foreign
exchange outflows. It was lost in the USA. Turkey's first feature-length cartoon could not be completed. In this study, the
production process of "Evvel Zaman İçinde" will be explained, the reasons for the film's failure will be questioned. In the
light of the new information and documents obtained, the process of the film's disappearance in the USA will be tried to be
clarified. In this study, the role of the Turkish government's approach to cinema in the failure of the cartoon project will be
questioned.
Kemal Ataturk. Ataturk-Man of the Nation, dated 1956, is the first documentary made after Ataturk’s death by a producer outside
Turkey. United States America based organization called American Friends of the Middle East-AFME created the film. The AFME organization is a non-governmental organization sponsored by intelligence with a pro-Arab, anti-Zionist tendency that was
founded after the Second World War to increase the effectiveness of the USA in the Middle East. Successful leaders of the time in America acted within the organization as founders. The official aim of the organization
was to enable cultural, religious and humanitarian solidarity with the countries of the region. During the Cold War, AFME undertook operations in non-political fields to broaden the political reach of the USA in the
Middle East. Documentary film study has been one of these practices. For the work to be shown in the United States, AFME produced
a documentary film about Egypt and Turkey. One of these productions is Ataturk-Man of a Country. The film represents the period's political and ideological patterns. In this direction, with the method of historical film
critique, the documentary titled Ataturk-Man of a Nation will be analyzed and expose the historical significance and the ideological aspect of the production
Yüzyılın sonlarında sinemanın Osmanlı coğrafyasına keşfinin ardından kısa bir sürede girişinde devletin iktisadi yapısının Avrupa kapitalizminin siyasi-iktisadi mantığına dahil olması etkili olmuştur. Ancak paradoksal bir şekilde yaratılan dengesiz ekonomik yapı, sinema seyrinin yaygınlaşmasını önlemiştir. Osmanlı’da sinema seyrini şekillendiren unsur ise bürokrasi ve gayrimüslim burjuvazi arasındaki etkileşim ile güç mücadelesidir. 19. yüzyılda şekillenmiş olan yeni sınıf, mekânsal anlamda da Osmanlı şehirlerini biçimlendirmiş, dünya ticaret ağı üzerinde yer alan önemli liman şehirleri bünyesinde bu yeni sınıfın toplandığı “Avrupalılaşmış” semtler oluşmuştur. Sinema seyrinin gerçekleştiği bölgelerde bu semtlerdir. 189-1914 yılları arasında sinema gösterimi bu semtlerde komprador burjuvazinin tekelinde kalmıştır. Sinema seyrinin bu semtlerden dışarıya çıkması ve sinema alanında millileşmenin ölçütü kuşkusuz Türk sermayedarlara ait sinema salonlarının Pera’nın dışındaki semtlerde açılarak yaygınlaşmasıdır. Bu sonucun ortaya çıkmasında ekonomide alınan radikal kararlar, milli iktisat politikası ve savaş şartlarının sağladığı kolaylaştırıcı önlemler etkilidir. Sürecin fiili başlangıç noktası olarak 1913 yılında başlayan ara-yazı eylemlerini kabul etmek yanlış olmayacaktır. Eylemlerin nedeni, filmlerde Fransızca ara yazıların yanı sıra gösterim mekanlarındaki tekelin ifadesi olarak da Rumca ara yazıların da filmlere eklenmesidir. Türkçe ara-yazı talebi ile şekillenmiş olan eylemler bir anlamda üretimin de millileşmesi talebini içermektedir ki 1913 ve 1914 yıllarında bu konuda dönemin süreli yayınlarında kaleme alınmış yazılar bulmak mümkündür. 1914 yılından itibaren gösterim noktasında kırılan yabancı hakimiyeti, üretim noktasında da kırılmıştır. Sonucu sağlayan kuşkusuz II. Meşrutiyet sonrası yürütülen ekonomi politikasının değişimidir. 1914 yılına kadar sinemada yerli üretimin gerçekleşmemesinin altında yatan sebep, sermaye sahibi komprodor burjuvazinin bu alanda yatırım yapmamasıdır. Yerli üretimin 1914 yılı itibariyle başlamasında şüphesiz bürokrasinin bu işi üstlenmesi etkilidir. Ordu ve ordu ile ilişkili yarı resmî kurumlar, Osmanlı’da ilk yerli filmlere imza atmıştır. Özel teşebbüsün film yapımcılığına girişmesi ancak dönemin sonunda gerçekleşmiştir. Cumhuriyet ile sinema sektöründe özel teşebbüs film yapımcılığına girmiş ancak sınırlı sayıda olan yapım firmaları, sınırlı sayıda film çekmişlerdir. İkinci Dünya Savaşı sonrasında Türkiye’de film üretimi ve film yapım şirketi sayısında patlama yaşanmıştır.
Sinema alanında gösterimin millileşme süreci yavaş ilerlemiş, merkez konumunda olan liman şehirleri ile sınırlı kalarak Anadolu’nun iç kesimlerinde yaşayanlara sinema ulaşmamıştır. Merkez konumunda olan İstanbul ve İzmir’de bile Cumhuriyet’e kadar gayrimüslim nüfus sinema gösteriminde ağırlıklarını korumuştur. Taşra şehirleri, Cumhuriyet döneminde sinema ile tanışmıştır. Osmanlı’da sinema gösterimi, 19. Yüzyılda oluşan toplumsal ve ekonomik yapının yarattığı sınıfsal ve bölgesel eşitsizlikler nedeni ile yaygınlaşamamıştır. Komprador burjuvazinin yapısı gereği özel teşebbüs, film yapımcılığına yatırım yapmamış, ilk filmler bürokrasi tarafından meydana getirilmiştir. Ancak film yapımı sayısal olarak yetersiz kalmış, Osmanlı bürokrasisi bir sinema sektörü yaratamamıştır. Özel sermayenin film yapımcılığına başlaması ancak 1920’li yıllarda gerçekleşebilmiştir.
algılanabilen sınırlılıkları mevcuttur. Gerçekliği yeniden üreten aktüel filmler
ise sinema tarihinin en eski türlerinden biridir. Gerçekliği ve olguları sunan
aktüel filmler, kimi kaynaklarda belgesel sinema tarihi ve geleneği içine dâhil
edilmektedir. Aktüel filmlerin belge niteliği taşıdığı şüphesizdir. Ancak belirli
bir bakış açısı ve yorum taşımayan aktüel filmler, olguları ve belgeleri yeni bir
bakış açısıyla değerlendiren belgesel gelenek içinde değerlendirilemez. Aktüel
ve belgesel ayrımında sınırlar her zaman net ve belirli olmayabilir. Aktüel filmin
belirtisel belge görüntülerinin, belgesel sinemanın evrimi içindeki kaynaklardan
birisi ve kendisiyle çok az benzerlik taşıyan primitif atası olduğu söylenebilir.
Sinematik belgeden belgesel sinemaya ilerleyen evrimsel süreçte ara formların
varlığını düşünebiliriz. Bu çalışmada, aktüel ve belgesel ayrımı bağlamında 1932
tarihli Yeşil Bursa adlı film incelenmiştir. Filmin yönetmeni Vedat Örfi Bengü,
Mısır sinema tarihinin ilk uzun metrajlı filmini çekmiş, Avrupa’da filmler
yönetmiş ve filmlerde rol almıştır. Bengü, Türkiye’de 1947-1953 yılları arasında
21 kurmaca film yönetmiştir. 11 dakika 52 saniyelik Yeşil Bursa filmi, Kültür ve
Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü arşivinde bulunmaktadır. Film,
İpek Filmin yapımcılığında çekilmiştir. Bursa’nın kurtuluş günü törenlerini
gösteren film, tarihsel açıdan önem taşımaktadır. Genel olarak Türk sinema
tarihi kaynaklarında Yeşil Bursa filminden bahsedilmemektedir. Bu çalışmada,
Yeşil Bursa filmi hakkında ilk kez değerlendirme yapılarak tanıtılacaktır.
Türkiye’de belgesel-aktüel sinema tarihinin erken dönem çalışmalarından biri
olan Yeşil Bursa filmi, sesli sinemaya geçiş yıllarında yaşanan teknik zorlukları
da yansıtmaktadır. Filmin önemli bir kısmında güncel bir hadise olan Bursa’nın
işgalden kurtuluşunun 10.yıl törenleri kaydedilmiştir. Bu çalışmada, Yeşil Bursa
filminin aktüel veya belgesel film ayrımı bakımından niteliği tartışılacaktır. İlk
bakışta tören görüntülerini yansıtan belge niteliğinde aktüel bir yapım gibi
görünen Yeşil Bursa filminin belgesel sinema tarihi içinde “ara bir form” olarak
niteliğini tartışmak bu çalışmanın amacıdır
years. With the quantitative increase in the number of films, film genres have also diversified. In 1951, the production of the
first feature-length cartoon in Turkey began. Turgut Demirağ undertook the producer and director of the cartoon named
"Evvel Zaman İçinde". However, the real creator of the film is Yüksel Ünsal. Yüksel Ünsal forwarded the cartoon project to
Turgut Demirağ and Demirağ met the financing. The visuals of the film were drawn by Yüksel Ünsal. The visuals of the
film, which is planned to be 1 hour and 30 minutes long, were drawn by 30 young cartoonists under the direction of Yüksel
Ünsal. Tahir Olgaç wrote the screenplay of the film, the first part of which is the stories of Nasreddin Hodja, the second part
is the tale of Keloğlan, and the third part is the adventures of Gülderen Sultan. After the drawing process, which lasted for
almost 7 years, reached a certain stage, the drawings were sent to the USA for printing processes. After the development of
the film by "Film Effects of Hollywood", the film was sent back to the USA for the necessary corrections in the business
copies. Due to the foreign exchange regime implemented in Turkey, there were problems in the permissions taken for foreign
exchange outflows. It was lost in the USA. Turkey's first feature-length cartoon could not be completed. In this study, the
production process of "Evvel Zaman İçinde" will be explained, the reasons for the film's failure will be questioned. In the
light of the new information and documents obtained, the process of the film's disappearance in the USA will be tried to be
clarified. In this study, the role of the Turkish government's approach to cinema in the failure of the cartoon project will be
questioned.
Kemal Ataturk. Ataturk-Man of the Nation, dated 1956, is the first documentary made after Ataturk’s death by a producer outside
Turkey. United States America based organization called American Friends of the Middle East-AFME created the film. The AFME organization is a non-governmental organization sponsored by intelligence with a pro-Arab, anti-Zionist tendency that was
founded after the Second World War to increase the effectiveness of the USA in the Middle East. Successful leaders of the time in America acted within the organization as founders. The official aim of the organization
was to enable cultural, religious and humanitarian solidarity with the countries of the region. During the Cold War, AFME undertook operations in non-political fields to broaden the political reach of the USA in the
Middle East. Documentary film study has been one of these practices. For the work to be shown in the United States, AFME produced
a documentary film about Egypt and Turkey. One of these productions is Ataturk-Man of a Country. The film represents the period's political and ideological patterns. In this direction, with the method of historical film
critique, the documentary titled Ataturk-Man of a Nation will be analyzed and expose the historical significance and the ideological aspect of the production
Yüzyılın sonlarında sinemanın Osmanlı coğrafyasına keşfinin ardından kısa bir sürede girişinde devletin iktisadi yapısının Avrupa kapitalizminin siyasi-iktisadi mantığına dahil olması etkili olmuştur. Ancak paradoksal bir şekilde yaratılan dengesiz ekonomik yapı, sinema seyrinin yaygınlaşmasını önlemiştir. Osmanlı’da sinema seyrini şekillendiren unsur ise bürokrasi ve gayrimüslim burjuvazi arasındaki etkileşim ile güç mücadelesidir. 19. yüzyılda şekillenmiş olan yeni sınıf, mekânsal anlamda da Osmanlı şehirlerini biçimlendirmiş, dünya ticaret ağı üzerinde yer alan önemli liman şehirleri bünyesinde bu yeni sınıfın toplandığı “Avrupalılaşmış” semtler oluşmuştur. Sinema seyrinin gerçekleştiği bölgelerde bu semtlerdir. 189-1914 yılları arasında sinema gösterimi bu semtlerde komprador burjuvazinin tekelinde kalmıştır. Sinema seyrinin bu semtlerden dışarıya çıkması ve sinema alanında millileşmenin ölçütü kuşkusuz Türk sermayedarlara ait sinema salonlarının Pera’nın dışındaki semtlerde açılarak yaygınlaşmasıdır. Bu sonucun ortaya çıkmasında ekonomide alınan radikal kararlar, milli iktisat politikası ve savaş şartlarının sağladığı kolaylaştırıcı önlemler etkilidir. Sürecin fiili başlangıç noktası olarak 1913 yılında başlayan ara-yazı eylemlerini kabul etmek yanlış olmayacaktır. Eylemlerin nedeni, filmlerde Fransızca ara yazıların yanı sıra gösterim mekanlarındaki tekelin ifadesi olarak da Rumca ara yazıların da filmlere eklenmesidir. Türkçe ara-yazı talebi ile şekillenmiş olan eylemler bir anlamda üretimin de millileşmesi talebini içermektedir ki 1913 ve 1914 yıllarında bu konuda dönemin süreli yayınlarında kaleme alınmış yazılar bulmak mümkündür. 1914 yılından itibaren gösterim noktasında kırılan yabancı hakimiyeti, üretim noktasında da kırılmıştır. Sonucu sağlayan kuşkusuz II. Meşrutiyet sonrası yürütülen ekonomi politikasının değişimidir. 1914 yılına kadar sinemada yerli üretimin gerçekleşmemesinin altında yatan sebep, sermaye sahibi komprodor burjuvazinin bu alanda yatırım yapmamasıdır. Yerli üretimin 1914 yılı itibariyle başlamasında şüphesiz bürokrasinin bu işi üstlenmesi etkilidir. Ordu ve ordu ile ilişkili yarı resmî kurumlar, Osmanlı’da ilk yerli filmlere imza atmıştır. Özel teşebbüsün film yapımcılığına girişmesi ancak dönemin sonunda gerçekleşmiştir. Cumhuriyet ile sinema sektöründe özel teşebbüs film yapımcılığına girmiş ancak sınırlı sayıda olan yapım firmaları, sınırlı sayıda film çekmişlerdir. İkinci Dünya Savaşı sonrasında Türkiye’de film üretimi ve film yapım şirketi sayısında patlama yaşanmıştır.
Sinema alanında gösterimin millileşme süreci yavaş ilerlemiş, merkez konumunda olan liman şehirleri ile sınırlı kalarak Anadolu’nun iç kesimlerinde yaşayanlara sinema ulaşmamıştır. Merkez konumunda olan İstanbul ve İzmir’de bile Cumhuriyet’e kadar gayrimüslim nüfus sinema gösteriminde ağırlıklarını korumuştur. Taşra şehirleri, Cumhuriyet döneminde sinema ile tanışmıştır. Osmanlı’da sinema gösterimi, 19. Yüzyılda oluşan toplumsal ve ekonomik yapının yarattığı sınıfsal ve bölgesel eşitsizlikler nedeni ile yaygınlaşamamıştır. Komprador burjuvazinin yapısı gereği özel teşebbüs, film yapımcılığına yatırım yapmamış, ilk filmler bürokrasi tarafından meydana getirilmiştir. Ancak film yapımı sayısal olarak yetersiz kalmış, Osmanlı bürokrasisi bir sinema sektörü yaratamamıştır. Özel sermayenin film yapımcılığına başlaması ancak 1920’li yıllarda gerçekleşebilmiştir.