The terminology found in one of the oldest Latin catalogs of heresies, Diversarum hereseon liber,... more The terminology found in one of the oldest Latin catalogs of heresies, Diversarum hereseon liber, written by Philastrius, bishop of Brescia (330-387/388), was adapted to the needs of anti-heretical polemics, and at the same time reflected the way of talking about Christ’s earthly mission, characteristic of the Latin patristic literature of the second half of the 4th century. A detailed philological and theological analysis of Philastrius’s treatise led to the following conclusions: (1) The terminology used by the author was rooted in the early Christian tradition (caro, corpus, incarnatio, incorporatio), but also original through the use of his own formula praesentia carnalis; (2) The vocabulary used in the catalog was strictly dependent on the subject of the doctrinal dispute. In polemics with docetistic heresies, Philastrius used the term caro more often than corpus, describing the body and, indirectly, the entire human nature of Christ. In the discussion with heresies that did no...
Przedstawianie różnych stanów emocjonalnych w sposób obrazowy, odwołujący się do wrażeń wzrokowyc... more Przedstawianie różnych stanów emocjonalnych w sposób obrazowy, odwołujący się do wrażeń wzrokowych, charakterystyczny dla spektaklu teatralnego, jest częstą praktyką Bazylego Wielkiego (zm. 379 r.) w jego homiliach o wadach gniewu, zazdrości, bogacenia się i pijaństwa. Przeprowadzona analiza homilii moralnych pozwoliła na wydobycie i omówienie w niniejszym artykule trzech szczególnych retorycznych środków perswazji, które posłużyły kaznodziei do ukazania w sposób obrazowy ludzkich emocji. Są to: 1) wprowadzanie scen dialogowych z udziałem postaci uosabiających krytykowane wady i przejawiających różne emocje; 2) plastyczny sposób prezentowania uczuć postaci z zastosowaniem ruchu scenicznego i wykorzystaniem elementów scenografii; 3) odwoływanie się do słuchaczy jako widzów i wywoływanie u nich emocji przez wrażenia wizualne. Za pomocą tych środków retorycznych Bazyli prezentował swojemu audytorium rodzaj teatralnego spektaklu, wzbudzając także u słuchaczy emocje w postaci lęku przed ...
In Origens theological research, the term Church has a very wide meaning, which conveys the fr... more In Origens theological research, the term Church has a very wide meaning, which conveys the framework of the earthly religious institution and the community of believers. In its fundamental sense, it means the family of all rational beings created by God and His works relating to the history of angels and people. According to this Alexandrian, God created beings gifted with rational thinking, to make up one community closely bonded with Him, meaning the Church understood in a broad sense. There turned out to be an impediment to achieving this eternal plan of God because of the incorrectly used gift of free will by rational beings. The fall through sin caused a breakdown of the first heavenly and earthly Church, and at the same time initiated the long process of a return to the original state of harmony. It is divided into two stages: the Old Testament Church and the Church of Christ.The later, being the fullest manifestation of the community of united people by God in the annals ...
The author explains Origen's unusually original concept of the Word of God. From various text... more The author explains Origen's unusually original concept of the Word of God. From various texts by Origen, it is apparent that he understood the Words of Scripture as one of the two forms of the incarnation of the Divine Logos. The eternal Word at a particular moment of Divine activity became a person, and throughout the annals of salvation history became the word of the Bible which through Him confronts every person.
Dans les homélies de saint Césaire d'Arles (470-542) on trouve la doctrine de la miséricorde ... more Dans les homélies de saint Césaire d'Arles (470-542) on trouve la doctrine de la miséricorde de Dieu et celle de l’homme. En utilisant la terminologie propre de Cesaire, l’auteur de l’article le nomme "la conception du dialogue entre la miséricorde terrestre et la miséricorde celeste". La doctrine de Cesaire est une synthèse presentée a l’aide de simple langage homilétique. Elle est enracinée profondement dans l’Evangile et inspirée par les théologiens principaux de l’époque patristique - Origène et saint Augustin.Les traits caractéristiques et originaux de cet enseignement théologique et pastorale de l'êveque d’Arles sont suivants:l) Deux genres de la miséricorde - terrestre et celeste – sont indivisibles et dépendent l’un de l’autre.2) La miséricorde divine (celeste se réalise entièrement dans la personne de Jésus Christ ou même s’identifie avec Lui.3) Le Fils de Dieu poursuit avec l’homme son spécifique dialogue de miséricorde, en lui offrant le pardon des péché...
The analysis of nature and structure of Christian prayer in Origen’s treatise De oratione (about ... more The analysis of nature and structure of Christian prayer in Origen’s treatise De oratione (about 234), presented in this article, shows that this opuscule can be considered as a synthesis of the theory of prayer, but it doesn’t contain its decisive and precise conception. Following St. Paul’s teaching (1 Tm 2:1) Origen distinguishes four kinds of prayer: petition, thanksgiving, propitiation and adoration; but in the same time he is convinced that in practice they can’t be separated, because they form an integral act of prayer. For instance, propitiatory prayer can’t form separate prayer, but it is necessary condition of the preparation to each prayer. Origen’s conception was continued in the Latin Church in 5th century by John Cassian and it became base for the later development of the theology of prayer.
Filastriusz, biskup Brescii (zm. ok. 387 r.), przedstawił w swoim traktacie Diversarum hereseon l... more Filastriusz, biskup Brescii (zm. ok. 387 r.), przedstawił w swoim traktacie Diversarum hereseon liber koncepcję historii zbawienia w trzech etapach: sub mandato, sub lege i sub gratia. Autor artykułu wydobywa z tekstu traktatu Filastriusza różne odcienie znaczeniowe terminu mandatum, stosując metody historyczno-porównawczą i filologiczną. Po pierwsze, termin ten oznacza pierwotne przykazanie dane przez Boga człowiekowi w raju (por. Rdz 2, 16-17). Było ono wystarczające do rozpoznania jedynego Stwórcy i oddawania Mu należnej czci. Zostało jednak naruszone przez grzech pierwszych rodziców, a Prawo Mojżeszowe (lex) stanowiło jego przypomnienie. Po drugie, znaczenie terminu mandatum zbliża się do pojęcia prawa naturalnego, mimo że Filastriusz nigdzie go tak nie definuje. Zwraca natomiast uwagę, że na podstawie naturalnej zdolności, otrzymanej w akcie stwórczym od Boga, człowiek mógł przyjąć pierwsze przykazanie. Po trzecie, Filastriusz użył terminu mandatum także na określenie przykazan...
The 1600 th anniversary of the death of the precursor of Latin biblical translation-St. Jerome, p... more The 1600 th anniversary of the death of the precursor of Latin biblical translation-St. Jerome, prompts one to reflect on the role of the Holy Scriptures in the times of the ancient Church. Writers and preachers of the Patristic age were thinking with the Bible, it was the starting point and the origin of their philosophical and theological thought. They created the first translations of biblical books and developed methods for interpreting the sacred texts, developing in two trends: literal and allegorical. They emphasized that the scientific and spiritual reading of the Bible could not be separated, and that all their explanations of biblical texts-both in scientific commentaries and in liturgical homilies-had spiritual direction and served first of all for the spiritual development of their recipients. All these issues related to the translations and spiritual interpretation of the Holy Scriptures in the period from the first to the seventh century will be the subject of the 3 rd International Patristic Conference organized by the environment of patrologists and historians of ancient Church of John Paul II Catholic University of Lublin. We invite all researchers interested in Christian antiquity, especially patrologists, biblical scholars, philologists, Church historians, dogmatists and spiritual historians to participate in our conference. Main lectures will be given by prof. Lorenzo Perrone and prof. Ilaria Ramelli. Applications with the subject and abstract (max 2000 characters) should be sent to patristic@kul.pl by June 30, 2019.
The aim of the presented paper is to analize the terminology describing humility and pride that ... more The aim of the presented paper is to analize the terminology describing humility and pride that appears in the writings of the Greek Fathers of the Church of the 4th century (Basil the Great, Gregory of Nazianzus, Gregory of Nyssa, John Chrysostom). To describe a humility they used the traditional terms that derived from ancient philosophy and were also well known in the Septuagint and in the New Testament writings; and used in the letters by Saint Paul and Saint Peter. The ancient Greek thought didn’t know a virtue of humility, so the philosophers didn’t use the last of these terms. However, the first two were used in the ancient Greek literature, but usually in a pejorative sense and meant „smallness”, „weakness”, „misery”. In the works of Greek Fathers of the Church the adjective and the substantive had a wider semantic field than the substantive „virtue of humility”. They could have meant the virtue of humility, as well as a natural state of abasement of man as a created bein...
Greccy Ojcowie Kościoła IV w. uznawali zgodnie cnotę pokory za punkt wyjścia na drodze duchowego ... more Greccy Ojcowie Kościoła IV w. uznawali zgodnie cnotę pokory za punkt wyjścia na drodze duchowego doskonalenia oraz za matkę wszystkich cnót. W duchu rozwijającego się monastycyzmu podkreślali przede wszystkim ścisły związek pokory z posłuszeństwem jako cnotą najbardziej jej pokrewną. Autor artykułu stara się znaleźć odpowiedź na pytanie, w jaki sposób postrzegali oni relację między pokorą i ubóstwem, mającą głęboką tradycję biblijną. Już w Starym Testamencie ludzie ubodzy (ptoco…) jako znajdujący się w potrzebie byli uważani za szczególnie skromnych i otwartych na pokorne szukanie pomocy u Boga i drugiego człowieka. Ojcowie Kapadoccy i Jan Chryzostom definiowali cnotę pokory jako przypisywanie wszelkiej chwały za dokonane dobre czyny samemu Bogu i niewywyższanie się ponad innych ludzi, nawet największych grzeszników. Zagadnienie związku ubóstwa z tak rozumianą pokorą poruszali komentując przede wszystkim pierwsze z ośmiu błogosławieństw Chrystusa na górze. Z analiz homilii poświę...
Omówione w artykule ideały etyczne starożytnych Greków zawierały zarówno elementy zbliżone do ch... more Omówione w artykule ideały etyczne starożytnych Greków zawierały zarówno elementy zbliżone do chrześcijańskiej koncepcji pokory, jak i takie, które istotnie od niej się różnią. W antycznej Grecji uważano wprawdzie pychę za główną wadę, lecz przeciwstawiano jej nie uniżoną pokorę, uznawaną za przejaw nieśmiałości, słabości, lęku lub tchórzostwa, ale opartą na zasadzie umiaru postawę słusznej, uzasadnionej dumy, wynikającej z poczucia własnych możliwości. Autorzy wczesnochrześcijańscy IV w., idąc śladem Klemensa Aleksandryj-skiego i Orygenesa, przejęli pojęcia wypracowane przez myślicieli antycznych, nadali im jednak nieco inne znaczenie i osadzili je w nowym religijnym kontekście, chociaż niekiedy sugerowali, że antyczni myśliciele rozumowali w sposób zbliżony do chrześcijan. Zasadę umiaru połączył Jan Chryzostom z ewangelicznym radykalizmem, uznając za miarę wszystkiego Boga, który przekracza ludzką miarę, co ukazał w skrajnej kenozie swojego Syna. Ideał słusznej dumy był przed...
L’analyse de la nature et de la structure de la prière dans le traité De oratione d’Origène (vers... more L’analyse de la nature et de la structure de la prière dans le traité De oratione d’Origène (vers 234), présentée dans cet article, démontre que cette oeuvre peut être considérée comme une synthèse de théorie de la prière, mais qu’elle n’est pas une conception définitive et précise de celle-ci. En suivant fidèlement l’enseignement de saint Paul (1Tm 2, 1), Origène distingue quatre genres de prière: supplication, action de grâce, imploration du pardon et louange; mais en même temps il est convaincu qu’en pratique ils ne doivent être séparés, car ils forment un act intégrale de la prière. Par exemple, l’imploration du pardon pour lui ne peut constituer à elle seule une prière autonome, mais doit être une condition nécessaire de préparation à chaque prière. De même, Origène considère l’adoration de Dieu comme un élément indispensable de chaque prière. La conception d’Origène a été reprise en Occident au Ve siècle par Jean Cassien et elle est devenue une base pour le développement posté...
L’article présente l’interprétation allégorique des textes bibliques sur la vieillesse dans l’exé... more L’article présente l’interprétation allégorique des textes bibliques sur la vieillesse dans l’exégèse alexandrine des III et IV siècles, principalement dans les commentaires et les homélies sur la Genèse d’Origène et de Didyme l’Aveugle. Dans ces oeuvres on trouve plusieurs textes sur les patriarches en tant que personnes âgées. Origène, en analysant les événements de la dernière période de vie d’Abraham, se concentre sur la compréhension spirituelle de la vieillesse comme la maturité et la perfection morale. Didyme veut plutôt démontrer son érudition en arithmétique et c’est une symbolique spirituelle des nombres relative à l’âge des patriarches qui l’intéresse. Selon les deux alexandrins, chaque homme doit considérer la vieillesse non pas tellement comme une période plus pénible de la vie, mais avant tout comme un état de maturité morale et spirituelle, et essayer d’en arriver à ce stade. Dès lors, la vieillesse physique pourrait être mieux acceptée et serait moins douloureuse e...
Even though the ancient Greeks did not recognize humility as a virtue, in the later Christian sen... more Even though the ancient Greeks did not recognize humility as a virtue, in the later Christian sense, their literature (Solon, Hesiod, Herodotus, Euripides) and philosophy (Plato, Aristotle, Theophrastus, stoics, Plutarch, Plotinus) contains some elements of the idea of the humble lowliness. Pride – considered as the greatest vice – was not contrasted with humility, but with the attitude of just pride arising from a based on the principle of moderation sense of finding oneself sufficient and confident in one’s own capabilities. This virtue – which can be defined as a sense of self-worth – was reserved for those capable of ethical courage, the morally strong. The attitude that Christianity considered as the virtue of humility was associated in antiquity with modesty, which was the equivalent of a just pride, referring to the weak people, unfit to accomplish great deeds, or with shyness, fear or cowardice.
The terminology found in one of the oldest Latin catalogs of heresies, Diversarum hereseon liber,... more The terminology found in one of the oldest Latin catalogs of heresies, Diversarum hereseon liber, written by Philastrius, bishop of Brescia (330-387/388), was adapted to the needs of anti-heretical polemics, and at the same time reflected the way of talking about Christ’s earthly mission, characteristic of the Latin patristic literature of the second half of the 4th century. A detailed philological and theological analysis of Philastrius’s treatise led to the following conclusions: (1) The terminology used by the author was rooted in the early Christian tradition (caro, corpus, incarnatio, incorporatio), but also original through the use of his own formula praesentia carnalis; (2) The vocabulary used in the catalog was strictly dependent on the subject of the doctrinal dispute. In polemics with docetistic heresies, Philastrius used the term caro more often than corpus, describing the body and, indirectly, the entire human nature of Christ. In the discussion with heresies that did no...
Przedstawianie różnych stanów emocjonalnych w sposób obrazowy, odwołujący się do wrażeń wzrokowyc... more Przedstawianie różnych stanów emocjonalnych w sposób obrazowy, odwołujący się do wrażeń wzrokowych, charakterystyczny dla spektaklu teatralnego, jest częstą praktyką Bazylego Wielkiego (zm. 379 r.) w jego homiliach o wadach gniewu, zazdrości, bogacenia się i pijaństwa. Przeprowadzona analiza homilii moralnych pozwoliła na wydobycie i omówienie w niniejszym artykule trzech szczególnych retorycznych środków perswazji, które posłużyły kaznodziei do ukazania w sposób obrazowy ludzkich emocji. Są to: 1) wprowadzanie scen dialogowych z udziałem postaci uosabiających krytykowane wady i przejawiających różne emocje; 2) plastyczny sposób prezentowania uczuć postaci z zastosowaniem ruchu scenicznego i wykorzystaniem elementów scenografii; 3) odwoływanie się do słuchaczy jako widzów i wywoływanie u nich emocji przez wrażenia wizualne. Za pomocą tych środków retorycznych Bazyli prezentował swojemu audytorium rodzaj teatralnego spektaklu, wzbudzając także u słuchaczy emocje w postaci lęku przed ...
In Origens theological research, the term Church has a very wide meaning, which conveys the fr... more In Origens theological research, the term Church has a very wide meaning, which conveys the framework of the earthly religious institution and the community of believers. In its fundamental sense, it means the family of all rational beings created by God and His works relating to the history of angels and people. According to this Alexandrian, God created beings gifted with rational thinking, to make up one community closely bonded with Him, meaning the Church understood in a broad sense. There turned out to be an impediment to achieving this eternal plan of God because of the incorrectly used gift of free will by rational beings. The fall through sin caused a breakdown of the first heavenly and earthly Church, and at the same time initiated the long process of a return to the original state of harmony. It is divided into two stages: the Old Testament Church and the Church of Christ.The later, being the fullest manifestation of the community of united people by God in the annals ...
The author explains Origen's unusually original concept of the Word of God. From various text... more The author explains Origen's unusually original concept of the Word of God. From various texts by Origen, it is apparent that he understood the Words of Scripture as one of the two forms of the incarnation of the Divine Logos. The eternal Word at a particular moment of Divine activity became a person, and throughout the annals of salvation history became the word of the Bible which through Him confronts every person.
Dans les homélies de saint Césaire d'Arles (470-542) on trouve la doctrine de la miséricorde ... more Dans les homélies de saint Césaire d'Arles (470-542) on trouve la doctrine de la miséricorde de Dieu et celle de l’homme. En utilisant la terminologie propre de Cesaire, l’auteur de l’article le nomme "la conception du dialogue entre la miséricorde terrestre et la miséricorde celeste". La doctrine de Cesaire est une synthèse presentée a l’aide de simple langage homilétique. Elle est enracinée profondement dans l’Evangile et inspirée par les théologiens principaux de l’époque patristique - Origène et saint Augustin.Les traits caractéristiques et originaux de cet enseignement théologique et pastorale de l'êveque d’Arles sont suivants:l) Deux genres de la miséricorde - terrestre et celeste – sont indivisibles et dépendent l’un de l’autre.2) La miséricorde divine (celeste se réalise entièrement dans la personne de Jésus Christ ou même s’identifie avec Lui.3) Le Fils de Dieu poursuit avec l’homme son spécifique dialogue de miséricorde, en lui offrant le pardon des péché...
The analysis of nature and structure of Christian prayer in Origen’s treatise De oratione (about ... more The analysis of nature and structure of Christian prayer in Origen’s treatise De oratione (about 234), presented in this article, shows that this opuscule can be considered as a synthesis of the theory of prayer, but it doesn’t contain its decisive and precise conception. Following St. Paul’s teaching (1 Tm 2:1) Origen distinguishes four kinds of prayer: petition, thanksgiving, propitiation and adoration; but in the same time he is convinced that in practice they can’t be separated, because they form an integral act of prayer. For instance, propitiatory prayer can’t form separate prayer, but it is necessary condition of the preparation to each prayer. Origen’s conception was continued in the Latin Church in 5th century by John Cassian and it became base for the later development of the theology of prayer.
Filastriusz, biskup Brescii (zm. ok. 387 r.), przedstawił w swoim traktacie Diversarum hereseon l... more Filastriusz, biskup Brescii (zm. ok. 387 r.), przedstawił w swoim traktacie Diversarum hereseon liber koncepcję historii zbawienia w trzech etapach: sub mandato, sub lege i sub gratia. Autor artykułu wydobywa z tekstu traktatu Filastriusza różne odcienie znaczeniowe terminu mandatum, stosując metody historyczno-porównawczą i filologiczną. Po pierwsze, termin ten oznacza pierwotne przykazanie dane przez Boga człowiekowi w raju (por. Rdz 2, 16-17). Było ono wystarczające do rozpoznania jedynego Stwórcy i oddawania Mu należnej czci. Zostało jednak naruszone przez grzech pierwszych rodziców, a Prawo Mojżeszowe (lex) stanowiło jego przypomnienie. Po drugie, znaczenie terminu mandatum zbliża się do pojęcia prawa naturalnego, mimo że Filastriusz nigdzie go tak nie definuje. Zwraca natomiast uwagę, że na podstawie naturalnej zdolności, otrzymanej w akcie stwórczym od Boga, człowiek mógł przyjąć pierwsze przykazanie. Po trzecie, Filastriusz użył terminu mandatum także na określenie przykazan...
The 1600 th anniversary of the death of the precursor of Latin biblical translation-St. Jerome, p... more The 1600 th anniversary of the death of the precursor of Latin biblical translation-St. Jerome, prompts one to reflect on the role of the Holy Scriptures in the times of the ancient Church. Writers and preachers of the Patristic age were thinking with the Bible, it was the starting point and the origin of their philosophical and theological thought. They created the first translations of biblical books and developed methods for interpreting the sacred texts, developing in two trends: literal and allegorical. They emphasized that the scientific and spiritual reading of the Bible could not be separated, and that all their explanations of biblical texts-both in scientific commentaries and in liturgical homilies-had spiritual direction and served first of all for the spiritual development of their recipients. All these issues related to the translations and spiritual interpretation of the Holy Scriptures in the period from the first to the seventh century will be the subject of the 3 rd International Patristic Conference organized by the environment of patrologists and historians of ancient Church of John Paul II Catholic University of Lublin. We invite all researchers interested in Christian antiquity, especially patrologists, biblical scholars, philologists, Church historians, dogmatists and spiritual historians to participate in our conference. Main lectures will be given by prof. Lorenzo Perrone and prof. Ilaria Ramelli. Applications with the subject and abstract (max 2000 characters) should be sent to patristic@kul.pl by June 30, 2019.
The aim of the presented paper is to analize the terminology describing humility and pride that ... more The aim of the presented paper is to analize the terminology describing humility and pride that appears in the writings of the Greek Fathers of the Church of the 4th century (Basil the Great, Gregory of Nazianzus, Gregory of Nyssa, John Chrysostom). To describe a humility they used the traditional terms that derived from ancient philosophy and were also well known in the Septuagint and in the New Testament writings; and used in the letters by Saint Paul and Saint Peter. The ancient Greek thought didn’t know a virtue of humility, so the philosophers didn’t use the last of these terms. However, the first two were used in the ancient Greek literature, but usually in a pejorative sense and meant „smallness”, „weakness”, „misery”. In the works of Greek Fathers of the Church the adjective and the substantive had a wider semantic field than the substantive „virtue of humility”. They could have meant the virtue of humility, as well as a natural state of abasement of man as a created bein...
Greccy Ojcowie Kościoła IV w. uznawali zgodnie cnotę pokory za punkt wyjścia na drodze duchowego ... more Greccy Ojcowie Kościoła IV w. uznawali zgodnie cnotę pokory za punkt wyjścia na drodze duchowego doskonalenia oraz za matkę wszystkich cnót. W duchu rozwijającego się monastycyzmu podkreślali przede wszystkim ścisły związek pokory z posłuszeństwem jako cnotą najbardziej jej pokrewną. Autor artykułu stara się znaleźć odpowiedź na pytanie, w jaki sposób postrzegali oni relację między pokorą i ubóstwem, mającą głęboką tradycję biblijną. Już w Starym Testamencie ludzie ubodzy (ptoco…) jako znajdujący się w potrzebie byli uważani za szczególnie skromnych i otwartych na pokorne szukanie pomocy u Boga i drugiego człowieka. Ojcowie Kapadoccy i Jan Chryzostom definiowali cnotę pokory jako przypisywanie wszelkiej chwały za dokonane dobre czyny samemu Bogu i niewywyższanie się ponad innych ludzi, nawet największych grzeszników. Zagadnienie związku ubóstwa z tak rozumianą pokorą poruszali komentując przede wszystkim pierwsze z ośmiu błogosławieństw Chrystusa na górze. Z analiz homilii poświę...
Omówione w artykule ideały etyczne starożytnych Greków zawierały zarówno elementy zbliżone do ch... more Omówione w artykule ideały etyczne starożytnych Greków zawierały zarówno elementy zbliżone do chrześcijańskiej koncepcji pokory, jak i takie, które istotnie od niej się różnią. W antycznej Grecji uważano wprawdzie pychę za główną wadę, lecz przeciwstawiano jej nie uniżoną pokorę, uznawaną za przejaw nieśmiałości, słabości, lęku lub tchórzostwa, ale opartą na zasadzie umiaru postawę słusznej, uzasadnionej dumy, wynikającej z poczucia własnych możliwości. Autorzy wczesnochrześcijańscy IV w., idąc śladem Klemensa Aleksandryj-skiego i Orygenesa, przejęli pojęcia wypracowane przez myślicieli antycznych, nadali im jednak nieco inne znaczenie i osadzili je w nowym religijnym kontekście, chociaż niekiedy sugerowali, że antyczni myśliciele rozumowali w sposób zbliżony do chrześcijan. Zasadę umiaru połączył Jan Chryzostom z ewangelicznym radykalizmem, uznając za miarę wszystkiego Boga, który przekracza ludzką miarę, co ukazał w skrajnej kenozie swojego Syna. Ideał słusznej dumy był przed...
L’analyse de la nature et de la structure de la prière dans le traité De oratione d’Origène (vers... more L’analyse de la nature et de la structure de la prière dans le traité De oratione d’Origène (vers 234), présentée dans cet article, démontre que cette oeuvre peut être considérée comme une synthèse de théorie de la prière, mais qu’elle n’est pas une conception définitive et précise de celle-ci. En suivant fidèlement l’enseignement de saint Paul (1Tm 2, 1), Origène distingue quatre genres de prière: supplication, action de grâce, imploration du pardon et louange; mais en même temps il est convaincu qu’en pratique ils ne doivent être séparés, car ils forment un act intégrale de la prière. Par exemple, l’imploration du pardon pour lui ne peut constituer à elle seule une prière autonome, mais doit être une condition nécessaire de préparation à chaque prière. De même, Origène considère l’adoration de Dieu comme un élément indispensable de chaque prière. La conception d’Origène a été reprise en Occident au Ve siècle par Jean Cassien et elle est devenue une base pour le développement posté...
L’article présente l’interprétation allégorique des textes bibliques sur la vieillesse dans l’exé... more L’article présente l’interprétation allégorique des textes bibliques sur la vieillesse dans l’exégèse alexandrine des III et IV siècles, principalement dans les commentaires et les homélies sur la Genèse d’Origène et de Didyme l’Aveugle. Dans ces oeuvres on trouve plusieurs textes sur les patriarches en tant que personnes âgées. Origène, en analysant les événements de la dernière période de vie d’Abraham, se concentre sur la compréhension spirituelle de la vieillesse comme la maturité et la perfection morale. Didyme veut plutôt démontrer son érudition en arithmétique et c’est une symbolique spirituelle des nombres relative à l’âge des patriarches qui l’intéresse. Selon les deux alexandrins, chaque homme doit considérer la vieillesse non pas tellement comme une période plus pénible de la vie, mais avant tout comme un état de maturité morale et spirituelle, et essayer d’en arriver à ce stade. Dès lors, la vieillesse physique pourrait être mieux acceptée et serait moins douloureuse e...
Even though the ancient Greeks did not recognize humility as a virtue, in the later Christian sen... more Even though the ancient Greeks did not recognize humility as a virtue, in the later Christian sense, their literature (Solon, Hesiod, Herodotus, Euripides) and philosophy (Plato, Aristotle, Theophrastus, stoics, Plutarch, Plotinus) contains some elements of the idea of the humble lowliness. Pride – considered as the greatest vice – was not contrasted with humility, but with the attitude of just pride arising from a based on the principle of moderation sense of finding oneself sufficient and confident in one’s own capabilities. This virtue – which can be defined as a sense of self-worth – was reserved for those capable of ethical courage, the morally strong. The attitude that Christianity considered as the virtue of humility was associated in antiquity with modesty, which was the equivalent of a just pride, referring to the weak people, unfit to accomplish great deeds, or with shyness, fear or cowardice.
W literaturze moralno-ascetycznej oraz kaznodziejstwie okresu patrystycznego pokora była przedsta... more W literaturze moralno-ascetycznej oraz kaznodziejstwie okresu patrystycznego pokora była przedstawiana jako jedna z najważniejszych cnót, polegająca na wejściu człowieka we właściwą relację z Bogiem, a nastepnie z ludźmi. Monografia podejmuje to zagadnienie na przykładzie nauczania zachowanego w pismach Ojców Kapadockich i Jana Chryzostoma. Próbowali oni łączyć w swojej koncepcji pokory dwa trudne do pogodzenia elementy: umiarkowanie wywodzące się z filozoficznego ideału "złotego środka" i ewangeliczny radykalizm.
Celem opracowania jest porównanie doktryny o ciele zmartwychwstałym głównych autorów chrześcijańs... more Celem opracowania jest porównanie doktryny o ciele zmartwychwstałym głównych autorów chrześcijańskich przełomu II i III w. (Pseudo-Justyn, Atenagoras, Ireneusz, Tertulian, Orygenes), reprezentujących dwie tradycje – azjatycką i aleksandryjską. Podstawowym obiektem analiz jest ciało jako materialny podmiot procesu zmartwychwstania, rozpatrywany od strony antropologicznej i teologicznej. W szczególności podejmowane są następujące kwestie: postać i cechy ciała zmartwychwstałego; jego relacja do ciała ziemskiego; zagadnienie dwojakiej terminologii stosowanej na oznaczenie ciała: soma/corpus – sarx/caro; próba rozstrzygnięcia, jakie ciało zmartwychwstaje, w jaki sposób wraca do życia i dlaczego w świetle antropologii różnych autorów wczesnochrześcijańskich przywrócenie życia ciału jest bardziej lub mniej ważne. Analiza źródeł pozwala wnioskować, że nie tylko Orygenes podejmował w szerszy sposób kwestię statusu ciała zmartwychwstałego – pisząc w tym czasie na ten temat najwięcej i w sposób najbardziej twórczy, a zarazem kontrowersyjny – ale również pozostali badani autorzy mieli o kształcie zmartwychwstałego ciała więcej do powiedzenia niż dotąd sądzono. Doktryna o ciele zmartwychwstałym rozwijała się w omawianym okresie w swoistym dwugłosie. Większość autorów – z Ireneuszem i Tertulianem na czele – reprezentowało myślenie charakterystyczne dla tradycji azjatyckiej, związane z dowartościowaniem roli ciała w człowieku, zakorzenione z jednej strony w całościowej biblijnej wizji człowieka, nazywanego niejednokrotnie „ciałem”, z drugiej – bedące pod wpływem materialistycznej filozofii stoickiej, wiążącej istnienie bytu z jakąś postacią ciała. Skutkowało to podkreślaniem tożsamości substancjalnej ciała zmartwychwstałego z ziemskim. Natomiast Orygenes, przedstawiciel zależnej od platońskiego dualizmu tradycji aleksandryjskiej, starał się umniejszać znaczenie ciała w bycie ludzkim i w ogóle w bytach stworzonych, chociaż uważał jakąś postać ciała za towarzyszącą wszelkiemu stworzeniu. Ograniczał on również tożsamość ciała zmartwychwstałego i ziemskiego do wewnętrznej formy (eidos) związanej z materią. Był to – jego zdaniem – istotny, choć trudny do zdefiniowania, element występujący na wszystkich etapach bytowania ciała. Przedstawicieli obu tradycji – azjatyckiej i aleksandryjskiej – łączyło zakorzenione w platonizmie i w stoicyzmie przekonanie, że materialna substancja ciała (substantia) nie ulega zmianie, w związku z czym podlega zmartwychwstaniu, otrzymuje jednak nowe jakości (qualitates), dostosowane do nowego sposobu bytowania. Różnica polegała jednak na tym, co każdy z nich uznawał za przedmiot zmiany, czyli co zaliczał do kategorii jakości. Otóż według Ireneusza konkretne, materialne, ziemskie ciało (sarx/caro) jest nieodzownym elementem cielesnej substancji (soma/corpus). Zmartwychwstanie ono i połączy się z duszą jako konieczny element bytu ludzkiego, przyjmując cechy niezniszczalności i nieśmiertelności. Natomiast Aleksandryjczyk był przekonany, że ziemska postać ciała (sarx/caro) nie należy do substancji cielesnej człowieka, ale jest z nią związana jako swoista jakość. Po zmartwychwstaniu jakość ta najprawdopodobniej zniknie, a człowiek otrzyma nową cechę duchowego ciała (corpus spiritalis), rozumianego nie tylko w sposób moralno-duchowy, ale także ontyczny. W przekonaniu Orygenesa tożsamość ciała zmartwychwstałego z ziemskim realizuje się nie w sferze identyczności cielesnych komórek czy szeroko rozumianych cech ziemskiego ciała, a raczej w kategoriach tej samej materii pierwszej, która przyjmie nowe cechy, oraz niezmiennego, związanego z materią, elementu decydującego o cielesnej tożsamości (eidos), dającego się porównać do kodu genetycznego, jaki pozostanie w zmartwychwstałym ciele, nawet gdyby miałyby się dokonać w nim daleko idące zmiany.
Uporządkowany tematycznie zbiór studiów poświęconych Orygenesowi (185-253/254), dotyczących dysku... more Uporządkowany tematycznie zbiór studiów poświęconych Orygenesowi (185-253/254), dotyczących dyskusyjnych kwestii związanych z jego życiem (problem autentyczności autokastracji i ważności święceń) i myślą filozoficzno-teologiczną (zagadnienia z zakresu egzegezy biblijnej, trynitologii, eschatologii, antropologii i teologii duchowości).
Spis treści
Wprowadzenie
WOKÓŁ OSOBY ORYGENESA
I. Kwestia autentyczności kastracji Orygenesa
1. Argumentacja za uznaniem autokastracji Orygenesa za fakt 2. Argumentacja podważająca autentyczność samokastracji Orygenesa
II. Problem ważności święceń kapłańskich Orygenesa
1. Przebieg wydarzeń 2. Ocena zarzutów wobec święceń Orygenesa 3. Orygenes o swoim kapłaństwie
WOKÓŁ MYŚLI ORYGENESA
I. Orygenesowe poszukiwanie sensu tekstu biblijnego
1. Podstawowe założenia egzegezy alegorycznej 2. Modele egzegezy Pisma Świętego
II. Chrystocentryzm egzegezy biblijnej w rozumieniu Orygenesa
1. Chrystus jako klucz hermeneutyczny do interpretacji Pisma Świętego 2. Osobowy charakter Słowa Bożego 3. Duch, dusza i ciało biblijnego Słowa 4. Kontakt chrześcijanina ze Słowem Bożym jako dialog osób
III. Egzemplifikacja egzegezy duchowej Orygenesa: interpretacja alegoryczna postaci kobiecych Starego Testamentu
1. Kobiety starotestamentalne jako typy Synagogi i Kościoła oraz jako alegorie walki duchowej 2. Kobiety starotestamentalne jako alegorie wad 3. Kobiety starotestamentalne jako alegorie cnót 4. Oblubienica z Pieśni nad pieśniami jako alegoria Kościoła i duszy ludzkiej
IV. Orygenesowe poszukiwanie terminologii teologicznej
1. Ἀγαθά – Ἐπίνοιαι – Ὀνόματα, czyli różne aspekty tej samej rzeczywistości Syna Bożego 2. Εἶναι – Γίνεσθαι, czyli sposoby bytowania Ojca i Syna
V. Orygenesowa koncepcja Trójcy Świętej
1. Relacja między Ojcem i Synem 2. Początki teologii Ducha Świętego 3. Kwestia ortodoksyjności trynitologii Orygenesa
VI. Chrystus jako uosobienie cnót według Orygenesa
1. Cnoty – dobra uosobione w Chrystusie 2. Chrystus jako Mądrość 3. Chrystus jako Miłość 4. Chrystus jako Sprawiedliwość
VII. Pełna natura ludzka Chrystusa w świetle Orygenesowej koncepcji człowieka
1. Chrystus – pełen Bóg i pełen człowiek 2. Trychotomiczna antropologia duchowa: duch – dusza – ciało 3. Duch jako najwyższy element natury ludzkiej Chrystusa 4. Dusza Chrystusa i jej funkcja pośrednicząca między Boską i ludzką naturą Zbawiciela 5. Prawdziwe ciało Chrystusa zasłaniające i ujawniające Jego Bóstwo
VIII. Grzech Adama – upadek w preegzystencji czy w życiu ziemskim? Nauka Orygenesa o pierwszym grzechu w Komentarzu do listu św. Pawła do Rzymian
1. Upadek bytów duchowych w preegzystencji czy grzech człowieka? 2. Nieposłuszeństwo Bogu istotą grzechu Adama 3. Pożądliwość cielesna, ziemskie ciało, śmierć i utrata czci jako główne skutki grzechu pierwszego człowieka 4. Czy wszyscy ludzie zgrzeszyli w Adamie czy na podobieństwo Adama, czyli o udziale w pierwszym grzechu 5. Chrystus jedynym wybawicielem człowieka ze stanu grzechu
IX. Orygenesowe rozumienie kapłaństwa
1. Terminologia 2. Chrystocentryczna metoda wykładu o kapłaństwie 3. Królewskie kapłaństwo wszystkich wiernych i kapłaństwo ministerialne 4. Rola wewnętrznej świętości kapłana, czyli kapłaństwa duchowego 5. Obowiązki biskupów, prezbiterów i diakonów 6. Obowiązki świeckich wobec osób duchownych 7. Święcenia kapłańskie 8. Udział wiernych świeckich w funkcjach współcześnie zastrzeżonych kapłanom urzędowym a. Odpuszczanie grzechów, nakładanie pokuty i kierownictwo duchowe b. Publiczne komentowanie Pisma Świętego na zgromadzeniu liturgicznym c. Funkcje sprawowane przez kobiety – wdowy, diakonisy i prorokinie
X. Duchowe znaczenie terminu „ołtarz” w myśli teologicznej Orygenesa
1. Krytyka materialnych ołtarzy 2. Chrystus jako prawdziwy ołtarz Nowego Testamentu 3. Ołtarz w duszy człowieka
XI. Koncepcja modlitwy integralnej w ujęciu Orygenesa
1. Dwie klasyfikacje form modlitwy 2. Prośby za siebie i bliźnich jako przejaw zależności od Boga 3. Dziękczynienie jako wyraz wdzięczności Bogu za otrzymane dobrodziejstwa 4. Błaganie o litość za odstępstwa od Boga 5. Uwielbienie jako spoiwo całej modlitwy
XII. Od obrazu do podobieństwa Bożego – dynamiczna koncepcja antropologii duchowej w rozumieniu Orygenesa
1. Rozróżnienie znaczeniowe pojęć „obraz” i „podobieństwo” 2. Chrystus preegzystujący prawdziwym obrazem Boga 3. Obraz Boży w duszy człowieka 4. Droga do uzyskania podobieństwa do Boga
XIII. Kościół jako rzeczywistość wieczna w doktrynie Orygenesa
1. Idea Kościoła w umyśle Boga 2. Duchowy Kościół w preegzystencji 3. Kościół Starego Testamentu 4. Uniwersalny Kościół Chrystusa 5. Kościół eschatologiczny – odnowiony i doskonały
XIV. Orygenes a millenaryzm – jednoznaczne odrzucenie czy przyjęcie pewnych inspiracji?
1. Zarzuty Orygenesa wobec materialistycznego rozumienia eschatologii 2. Orygenesowa interpretacja zagadnień eschatologicznych poruszanych przez millenarystów 3. Inspiracje millenarystyczne w myśli Orygenesa
XV. Czy ciało w ziemskiej postaci (σάρξ) zmartwychwstanie, czyli o naturze ciała zmartwychwstałego
1. Zarzuty Metodego z Olimpu 2. Orygenesowe rozumienie pojęć σάρξ i εἶδος oraz relacja między nimi 3. Możliwość zmartwychwstania jakiejś postaci ciała określanego terminem σάρξ
Zamiast zakończenia: Życie i myśl Orygenesa – próba syntezy
Religions of Ancient Greece and Rome
in Critical Evaluation of Latin Apologist Lactantius
The ar... more Religions of Ancient Greece and Rome in Critical Evaluation of Latin Apologist Lactantius The article contains a critical approach to religions of ancient Greece and Rome present in a treaty of Latin apologist Lactantius. The critique relates to the three main aspects: cultural, mythological and philosophical. Lactantius criticized pagan mythology and cults as conveyers of polytheism; he pointed out they encouraged people to praise mortal beings. In the apo- logist’s opinion, religions of that kind were against human nature calling for transcendence over the material world. The author presents Lactantius’s attitude towards the philosophical no- tions regarding religion and the concept of God. He notices that the apologist found the works of Pythagoras, Plato, and Seneca a worth-noticing augury of monotheism (praeparatio evangelica) that slips away from human cogni- tion and imagination. Lactantius was surprised, however, by their inconse- quence: although they had monotheistic presumptions, they still clang to polytheism and propagated it among the uneducated. Lactantius found the justification of such a state of affairs in the lack of God’s revelation. Without such divine help the wisdom of philosophers, especially that connected to re- ligious issues, possessed only human features and was likely to be falsified. Therefore religions of Greece and Rome were developed to an extent that was only possible to people on their stage of development.
Uploads
Spis treści
Wprowadzenie
WOKÓŁ OSOBY ORYGENESA
I. Kwestia autentyczności kastracji Orygenesa
1. Argumentacja za uznaniem autokastracji Orygenesa za fakt
2. Argumentacja podważająca autentyczność samokastracji Orygenesa
II. Problem ważności święceń kapłańskich Orygenesa
1. Przebieg wydarzeń
2. Ocena zarzutów wobec święceń Orygenesa
3. Orygenes o swoim kapłaństwie
WOKÓŁ MYŚLI ORYGENESA
I. Orygenesowe poszukiwanie sensu tekstu biblijnego
1. Podstawowe założenia egzegezy alegorycznej
2. Modele egzegezy Pisma Świętego
II. Chrystocentryzm egzegezy biblijnej w rozumieniu Orygenesa
1. Chrystus jako klucz hermeneutyczny do interpretacji Pisma Świętego
2. Osobowy charakter Słowa Bożego
3. Duch, dusza i ciało biblijnego Słowa
4. Kontakt chrześcijanina ze Słowem Bożym jako dialog osób
III. Egzemplifikacja egzegezy duchowej Orygenesa: interpretacja alegoryczna postaci kobiecych Starego Testamentu
1. Kobiety starotestamentalne jako typy Synagogi i Kościoła oraz jako alegorie walki duchowej
2. Kobiety starotestamentalne jako alegorie wad
3. Kobiety starotestamentalne jako alegorie cnót
4. Oblubienica z Pieśni nad pieśniami jako alegoria Kościoła i duszy ludzkiej
IV. Orygenesowe poszukiwanie terminologii teologicznej
1. Ἀγαθά – Ἐπίνοιαι – Ὀνόματα, czyli różne aspekty tej samej rzeczywistości Syna Bożego
2. Εἶναι – Γίνεσθαι, czyli sposoby bytowania Ojca i Syna
V. Orygenesowa koncepcja Trójcy Świętej
1. Relacja między Ojcem i Synem
2. Początki teologii Ducha Świętego
3. Kwestia ortodoksyjności trynitologii Orygenesa
VI. Chrystus jako uosobienie cnót według Orygenesa
1. Cnoty – dobra uosobione w Chrystusie
2. Chrystus jako Mądrość
3. Chrystus jako Miłość
4. Chrystus jako Sprawiedliwość
VII. Pełna natura ludzka Chrystusa w świetle Orygenesowej koncepcji człowieka
1. Chrystus – pełen Bóg i pełen człowiek
2. Trychotomiczna antropologia duchowa: duch – dusza – ciało
3. Duch jako najwyższy element natury ludzkiej Chrystusa
4. Dusza Chrystusa i jej funkcja pośrednicząca między Boską i ludzką naturą Zbawiciela
5. Prawdziwe ciało Chrystusa zasłaniające i ujawniające Jego Bóstwo
VIII. Grzech Adama – upadek w preegzystencji czy w życiu ziemskim? Nauka Orygenesa o pierwszym grzechu w Komentarzu do listu św. Pawła do Rzymian
1. Upadek bytów duchowych w preegzystencji czy grzech człowieka?
2. Nieposłuszeństwo Bogu istotą grzechu Adama
3. Pożądliwość cielesna, ziemskie ciało, śmierć i utrata czci jako główne skutki grzechu pierwszego człowieka
4. Czy wszyscy ludzie zgrzeszyli w Adamie czy na podobieństwo Adama, czyli o udziale w pierwszym grzechu
5. Chrystus jedynym wybawicielem człowieka ze stanu grzechu
IX. Orygenesowe rozumienie kapłaństwa
1. Terminologia
2. Chrystocentryczna metoda wykładu o kapłaństwie
3. Królewskie kapłaństwo wszystkich wiernych i kapłaństwo ministerialne
4. Rola wewnętrznej świętości kapłana, czyli kapłaństwa duchowego
5. Obowiązki biskupów, prezbiterów i diakonów
6. Obowiązki świeckich wobec osób duchownych
7. Święcenia kapłańskie
8. Udział wiernych świeckich w funkcjach współcześnie zastrzeżonych kapłanom urzędowym
a. Odpuszczanie grzechów, nakładanie pokuty i kierownictwo duchowe
b. Publiczne komentowanie Pisma Świętego na zgromadzeniu liturgicznym
c. Funkcje sprawowane przez kobiety – wdowy, diakonisy i prorokinie
X. Duchowe znaczenie terminu „ołtarz” w myśli teologicznej Orygenesa
1. Krytyka materialnych ołtarzy
2. Chrystus jako prawdziwy ołtarz Nowego Testamentu
3. Ołtarz w duszy człowieka
XI. Koncepcja modlitwy integralnej w ujęciu Orygenesa
1. Dwie klasyfikacje form modlitwy
2. Prośby za siebie i bliźnich jako przejaw zależności od Boga
3. Dziękczynienie jako wyraz wdzięczności Bogu za otrzymane dobrodziejstwa
4. Błaganie o litość za odstępstwa od Boga
5. Uwielbienie jako spoiwo całej modlitwy
XII. Od obrazu do podobieństwa Bożego – dynamiczna koncepcja antropologii duchowej w rozumieniu Orygenesa
1. Rozróżnienie znaczeniowe pojęć „obraz” i „podobieństwo”
2. Chrystus preegzystujący prawdziwym obrazem Boga
3. Obraz Boży w duszy człowieka
4. Droga do uzyskania podobieństwa do Boga
XIII. Kościół jako rzeczywistość wieczna w doktrynie Orygenesa
1. Idea Kościoła w umyśle Boga
2. Duchowy Kościół w preegzystencji
3. Kościół Starego Testamentu
4. Uniwersalny Kościół Chrystusa
5. Kościół eschatologiczny – odnowiony i doskonały
XIV. Orygenes a millenaryzm – jednoznaczne odrzucenie czy przyjęcie pewnych inspiracji?
1. Zarzuty Orygenesa wobec materialistycznego rozumienia eschatologii
2. Orygenesowa interpretacja zagadnień eschatologicznych poruszanych przez millenarystów
3. Inspiracje millenarystyczne w myśli Orygenesa
XV. Czy ciało w ziemskiej postaci (σάρξ) zmartwychwstanie, czyli o naturze ciała zmartwychwstałego
1. Zarzuty Metodego z Olimpu
2. Orygenesowe rozumienie pojęć σάρξ i εἶδος oraz relacja między nimi
3. Możliwość zmartwychwstania jakiejś postaci ciała określanego terminem σάρξ
Zamiast zakończenia: Życie i myśl Orygenesa – próba syntezy
in Critical Evaluation of Latin Apologist Lactantius
The article contains a critical approach to religions of ancient Greece and Rome present in a treaty of Latin apologist Lactantius. The critique relates to the three main aspects: cultural, mythological and philosophical. Lactantius criticized pagan mythology and cults as conveyers of polytheism; he pointed out they encouraged people to praise mortal beings. In the apo- logist’s opinion, religions of that kind were against human nature calling for transcendence over the material world.
The author presents Lactantius’s attitude towards the philosophical no- tions regarding religion and the concept of God. He notices that the apologist found the works of Pythagoras, Plato, and Seneca a worth-noticing augury of monotheism (praeparatio evangelica) that slips away from human cogni- tion and imagination. Lactantius was surprised, however, by their inconse- quence: although they had monotheistic presumptions, they still clang to polytheism and propagated it among the uneducated. Lactantius found the justification of such a state of affairs in the lack of God’s revelation. Without such divine help the wisdom of philosophers, especially that connected to re- ligious issues, possessed only human features and was likely to be falsified. Therefore religions of Greece and Rome were developed to an extent that was only possible to people on their stage of development.