Tytanozaury
Tytanozaury (Titanosauria) – grupa zauropodów żyjących od późnej jury do końca kredy, obejmująca jedne z największych lądowych zwierząt w dziejach.
Titanosauria | |
Bonaparte & Coria, 1993 | |
Okres istnienia: jura późna–kreda późna | |
![]() Alamozaury | |
Systematyka | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Typ | |
Podtyp | |
Gromada | |
Podgromada | |
Infragromada | |
(bez rangi) | archozaury |
(bez rangi) | Ornithodira |
Nadrząd | |
Rząd | |
Podrząd | |
Infrarząd | |
(bez rangi) | tytanozaury |
Morfologia
edytujTytanozaury miały stosunkowo małe głowy, nawet w porównaniu z innymi zauropodami, a przy tym szerokie, podobne do głów wielkich jurajskich dinozaurów, jak kamarazaur i brachiozaur, ale bardziej wydłużone. Nozdrza duże z wyrostkami kostnymi na nosie. Zęby małe o kształcie łyżkowatym lub kołkowatym.
Szyje stosunkowo krótkie jak na zauropody, ogon przypominał bat choć nie tak długi jak u diplodoków. Miednica szczuplejsza niż u innych zauropodów, obszar klatki piersiowej dużo szerszy dający im szeroką pozycję. Ichnoskamieniałości tytanozaurów są powszechniejsze niż innych zauropodów. Przednie kończyny były krępe, ale krótsze od tylnych. Kręgi były pełne w środku, podobnie jak u pierwotniejszych Saurischia. Kręgosłup elastyczniejszy, co prawdopodobnie dawało im większą zwinność od ich krewnych.
Z odciśniętych fragmentów skamieniałej skóry wiadomo, że była częściowo opancerzona, pokryta mozaiką małych jak koraliki łusek wokół większej kostnej płyty. Odkryto jeden gatunek pokryty kostnymi płytami, jak u ankylozaurów.
Choć niektóre osiągały ogromne rozmiary, inne były stosunkowo niewielkie. Występowały formy skarłowaciałe na odizolowanych stanowiskach – prawdopodobnie wynik specjacji allopatrycznej.
Odżywianie
edytujMamy pewne wskazówki co do diety dzięki odkryciu skamieniałych odchodów skojarzonych z późnokredowymi tytanozaurami, które zachowały się dzięki nasyceniu krzemionką fragmentów roślin. Odżywiały się sagowcami i drzewami iglastymi. Odkrycia opublikowane w 2005 ujawniły szeroki zakres roślin jednoliściennych włączając palmy i trawy (Poaceae), w tym przodków ryżu i bambusa[1].
Gniazda
edytujGniazdo tytanozaurów odkryto w Auca Mahuevo, w argentyńskiej Patagonii. Nieduże jaja, około 11–12 cm średnicy, zawierały skamieniałe embriony, z odciskami skóry (brak śladów piór i skórnych wyrostków na kręgosłupach). Prawdopodobnie kilkaset samic saltazaurów wykopało gniazda i zniosło jaja, po czym przysypało ziemią i roślinami. Dowodzi to występowania zachowań stadnych, które – podobnie jak pancerze – pomagały zauropodom w obronie przed atakami dużych drapieżników, takich jak abelizaury.
Zasięg występowania
edytujTytanozaury były ostatnią liczną grupą zauropodów przed kredowym wymieraniem i ostatnimi wielkimi roślinożercami swoich czasów. Skamieniałości sugerują, że zastąpiły one inne zauropody, jak diplodoki i brachiozaury, które wymarły między późną jurą a środkiem kredy.
Rozprzestrzeniły się z południowego kontynentu Gondwany (Ameryka Południowa i Australia). Niekompletny kręg ogonowy z Wyspy Jamesa Rossa dowodzi, że w późnej kredzie tytanozaury zasiedlały również Antarktydę[2]. W Ameryce Północnej jedynym przedstawicielem był alamozaur. W 2006 r. w Australii odkryto kości największego na tamte czasy dinozaura z grupy tytanozaurów – Australotitan cooperensis. Jego wysokość oszacowano na 5–6,5 m, a długość na 25–30 m.[3]
Filogeneza
edytujKladogram tytanozaurów według Calvo et al., 2007[4]
Titanosauria |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kladogram tytanozaurów według Gonzáleza Riga i współpracowników, 2009[6]
Titanosauria |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kladogram tytanozaurów za: Gallina i Apesteguía (2011)[7]
Titanosauria |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Alternatywny kladogram, powstały po usunięciu z macierzy danych rodzaju Antarctosaurus, za: Gallina i Apesteguía (2011)[7]
Titanosauria |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przypisy
edytuj- ↑ Dinosaurs May Have Eaten Grass. redOrbit. [dostęp 2009-04-30]. (ang.).
- ↑ Ignacio A. Cerda, Ariana Paulina Carabajal, Leonardo Salgado, Rodolfo A. Coria, Marcelo A. Reguero, Claudia P. Tambussi i Juan J. Moly. The first record of a sauropod dinosaur from Antarctica. „Naturwissenschaften”. 99 (1), s. 83–87, 2012. DOI: 10.1007/s00114-011-0869-x. (ang.).
- ↑ Naukowcy odkryli nowy gatunek dinozaura – był największy na kontynencie [online], TVP Info, 8 czerwca 2021 [dostęp 2021-06-09] (pol.).
- ↑ Jorge O. Calvo, Juan D. Porfiri, Bernardo J. González-Riga, Alexander W.A. Kellner. A new Cretaceous terrestrial ecosystem from Gondwana with the description of a new sauropod dinosaur. „Anais Academia Brasileira Ciencia”. 79 (3), s. 529–541, 2007. DOI: 10.1590/S0001-37652007000300013. PMID: 17768539. (ang.).
- ↑ a b Jorge O. Calvo, Bernardo J. González-Riga, Juan D. Porfiri. A new titanosaur sauropod from the Late Cretaceous of Neuquén, Patagonia, Argentina. „Arquivos do Museu Nacional, Rio de Janeiro”. 65 (4), s. 485–504, 2007. (ang.).
- ↑ Bernardo González Riga, Elena Previtera, Cecilia A. Pirrone. Malarguesaurus florenciae gen. et sp. nov., a new titanosauriform (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Cretaceous of Mendoza, Argentina. „Cretaceous Research”. 30 (1), s. 135–148, 2009. DOI: 10.1016/j.cretres.2008.06.006. (ang.).
- ↑ a b Pablo A. Gallina, Sebastián Apesteguía. Cranial anatomy and phylogenetic position of the titanosaurian sauropod Bonitasaura salgadoi. „Acta Palaeontologica Polonica”. 56 (1), s. 45–60, 2011. DOI: 10.4202/app.2010.0011. (ang.).