Luigj Gurakuqi
Pomnik Luigjego Gurakuqiego w Szkodrze | |
Data i miejsce urodzenia |
19 lutego 1879 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
minister spraw wewnętrznych | |
Okres |
od 6 grudnia 1921 |
Poprzednik | |
Następca | |
minister finansów | |
Okres |
od 16 kwietnia 1924 |
Poprzednik |
Kolë Thaçi |
Następca | |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() |
Luigj Gurakuqi (ur. 19 lutego 1879 w Szkodrze, zm. 2 marca 1925 w Bari[1]) – albański polityk i dziennikarz.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Pochodził z katolickiej rodziny kupieckiej, był synem Pjetëra i Leze Gurakuqi[2]. Uczył się w kolegium jezuickim w Szkodrze, a następnie w San Demetrio Korone w Kalabrii[3]. Tam też poznał albańskich działaczy narodowych, w tym Jeronima de Radę. W tym czasie pisał pierwsze artykuły do prasy albańskiej używając pseudonimów Cakin Shkodra i Lekë Gruda. W 1897 wyjechał do Włoch. Studia wyższe medyczne rozpoczął w 1901 w Neapolu, ale je przerwał by przenieść się na studia z zakresu fizyki[1]. Tam też pisał swoje pierwsze utwory poetyckie, a także dzieła poświęcone językowi albańskiemu, w tym słownik francusko-albański[4]. W czasie pobytu we Włoszech współpracował z czasopismami wydawanymi przez Arboreszów - La nazione Albanese i La nuova Albania[4].
Po wybuchu rewolucji młodoosmańskiej w Turcji powrócił do kraju[3]. W listopadzie 1908 jako przedstawiciel Szkodry wziął udział w kongresie monastirskim, poświęconym opracowaniu jednolitego alfabetu dla języka albańskiego. W 1911 udał się w podróż do Włoch, Rumunii i do Stambułu, aby propagować ideę powstania antyosmańskiego. Wraz z Ismailem Qemalem udał się w 1912 w podróż z Triestu do Albanii, gdzie została ogłoszona Deklaracja Niepodległości. W rządzie Qemala objął urząd ministra edukacji. Jako jeden z najbardziej zaufanych ludzi Qemala zaangażował się w działania na rzecz pozyskania poparcia klanów z północnej części kraju dla rządu we Wlorze. W okresie I wojny światowej działał w klubie o nazwie Liga Narodowa (alb.Lidhja Kombetare). W 1915 po zajęciu Szkodry przez oddziały czarnogórskie został uwięziony. Więzienie opuścił po przejęciu miasta przez armię austro-węgierską[3]. W 1916 należał do grona założycieli Komisji Literackiej w Szkodrze[2].
W 1918 roku w nowym rządzie pro-włoskim, powstałym w Durrësie objął ponownie stanowisko ministra edukacji. W 1921 krótko sprawował funkcję ministra spraw wewnętrznych. W latach 1921–1924 był deputowanym ze Szkodry do parlamentu albańskiego. Współpracował blisko z Fanem Noli, był także jednym z organizatorów przewrotu w 1924 r. Po upadku rządu Fana Nolego (na skutek zbrojnego przewrotu zorganizowanego przez Ahmeda Zogu w grudniu 1924) schronił się we Włoszech. Zginął zastrzelony w kawiarni w Bari przez Balto Stambollę. Sprawca został ujęty, a następnie uniewinniony przez włoski sąd. Na procesie zeznał, że zabił Gurakuqiego z przyczyn osobistych.
W 1957 jego szczątki powróciły do Albanii[1]. Imię Gurakuqiego nosi uniwersytet w Szkodrze, a także ulice w Tiranie, Durrësie i w Szkodrze.
Dzieła
[edytuj | edytuj kod]- Fjalor shqyp-frengjisht (Słownik albańsko-francuski, wyd. Neapol 1906)
- Abetar i vogël shqyp mas abevet t'Bashkimit e t'Stambollit me tregime n'dy dhialektet (wyd. Bukareszt)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Kastriot Dervishi: Kryeministrat dhe ministrat e shtetit shqiptar në 100 vjet : anëtarët e Këshillit të Ministrave në vitet 1912-2012, jetëshkrimet e tyre dhe veprimtaria e ekzekutivit shqiptar. Tirana: Shtepia Botuese 55, 2012, s. 129.
- ↑ a b Më 19 shkurt 1879 lindi Luigj Gurakuqi = 2022-03-18 [online], voal.ch, 2019 [dostęp 2017-11-09] (alb.).
- ↑ a b c Robert Elsie: A Biographical Dictionary of Albanian History.. I.B. Tauris: 2013, s. 185-186. ISBN 978-1-78076-431-3.
- ↑ a b Robert Elsie: Zarys historii literatury albańskiej. Narodziny literatury albańskiej, XVIII-XIX wiek, z.3. Toruń: 2004, s. 99-102. ISBN 978-1-78076-431-3. (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bardhosh Gace: Ata qe shpallen pavaresine kombetare. Tirana: Toena, 2002. ISBN 99927-1-644-4. (alb.).
- Bohaterowie Albanii
- Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Neapolu
- Albańscy dziennikarze
- Albańscy językoznawcy
- Albańscy ministrowie edukacji
- Albańscy ministrowie finansów
- Albańscy ministrowie spraw wewnętrznych
- Albańscy parlamentarzyści
- Ludzie urodzeni w Szkodrze
- Albańscy nauczyciele
- Sygnatariusze Albańskiej Deklaracji Niepodległości
- Ofiary zabójstw
- Urodzeni w 1879
- Zmarli w 1925