Mangabka
Lophocebus[a] | |||
Palmer, 1903[1] | |||
![]() Mangabka siwolica (L. albigena) | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Podtyp | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Infragromada | |||
Rząd | |||
Podrząd | |||
Infrarząd | |||
Nadrodzina | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Plemię | |||
Rodzaj |
mangabka | ||
Typ nomenklatoryczny | |||
Presbytis albigena J.E. Gray, 1850 | |||
Synonimy | |||
| |||
Gatunki | |||
|
Mangabka[5] (Lophocebus) – rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny koczkodanów (Cercopithecinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce[6][7][8].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała (bez ogona) samic 40–56 cm, samców 45–73 cm, długość ogona samic 55–80 cm, samców 65–100 cm; masa ciała samic 4–6,7 kg, samców 6–10 kg[8][9].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj zdefiniował w 1870 roku angielski zoolog John Edward Gray w publikacji swojego autorstwa poświęconej spisowi katalogowemu małp, lemurów i owocożernych nietoperzy znajdujących się w zbiorach Muzeum Brytyjskiego[2] jednak nazwa którą ukuł – Semnocebus – okazał się być zajęta przez rodzaj ssaków należących do rodziny indrisowatych. Nową nazwę dla rodzaju nadał w 1903 roku amerykański zoolog Theodore Sherman Palmer[1]. Na gatunek typowy Gray wyznaczył (oznaczenie monotypowe) mangabkę siwolicą (L. albigena).
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]- Semnocebus: gr. σεμνος semnos ‘uroczysty, majestatyczny, dostojny’; κηβος kēbos ‘długoogoniasta małpa’[10].
- Lophocebus: gr. λοφος lophos ‘grzebień, czub’; κηβος kēbos ‘długoogoniasta małpa’[11].
- Cercolophocebus: zbitka wyrazowa nazw rodzajów: Cercocebus É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812 (mangaba) oraz Lophocebus Palmer, 1903 (mangabka)[4]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Cercopithecus aterrimus Oudemans, 1890.
- Leptocebus: gr. λεπτος leptos ‘smukły, drobny’[12]; κηβος kēbos ‘długoogoniasta małpa’[13].
Podział systematyczny
[edytuj | edytuj kod]Do rodzaju należą następujące gatunki[14][9][6]:
Grafika | Gatunek | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa[5] | Podgatunki[8][6][9] | Rozmieszczenie geograficzne[8][6][9] | Podstawowe wymiary[8][9][c] | Status IUCN[15] |
---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
Lophocebus albigena | (J.E. Gray, 1850) | mangabka siwolica | gatunek monotypowy | południowy Kamerun (na południe od rzeki Sanaga), południowo-zachodnia Republika Środkowoafrykańska (na zachód od rzeki Ubangi), Gwinea Równikowa, Gabon i Kongo (na wschód od rzeki Ubangi) | DC: 45–73 cm DO: 67–100 cm MC: 4,7–9 kg |
VU |
Lophocebus johnstoni | (Lydekker, 1900) | mangabka śniada | gatunek monotypowy | Demokratyczna Republika Konga (na wschód i południe od rzeki Ubangi i na północ od rzeki Kongo), zachodnia Rwanda i zachodnie Burundi; być może północno-zachodnia Uganda (na zachód od rzeki Nil Biały) i Sudan Południowy | DC: 45–73 cm DO: 67–100 cm MC: 4,7–9 kg |
NE | |
Lophocebus osmani | Groves, 1978 | mangabka ciemna | gatunek monotypowy | południowo-wschodnia Nigeria (Park Narodowy Gashaka-Gumti) i zachodnio-środkowy Kamerun, od Edéa i przez rzekę Sanaga do płaskowyżu Kamerunu; rozmieszczenie niepewne | 45–73 cm DO: 67–100 cm MC: 4,7–9 kg |
NE | |
![]() |
Lophocebus aterrimus | (Oudemans, 1890) | mangabka czarna | gatunek monotypowy | Demokratyczna Republika Konga, w centralnej części Kotliny Konga, na południe i zachód od zbiegu rzek Kongo-Lualaba | DC: 40–62 cm DO: 55–85 cm MC: 4,5–8 kg |
VU |
Lophocebus opdenboschi | Schouteden, 1944 | mangabka czubata | gatunek monotypowy | południowo-zachodnia Republika Demokratyczna (lasy wzdłuż rzek Kwilu, Wamba i Kuango) i północna Angola | DC: 40–62 cm DO: 55–85 cm MC: 4,5–8 kg |
NE | |
![]() |
Lophocebus ugandae | Matschie, 1913 | mangabka kryzowana | gatunek monotypowy | Uganda (wzdłuż północnego i północno-zachodniego brzegu Jeziora Wiktorii) oraz północno-zachodnia Tanzania | DC: 54–70 cm DO: 55–75 cm MC: 4–10 kg |
NE |
Kategorie IUCN: VU – gatunek narażony; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b T.S. Palmer. Some new generic names of mammals. „Science”. New Series. 17, s. 873, 1903. (ang.).
- ↑ a b J.E. Gray: Catalogue of Monkeys, Lemurs, and Fruit-eating Bats in the collection of the British Museum. London: The Trustees, 1870, s. 27. (ang.).
- ↑ É.L. Trouessart: Catalogus mammalium tam viventium quam fossilium. Berlin: R. Friedländer & Sohn, 1904, s. 15. (łac.).
- ↑ a b P. Matschie. Neue Affen aus Mittelafrika. „Sitzungsberichte der Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin”. 1914, s. 341, 1914. (niem.).
- ↑ a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 47. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 228. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Lophocebus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-08].
- ↑ a b c d e D. Zinner, G.H. Fickenscher, Ch. Roos, M.V. Anandam, E.L. Bennett, T.R.B. Davenport, N.J. Davies, K.M. Detwiler, A. Engelhardt, A.A. Eudey, E.L. Gadsby, C.P. Groves, A. Healy, K.P. Karanth, S. Molur, T. Nadler, M.C. Richardson, E.P. Riley, A.B. Rylands, L.K. Sheeran, N. Ting, J. Wallis, S.S. Waters & D.J. Whittaker: Family Cercopithecidae (Old World Monkeys). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 655–658. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.).
- ↑ a b c d e Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 148. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 628.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 383.
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 139.
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 49.
- ↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, J. Zijlstra & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.13) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2024-08-07]. (ang.).
- ↑ Home. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-08-07]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).
- E.C. Jaeger: Source-book of biological names and terms. Wyd. 3 (Revised second printing). Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 1–316. (ang.).