Wang Jingwei
![]() Fotografia Wanga wykonana przed 1944 rokiem | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Premier Republiki Chińskiej | |
Okres |
od 1932 |
Przynależność polityczna | |
Poprzednik | |
Następca | |
Odznaczenia | |
![]() |
Nazwisko chińskie | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||
Wang Jingwei (ur. 4 maja 1883 w Sanshui, Guangdong, Chiny, zm. 10 listopada 1944 w Nagoi, Japonia) – chiński polityk i działacz republikański, jeden z przywódców Kuomintangu i lider jego lewego skrzydła, premier w latach 1932–1935. Bliski współpracownik Sun Jat-sena i rywal lidera prawego skrzydła, Czang Kaj-szeka, o schedę po nim. Po przegranej rywalizacji został przywódcą wewnątrzpartyjnej opozycji, zachowując silną pozycję, zmienił też poglądy na faszystowskie. W obliczu chińskich klęsk w wojnie z Japonią zdecydował się kolaborować i w 1940 roku stanął na czele Zreorganizowanego Narodowego Rządu Republiki Chińskiej, państwa marionetkowego mającego objąć Chiny pod kontrolą japońską.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Wang urodził się w Sanshui (prowincja Guangdong). W 1903 pojechał na studia do Japonii, dzięki współfinansowaniu jego podróży przez cesarski rząd dynastii Qing. W 1905 wstąpił do Tongmenghui. Następnie został uwięziony za uczestnictwo w spisku zmierzającym do zgładzenia ówczesnego regenta Chin - drugiego księcia Chun. Wang pozostawał w więzieniu od 1910 aż do 1911, kiedy to doszło do wybuchu powstania w Wuchangu. W 1912 Wang, Wu Zhihui, Li Shizeng oraz Zhang Ji założyli Towarzystwo Rozwoju Moralności (chin. 進德會; Jinde hui), znane również jako „Osiem Punktów” lub „Stowarzyszenie Ośmiu Zakazów” (chin. 八不會; Babu hui)[1][2].
Kariera polityczna Wang Jingweia (nazywanego chińskim Vidkunem Quislingiem) była nieszablonowa i niespójna. Jego poglądy polityczne ewoluowały od pozycji skrajnej lewicy (anarchizm) do skrajnej prawicy (faszyzm) i były przedzielone okresami kiedy przebywał na wygnaniu. Był jednym z najważniejszych członków Kuomintangu (KMT) i zaufanym Sun Jat-sena oraz czuwał nad wykonaniem jego ostatniej woli.
Na początku lat dwudziestych Wang zajmował kilka stanowisk w rewolucyjnym rządzie Sun Jat-sena w Guangzhou. Jednak w 1925 po śmierci tego ostatniego w partii wywiązała się zaciekła walka o władzę.
W czasie ekspedycji północnej Wang był czołowym przywódcą lewej frakcji KMT, która skłaniała się do współpracy z Komunistyczną Partią Chin i Kominternem[3]. Część Kuomintangu z Wangiem na czele na początku 1927 doprowadziła do powstania nowej stolicy partii w Wuhanie i stanęła w opozycji do Czang Kaj-szeka - reprezentującego opcję prawicową[4]. Tymczasem Czang Kaj-szek dokonywał czystek politycznych w Szanghaju i pozbywał się tamtejszych komunistów. Kłótnie na łonie zjednoczonej dotąd partii są znane jako „Podział Ninghan” (寧漢分裂, 宁汉分裂, Nínghàn Fenlìe). Skrzydło KMT pod przywództwem Wanga było słabe wojskowo i dlatego zostało pokonane przez miejscowych militarystów[5]. Dotychczasowa opozycja z Wangiem, która nie posiadała większych środków finansowych, musiała znowu dołączyć we wrześniu 1927 w Nankinie do swojego dotychczasowego wroga – Czang Kaj-szeka, który dysponował o wiele silniejszą armią.
W 1930 Wang znowu próbował przeprowadzić próbę zamachu stanu przeciwko Czang Kaj-szekowi, tym razem z pomocą Fenga Yuxianga i Yana Xishana w rezultacie tego wybuchła tzw. Wojna Środkowych Równin. W tym czasie Wang odbył podróż do Niemiec i poznał Adolfa Hitlera. Jednak próba zdobycia władzy znowu zakończyła się niepowodzeniem i Wang po swojej porażce pojednał się z rządem Czanga w Nankinie na początku lat trzydziestych. Od tego momentu zajmował kluczowe stanowiska w partii, towarzyszył nawet rządowi nacjonalistów w jego odwrocie do Chongqing w czasie wojny chińsko-japońskiej (1937–1945). Wówczas też zaczął organizować wewnątrz partii frakcje o wyraźnie faszystowskim odchyleniu, wzorując się przy tym na doświadczeniach europejskich. Początkowo Wang opowiadał się za walką z japońskimi okupantami, ale po chińskich porażkach w obronie Szanghaju (1932) i podczas obrony Wielkiego Muru stracił wiarę w możliwość pokonania przeciwnika. W czasie narad sztabu Kuomintangu często wypowiadał defetystyczne opinie i skłaniał się do negocjacji z Japonią, ponieważ uważał, iż tylko tędy prowadzi droga do uratowania Chin.
W końcu 1938 r. Wang udał się do Szanghaju, aby tam ostentacyjnie podjąć rozmowy z Japończykami. 30 marca 1940 został szefem marionetkowego państwa z siedzibą w Nankinie, które było wspierane przez Japonię. Wang podtrzymywał także kontakty z niemieckimi i włoskimi faszystami.
W marcu 1944 r. został przewieziony do szpitala w Nagoi w Japonii, w tym okresie praktycznie nie wstawał już z łóżka. Zmarł 10 listopada 1944 r. z powodu powikłań po zapaleniu płuc[6].
Wang został pochowany w Nankinie niedaleko mauzoleum Sun Jat-sena. Po wkroczeniu Czang Kaj-szeka do Nankinu jego ciało spalono[6], a grobowiec wysadzono w powietrze. Dzisiaj w tym miejscu stoi jedynie mały pawilon. Za rolę, jaką odegrał w czasie wojny, Wang jest krytykowany przez większość chińskich historyków, jednak niektórzy z nich uważają jego współpracę z okupantem za działanie w dobrej wierze i próbę ocalenia kraju.[potrzebny przypis]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Robert A. Scalapino , George T. Yu , The Chinese Anarchist Movement, Center for Chinese Studies, Institute of International Studies, University of California, 1961 .
- ↑ Arif Dirlik , Anarchism in the Chinese Revolution, Berkeley: University of California Press, 1991, ISBN 0-520-07297-9 .
- ↑ Jakub Polit, Pod wiatr. Czang Kaj-szek 1887-1975, Kraków 2008, Wyd. Arcana, ISBN 978-60940-36-5 s. 131, 150.
- ↑ Jakub Polit, Pod wiatr. Czang Kaj=Szek 1887-1975 , Kraków 2008, Wyd. Arcana, ISBN 978-60940-36-5 s. 122-186.
- ↑ Przywódców wojskowych, którzy uzurpowali sobie prawo do władzy w niektórych rejonach Chin. Używany w polskiej literaturze sinologicznej termin „militarysta” czy określenie „watażka” nie są tak precyzyjne jak ich angielski odpowiednik warlord
- ↑ a b Adam Leszczyński , Zdrajca tysiąca pokoleń [online], wyborcza.pl, 11 lipca 2016 [dostęp 2016-07-31] .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Japan's Asian Axis Allies - Chinese National Government of Nanking. members.optusnet.com.au. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-05-14)].
- Wang Jingwei: zdrajca tysiąca pokoleń.
- ISNI: 0000000107972644
- VIAF: 14785674
- LCCN: n83172096
- GND: 118806149
- NDL: 00313628
- BnF: 120327234
- SUDOC: 028504291
- NLA: 36732099
- NKC: jo2017969683
- NTA: 140693483
- BIBSYS: 97006207
- CALIS: n2004152400
- CiNii: DA05971404
- Open Library: OL2342268A, OL5286479A
- PLWABN: 9810603407905606
- NUKAT: n2011070920
- J9U: 987007275122005171
- BNC: 000490563
- KRNLK: KAC2019F9397