Bu çalışma, müzik terimi sözlüklerinden hareketle müzik alanındaki Türkçe terminolojiyi incelemey... more Bu çalışma, müzik terimi sözlüklerinden hareketle müzik alanındaki Türkçe terminolojiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada disiplinlerarası bir yaklaşımla Türk dili ve müzik alanlarıyla ilgili kaynaklardan yararlanılmış, tarama modellerinden genel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışmadaki terminoloji verileri, Batı müziği terim sözlüklerinden elde edilmiştir. Alanyazındaki Batı müziği terimleri genellikle Fransızca ve İtalyanca kökenlidir. Türkiye'de, özellikle Dil Devrimi sürecinde, Türkçedeki yabancı kökenli sözcüklere karşılıklar bulma çabaları, bilim ve sanat dallarına ait terimlerin de Türkçeleştirilmesi çalışmalarını beraberinde getirmiştir. Müzik alanında terimlerin Türkçeleştirilmesi çalışmalarına öncülük eden isimlerin başında "Türk Beşleri" olarak bilinen bestecilerden Ahmet Adnan Saygun gelmektedir. Saygun ile başlayan Türkçe terim çalışmaları, Batı müziği terimlerine odaklanan sözlükler aracılığıyla günümüze dek sürmüştür. Bu incelemeyle Batı müziği terimlerini içeren sözlükler arasında tam bir terim birliğinin olmadığı, bir terime karşılık birden fazla Türkçe karşılık bulunduğu, terim oluşturmada birebir çeviri, türetim, yeniden anlamlandırma yöntemlerinden daha fazla yararlanıldığı görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Terim Bilimi, Müzik Terimleri, Müzik Terimi Sözlükleri, Türkçeleştirme
Abstract
This study aims to examine Turkish terminology in the field of music based on the music term dictionaries. In the study, with an interdisciplinary approach, resources related to the Turkish language and music were used, and the scanning method was used. Terminology data in the study were obtained from Western music terminology
dictionaries. Western music terms in the literature are of French and Italian origin generally. In Türkiye, especially in the process of the Language Revolution, the studies to find equivalents for loanwords in Turkish have brought along the efforts of Turkishization of the terms belonging to the branches of science and art. Ahmet Adnan Saygun, one of the composers known as the “Turkish Fives”, is one of the leading names in the studies on the Turkishization of terms in the field of music. Turkish terminology studies, which started with Saygun, have continued to date through
dictionaries focusing on Western music terms. When the terms used in this field and the dictionaries prepared are examined, it is seen that there is more than one Turkish equivalent for a term, there is no unity of terminology in music dictionaries, and derivation, reinterpretation and translation-oriented methods are used more in term formation.
Keywords: Terminology, Music Terms, Music Term Dictionaries, Creation of Turkish Term
ÇÜTAD Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 2022
Türkçede geniş zaman ekleri, çok değişim göstermemiş eklerden
olup Türkçenin tarihî dönemlerinden... more Türkçede geniş zaman ekleri, çok değişim göstermemiş eklerden olup Türkçenin tarihî dönemlerinden günümüze kadar hem işlev hem de biçim olarak korunabilmiştir. Ancak bazı geniş zaman eklerinin eylemlere gelişinde geçmişten günümüze bazı değişimler ve tutarsızlıklara sahip olduğu görülmektedir. Bu tutarsızlıklar çok derin olmasa da birtakım belirsizliklere neden olmaktadır. Bu açıdan, karışıklığı önlemek amacıyla, hangi eylemlere hangi eklerin geldiğine dair dilbilimsel bir çözüm üretmek gerekmektedir. Bu çözüm, eylemlere gelen eklerin geliş nedenlerinin belirlenme çabasıyla mümkün olabilir. Bu çalışmanın amacı bu çözümün ne olduğunu belirlemek üzerinedir. Çalışmada tarama yöntemiyle Türkçe Sözlük’te yer alan tüm eylemler listelenmiş ve eylemlerin aldığı geniş zaman ekleri belirlenmiştir. Tek heceli eylemlerde sonu ‘-l, -n, -r’ akıcı ünsüzlerle biten eylemlerde bir tutarsızlık olduğu tespit edilmiştir. Morfolojik değişimin fonetikle ilgili olduğu görülmüştür. Belirlenmiş bu eylemlerin aldıkları geniş zaman eklerinin belirlenmesiyle anadil konuşuru ile birlikte Türk dili öğretiminde de geniş zaman ekinin kullanımıyla ilgili belirsizlik giderilmiş olacaktır. Anahtar kelimeler: Geniş zaman, ekler, biçimbilim, eylemler, görünüm
ABSTRACT Present tense suffixes are one of the suffixes that have not changed much in Turkish. It has survived from the historical periods of Turkish to the present day by preserving both function and form. However, it is seen that some of the present tense suffixes have some changes and inconsistencies from the past to the present. Although these inconsistencies are not very deep, they cause some uncertainties. In this respect, in order to avoid confusion, it is necessary to produce a linguistic solution about which verbs and which suffixes come. This solution may be possible by trying to determine the reasons for the attachments to the actions. The purpose of this study is to determine what this solution is. In the study, all the verbs in the Turkish Dictionary were listed by scanning method and the present tense suffixes of the verbs were determined. It has been determined that there is an inconsistency in verbs ending in '-l, -n, -r' fluent consonants in monosyllabic verbs. Morphological change was found to be related to phonetics. With these determined actions, the ambiguity regarding the use of aorist suffix in Turkish language teaching together with the native speaker will be eliminated. Keywords: Present tense, suffixes, morphology, verbs, appearance.
Sayılar ve atasözleri insanlık tarihi kadar eski iki kavramdır. Sayılar ve atasözleri gelişigüzel... more Sayılar ve atasözleri insanlık tarihi kadar eski iki kavramdır. Sayılar ve atasözleri gelişigüzel değil, belirli bir amaca, söyleme hizmet etmek için oluşturulmuştur. Atasözlerinde yer alan sayılar da tesadüfi olmayıp temelinde belirli bir amaç taşımaktadır. İki veya daha fazla sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşan eşdizimlilik kombinasyonu, ana dili konuşurları için kulağa doğru gelen ifadelerdir. Eşdizimlilikte kullanılan sözcükler, kalıplaşmış olarak yer alırlar. Eşdizimlilik, tüm dillerde var olmakta ve çeşitli alanlarda kullanılmaktadır. Eşdizimlilik örneklerini taşıyan kalıplaşmış ifadelerden biri de atasözleridir. Atasözleri-deyimler ve kalıp ifadeler gibi-halihazırda kalıplaşmış ifadeler oldukları için birçok eşdizimlilik örnekleri içermektedir. Atasözlerindeki eşdizimliliği oluşturan unsurlardan biri de sayılardır. Atasözlerindeki sayıların eşdizimliliği Türk kültürü ve inanışıyla benzerlik gösteren sayılardan müteşekkildir. Türkiye Türkçesi atasözleri oluşturulurken hangi sayıların birlikteliğinden yararlanıldığı araştırmanın konusunu oluşturmaktadır. Araştırmada Türk dili, kültürü ve sosyal yaşamında önemli yer tutan atasözlerindeki sayıların eşdizimliliği incelenmiştir. Türk Dil Kurumu, Ömer Asım Aksoy ve İsmail Parlatır'ın Atasözleri ve Deyimler sözlüklerinde içinde birden fazla sayı geçen atasözleri araştırmanın verisini oluşturmaktadır. Verilere göre atasözlerinde yer alan çok sayıda sayının (bir, iki, üç, kırk, yetmiş, yüz, bin) diğer sayılarla eşdizimlilik oluşturduğu görülmektedir. Türk kültüründe önem arz eden bir, iki, yedi, kırk, bin sayıları atasözlerinde sıkça kullanılmaktadır. Türk atasözlerinde bir sayısı bir, iki, üç, yedi, dokuz, on, kırk, yüz, bin sayılarıyla; iki sayısı bir, iki, üç, dört sayılarıyla; üç sayısı bir ve beş sayılarıyla; dört sayısı bir ve dört sayılarıyla; beş sayısı bir, beş, altı sayılarıyla; altı sayısı yedi ve kırk sayılarıyla; yedi sayısı bir ve yetmiş sayılarıyla; sekiz sayısı dokuzla; dokuz sayısı bir ve sekizle; on sayısı bir, iki, dokuz, on sayılarıyla; on beş sayısı on beş sayısıyla; otuz sayısı kırk sayısıyla; otuz iki sayısı otuz iki sayısıyla; kırk sayısı bir ve kırk sayılarıyla; yetmiş sayısı yetmiş sayısıyla; yüz sayısı bir, doksan dokuz, bin sayılarıyla; beş yüz sayısı bin sayısıyla; bin sayısı bir sayısıyla eşdizimlilik oluşturmuştur. Atasözlerindeki sayı eşdizimliliği; ahenk oluşturma, akılda kalıcılığı sağlama, ikileme oluşturma, etkili bir ifade oluşturma, edebî sanat yapma (benzetme, metafor, seci vb.), tekrar grubu oluşturma, sayıların ardışıklığını kullanma, kültürel kodlara gönderme yapma, abartma, azlık-çokluk belirtme, felsefi/tasavvufi amaçlara uyarlama gibi nedenlerle oluşturulmuştur. Türk kültür tarihinde sayıların gücü ve etkisi atasözlerinde de ortaya çıkmıştır.
Numbers and proverbs are two concepts as old as human history. Numbers and proverbs are not created randomly, but to serve a specific purpose, discourse. The numbers in the proverbs are not accidental, but have a specific purpose. A collocation combination of two or more words is a phrase that sounds right to native speakers. Words used in collocations are phrases. Collocations exist in all languages and are used in various fields. One of them is proverbs. Proverbs have many collocations as they are already expressions. One of the elements that make up the collocation of
proverbs is numbers. The collocation of the numbers in the proverbs consists of numbers that are similar to Turkish culture and belief. The subject of the research is which numbers are used together while creating Turkish proverbs. In the research, the collocations of the numbers in the proverbs that have an important place in the Turkish language, culture and social life were examined. The proverbs with more than one number in the Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü dictionaries of the Türk Dil Kurumu, Ömer Asım Aksoy and İsmail Parlatır constitute the data of the research. According to the data, it is seen that many numbers (one, two, three, forty, seventy, one hundred, one thousand) in the proverbs form collocations with other numbers. The numbers one, two, seven, forty, and thousand, which are frequently used in Turkish culture, are frequently used in proverbs. In Turkish proverbs, the number one is one, two, three, seven, nine, ten, forty, hundred, thousand; the number two with the numbers one, two, three, four; the number three with the numbers one and five; the number four with the numbers one and four; the number five with the numbers one, five, six; the number six with the numbers seven and forty; the number seven with the numbers one and seventy; number eight with nine; the number nine with one and eight; the number ten with the numbers one, two, nine, ten; the number fifteen with the number fifteen; the number thirty with the number forty; the number thirty-two with the number thirty-two;
forty with the numbers one and forty; the number seventy with the number seventy; with the numbers one hundred, ninety-nine, thousand; the number five hundred with the number one thousand; the number thousand formed a collocation with the number one. The number collocations in the proverbs have been created for reasons such as creating harmony, being memorable, being impressive, making literary art (metaphor, etc.), using the succession of numbers, referring to cultural codes, exaggeration, indicating few and many, and adapting to philosophical/mystical purposes. In the history of Turkish culture, the power and influence of numbers have also appeared in proverbs. Keywords: numbers, proverbs, collocation, Turkish, dictionary of proverbs.
Toponymy; it is a cultural memory that contains knowledge in the history,
geography, culture, soc... more Toponymy; it is a cultural memory that contains knowledge in the history, geography, culture, social structure and many other areas of a region. Toponymy, like other proper nouns, are usually given for specific reasons, and many toponomies have various stories. Although physical reasons such as hydrology, botany, zoology, earth sciences and social reasons such as anthroponomy, historical events, social issues are the determinants of toponymy, the assignment of some toponymy is random or uncertain. Turkey; with its geographical location and physical conditions, it has been in the position of the cradle of civilizations for centuries and includes more than one ethnic structure. Mardin's Nusaybin district is also this colorful miniatures and carriers in Turkey. Nusaybin is one of the oldest settlements in the region with its historical texture, geopolitical location, home to different civilizations, and a multicultural and multilingual structure. This richness and differences are also manifested in the toponymy of Nusaybin. The toponymy have changed according to the language and culture of the civilizations that have ruled over the centuries, sometimes evolving with certain phonetic changes, and sometimes they have survived without any change. In this study, the names of 84 neighborhoods/villages of Nusaybin district of Mardin province were analyzed semantically. In the research, the neighborhood names were titled as physical and social resources; the reasons for giving Nusaybin toponomies are classified from a semantic perspective. It has been determined that toponomies are based on the structure and location of the place, water resources, natural and physical conditions such as mines and stones, plants, animals, and social conditions such as names of people, nations, tribes, senses, religion and belief, and economic activities. The permanence of toponomies, their ability to be preserved for a long time, and their being related to the cultural texture of their location gives clues about the history, ethnic origin, geography, language, belief and economy of the region. In this respect, the necessity of toponomies to be cultural heritage will be reinforced with Nusaybin. Keywords: Nusaybin, toponymy, semantic.
Yer adları; bir bölgenin tarih, coğrafya, kültür, toplumsal yapı ve daha birçok alanda bilgi birikimini barındıran kültürel bir bellektir. Yer adları diğer özel adlar gibi genellikle belirli nedenlerle verilmekte olup birçok yer adının çeşitli hikâyesi bulunmaktadır. Su, bitki, hayvan, yer bilimleri gibi fiziki nedenler ile kişi adı, tarihî olaylar, toplumsal meseleler gibi beşeri nedenler yer adlarının belirleyicisi konumunda olmakla birlikte kimi yer adlarının verilişi tesadüfi veya belirsizdir. Türkiye; coğrafi konumu, fiziki koşullarıyla yüzyıllardır medeniyetler beşiği konumunda olup birden fazla etnik yapıyı bünyesinde barındırmaktadır. Mardin’in Nusaybin ilçesi, Türkiye’deki bu renkliliğin minyatürü ve taşıyıcısı olup çok kültürlü ve çok dilli bir yapıya sahiptir. Nusaybin; tarihî dokusu, jeopolitik konumu, farklı medeniyetlere yapmış olduğu ev sahipliğiyle bölgenin en eski yerleşim yerlerinden birisidir. Bu zenginlik ve farklılıklar Nusaybin’in yer adlarına da tezahür etmiştir. Yer adları asırlar boyunca hüküm süren medeniyetlerin dil ve kültürlerine göre değişiklik göstermiş kimi zaman belirli ses değişiklikleriyle evrilmiş, bazen de hiçbir değişiklik göstermeden günümüze kadar gelmeyi başarmıştır. Bu çalışmada Mardin ilinin Nusaybin ilçesine bağlı 84 mahallenin adı anlambilimsel olarak incelenmiştir. Araştırmada mahalle adları fiziki ve beşeri kaynaklı olarak başlıklandırılmış; Nusaybin yer adlarının veriliş nedenleri anlambilimsel bir bakış açısıyla tasnif edilmiştir. Yer adlarının; yerin yapısı ve konumu, su kaynakları, maden ve taş, bitki, hayvan gibi doğa ve fiziksel koşullar ile kişi, millet, boy adları, duyular, din ve inanış, ekonomik faaliyetler gibi toplumsal koşullara dayandığı tespit edilmiştir. Yer adlarının kalıcılığı, uzun müddet korunabilmesi, konumunun kültürel dokusuyla ilişkili olabilmesi bölgenin tarihi, etnik kökeni, coğrafyası, dili, inanışı, ekonomisi hakkında ipuçları vermektedir. Bu minvalde Nusaybin ile birlikte yer adlarının kültürel miras olması gerekliliği pekiştirilecektir. Anahtar Kelimeler: Nusaybin, Yer Adları, Anlambilim, Toponimi.
Bu çalışmada, aynı kökene dayanan çok anlamlı ve aynı kökene dayanan
sözcüklerin tarihsel yolculu... more Bu çalışmada, aynı kökene dayanan çok anlamlı ve aynı kökene dayanan sözcüklerin tarihsel yolculukları içinde anlam genişlemelerinden kaynaklı sözlük birimlerinin birbirinden uzaklaşmasıyla eş adlı duruma gelme süreçleri incelenmiştir. Eş adlılar; sesleri ve yazılışları aynı, anlamları farklı olan sözcükler olarak tanımlanmaktadır. Çok anlamlılık ise bir sözcüğün birden fazla anlamı karşılamasıdır. Çok anlamlı sözcüklerde tek kök, birden fazla, birbiriyle ilintili anlam(lar), söz konusuyken eş adlı sözcüklerdeyse birbirinden farklı en az iki kök ve anlamlar söz konusudur. Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük’ten genel tarama modeliyle elde edilen fişlenen acımak, ağıl, ağız, ağmak, altıparmak, basılmak, biçim, bir bir, bitmek, boy, bozuk, çakmak, çil, çöğür, dayak, dikilmek, dikmek, dil, dokunma, dokunmak, dokunuş, el, gen, güç, günlük, öz, sağ, sormak, ters, terslemek, uçuk, uğur, uz, yaş, yaşlı, yazı, yazmak, yordurmak, yormak, yorulmak sözcüklerinin çok anlamlılıktan eş adlığa doğru tarihsel bir yolculuk yaptıkları tespit edilmiştir. Sözlükte eş adlı sözcükler, (I) (II) (III) Romen rakamlarıyla birden fazla madde başında gösterilmiştir. Çok anlamlı sözcüklerin genişlemiş anlamları ise tek madde başında 1, 2, 3 rakamlarıyla gösterilmiştir. Türkçe Sözlük’ten tespit edilen 40 eş adlı sözcüğün -etimolojik ve tarihî sözlüklerden yola çıkılarak- aslında kökeni aynı olan çok anlamlı sözcükler olduğu ve anlam genişlemeleri yoluyla sözlük birimlerinin birbirinden uzaklaşarak tarihsel yolculukları içinde eş adlı duruma geldiği belirlenmiştir.
In this study, the process of becoming homonym due to the expansion of meaning within the historical journey of polysemy, which are actually very meaningful and based on the same origin, in the Turkish Dictionary of the Türk Dil Kurumu, was examined. Homonym; it is defined as words whose phone and spelling are the same and their meanings are different. In polysemy words involve more than one meaning. While there is a single origin in polysemy words, there are more than one but related meanings, in homonyms, there are at least two different origins and different meanings from each other. Tagged with the general scanning model in the Turkish Dictionary, acımak, ağıl, ağız, ağmak, altıparmak, basılmak, biçim, bir bir, bitmek, boy, bozuk, çakmak, çil, çöğür, dayak, dikilmek, dikmek, dil, dokunma, dokunmak, dokunuş, el, gen, güç, günlük, öz, sağ, sormak, ters, terslemek, uçuk, uğur, uz, yaş, yaşlı, yazı, yazmak, yordurmak, yormak, yorulmak have turned into polysemy from homonym. In the spelling of homonyms in the dictionary, to two separate lexical entry and (I) (II) (III) Roman numerals form besides homonyms is preferred. Expanded meanings of polysemys are shown with the numbers 1, 2, and 3 at the beginning of generally prioritizing the basic meaning. Based on the etymology and historical dictionaries of the determined 40 words, it has been determined that the dictionary units of the polysemy words with the same origin are decomposed through the expansion and change of meaning over time and become polysemy.
Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (AÜSBD), 2022
Bu çalışmada Yunus Emre Divanı'nda yer alan fiillerin Tarama Sözlüğü'ndeki durumu incelenmiştir. ... more Bu çalışmada Yunus Emre Divanı'nda yer alan fiillerin Tarama Sözlüğü'ndeki durumu incelenmiştir. Yunus Emre Divanı'ndaki fiiller, tarama yöntemiyle elde edilmiş ve bağlamdan (context) yola çıkılarak anlamlandırılmıştır. Elde edilen fiiller ve anlamları, XIII. Yüzyıldan Beri Türkiye Türkçesiyle Yazılmış Kitaplardan Toplanan Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü ile mukayese edildiğinde birtakım farklı sonuçlar ortaya çıkmıştır. Araştırmada fiillerin Tarama Sözlüğü'ndeki durumuna göre beş başlık elde edilmiştir: Birincisi Yunus Emre Divanı'nda yer alıp Tarama Sözlüğü'nde yer almayan fiiller, ikincisi Divan'da ve sözlükte yer alıp anlamlarının sayısı farklı olan fiiller, üçüncüsü her iki eserde de yer alıp anlamlandırma olarak örtüşmeyen, dördüncüsü her iki eserde yer alıp birtakım ses değişikliği gösterenler ve beşincisi iki eserde birtakım morfolojik değişikliklerle yer alan fiiller şeklindedir. Bununla birlikte çalışmada Tarama Sözlüğü'nün çevrimiçi kullanımına ilişkin bazı öneriler yer almaktadır. Bu tür çalışmalar, Türkçenin tarihî söz varlığı, sözcük bilimi ve anlam bilimi alanlarına katkı sağlaması açısından önem taşımaktadır.
In this study, the verbs in the Yunus Emre’s Divan and the verbs in the Tarama Dictionary were examined. The verbs in Yunus Emre's Divan have been obtained by scanning method and have been interpreted based on the context. Obtained verbs and their meanings when it is compared with the Tarama Dictionary some different results have emerged. According to the situation of the verbs in the Tarama Dictionary, five titles were obtained. The first of these is the verbs that are in the Yunus Emre’s Divan but not in the Tarama Dictionary, the second is the ones that take place in the Divan and the dictionary but have different meanings, the third is in the form of those that take place in both works but do not overlap in terms of meaning, and the fourth is in the form of those that take place in both works and show some phonetic changes, the fifth is about morphological changes. However, there are some suggestions regarding the online use of the Tarama Dictionary in the study. Such studies are important in terms of to contributing historical vocabulary, lexicology and semantics of Turkish.
Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 2021
Midyat, Mardin’in -tıpkı şehrin kendisi gibi- içinde birden fazla kültürü ve dili barındıran ilçe... more Midyat, Mardin’in -tıpkı şehrin kendisi gibi- içinde birden fazla kültürü ve dili barındıran ilçesidir. Midyat; tarihî dokusu, coğrafi konumu, etnik farklılıklarıyla kültür ve medeniyet havzasıdır. Coğrafi, tarihî, ekonomik, dinî vb. faktörlerin etkisiyle çokkültürlü ve çokdilli bir yapıya sahip Midyat, çeşitli araştırmaların konusu olmuştur. Bu araştırmada Midyat’ın çokkültürlülük ve çokdillilik durumu, toplumdilbilimsel yönüyle ele alınmıştır. Çalışmada Midyat’ın tarihi, sosyoekonomik yapısı ile Midyat’taki Türk, Mahalmi (Yerli Araplar), Becirman, Kürt, Süryani, Yezidi, Suriyeli göçmenlerin durumu ile ilgili genel bilgiler verilmiştir. Midyat’ta yaşayan çokkültürlü ve çokdilli bireyler üzerinden Midyat’taki söz konusu durumun tespiti yapılmıştır. Araştırma için Midyat’ta yaşayan, farklı etnik gruba dâhil, en az 3 dil bilen 10 kişiyle görüşülmüştür. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik desene yer verilmiş ve ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenen örnekleme, yarı-yapılandırılmış görüşme tekniği uygulanmıştır. Araştırmada Midyat’ın çokkültürlülük ve çokdillilik durumunun, odaklandığı olguyu yaşayan ve bu olguyu dışa vurabilecek veya yansıtabilecek bireylerden alınan görüşlerle durum tespiti ve analizi amaçlanmıştır.
Midyat is the district of Mardin that contains more than one culture and language. It is a culture and civilization basin with its historical texture, geographical location, ethnic differences. The district, which has hosted different civilizations, has become a multicultural and multilingual attraction center due to this dynamism. In this research, the multiculturalism and multilingualism of Midyat has been handled in a sociolinguistic aspect. General information was given about the history of Midyat, its socioeconomic structures and the situation of Turkish, Mahalmi (Arabic), Becirman, Kurdish, Syriac, Yazidi, Syrian immigrants in Midyat. 10 people living in Midyat, speaking at least 3 languages and different ethnicities, were interviewed. In the study, phenomenological design, one of the qualitative research designs, was used and the semi-structured interview technique was used for sampling determined by criterion sampling method. In the research, it is aimed to analyze Midyat from individuals who have experienced the phenomenon.
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 2021
Yunus Emre, Anadolu'da yazı dilinin oluşmasında etkili olmuş, Türk kültürünün yapı taşlarından bi... more Yunus Emre, Anadolu'da yazı dilinin oluşmasında etkili olmuş, Türk kültürünün yapı taşlarından birisidir. Yunus Emre'nin kullanmış olduğu dil, Türkçenin söz varlığının tarihi ve tespiti açısından oldukça önem arz etmektedir. Yunus Emre'yi anlamak ve anlamlandırmak için çeşitli çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmada da Yunus Emre Divanı'ndaki fiillerin metaforlarla kazandığı mecaz anlamlar incelenmiştir. Çalışmada tarama modellerinden genel tarama modeli kullanılmıştır. Tarama modeliyle Yunus Emre'nin Divanı'nda geçen basit ve türemiş Türkçe fiillerden yeni mecaz anlam kazanan fiiller bu çalışmaya dâhil edilmiştir. Anlam genişlemesi yoluyla çok anlamlı durumda olan fiiller, çeşitli aktarmalarla yeni metaforik anlamlar kazanmıştır. Fiillerin kazandığı yeni metaforik anlamlar makalede tanıklarıyla birlikte verilmiştir. Araştırma bu yönüyle Divan'daki fiillerin metaforik sözlüğü durumundadır. Yunus Emre'nin yüzyıllar önce kullandığı söz varlığı, geniş anlam dünyası, metaforik kullanımlar ile Yunus Emre'nin birikimi, hayal gücünü eserlerine yansıtması, kullandığı dilin işlerliği bir kez daha ortaya çıkmıştır. Araştırmada 83 fiilde metaforik anlam tespit edilmiştir. Bu fiillerin kimisinde birden farklı metaforik anlam söz konusudur. Dolayısıyla çalışmada 100'den fazla metaforik anlam kaydedilmiştir. Tanıklarıyla verilen bu metaforik anlamların çoğunun dizinlerde ve tarihî sözlüklerde kayıtlı olmadığı görülmüştür. Çalışmada yer alan söz konusu genişlemiş yeni anlamların sözlüklere geçirilme çıktısı çalışmanın amaçlarındandır. Bununla birlikte çalışmada yer alan fiillerin metinde bağlam içinde kazandığı yeni anlamların, sözcük ve sözlük bilimi çalışmalarına da katkı sağlayacağı beklenmektedir.
Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2021
Bu araştırma, Türk kültürü ve Türk yazı dilinin oluşumunda yapı taşı kabul edilen Yunus Emre"nin ... more Bu araştırma, Türk kültürü ve Türk yazı dilinin oluşumunda yapı taşı kabul edilen Yunus Emre"nin Divanı"ndaki fiillerin, bağlamdan yola çıkılarak anlamlandırılması ve tanıklandırılması üzerinedir. Araştırmada Divan"da yer alan Türkçe basit ve türemiş fiillerin bağlamlı ve tanıklı anlamları verilmiştir. Çalışmada, tarama modellerinden genel tarama modeli kullanılmıştır. Tarama modeliyle Divan"da yer alan fiiller fişlenmiş ve fiillerin çok çeşitli anlamları tespit edilmiştir. Söz konusu eserle ilgili daha önce yapılan çalışmalar ve sözlüklerin, eserin söz varlığını tam olarak yansıtmaması araştırmanın önemine işaret etmektedir. Bağlamlı ve tanıklı bir sözlük denemesi olan çalışma, bu yönüyle özgün değer taşımaktadır. Divan"dan fişlenen 504 fiilin bağlama dayalı anlamları, tanıklarıyla verilmiştir. Fiillerin çok anlamlı, eş adlı durumları da ortaya çıkmıştır. Fikirleri, edebî kişiliği, eserleri tüm dünyada yayılmış Yunus Emre"nin eserlerinin doğru bir biçimde anlaşılması için bu tür çalışmalar önem arz etmektedir. Bunun yanı sıra Yunus Emre ile birlikte diğer tarihî ve edebî eserlerin söz varlığının bağlamlı ve tanıklı bir biçimde ortaya konulması için çeşitli projeler ve çalışmalar yapılmaktadır. Bu tür çalışmaların sayısının artması söz varlığı, anlam bilimi ve sözlük bilimine ciddi katkılar sağlayacaktır. Tarihi ve yazılı metinleri yüzyıllar öncesine dayanan, hâlihazırda manzum-mensur eserleri bulunan, zengin söz varlığına sahip Türk dilinin verilerinin gün yüzüne çıkartılabilmesi ve ilgili alanlara hizmet edebilmesi için bilimsel araştırma ve çalışmalar yapılmalıdır.
This research is about the meaning of the verbs in Yunus Emre's Divan, which is accepted as the building block in the formation of Turkish culture and the written language of the Turkish language, based on the context. Contextual and concordance meanings of Turkish simple and derived verbs in the Divan are given. In the study, the general scanning model, one of the scanning models, was used. With the scanning model, the verbs in the Divan were recorded and various meanings of the verbs were determined. The studies and dictionaries about the work in question and the fact that the work does not fully reflect the vocabulary point to the importance of the research. However, this research, which is a contextual dictionary experiment, has original. Contextual meanings of 504 verbs recorded from the Divan are given with their reference. Such studies are important for a correct understanding of the works of Yunus Emre, whose ideas, literary personality and works have spread all over the world. In addition, various projects and studies are carried out with Yunus Emre in order to reveal the vocabulary of other historical and literary works in a contextual and witness way. Increasing the number of such studies will make a serious contribution to vocabulary, semantics and lexicology.
Hibrit; Türk dilinde iki farklı yapı, tür ve kökenin bir araya gelmesiyle oluşan sözcük olup Arap... more Hibrit; Türk dilinde iki farklı yapı, tür ve kökenin bir araya gelmesiyle oluşan sözcük olup Arapça melez sözcüğüyle de karşılanabilmektedir. Bu kavram hem fen bilimlerinde hem sosyal bilimlerde kullanılmaktadır. Çıkış yeri biyoloji ve bitki bilimleri olan terim; sosyoloji, müzik, teknoloji, otomotiv ve son zamanlarda eğitim gibi alanlarda kullanılmaya başlanmıştır. Bu çalışmada hibritleşme Türk dili alanına uyarlanmış, bu minvalde Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük’teki iki farklı kökene ait sözcüklerin oluşturduğu birleşik yapıların durumu değerlendirilmiştir. Araştırmada genel tarama modeli kullanılarak sözlüğün tamamı taranmıştır. Araştırmanın evrenini Türkçedeki tüm hibrit yapılar; örneklemini ise Türkçe Sözlük’te farklı iki dile ait sözcük ve(ya) eklerden oluşmuş bitişik yazılan sözcükler oluşturmaktadır. Bitişik yazılan en az iki sözcükten müteşekkil yapılar ile Türkçe dışındaki eklerle oluşturulmuş türemiş sözcükler fişlenmiştir. Bu yapılar ait oldukları dile ve dizilimlerine göre sınıflandırılmıştır. Türkçe Sözlük’te toplam 1.839 hibrit yapı tespit edilmiştir. Bu yapılar Türkçe + Arapça, Fransızca + Türkçe, Türkçe + İbranice, Yunanca + Soğdca, Rumca + Türkçe, Türkçe + Farsça + Türkçe, Arapça + Arapça + Türkçe biçiminde birbirinden farklı dizilişler göstermektedir. Bazı gruplardaki hibrit yapıların sayısı fazlayken (Türkçe + Arapça = 755) bazıları sınırlıdır (Türkçe + Latince = 1). Bu çalışma; Türkçenin söz varlığında yer alan hibrit yapıları tespit ve tasnif etmek, hibrit sözcüklerin kökenlerini ve kullanım alanlarını belirlemek üzere yapılmıştır.
The word hybrid means that two different structures, type and origins come together. This word can also be met with the Arabic word melez. This concept is used both in applied sciences and social sciences, and although its origin is biology and botany, it has also started to be used in fields such as sociology, music, technology, automotive and, more recently, education. In this study, hybridization was adapted to the words of Turkish Language Institution’s Turkish Dictionary. Structures formed by words belonging to two different origins are considered as hybrid words. The Turkish Dictionary was scanned, and the adjacent compound or derivative words formed with attachments other than Turkish were slipped via quantitative data. These structures are classified according to the language they belong to. A total of 1.839 hybrid structures have been identified in the Turkish Dictionary. These structures show different sequences such as Turkish + Arabic, French + Turkish, Turkish + Hebrew, Greek + Sogdian, Romaic + Turkish, Turkish + Persian + Turkish, Arabic + Arabic + Turkish. While the number of hybrid structures in some arrays is high (Turkish + Arabic = 755), some of them are limited (Turkish + Latin = 1). In this study; it was carried out to identify and classify hybrid structures in Turkish vocabulary, to determine the origins of hybrid words, and to determine their usage areas.
Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi Journal of Academic Language and Literature, 2021
Yazılışları ve söylenişleri aynı, anlamları ve kökenleri farklı olan sözcükler eş adlıdır. Türkçe... more Yazılışları ve söylenişleri aynı, anlamları ve kökenleri farklı olan sözcükler eş adlıdır. Türkçede eş adlı teriminde kavram kargaşası söz konusudur. Eş adlılık; eş seslilik/sesteş, eş yazımlılık, eş gösterenlik, eş biçimlilik kavramlarıyla da karşılanmaktadır. Bu çalışmada Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük’te Romen rakamlarıyla ayrı madde başlarında tanımlanan eş adlı sözcüklerin tamamı genel tarama modeliyle tespit edilmiş, 641 eş adlı sözcük fişlenmiştir. Eş adlı sözcüklerin oluşum yolları belirlenmiş ve oluşum yollarına göre çeşitli tasnifler oluşturulmuştur. Türkçe Sözlük’teki eş adlı sözcüklerin bir kısmının tarih boyunca eş adlı olduğu, diğer eş adlıların ise farklı nedenlerle eş adlı duruma geldiği ortaya çıkmıştır. Türkçe Sözlük’te eş adlılığın ortaya çıkma nedenleri alıntı sözcükler, ses, biçim ve anlam değişiklikleri ile söz varlığından kaynaklı olarak belirlenmiştir. Bu ana nedenlerin çeşitli alt başlıkları oluşturulmuş ve elde edilen eş adlı sözcüklerin tamamı, ilgili başlıklara yerleştirilmiştir. Eş adlı sözcüklerin 366’sının alıntı sözcüklerden kaynaklandığı tespit edilmiştir. Bu durumda Türkçe Sözük’teki eş adlıların yarısından fazlasını Arapça, Farsça, Fransızca, Rumca gibi çeşitli dillerden alıntılanmış sözcükler oluşturmaktadır. Eş adlı sözcüklerden bazıları ses ve biçim değişiklikleri sonucu oluşmuştur. Bir kısım eş adlılar ise çok anlamlılık, anlam genişlemesi vb. anlam olaylarıyla ortaya çıkmıştır. Asıl eş adlı yani tarihsel eş adlı 28 sözcük saptanmıştır.
Homonym means one of two or more words that have the same sound and often the same spelling but differ in meaning. There is a confusion of concepts in the term "homonym" in Turkish. In Turkish, homonym is also known as homophony, and etc. In this context, the Turkish dictionary contains homonyms defined in Roman numerals at the beginning of the separate lexical entry. In this study, all of the words with homonyms were determined by the general scanning model, and 641 words with homonyms were recorded. The formation ways of the homonyms have been determined, and various classifications have been created according to the formation ways. It has been revealed that some of the words named homonym in the Turkish dictionary have been named homonym throughout history, while other words have become homonym for different reasons. The reasons for the occurrence of homonym in the Turkish dictionary are borrowed words; phonetic, morphology and semantic changes and vocabulary. Various subtitles of these main reasons have been created, and the words with homonyms are placed in the relevant headings. It has been determined that more than half of the homonyms are derived from the borrowed words. Languages that cause co-naming originate from various languages such as Arabic, Persian, French, and Greek. Some homonyms have emerged with meaning events such as polysemy and meaning expansion. Some of the homonyms are formed as a result of phonetic and morphological changes. 28 words named original homonym, that is historical homonym, were determined.
ÖZET Toplumsallaşma sürecinin parçası olan dil, bireyin çevresiyle kurduğu iletişimin temelini ol... more ÖZET Toplumsallaşma sürecinin parçası olan dil, bireyin çevresiyle kurduğu iletişimin temelini oluşturur. Doğup büyüyen ve neticede ölen dil, varlığını sürdürme gayesiyle baskın hale gelmeye çalışır ve ilişki içinde olduğu dilleri zamanla etkisi altına alır. Coğrafi, tarihî, ekonomik, dinî vb. faktörlerin etkisiyle çok kültürlü ve dilli bir yapıya sahip Mardin'de farklı diller değişimli olarak kullanılmaktadır. Bununla birlikte dillerin bir arada yaşamasının kaçınılmaz sonucu olan dil etkileşimiyle aynı sözcükler farklı dillerde, bazı ses ve anlam değişiklikleriyle, yer edinmektedir. Çok dilli yapıya sahip Mardin'de eğitim dilinin Türkçe olması, son zamanlarda artış gösteren göç, kitle iletişim araçlarının yaygınlığı ve sık kullanımı Türkçenin baskın/hâkim dil olması sonucunu doğurmuştur. Türkçe, bölgedeki Arapçanın parçalarüstü sesbirimini, söz varlığını, sözdizimini etkilemiştir. Bu çalışmada Türkçenin Mardin Arapçası üzerindeki etkisi bazı sözcükler üzerinden incelenerek iki görev üstlendiği sonucu ortaya çıkmıştır: Mardin Arapçasında Türkçe sözcüklerin varlığı (baskın dil olarak Türkçe) ve Mardin Arapçasında öteki dillerden Türkçeleşmiş sözcüklerin varlığı (aracı dil olarak Türkçe). ABSTRACT The language as part of the process of socialization is the base of the individual's communication with his environment. Born, developing, dying language in order to maintain its existence begins to be protected and even turns to be dominant took other languages under its effect by the time. Because of the geographical, historical, economic, religious reasons Mardin's that speciality the same person uses different languages interchangeably. As a result of such language interaction same words can exist in different languages, with some phonetic, semantic changes. Recent internal migration, having education in Turkish language and prevalence of mass media made Turkish the dominant language in Mardin. Arabic dialect of region is affected by Turkish in suprasegmental phonemes, vocabulary, and syntax. In this study effects of Turkish on Mardin Arabic dialect will be examined over some of the borrowed words. In this effect Turkish plays two main roles: The existence of original Turkish words in dialect of Mardin Arabic and the existence of Turkified words from third language. The first role renders Turkish as dominant, second role renders Turkish as a mediator language.
Öz
Yer adları; bir bölgenin coğrafi, sosyal, kültürel, tarihî özelliklerini yansıtır. Yer adların... more Öz Yer adları; bir bölgenin coğrafi, sosyal, kültürel, tarihî özelliklerini yansıtır. Yer adlarının tıpkı kişi adları ve diğer özel adlar gibi genellikle veriliş nedenleri ve hikâyeleri vardır. Su, bitki, hayvan, yer bilimleri gibi fiziki ve(ya) unvan, kişi adları, tarihî olaylar gibi beşerî nedenler çoğu zaman yer adlarının belirleyicisidir. Kimi yer adlarının verilişiyse tesadüfi, nedensiz veya belirsizdir. Türkiye; coğrafi konumu, tarihî dokusu, fiziki koşulları, sahip olduğu etnik yapı ve dil farklılıkları gibi özelliklerinden ötürü, yer adları konusunda zenginlik ve çeşitlilik gösterir. Yer adları, aktif ve(ya) dominant dille paralellik gösterebileceğinden değişen dünyayla birlikte değişiklik gösterebilir. Bu değişiklik kimi zaman kendiliğinden, doğal süreçlerle gerçekleşirken kimi zaman da daha kısa sürede, resmî kanallar aracılığıyla gerçekleşir. Türkiye’deki yer adlarının bir kısmı son yüzyılda birtakım nedenlerden ötürü resmî kurullarca değiştirilmiştir. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan Mardin iline bağlı 702 yerleşim yeri adının 561’i değiştirilmiştir. Bu çalışmada, Mardin ili ve ilçelerine ait bazı mahallelerin değiştirilen yer adları, eski adlarıyla karşılaştırılarak, eski yer adları değiştirilirken hangi hususların dikkate alındığına yönelik bir tasnif denemesi yapılmıştır. Bu hususlar eski adın dilinden Türkçeye çeviri, eski adın yeni adla semantik bağlantısının olması, eski adın birtakım fonetik değişikliklere uğrayarak Türkçeye yakın hale ge(tiri)lmesi, ve tesadüfi/nedensiz verilen yer adları olarak sıralanabilir. Anahtar Kelimeler: Yeradbilimi (toponomi), ismi değiştirilen köyler/mahalleler, adbilim, Mardin. A Classification Experiment on Place Names Modified in Mardin Abstract Toponomy reflects the geographical, social, cultural and historical characteristics of a region. Place-names are usually given for specific reasons, just as person names and other proper names. Physical (hydronomy, botany, zoology, geology) and human (title, person names, historical events) causes are often the determinants of place-names. Some toponomy is given coincidence or gratuitous. Due to factors such as geographical location, historical texture, physical conditions, and ethnic and linguistic differences, Turkey is rich and diverse in place-names. Toponomy may change with the world changing as it is parallel to the active and (or) dominant language. This change sometimes takes place spontaneously and with natural processes, and sometimes even shorter, through official channels. In the last century, place-names in Turkey have been replaced by official committees due to a number of reasons. Mardin has 702 settlements and its 561 settlement’s has been changed. In this study, a research was carried out to determine which methods have been used in changing the old place names by means of comparing the old and new neighborhood names of Mardin province and districts of it. These methods can be listed as the translation of the toponomy into the Turkish, the semantic connection of the toponomy with the new name, the transformation of the toponomy to The Turkish by some phonetic changes, chance/unsubstantiated. Keywords: Toponomy, replaced settlements, onomastics, Mardin
Cumhuriyet döneminde işlek eklerle yeni sözcükler türetilmekle birlikte tarihî metinlerde geçen s... more Cumhuriyet döneminde işlek eklerle yeni sözcükler türetilmekle birlikte tarihî metinlerde geçen sözcükler canlandırılarak yeniden türetilmiştir. yargı sözcüğü de bu sözcüklerden biridir. Cumhuriyet döneminde Arapça ve Farsça sözcüklere karşılık türetilmiş hukuk terimi olarak düşünülen yargı sözcüğünün tarihi metinlerdeki ‘yarġu’ biçiminin canlandırılmış biçimi olduğu söylenebilir. Eski Türkçe metinlerinden günümüze kadar gelen Türk dilinin söz varlığı içerisinde yer alan yargı sözcüğü Arapça hüküm yerine kullanılmaktadır. Yargı, yine ‘yar’ kökünden türemiş yarlık sözcüğü ile birlikte ele alındığında ‘+lIk’ ekinin isimden isim yapma fonksiyonuna binaen ‘yar’ sözcüğünün isim kökü olduğu ortaya çıkmaktadır. +GU ekinin fiilden isim yapım eki olmasının yanı sıra isimden isim yapma fonksiyonu da vardır. Yargı, Uygur metinlerinde kullanıldığı anlamı (karar, hüküm) XVI Şamil-ül-Lûga’da yasak anlamıyla genişlemiştir. Aynı metinde ‘dava, kaziye’ anlamları da bulunmaktadır. Kısasü'l-Enbiyâ’da da sahiplenme ve zabt etme anlamları da vardır. Anayasa Sözlüğünde yine ‘kaza’ anlamıyla kullanılan hukuk terimidir. Günümüzde zabt etme, sahiplenme, yasak anlamlarını kaybederek anlam daralmasına uğramıştır. ‘Mesaj, emir, haber bildiri’ anlamlarına gelen ‘yar’ isim kökünden +GU yapım ekiyle türetilen ‘yargı’ sözcüğü eski Türk metinlerinden canlandırılarak günümüze kadar ulaşan tarihî, işlevsel aynı zamanda hukukî terim olarak kullanılan sözcüktür.
Erkınay, H. K. (2012). “Çok Dillilik ve Mardin Örneği” (II. Sosyal Bilimler Genç Araştırmacılar Sempozyumu / 24.04.2010 -25.04.2010) , Yayın Yeri: II. Sosyal Bilimler Genç Araştırmacılar Sempozyumu Bildiriler Kitabı, s. 275-284., 2012
Atıf/Citation:
Erkınay, H. K. (2012). “Çok Dillilik ve Mardin Örneği”(II. Sosyal Bilimler Genç ... more Atıf/Citation:
Erkınay, H. K. (2012). “Çok Dillilik ve Mardin Örneği”(II. Sosyal Bilimler Genç Araştırmacılar Sempozyumu / 24.04.2010 -25.04.2010) , Yayın Yeri: II. Sosyal Bilimler Genç Araştırmacılar Sempozyumu Bildiriler Kitabı, s. 275-284).
MULTILINGUALISM AND THE CASE OF MARDIN
ABSTRACT
Language which is a social institution connects individuals who live together and
acts as a bridge from past to present. The communication of individual with his/her
environment is also a part of his/her socialisation process. Multilingualism is a concept that
both individual and social. Reasons for the emergence of multilingualism may present
differences in individuals or societies.
Because individuals and societies need to adapt to a changing and developing
world, communicate with each other, strengthen their social, economic and commercial
relations, and live in multicultural areas they need to learn languages besides their mother
tongues and thereby create a multilingual environment. Geographical, historical, cultural
and religious reasons are emergence of multilingualism in Mardin.
As languages are the basis of identity, individual or societies try to preserve and
keep on their languages as the most important indicator of their identity. In a historical city
like Mardin in which different ethnic and religious groups have been living together, the
co-existence of more than one language is indispensable. The contact between these
languages through multilingualism, language interaction is provided.
Multilingualism has many advantages, personal, social, commercial, but also it has
disadvantages. Requirements of multilingualism in Mardin is observed on between
Turkish, Arabic, Kurdish, Syriac languages .
Keywords: Multilingualism, Interaction of Languages, Mardin, Mother Tongue,
Arabic, Kurdish, Syriac.
ÖZET
Toplumsal bir kurum olan dil, birlikte yaşayan bireyleri birbirine bağlar ve
geçmişten bugüne bir köprü görevi üstlenir. Bireyin doğup büyüdüğü aile veya çevresinden
öğrendiği ana dili dışında edindiği diller ile birlikte çok dillilik ortaya çıkar. Dillerin
değişimli olarak kullanılması şeklinde tanımlanan çok dillilik hem bireysel hem toplumsal
bir kavramdır. Çok dilliliğin ortaya çıkma nedenleri bireylerde veya toplumlarda
farklılıklar arz edebilir.
Gelişen ve değişen dünyaya ayak uydurmak, iletişimi sağlamak, sosyal, ekonomik
ve ticari ilişkileri kuvvetlendirmek, çok kültürlü bölgelerde yaşamak bireylerin veya
toplumların kendi ana dilleri dışındaki dilleri öğrenmelerini ve çok dilli bir ortam
oluşturmalarını sağlamıştır. Coğrafi, tarihî, kültürel, dinî vb. faktörlerin etkisiyle
Mardin’de çok dillilik ortaya çıkmıştır.
Bireyin/toplumun kimliğinin yapı taşları olan diller, korunmak ve sürdürülmek
istenir. Doğan, büyüyen, gelişen ve ölen varlıklar olan dillerin birbirleriyle etkileşim içinde
olması kaçınılmazdır. Farklı etnik ve dinî grupların yaşadığı Mardin’de çok dilliliğin
ortaya çıkışının en önemli nedeni iletişimdir. Çok dillilik aracılığıyla bu diller arasındaki
temas, dil etkileşimini sağlanmıştır.
Çok dilliliğin kişisel, sosyal, ticari birçok avantajı olduğu gibi hâkim olan dilin
azınlık dile baskın gelmesi durumunda dil kaybı veya dil ölümü gibi dezavantajları da söz
konusudur. Mardin’de de çok dilliliğin gerektirdikleri Türkçe, Arapça, Kürtçe, Süryanice
arasında görülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Çok dillilik, Dil Etkileşimi, Mardin, Ana dili, Arapça, Kürtçe,
Süryanice.
Bu çalışmada Eski Anadolu Türkçesi dönemi eserlerinde dut-/tutfiilinin
çok anlamlılığı incelenmiş... more Bu çalışmada Eski Anadolu Türkçesi dönemi eserlerinde dut-/tutfiilinin çok anlamlılığı incelenmiştir. 13., 14. ve 15. yüzyıl eserlerinde işlek olarak kullanılan fiil, temel anlamı dışında birçok anlam kazanmıştır. Çok anlamlılık, ihtiyaç ve diğer nedenlerden ötürü sözcüğün yeni anlamlar kazanmasıdır. Aynı zamanda çok anlamlılık, dilin kendi doğasında da vardır, henüz dilde hiçbir faktör faaliyete geçmemiş, dış etkenler aktif değilken bile sözcüklerin çok anlamlı olduğu görülmüştür. Bu durum dilin zenginliğini göstermektedir. Çok anlamlılığın birçok nedeni bulunmakla birlikte en önemli nedeninin ihtiyaç olduğu söylenebilir. Değişen, gelişen dünya ve toplumla birlikte canlı bir varlık olan dil de değişim göstermektedir. Yeni bir kavramla karşılaşılırken o sözcüğe yeni bir ad vermek yerine dilde hâlihazırda var olan sözcüğe yeni bir anlam yüklenerek ihtiyaç giderilmesi tercih edilmektedir. Böylece sözcük, çok anlamlı duruma geçmektedir. Özellikle fiillerin türlü varlıkların hareketlerini karşılaması sonucu benzetme, aktarma yoluyla anlam genişlemeleri ve dolayısıyla çok anlamlılık da beraberinde gelmektedir. Fiilin temel anlamının yanı sıra diğer varlıkların o eylemi gerçekleştirmesi veyahut benzetme ve aktarmalarla insan zihninde başka şekilde canlandırılmasıyla yeni yan ve mecaz anlamlar ortaya çıkmış olur. Bazen de eş adlı sözcüklerin zamanla birbirine yaklaşmasıyla ya da karıştırılmasıyla da tek bir sözcük oluşur ve iki ayrı sözcüğün anlamları tek bir sözcükte toplanarak sözcük çok anlamlı duruma gelir. Çok anlamlı sözcüklerin anlam belirsizliğine yol açabileceği araştırmacılar tarafından ortaya konsa da bu belirsizliğin açıklaştırmayla giderilebileceği de belirtilmektedir. Anlam bulanıklığına mahal verecek sözcükler bağlamda söz dizimi, anlam ve ses bilimi kavramları kullanılarak açıklaştırmayla giderilebilir. Çalışmada Türk dilinin tarihî dönemlerinden günümüze kadar işlek ve çok anlamlı durumda olan dut- /tut- fiilinin Eski Anadolu Türkçesi dönemi eserlerinden Yûnus Emre Dîvânı, Risâletü’n-Nushiyye, Yûsuf u Zelîhâ, Süheyl ü Nev-Bahâr, Kur’an Tercümesi, Kısas-ı Enbiya, Dede Korkut Kitabı, Marzuban-nâme ve Gülistan Tercümesi taranarak ve bağlamdan yola çıkılarak anlamları tespit edilmiş ve toplam 34 anlamı fişlenmiştir. Eserlerin sözlük/dizinleri ile Tarama Sözlüğündeki anlamlarından daha fazla anlama sahip olduğu tanıklanan söz konusu fiilin, zengin anlam dünyası ve çok anlamlılığının Türkçenin tarihî dönemlerine dayandığı sonucu ortaya çıkmıştır. ABSTRACT In this study, the polysemy of the verb dut-/tut- in the works of Old Anatolian Turkish was examined. The verb, which was used practically in the works of 13th, 14th, and 15th centuries, gained a lot of meanings except for its core meaning. Polysemy is a word’s gaining new meanings because of needs and other reasons. Also, it exists in the nature of the language. It has been encountered that words have a polysemy even when none of the factors has been switched in the language and the outer effects are not active. This condition indicates the richness of a language. While there are many reasons of polysemy, it can be said that its main reason is the need for it. As a living creature, language shows changes accordingly with the changing and developing world and the society. It is preferred to meet the needs by giving new meanings to the already existing word in the language instead of giving a new name to the word while encountering with a new conception. In this way, the word gains polysemy. Especially, verbs’ meeting the movements of kinds of creatures causes the semantic extension and accordingly polysemy by metaphor and metonymy. New connotations and figurative meanings come out by other creatures’ doing that action beside the verb’s core meaning or differently visualizing it in people’s mind by metaphor, metonymy and simile. Sometimes, a single word is formed by the approximation of the synonyms in time or their being confused with each other and that word becomes a polysemic word by gathering the meanings of two different words. Although it has been revealed by the researchers that polysemic words can cause ambiguity, it has been also indicated that this ambiguity can be resolved by disambiguation. The words that can cause ambiguity in the context can be eliminated through disambiguation by using the conceptions like syntax, semantics, and phonetics. In this study, the meanings of the verb dut-/tut- , which has been practical and polysemic from the historic terms of Turkish language to the present, confirmed and made a card index of its 34 meanings by scanning and depending on the contexts of the works of Old Anatolian Turkish like Yûnus Emre Dîvânı, Risâletü’n-Nushiyye, Yûsuf u Zelîhâ, Süheyl ü Nev-Bahâr, Kur’an Tercümesi, Kısas-ı Enbiya, Dede Korkut Kitabı, Marzuban-nâme and Gülistan Tercümesi. It has been revealed that the prosperous semantic world and the polysemy of the mentioned verb which has a lot more meaning than its meanings on the dictionary/indexes of the works and the Tarama Sözlüğü go back to historical period of Turkish.
In this study, attitudes and comments of Turkish Language teachers on use of Dictionary of Spelli... more In this study, attitudes and comments of Turkish Language teachers on use of Dictionary of Spelling is studied. The aim of the study is to identify the frequency of Dictionary of Spelling, which is one of the main sources of the Turkish Language lesson, among Turkish Language teachers and to analyse attitudes and comments of Turkish Language teachers on use of Dictionary of Spelling. For this purpose, survey as data collection techniqiue was carried to collect teachers' attitudes and comments. Consequently, it is identified that attitude to use of Dictionary of Spelling is " necessary " and behaviours is inclined to use regularly and to promote students's use. Use of Dictionary of Spelling should be made a habit for students to decrease faults in spellings and to use Turkish language correctly. Öz Bu çalışmada, Türkçe öğretmenlerinin yazım kılavuzu kullanma konusundaki tutum ve görüşleri incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı Türkçe dersinin temel kaynaklarından olan yazım kılavuzlarının Türkçe öğretmenleri tarafından kullanım sıklığını tespit etmek, Türkçe öğretmenlerinin yazım kılavuzlarına karşı tutum ve görüşleri belirleyip ortaya koymaktır. Türkçe öğretmenlerinin tutum ve görüşlerini belirlemeye yönelik, veri toplama aracı olarak anket çalışması yapılmıştır. Sonuç olarak Türkçe öğretmenlerinin yazım kılavuzu kullanımı tutumlarının gerekli; davranışlarının yazım kılavuzunu kullanmaya ve kullandırtmaya yönelik olduğu; öğrencilerin yazım hatalarını en aza indirgemek, Türkçeyi doğru kullanabilmelerini sağlamak için yazım kılavuzu kullanma alışkanlığının kazandırılması gerektiği ortaya çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Yazım kılavuzu, yazım (imla), Türkçe öğretimi
Bu çalışma, müzik terimi sözlüklerinden hareketle müzik alanındaki Türkçe terminolojiyi incelemey... more Bu çalışma, müzik terimi sözlüklerinden hareketle müzik alanındaki Türkçe terminolojiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada disiplinlerarası bir yaklaşımla Türk dili ve müzik alanlarıyla ilgili kaynaklardan yararlanılmış, tarama modellerinden genel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışmadaki terminoloji verileri, Batı müziği terim sözlüklerinden elde edilmiştir. Alanyazındaki Batı müziği terimleri genellikle Fransızca ve İtalyanca kökenlidir. Türkiye'de, özellikle Dil Devrimi sürecinde, Türkçedeki yabancı kökenli sözcüklere karşılıklar bulma çabaları, bilim ve sanat dallarına ait terimlerin de Türkçeleştirilmesi çalışmalarını beraberinde getirmiştir. Müzik alanında terimlerin Türkçeleştirilmesi çalışmalarına öncülük eden isimlerin başında "Türk Beşleri" olarak bilinen bestecilerden Ahmet Adnan Saygun gelmektedir. Saygun ile başlayan Türkçe terim çalışmaları, Batı müziği terimlerine odaklanan sözlükler aracılığıyla günümüze dek sürmüştür. Bu incelemeyle Batı müziği terimlerini içeren sözlükler arasında tam bir terim birliğinin olmadığı, bir terime karşılık birden fazla Türkçe karşılık bulunduğu, terim oluşturmada birebir çeviri, türetim, yeniden anlamlandırma yöntemlerinden daha fazla yararlanıldığı görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Terim Bilimi, Müzik Terimleri, Müzik Terimi Sözlükleri, Türkçeleştirme
Abstract
This study aims to examine Turkish terminology in the field of music based on the music term dictionaries. In the study, with an interdisciplinary approach, resources related to the Turkish language and music were used, and the scanning method was used. Terminology data in the study were obtained from Western music terminology
dictionaries. Western music terms in the literature are of French and Italian origin generally. In Türkiye, especially in the process of the Language Revolution, the studies to find equivalents for loanwords in Turkish have brought along the efforts of Turkishization of the terms belonging to the branches of science and art. Ahmet Adnan Saygun, one of the composers known as the “Turkish Fives”, is one of the leading names in the studies on the Turkishization of terms in the field of music. Turkish terminology studies, which started with Saygun, have continued to date through
dictionaries focusing on Western music terms. When the terms used in this field and the dictionaries prepared are examined, it is seen that there is more than one Turkish equivalent for a term, there is no unity of terminology in music dictionaries, and derivation, reinterpretation and translation-oriented methods are used more in term formation.
Keywords: Terminology, Music Terms, Music Term Dictionaries, Creation of Turkish Term
ÇÜTAD Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 2022
Türkçede geniş zaman ekleri, çok değişim göstermemiş eklerden
olup Türkçenin tarihî dönemlerinden... more Türkçede geniş zaman ekleri, çok değişim göstermemiş eklerden olup Türkçenin tarihî dönemlerinden günümüze kadar hem işlev hem de biçim olarak korunabilmiştir. Ancak bazı geniş zaman eklerinin eylemlere gelişinde geçmişten günümüze bazı değişimler ve tutarsızlıklara sahip olduğu görülmektedir. Bu tutarsızlıklar çok derin olmasa da birtakım belirsizliklere neden olmaktadır. Bu açıdan, karışıklığı önlemek amacıyla, hangi eylemlere hangi eklerin geldiğine dair dilbilimsel bir çözüm üretmek gerekmektedir. Bu çözüm, eylemlere gelen eklerin geliş nedenlerinin belirlenme çabasıyla mümkün olabilir. Bu çalışmanın amacı bu çözümün ne olduğunu belirlemek üzerinedir. Çalışmada tarama yöntemiyle Türkçe Sözlük’te yer alan tüm eylemler listelenmiş ve eylemlerin aldığı geniş zaman ekleri belirlenmiştir. Tek heceli eylemlerde sonu ‘-l, -n, -r’ akıcı ünsüzlerle biten eylemlerde bir tutarsızlık olduğu tespit edilmiştir. Morfolojik değişimin fonetikle ilgili olduğu görülmüştür. Belirlenmiş bu eylemlerin aldıkları geniş zaman eklerinin belirlenmesiyle anadil konuşuru ile birlikte Türk dili öğretiminde de geniş zaman ekinin kullanımıyla ilgili belirsizlik giderilmiş olacaktır. Anahtar kelimeler: Geniş zaman, ekler, biçimbilim, eylemler, görünüm
ABSTRACT Present tense suffixes are one of the suffixes that have not changed much in Turkish. It has survived from the historical periods of Turkish to the present day by preserving both function and form. However, it is seen that some of the present tense suffixes have some changes and inconsistencies from the past to the present. Although these inconsistencies are not very deep, they cause some uncertainties. In this respect, in order to avoid confusion, it is necessary to produce a linguistic solution about which verbs and which suffixes come. This solution may be possible by trying to determine the reasons for the attachments to the actions. The purpose of this study is to determine what this solution is. In the study, all the verbs in the Turkish Dictionary were listed by scanning method and the present tense suffixes of the verbs were determined. It has been determined that there is an inconsistency in verbs ending in '-l, -n, -r' fluent consonants in monosyllabic verbs. Morphological change was found to be related to phonetics. With these determined actions, the ambiguity regarding the use of aorist suffix in Turkish language teaching together with the native speaker will be eliminated. Keywords: Present tense, suffixes, morphology, verbs, appearance.
Sayılar ve atasözleri insanlık tarihi kadar eski iki kavramdır. Sayılar ve atasözleri gelişigüzel... more Sayılar ve atasözleri insanlık tarihi kadar eski iki kavramdır. Sayılar ve atasözleri gelişigüzel değil, belirli bir amaca, söyleme hizmet etmek için oluşturulmuştur. Atasözlerinde yer alan sayılar da tesadüfi olmayıp temelinde belirli bir amaç taşımaktadır. İki veya daha fazla sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşan eşdizimlilik kombinasyonu, ana dili konuşurları için kulağa doğru gelen ifadelerdir. Eşdizimlilikte kullanılan sözcükler, kalıplaşmış olarak yer alırlar. Eşdizimlilik, tüm dillerde var olmakta ve çeşitli alanlarda kullanılmaktadır. Eşdizimlilik örneklerini taşıyan kalıplaşmış ifadelerden biri de atasözleridir. Atasözleri-deyimler ve kalıp ifadeler gibi-halihazırda kalıplaşmış ifadeler oldukları için birçok eşdizimlilik örnekleri içermektedir. Atasözlerindeki eşdizimliliği oluşturan unsurlardan biri de sayılardır. Atasözlerindeki sayıların eşdizimliliği Türk kültürü ve inanışıyla benzerlik gösteren sayılardan müteşekkildir. Türkiye Türkçesi atasözleri oluşturulurken hangi sayıların birlikteliğinden yararlanıldığı araştırmanın konusunu oluşturmaktadır. Araştırmada Türk dili, kültürü ve sosyal yaşamında önemli yer tutan atasözlerindeki sayıların eşdizimliliği incelenmiştir. Türk Dil Kurumu, Ömer Asım Aksoy ve İsmail Parlatır'ın Atasözleri ve Deyimler sözlüklerinde içinde birden fazla sayı geçen atasözleri araştırmanın verisini oluşturmaktadır. Verilere göre atasözlerinde yer alan çok sayıda sayının (bir, iki, üç, kırk, yetmiş, yüz, bin) diğer sayılarla eşdizimlilik oluşturduğu görülmektedir. Türk kültüründe önem arz eden bir, iki, yedi, kırk, bin sayıları atasözlerinde sıkça kullanılmaktadır. Türk atasözlerinde bir sayısı bir, iki, üç, yedi, dokuz, on, kırk, yüz, bin sayılarıyla; iki sayısı bir, iki, üç, dört sayılarıyla; üç sayısı bir ve beş sayılarıyla; dört sayısı bir ve dört sayılarıyla; beş sayısı bir, beş, altı sayılarıyla; altı sayısı yedi ve kırk sayılarıyla; yedi sayısı bir ve yetmiş sayılarıyla; sekiz sayısı dokuzla; dokuz sayısı bir ve sekizle; on sayısı bir, iki, dokuz, on sayılarıyla; on beş sayısı on beş sayısıyla; otuz sayısı kırk sayısıyla; otuz iki sayısı otuz iki sayısıyla; kırk sayısı bir ve kırk sayılarıyla; yetmiş sayısı yetmiş sayısıyla; yüz sayısı bir, doksan dokuz, bin sayılarıyla; beş yüz sayısı bin sayısıyla; bin sayısı bir sayısıyla eşdizimlilik oluşturmuştur. Atasözlerindeki sayı eşdizimliliği; ahenk oluşturma, akılda kalıcılığı sağlama, ikileme oluşturma, etkili bir ifade oluşturma, edebî sanat yapma (benzetme, metafor, seci vb.), tekrar grubu oluşturma, sayıların ardışıklığını kullanma, kültürel kodlara gönderme yapma, abartma, azlık-çokluk belirtme, felsefi/tasavvufi amaçlara uyarlama gibi nedenlerle oluşturulmuştur. Türk kültür tarihinde sayıların gücü ve etkisi atasözlerinde de ortaya çıkmıştır.
Numbers and proverbs are two concepts as old as human history. Numbers and proverbs are not created randomly, but to serve a specific purpose, discourse. The numbers in the proverbs are not accidental, but have a specific purpose. A collocation combination of two or more words is a phrase that sounds right to native speakers. Words used in collocations are phrases. Collocations exist in all languages and are used in various fields. One of them is proverbs. Proverbs have many collocations as they are already expressions. One of the elements that make up the collocation of
proverbs is numbers. The collocation of the numbers in the proverbs consists of numbers that are similar to Turkish culture and belief. The subject of the research is which numbers are used together while creating Turkish proverbs. In the research, the collocations of the numbers in the proverbs that have an important place in the Turkish language, culture and social life were examined. The proverbs with more than one number in the Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü dictionaries of the Türk Dil Kurumu, Ömer Asım Aksoy and İsmail Parlatır constitute the data of the research. According to the data, it is seen that many numbers (one, two, three, forty, seventy, one hundred, one thousand) in the proverbs form collocations with other numbers. The numbers one, two, seven, forty, and thousand, which are frequently used in Turkish culture, are frequently used in proverbs. In Turkish proverbs, the number one is one, two, three, seven, nine, ten, forty, hundred, thousand; the number two with the numbers one, two, three, four; the number three with the numbers one and five; the number four with the numbers one and four; the number five with the numbers one, five, six; the number six with the numbers seven and forty; the number seven with the numbers one and seventy; number eight with nine; the number nine with one and eight; the number ten with the numbers one, two, nine, ten; the number fifteen with the number fifteen; the number thirty with the number forty; the number thirty-two with the number thirty-two;
forty with the numbers one and forty; the number seventy with the number seventy; with the numbers one hundred, ninety-nine, thousand; the number five hundred with the number one thousand; the number thousand formed a collocation with the number one. The number collocations in the proverbs have been created for reasons such as creating harmony, being memorable, being impressive, making literary art (metaphor, etc.), using the succession of numbers, referring to cultural codes, exaggeration, indicating few and many, and adapting to philosophical/mystical purposes. In the history of Turkish culture, the power and influence of numbers have also appeared in proverbs. Keywords: numbers, proverbs, collocation, Turkish, dictionary of proverbs.
Toponymy; it is a cultural memory that contains knowledge in the history,
geography, culture, soc... more Toponymy; it is a cultural memory that contains knowledge in the history, geography, culture, social structure and many other areas of a region. Toponymy, like other proper nouns, are usually given for specific reasons, and many toponomies have various stories. Although physical reasons such as hydrology, botany, zoology, earth sciences and social reasons such as anthroponomy, historical events, social issues are the determinants of toponymy, the assignment of some toponymy is random or uncertain. Turkey; with its geographical location and physical conditions, it has been in the position of the cradle of civilizations for centuries and includes more than one ethnic structure. Mardin's Nusaybin district is also this colorful miniatures and carriers in Turkey. Nusaybin is one of the oldest settlements in the region with its historical texture, geopolitical location, home to different civilizations, and a multicultural and multilingual structure. This richness and differences are also manifested in the toponymy of Nusaybin. The toponymy have changed according to the language and culture of the civilizations that have ruled over the centuries, sometimes evolving with certain phonetic changes, and sometimes they have survived without any change. In this study, the names of 84 neighborhoods/villages of Nusaybin district of Mardin province were analyzed semantically. In the research, the neighborhood names were titled as physical and social resources; the reasons for giving Nusaybin toponomies are classified from a semantic perspective. It has been determined that toponomies are based on the structure and location of the place, water resources, natural and physical conditions such as mines and stones, plants, animals, and social conditions such as names of people, nations, tribes, senses, religion and belief, and economic activities. The permanence of toponomies, their ability to be preserved for a long time, and their being related to the cultural texture of their location gives clues about the history, ethnic origin, geography, language, belief and economy of the region. In this respect, the necessity of toponomies to be cultural heritage will be reinforced with Nusaybin. Keywords: Nusaybin, toponymy, semantic.
Yer adları; bir bölgenin tarih, coğrafya, kültür, toplumsal yapı ve daha birçok alanda bilgi birikimini barındıran kültürel bir bellektir. Yer adları diğer özel adlar gibi genellikle belirli nedenlerle verilmekte olup birçok yer adının çeşitli hikâyesi bulunmaktadır. Su, bitki, hayvan, yer bilimleri gibi fiziki nedenler ile kişi adı, tarihî olaylar, toplumsal meseleler gibi beşeri nedenler yer adlarının belirleyicisi konumunda olmakla birlikte kimi yer adlarının verilişi tesadüfi veya belirsizdir. Türkiye; coğrafi konumu, fiziki koşullarıyla yüzyıllardır medeniyetler beşiği konumunda olup birden fazla etnik yapıyı bünyesinde barındırmaktadır. Mardin’in Nusaybin ilçesi, Türkiye’deki bu renkliliğin minyatürü ve taşıyıcısı olup çok kültürlü ve çok dilli bir yapıya sahiptir. Nusaybin; tarihî dokusu, jeopolitik konumu, farklı medeniyetlere yapmış olduğu ev sahipliğiyle bölgenin en eski yerleşim yerlerinden birisidir. Bu zenginlik ve farklılıklar Nusaybin’in yer adlarına da tezahür etmiştir. Yer adları asırlar boyunca hüküm süren medeniyetlerin dil ve kültürlerine göre değişiklik göstermiş kimi zaman belirli ses değişiklikleriyle evrilmiş, bazen de hiçbir değişiklik göstermeden günümüze kadar gelmeyi başarmıştır. Bu çalışmada Mardin ilinin Nusaybin ilçesine bağlı 84 mahallenin adı anlambilimsel olarak incelenmiştir. Araştırmada mahalle adları fiziki ve beşeri kaynaklı olarak başlıklandırılmış; Nusaybin yer adlarının veriliş nedenleri anlambilimsel bir bakış açısıyla tasnif edilmiştir. Yer adlarının; yerin yapısı ve konumu, su kaynakları, maden ve taş, bitki, hayvan gibi doğa ve fiziksel koşullar ile kişi, millet, boy adları, duyular, din ve inanış, ekonomik faaliyetler gibi toplumsal koşullara dayandığı tespit edilmiştir. Yer adlarının kalıcılığı, uzun müddet korunabilmesi, konumunun kültürel dokusuyla ilişkili olabilmesi bölgenin tarihi, etnik kökeni, coğrafyası, dili, inanışı, ekonomisi hakkında ipuçları vermektedir. Bu minvalde Nusaybin ile birlikte yer adlarının kültürel miras olması gerekliliği pekiştirilecektir. Anahtar Kelimeler: Nusaybin, Yer Adları, Anlambilim, Toponimi.
Bu çalışmada, aynı kökene dayanan çok anlamlı ve aynı kökene dayanan
sözcüklerin tarihsel yolculu... more Bu çalışmada, aynı kökene dayanan çok anlamlı ve aynı kökene dayanan sözcüklerin tarihsel yolculukları içinde anlam genişlemelerinden kaynaklı sözlük birimlerinin birbirinden uzaklaşmasıyla eş adlı duruma gelme süreçleri incelenmiştir. Eş adlılar; sesleri ve yazılışları aynı, anlamları farklı olan sözcükler olarak tanımlanmaktadır. Çok anlamlılık ise bir sözcüğün birden fazla anlamı karşılamasıdır. Çok anlamlı sözcüklerde tek kök, birden fazla, birbiriyle ilintili anlam(lar), söz konusuyken eş adlı sözcüklerdeyse birbirinden farklı en az iki kök ve anlamlar söz konusudur. Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük’ten genel tarama modeliyle elde edilen fişlenen acımak, ağıl, ağız, ağmak, altıparmak, basılmak, biçim, bir bir, bitmek, boy, bozuk, çakmak, çil, çöğür, dayak, dikilmek, dikmek, dil, dokunma, dokunmak, dokunuş, el, gen, güç, günlük, öz, sağ, sormak, ters, terslemek, uçuk, uğur, uz, yaş, yaşlı, yazı, yazmak, yordurmak, yormak, yorulmak sözcüklerinin çok anlamlılıktan eş adlığa doğru tarihsel bir yolculuk yaptıkları tespit edilmiştir. Sözlükte eş adlı sözcükler, (I) (II) (III) Romen rakamlarıyla birden fazla madde başında gösterilmiştir. Çok anlamlı sözcüklerin genişlemiş anlamları ise tek madde başında 1, 2, 3 rakamlarıyla gösterilmiştir. Türkçe Sözlük’ten tespit edilen 40 eş adlı sözcüğün -etimolojik ve tarihî sözlüklerden yola çıkılarak- aslında kökeni aynı olan çok anlamlı sözcükler olduğu ve anlam genişlemeleri yoluyla sözlük birimlerinin birbirinden uzaklaşarak tarihsel yolculukları içinde eş adlı duruma geldiği belirlenmiştir.
In this study, the process of becoming homonym due to the expansion of meaning within the historical journey of polysemy, which are actually very meaningful and based on the same origin, in the Turkish Dictionary of the Türk Dil Kurumu, was examined. Homonym; it is defined as words whose phone and spelling are the same and their meanings are different. In polysemy words involve more than one meaning. While there is a single origin in polysemy words, there are more than one but related meanings, in homonyms, there are at least two different origins and different meanings from each other. Tagged with the general scanning model in the Turkish Dictionary, acımak, ağıl, ağız, ağmak, altıparmak, basılmak, biçim, bir bir, bitmek, boy, bozuk, çakmak, çil, çöğür, dayak, dikilmek, dikmek, dil, dokunma, dokunmak, dokunuş, el, gen, güç, günlük, öz, sağ, sormak, ters, terslemek, uçuk, uğur, uz, yaş, yaşlı, yazı, yazmak, yordurmak, yormak, yorulmak have turned into polysemy from homonym. In the spelling of homonyms in the dictionary, to two separate lexical entry and (I) (II) (III) Roman numerals form besides homonyms is preferred. Expanded meanings of polysemys are shown with the numbers 1, 2, and 3 at the beginning of generally prioritizing the basic meaning. Based on the etymology and historical dictionaries of the determined 40 words, it has been determined that the dictionary units of the polysemy words with the same origin are decomposed through the expansion and change of meaning over time and become polysemy.
Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (AÜSBD), 2022
Bu çalışmada Yunus Emre Divanı'nda yer alan fiillerin Tarama Sözlüğü'ndeki durumu incelenmiştir. ... more Bu çalışmada Yunus Emre Divanı'nda yer alan fiillerin Tarama Sözlüğü'ndeki durumu incelenmiştir. Yunus Emre Divanı'ndaki fiiller, tarama yöntemiyle elde edilmiş ve bağlamdan (context) yola çıkılarak anlamlandırılmıştır. Elde edilen fiiller ve anlamları, XIII. Yüzyıldan Beri Türkiye Türkçesiyle Yazılmış Kitaplardan Toplanan Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü ile mukayese edildiğinde birtakım farklı sonuçlar ortaya çıkmıştır. Araştırmada fiillerin Tarama Sözlüğü'ndeki durumuna göre beş başlık elde edilmiştir: Birincisi Yunus Emre Divanı'nda yer alıp Tarama Sözlüğü'nde yer almayan fiiller, ikincisi Divan'da ve sözlükte yer alıp anlamlarının sayısı farklı olan fiiller, üçüncüsü her iki eserde de yer alıp anlamlandırma olarak örtüşmeyen, dördüncüsü her iki eserde yer alıp birtakım ses değişikliği gösterenler ve beşincisi iki eserde birtakım morfolojik değişikliklerle yer alan fiiller şeklindedir. Bununla birlikte çalışmada Tarama Sözlüğü'nün çevrimiçi kullanımına ilişkin bazı öneriler yer almaktadır. Bu tür çalışmalar, Türkçenin tarihî söz varlığı, sözcük bilimi ve anlam bilimi alanlarına katkı sağlaması açısından önem taşımaktadır.
In this study, the verbs in the Yunus Emre’s Divan and the verbs in the Tarama Dictionary were examined. The verbs in Yunus Emre's Divan have been obtained by scanning method and have been interpreted based on the context. Obtained verbs and their meanings when it is compared with the Tarama Dictionary some different results have emerged. According to the situation of the verbs in the Tarama Dictionary, five titles were obtained. The first of these is the verbs that are in the Yunus Emre’s Divan but not in the Tarama Dictionary, the second is the ones that take place in the Divan and the dictionary but have different meanings, the third is in the form of those that take place in both works but do not overlap in terms of meaning, and the fourth is in the form of those that take place in both works and show some phonetic changes, the fifth is about morphological changes. However, there are some suggestions regarding the online use of the Tarama Dictionary in the study. Such studies are important in terms of to contributing historical vocabulary, lexicology and semantics of Turkish.
Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 2021
Midyat, Mardin’in -tıpkı şehrin kendisi gibi- içinde birden fazla kültürü ve dili barındıran ilçe... more Midyat, Mardin’in -tıpkı şehrin kendisi gibi- içinde birden fazla kültürü ve dili barındıran ilçesidir. Midyat; tarihî dokusu, coğrafi konumu, etnik farklılıklarıyla kültür ve medeniyet havzasıdır. Coğrafi, tarihî, ekonomik, dinî vb. faktörlerin etkisiyle çokkültürlü ve çokdilli bir yapıya sahip Midyat, çeşitli araştırmaların konusu olmuştur. Bu araştırmada Midyat’ın çokkültürlülük ve çokdillilik durumu, toplumdilbilimsel yönüyle ele alınmıştır. Çalışmada Midyat’ın tarihi, sosyoekonomik yapısı ile Midyat’taki Türk, Mahalmi (Yerli Araplar), Becirman, Kürt, Süryani, Yezidi, Suriyeli göçmenlerin durumu ile ilgili genel bilgiler verilmiştir. Midyat’ta yaşayan çokkültürlü ve çokdilli bireyler üzerinden Midyat’taki söz konusu durumun tespiti yapılmıştır. Araştırma için Midyat’ta yaşayan, farklı etnik gruba dâhil, en az 3 dil bilen 10 kişiyle görüşülmüştür. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik desene yer verilmiş ve ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenen örnekleme, yarı-yapılandırılmış görüşme tekniği uygulanmıştır. Araştırmada Midyat’ın çokkültürlülük ve çokdillilik durumunun, odaklandığı olguyu yaşayan ve bu olguyu dışa vurabilecek veya yansıtabilecek bireylerden alınan görüşlerle durum tespiti ve analizi amaçlanmıştır.
Midyat is the district of Mardin that contains more than one culture and language. It is a culture and civilization basin with its historical texture, geographical location, ethnic differences. The district, which has hosted different civilizations, has become a multicultural and multilingual attraction center due to this dynamism. In this research, the multiculturalism and multilingualism of Midyat has been handled in a sociolinguistic aspect. General information was given about the history of Midyat, its socioeconomic structures and the situation of Turkish, Mahalmi (Arabic), Becirman, Kurdish, Syriac, Yazidi, Syrian immigrants in Midyat. 10 people living in Midyat, speaking at least 3 languages and different ethnicities, were interviewed. In the study, phenomenological design, one of the qualitative research designs, was used and the semi-structured interview technique was used for sampling determined by criterion sampling method. In the research, it is aimed to analyze Midyat from individuals who have experienced the phenomenon.
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 2021
Yunus Emre, Anadolu'da yazı dilinin oluşmasında etkili olmuş, Türk kültürünün yapı taşlarından bi... more Yunus Emre, Anadolu'da yazı dilinin oluşmasında etkili olmuş, Türk kültürünün yapı taşlarından birisidir. Yunus Emre'nin kullanmış olduğu dil, Türkçenin söz varlığının tarihi ve tespiti açısından oldukça önem arz etmektedir. Yunus Emre'yi anlamak ve anlamlandırmak için çeşitli çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmada da Yunus Emre Divanı'ndaki fiillerin metaforlarla kazandığı mecaz anlamlar incelenmiştir. Çalışmada tarama modellerinden genel tarama modeli kullanılmıştır. Tarama modeliyle Yunus Emre'nin Divanı'nda geçen basit ve türemiş Türkçe fiillerden yeni mecaz anlam kazanan fiiller bu çalışmaya dâhil edilmiştir. Anlam genişlemesi yoluyla çok anlamlı durumda olan fiiller, çeşitli aktarmalarla yeni metaforik anlamlar kazanmıştır. Fiillerin kazandığı yeni metaforik anlamlar makalede tanıklarıyla birlikte verilmiştir. Araştırma bu yönüyle Divan'daki fiillerin metaforik sözlüğü durumundadır. Yunus Emre'nin yüzyıllar önce kullandığı söz varlığı, geniş anlam dünyası, metaforik kullanımlar ile Yunus Emre'nin birikimi, hayal gücünü eserlerine yansıtması, kullandığı dilin işlerliği bir kez daha ortaya çıkmıştır. Araştırmada 83 fiilde metaforik anlam tespit edilmiştir. Bu fiillerin kimisinde birden farklı metaforik anlam söz konusudur. Dolayısıyla çalışmada 100'den fazla metaforik anlam kaydedilmiştir. Tanıklarıyla verilen bu metaforik anlamların çoğunun dizinlerde ve tarihî sözlüklerde kayıtlı olmadığı görülmüştür. Çalışmada yer alan söz konusu genişlemiş yeni anlamların sözlüklere geçirilme çıktısı çalışmanın amaçlarındandır. Bununla birlikte çalışmada yer alan fiillerin metinde bağlam içinde kazandığı yeni anlamların, sözcük ve sözlük bilimi çalışmalarına da katkı sağlayacağı beklenmektedir.
Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2021
Bu araştırma, Türk kültürü ve Türk yazı dilinin oluşumunda yapı taşı kabul edilen Yunus Emre"nin ... more Bu araştırma, Türk kültürü ve Türk yazı dilinin oluşumunda yapı taşı kabul edilen Yunus Emre"nin Divanı"ndaki fiillerin, bağlamdan yola çıkılarak anlamlandırılması ve tanıklandırılması üzerinedir. Araştırmada Divan"da yer alan Türkçe basit ve türemiş fiillerin bağlamlı ve tanıklı anlamları verilmiştir. Çalışmada, tarama modellerinden genel tarama modeli kullanılmıştır. Tarama modeliyle Divan"da yer alan fiiller fişlenmiş ve fiillerin çok çeşitli anlamları tespit edilmiştir. Söz konusu eserle ilgili daha önce yapılan çalışmalar ve sözlüklerin, eserin söz varlığını tam olarak yansıtmaması araştırmanın önemine işaret etmektedir. Bağlamlı ve tanıklı bir sözlük denemesi olan çalışma, bu yönüyle özgün değer taşımaktadır. Divan"dan fişlenen 504 fiilin bağlama dayalı anlamları, tanıklarıyla verilmiştir. Fiillerin çok anlamlı, eş adlı durumları da ortaya çıkmıştır. Fikirleri, edebî kişiliği, eserleri tüm dünyada yayılmış Yunus Emre"nin eserlerinin doğru bir biçimde anlaşılması için bu tür çalışmalar önem arz etmektedir. Bunun yanı sıra Yunus Emre ile birlikte diğer tarihî ve edebî eserlerin söz varlığının bağlamlı ve tanıklı bir biçimde ortaya konulması için çeşitli projeler ve çalışmalar yapılmaktadır. Bu tür çalışmaların sayısının artması söz varlığı, anlam bilimi ve sözlük bilimine ciddi katkılar sağlayacaktır. Tarihi ve yazılı metinleri yüzyıllar öncesine dayanan, hâlihazırda manzum-mensur eserleri bulunan, zengin söz varlığına sahip Türk dilinin verilerinin gün yüzüne çıkartılabilmesi ve ilgili alanlara hizmet edebilmesi için bilimsel araştırma ve çalışmalar yapılmalıdır.
This research is about the meaning of the verbs in Yunus Emre's Divan, which is accepted as the building block in the formation of Turkish culture and the written language of the Turkish language, based on the context. Contextual and concordance meanings of Turkish simple and derived verbs in the Divan are given. In the study, the general scanning model, one of the scanning models, was used. With the scanning model, the verbs in the Divan were recorded and various meanings of the verbs were determined. The studies and dictionaries about the work in question and the fact that the work does not fully reflect the vocabulary point to the importance of the research. However, this research, which is a contextual dictionary experiment, has original. Contextual meanings of 504 verbs recorded from the Divan are given with their reference. Such studies are important for a correct understanding of the works of Yunus Emre, whose ideas, literary personality and works have spread all over the world. In addition, various projects and studies are carried out with Yunus Emre in order to reveal the vocabulary of other historical and literary works in a contextual and witness way. Increasing the number of such studies will make a serious contribution to vocabulary, semantics and lexicology.
Hibrit; Türk dilinde iki farklı yapı, tür ve kökenin bir araya gelmesiyle oluşan sözcük olup Arap... more Hibrit; Türk dilinde iki farklı yapı, tür ve kökenin bir araya gelmesiyle oluşan sözcük olup Arapça melez sözcüğüyle de karşılanabilmektedir. Bu kavram hem fen bilimlerinde hem sosyal bilimlerde kullanılmaktadır. Çıkış yeri biyoloji ve bitki bilimleri olan terim; sosyoloji, müzik, teknoloji, otomotiv ve son zamanlarda eğitim gibi alanlarda kullanılmaya başlanmıştır. Bu çalışmada hibritleşme Türk dili alanına uyarlanmış, bu minvalde Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük’teki iki farklı kökene ait sözcüklerin oluşturduğu birleşik yapıların durumu değerlendirilmiştir. Araştırmada genel tarama modeli kullanılarak sözlüğün tamamı taranmıştır. Araştırmanın evrenini Türkçedeki tüm hibrit yapılar; örneklemini ise Türkçe Sözlük’te farklı iki dile ait sözcük ve(ya) eklerden oluşmuş bitişik yazılan sözcükler oluşturmaktadır. Bitişik yazılan en az iki sözcükten müteşekkil yapılar ile Türkçe dışındaki eklerle oluşturulmuş türemiş sözcükler fişlenmiştir. Bu yapılar ait oldukları dile ve dizilimlerine göre sınıflandırılmıştır. Türkçe Sözlük’te toplam 1.839 hibrit yapı tespit edilmiştir. Bu yapılar Türkçe + Arapça, Fransızca + Türkçe, Türkçe + İbranice, Yunanca + Soğdca, Rumca + Türkçe, Türkçe + Farsça + Türkçe, Arapça + Arapça + Türkçe biçiminde birbirinden farklı dizilişler göstermektedir. Bazı gruplardaki hibrit yapıların sayısı fazlayken (Türkçe + Arapça = 755) bazıları sınırlıdır (Türkçe + Latince = 1). Bu çalışma; Türkçenin söz varlığında yer alan hibrit yapıları tespit ve tasnif etmek, hibrit sözcüklerin kökenlerini ve kullanım alanlarını belirlemek üzere yapılmıştır.
The word hybrid means that two different structures, type and origins come together. This word can also be met with the Arabic word melez. This concept is used both in applied sciences and social sciences, and although its origin is biology and botany, it has also started to be used in fields such as sociology, music, technology, automotive and, more recently, education. In this study, hybridization was adapted to the words of Turkish Language Institution’s Turkish Dictionary. Structures formed by words belonging to two different origins are considered as hybrid words. The Turkish Dictionary was scanned, and the adjacent compound or derivative words formed with attachments other than Turkish were slipped via quantitative data. These structures are classified according to the language they belong to. A total of 1.839 hybrid structures have been identified in the Turkish Dictionary. These structures show different sequences such as Turkish + Arabic, French + Turkish, Turkish + Hebrew, Greek + Sogdian, Romaic + Turkish, Turkish + Persian + Turkish, Arabic + Arabic + Turkish. While the number of hybrid structures in some arrays is high (Turkish + Arabic = 755), some of them are limited (Turkish + Latin = 1). In this study; it was carried out to identify and classify hybrid structures in Turkish vocabulary, to determine the origins of hybrid words, and to determine their usage areas.
Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi Journal of Academic Language and Literature, 2021
Yazılışları ve söylenişleri aynı, anlamları ve kökenleri farklı olan sözcükler eş adlıdır. Türkçe... more Yazılışları ve söylenişleri aynı, anlamları ve kökenleri farklı olan sözcükler eş adlıdır. Türkçede eş adlı teriminde kavram kargaşası söz konusudur. Eş adlılık; eş seslilik/sesteş, eş yazımlılık, eş gösterenlik, eş biçimlilik kavramlarıyla da karşılanmaktadır. Bu çalışmada Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük’te Romen rakamlarıyla ayrı madde başlarında tanımlanan eş adlı sözcüklerin tamamı genel tarama modeliyle tespit edilmiş, 641 eş adlı sözcük fişlenmiştir. Eş adlı sözcüklerin oluşum yolları belirlenmiş ve oluşum yollarına göre çeşitli tasnifler oluşturulmuştur. Türkçe Sözlük’teki eş adlı sözcüklerin bir kısmının tarih boyunca eş adlı olduğu, diğer eş adlıların ise farklı nedenlerle eş adlı duruma geldiği ortaya çıkmıştır. Türkçe Sözlük’te eş adlılığın ortaya çıkma nedenleri alıntı sözcükler, ses, biçim ve anlam değişiklikleri ile söz varlığından kaynaklı olarak belirlenmiştir. Bu ana nedenlerin çeşitli alt başlıkları oluşturulmuş ve elde edilen eş adlı sözcüklerin tamamı, ilgili başlıklara yerleştirilmiştir. Eş adlı sözcüklerin 366’sının alıntı sözcüklerden kaynaklandığı tespit edilmiştir. Bu durumda Türkçe Sözük’teki eş adlıların yarısından fazlasını Arapça, Farsça, Fransızca, Rumca gibi çeşitli dillerden alıntılanmış sözcükler oluşturmaktadır. Eş adlı sözcüklerden bazıları ses ve biçim değişiklikleri sonucu oluşmuştur. Bir kısım eş adlılar ise çok anlamlılık, anlam genişlemesi vb. anlam olaylarıyla ortaya çıkmıştır. Asıl eş adlı yani tarihsel eş adlı 28 sözcük saptanmıştır.
Homonym means one of two or more words that have the same sound and often the same spelling but differ in meaning. There is a confusion of concepts in the term "homonym" in Turkish. In Turkish, homonym is also known as homophony, and etc. In this context, the Turkish dictionary contains homonyms defined in Roman numerals at the beginning of the separate lexical entry. In this study, all of the words with homonyms were determined by the general scanning model, and 641 words with homonyms were recorded. The formation ways of the homonyms have been determined, and various classifications have been created according to the formation ways. It has been revealed that some of the words named homonym in the Turkish dictionary have been named homonym throughout history, while other words have become homonym for different reasons. The reasons for the occurrence of homonym in the Turkish dictionary are borrowed words; phonetic, morphology and semantic changes and vocabulary. Various subtitles of these main reasons have been created, and the words with homonyms are placed in the relevant headings. It has been determined that more than half of the homonyms are derived from the borrowed words. Languages that cause co-naming originate from various languages such as Arabic, Persian, French, and Greek. Some homonyms have emerged with meaning events such as polysemy and meaning expansion. Some of the homonyms are formed as a result of phonetic and morphological changes. 28 words named original homonym, that is historical homonym, were determined.
ÖZET Toplumsallaşma sürecinin parçası olan dil, bireyin çevresiyle kurduğu iletişimin temelini ol... more ÖZET Toplumsallaşma sürecinin parçası olan dil, bireyin çevresiyle kurduğu iletişimin temelini oluşturur. Doğup büyüyen ve neticede ölen dil, varlığını sürdürme gayesiyle baskın hale gelmeye çalışır ve ilişki içinde olduğu dilleri zamanla etkisi altına alır. Coğrafi, tarihî, ekonomik, dinî vb. faktörlerin etkisiyle çok kültürlü ve dilli bir yapıya sahip Mardin'de farklı diller değişimli olarak kullanılmaktadır. Bununla birlikte dillerin bir arada yaşamasının kaçınılmaz sonucu olan dil etkileşimiyle aynı sözcükler farklı dillerde, bazı ses ve anlam değişiklikleriyle, yer edinmektedir. Çok dilli yapıya sahip Mardin'de eğitim dilinin Türkçe olması, son zamanlarda artış gösteren göç, kitle iletişim araçlarının yaygınlığı ve sık kullanımı Türkçenin baskın/hâkim dil olması sonucunu doğurmuştur. Türkçe, bölgedeki Arapçanın parçalarüstü sesbirimini, söz varlığını, sözdizimini etkilemiştir. Bu çalışmada Türkçenin Mardin Arapçası üzerindeki etkisi bazı sözcükler üzerinden incelenerek iki görev üstlendiği sonucu ortaya çıkmıştır: Mardin Arapçasında Türkçe sözcüklerin varlığı (baskın dil olarak Türkçe) ve Mardin Arapçasında öteki dillerden Türkçeleşmiş sözcüklerin varlığı (aracı dil olarak Türkçe). ABSTRACT The language as part of the process of socialization is the base of the individual's communication with his environment. Born, developing, dying language in order to maintain its existence begins to be protected and even turns to be dominant took other languages under its effect by the time. Because of the geographical, historical, economic, religious reasons Mardin's that speciality the same person uses different languages interchangeably. As a result of such language interaction same words can exist in different languages, with some phonetic, semantic changes. Recent internal migration, having education in Turkish language and prevalence of mass media made Turkish the dominant language in Mardin. Arabic dialect of region is affected by Turkish in suprasegmental phonemes, vocabulary, and syntax. In this study effects of Turkish on Mardin Arabic dialect will be examined over some of the borrowed words. In this effect Turkish plays two main roles: The existence of original Turkish words in dialect of Mardin Arabic and the existence of Turkified words from third language. The first role renders Turkish as dominant, second role renders Turkish as a mediator language.
Öz
Yer adları; bir bölgenin coğrafi, sosyal, kültürel, tarihî özelliklerini yansıtır. Yer adların... more Öz Yer adları; bir bölgenin coğrafi, sosyal, kültürel, tarihî özelliklerini yansıtır. Yer adlarının tıpkı kişi adları ve diğer özel adlar gibi genellikle veriliş nedenleri ve hikâyeleri vardır. Su, bitki, hayvan, yer bilimleri gibi fiziki ve(ya) unvan, kişi adları, tarihî olaylar gibi beşerî nedenler çoğu zaman yer adlarının belirleyicisidir. Kimi yer adlarının verilişiyse tesadüfi, nedensiz veya belirsizdir. Türkiye; coğrafi konumu, tarihî dokusu, fiziki koşulları, sahip olduğu etnik yapı ve dil farklılıkları gibi özelliklerinden ötürü, yer adları konusunda zenginlik ve çeşitlilik gösterir. Yer adları, aktif ve(ya) dominant dille paralellik gösterebileceğinden değişen dünyayla birlikte değişiklik gösterebilir. Bu değişiklik kimi zaman kendiliğinden, doğal süreçlerle gerçekleşirken kimi zaman da daha kısa sürede, resmî kanallar aracılığıyla gerçekleşir. Türkiye’deki yer adlarının bir kısmı son yüzyılda birtakım nedenlerden ötürü resmî kurullarca değiştirilmiştir. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan Mardin iline bağlı 702 yerleşim yeri adının 561’i değiştirilmiştir. Bu çalışmada, Mardin ili ve ilçelerine ait bazı mahallelerin değiştirilen yer adları, eski adlarıyla karşılaştırılarak, eski yer adları değiştirilirken hangi hususların dikkate alındığına yönelik bir tasnif denemesi yapılmıştır. Bu hususlar eski adın dilinden Türkçeye çeviri, eski adın yeni adla semantik bağlantısının olması, eski adın birtakım fonetik değişikliklere uğrayarak Türkçeye yakın hale ge(tiri)lmesi, ve tesadüfi/nedensiz verilen yer adları olarak sıralanabilir. Anahtar Kelimeler: Yeradbilimi (toponomi), ismi değiştirilen köyler/mahalleler, adbilim, Mardin. A Classification Experiment on Place Names Modified in Mardin Abstract Toponomy reflects the geographical, social, cultural and historical characteristics of a region. Place-names are usually given for specific reasons, just as person names and other proper names. Physical (hydronomy, botany, zoology, geology) and human (title, person names, historical events) causes are often the determinants of place-names. Some toponomy is given coincidence or gratuitous. Due to factors such as geographical location, historical texture, physical conditions, and ethnic and linguistic differences, Turkey is rich and diverse in place-names. Toponomy may change with the world changing as it is parallel to the active and (or) dominant language. This change sometimes takes place spontaneously and with natural processes, and sometimes even shorter, through official channels. In the last century, place-names in Turkey have been replaced by official committees due to a number of reasons. Mardin has 702 settlements and its 561 settlement’s has been changed. In this study, a research was carried out to determine which methods have been used in changing the old place names by means of comparing the old and new neighborhood names of Mardin province and districts of it. These methods can be listed as the translation of the toponomy into the Turkish, the semantic connection of the toponomy with the new name, the transformation of the toponomy to The Turkish by some phonetic changes, chance/unsubstantiated. Keywords: Toponomy, replaced settlements, onomastics, Mardin
Cumhuriyet döneminde işlek eklerle yeni sözcükler türetilmekle birlikte tarihî metinlerde geçen s... more Cumhuriyet döneminde işlek eklerle yeni sözcükler türetilmekle birlikte tarihî metinlerde geçen sözcükler canlandırılarak yeniden türetilmiştir. yargı sözcüğü de bu sözcüklerden biridir. Cumhuriyet döneminde Arapça ve Farsça sözcüklere karşılık türetilmiş hukuk terimi olarak düşünülen yargı sözcüğünün tarihi metinlerdeki ‘yarġu’ biçiminin canlandırılmış biçimi olduğu söylenebilir. Eski Türkçe metinlerinden günümüze kadar gelen Türk dilinin söz varlığı içerisinde yer alan yargı sözcüğü Arapça hüküm yerine kullanılmaktadır. Yargı, yine ‘yar’ kökünden türemiş yarlık sözcüğü ile birlikte ele alındığında ‘+lIk’ ekinin isimden isim yapma fonksiyonuna binaen ‘yar’ sözcüğünün isim kökü olduğu ortaya çıkmaktadır. +GU ekinin fiilden isim yapım eki olmasının yanı sıra isimden isim yapma fonksiyonu da vardır. Yargı, Uygur metinlerinde kullanıldığı anlamı (karar, hüküm) XVI Şamil-ül-Lûga’da yasak anlamıyla genişlemiştir. Aynı metinde ‘dava, kaziye’ anlamları da bulunmaktadır. Kısasü'l-Enbiyâ’da da sahiplenme ve zabt etme anlamları da vardır. Anayasa Sözlüğünde yine ‘kaza’ anlamıyla kullanılan hukuk terimidir. Günümüzde zabt etme, sahiplenme, yasak anlamlarını kaybederek anlam daralmasına uğramıştır. ‘Mesaj, emir, haber bildiri’ anlamlarına gelen ‘yar’ isim kökünden +GU yapım ekiyle türetilen ‘yargı’ sözcüğü eski Türk metinlerinden canlandırılarak günümüze kadar ulaşan tarihî, işlevsel aynı zamanda hukukî terim olarak kullanılan sözcüktür.
Erkınay, H. K. (2012). “Çok Dillilik ve Mardin Örneği” (II. Sosyal Bilimler Genç Araştırmacılar Sempozyumu / 24.04.2010 -25.04.2010) , Yayın Yeri: II. Sosyal Bilimler Genç Araştırmacılar Sempozyumu Bildiriler Kitabı, s. 275-284., 2012
Atıf/Citation:
Erkınay, H. K. (2012). “Çok Dillilik ve Mardin Örneği”(II. Sosyal Bilimler Genç ... more Atıf/Citation:
Erkınay, H. K. (2012). “Çok Dillilik ve Mardin Örneği”(II. Sosyal Bilimler Genç Araştırmacılar Sempozyumu / 24.04.2010 -25.04.2010) , Yayın Yeri: II. Sosyal Bilimler Genç Araştırmacılar Sempozyumu Bildiriler Kitabı, s. 275-284).
MULTILINGUALISM AND THE CASE OF MARDIN
ABSTRACT
Language which is a social institution connects individuals who live together and
acts as a bridge from past to present. The communication of individual with his/her
environment is also a part of his/her socialisation process. Multilingualism is a concept that
both individual and social. Reasons for the emergence of multilingualism may present
differences in individuals or societies.
Because individuals and societies need to adapt to a changing and developing
world, communicate with each other, strengthen their social, economic and commercial
relations, and live in multicultural areas they need to learn languages besides their mother
tongues and thereby create a multilingual environment. Geographical, historical, cultural
and religious reasons are emergence of multilingualism in Mardin.
As languages are the basis of identity, individual or societies try to preserve and
keep on their languages as the most important indicator of their identity. In a historical city
like Mardin in which different ethnic and religious groups have been living together, the
co-existence of more than one language is indispensable. The contact between these
languages through multilingualism, language interaction is provided.
Multilingualism has many advantages, personal, social, commercial, but also it has
disadvantages. Requirements of multilingualism in Mardin is observed on between
Turkish, Arabic, Kurdish, Syriac languages .
Keywords: Multilingualism, Interaction of Languages, Mardin, Mother Tongue,
Arabic, Kurdish, Syriac.
ÖZET
Toplumsal bir kurum olan dil, birlikte yaşayan bireyleri birbirine bağlar ve
geçmişten bugüne bir köprü görevi üstlenir. Bireyin doğup büyüdüğü aile veya çevresinden
öğrendiği ana dili dışında edindiği diller ile birlikte çok dillilik ortaya çıkar. Dillerin
değişimli olarak kullanılması şeklinde tanımlanan çok dillilik hem bireysel hem toplumsal
bir kavramdır. Çok dilliliğin ortaya çıkma nedenleri bireylerde veya toplumlarda
farklılıklar arz edebilir.
Gelişen ve değişen dünyaya ayak uydurmak, iletişimi sağlamak, sosyal, ekonomik
ve ticari ilişkileri kuvvetlendirmek, çok kültürlü bölgelerde yaşamak bireylerin veya
toplumların kendi ana dilleri dışındaki dilleri öğrenmelerini ve çok dilli bir ortam
oluşturmalarını sağlamıştır. Coğrafi, tarihî, kültürel, dinî vb. faktörlerin etkisiyle
Mardin’de çok dillilik ortaya çıkmıştır.
Bireyin/toplumun kimliğinin yapı taşları olan diller, korunmak ve sürdürülmek
istenir. Doğan, büyüyen, gelişen ve ölen varlıklar olan dillerin birbirleriyle etkileşim içinde
olması kaçınılmazdır. Farklı etnik ve dinî grupların yaşadığı Mardin’de çok dilliliğin
ortaya çıkışının en önemli nedeni iletişimdir. Çok dillilik aracılığıyla bu diller arasındaki
temas, dil etkileşimini sağlanmıştır.
Çok dilliliğin kişisel, sosyal, ticari birçok avantajı olduğu gibi hâkim olan dilin
azınlık dile baskın gelmesi durumunda dil kaybı veya dil ölümü gibi dezavantajları da söz
konusudur. Mardin’de de çok dilliliğin gerektirdikleri Türkçe, Arapça, Kürtçe, Süryanice
arasında görülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Çok dillilik, Dil Etkileşimi, Mardin, Ana dili, Arapça, Kürtçe,
Süryanice.
Bu çalışmada Eski Anadolu Türkçesi dönemi eserlerinde dut-/tutfiilinin
çok anlamlılığı incelenmiş... more Bu çalışmada Eski Anadolu Türkçesi dönemi eserlerinde dut-/tutfiilinin çok anlamlılığı incelenmiştir. 13., 14. ve 15. yüzyıl eserlerinde işlek olarak kullanılan fiil, temel anlamı dışında birçok anlam kazanmıştır. Çok anlamlılık, ihtiyaç ve diğer nedenlerden ötürü sözcüğün yeni anlamlar kazanmasıdır. Aynı zamanda çok anlamlılık, dilin kendi doğasında da vardır, henüz dilde hiçbir faktör faaliyete geçmemiş, dış etkenler aktif değilken bile sözcüklerin çok anlamlı olduğu görülmüştür. Bu durum dilin zenginliğini göstermektedir. Çok anlamlılığın birçok nedeni bulunmakla birlikte en önemli nedeninin ihtiyaç olduğu söylenebilir. Değişen, gelişen dünya ve toplumla birlikte canlı bir varlık olan dil de değişim göstermektedir. Yeni bir kavramla karşılaşılırken o sözcüğe yeni bir ad vermek yerine dilde hâlihazırda var olan sözcüğe yeni bir anlam yüklenerek ihtiyaç giderilmesi tercih edilmektedir. Böylece sözcük, çok anlamlı duruma geçmektedir. Özellikle fiillerin türlü varlıkların hareketlerini karşılaması sonucu benzetme, aktarma yoluyla anlam genişlemeleri ve dolayısıyla çok anlamlılık da beraberinde gelmektedir. Fiilin temel anlamının yanı sıra diğer varlıkların o eylemi gerçekleştirmesi veyahut benzetme ve aktarmalarla insan zihninde başka şekilde canlandırılmasıyla yeni yan ve mecaz anlamlar ortaya çıkmış olur. Bazen de eş adlı sözcüklerin zamanla birbirine yaklaşmasıyla ya da karıştırılmasıyla da tek bir sözcük oluşur ve iki ayrı sözcüğün anlamları tek bir sözcükte toplanarak sözcük çok anlamlı duruma gelir. Çok anlamlı sözcüklerin anlam belirsizliğine yol açabileceği araştırmacılar tarafından ortaya konsa da bu belirsizliğin açıklaştırmayla giderilebileceği de belirtilmektedir. Anlam bulanıklığına mahal verecek sözcükler bağlamda söz dizimi, anlam ve ses bilimi kavramları kullanılarak açıklaştırmayla giderilebilir. Çalışmada Türk dilinin tarihî dönemlerinden günümüze kadar işlek ve çok anlamlı durumda olan dut- /tut- fiilinin Eski Anadolu Türkçesi dönemi eserlerinden Yûnus Emre Dîvânı, Risâletü’n-Nushiyye, Yûsuf u Zelîhâ, Süheyl ü Nev-Bahâr, Kur’an Tercümesi, Kısas-ı Enbiya, Dede Korkut Kitabı, Marzuban-nâme ve Gülistan Tercümesi taranarak ve bağlamdan yola çıkılarak anlamları tespit edilmiş ve toplam 34 anlamı fişlenmiştir. Eserlerin sözlük/dizinleri ile Tarama Sözlüğündeki anlamlarından daha fazla anlama sahip olduğu tanıklanan söz konusu fiilin, zengin anlam dünyası ve çok anlamlılığının Türkçenin tarihî dönemlerine dayandığı sonucu ortaya çıkmıştır. ABSTRACT In this study, the polysemy of the verb dut-/tut- in the works of Old Anatolian Turkish was examined. The verb, which was used practically in the works of 13th, 14th, and 15th centuries, gained a lot of meanings except for its core meaning. Polysemy is a word’s gaining new meanings because of needs and other reasons. Also, it exists in the nature of the language. It has been encountered that words have a polysemy even when none of the factors has been switched in the language and the outer effects are not active. This condition indicates the richness of a language. While there are many reasons of polysemy, it can be said that its main reason is the need for it. As a living creature, language shows changes accordingly with the changing and developing world and the society. It is preferred to meet the needs by giving new meanings to the already existing word in the language instead of giving a new name to the word while encountering with a new conception. In this way, the word gains polysemy. Especially, verbs’ meeting the movements of kinds of creatures causes the semantic extension and accordingly polysemy by metaphor and metonymy. New connotations and figurative meanings come out by other creatures’ doing that action beside the verb’s core meaning or differently visualizing it in people’s mind by metaphor, metonymy and simile. Sometimes, a single word is formed by the approximation of the synonyms in time or their being confused with each other and that word becomes a polysemic word by gathering the meanings of two different words. Although it has been revealed by the researchers that polysemic words can cause ambiguity, it has been also indicated that this ambiguity can be resolved by disambiguation. The words that can cause ambiguity in the context can be eliminated through disambiguation by using the conceptions like syntax, semantics, and phonetics. In this study, the meanings of the verb dut-/tut- , which has been practical and polysemic from the historic terms of Turkish language to the present, confirmed and made a card index of its 34 meanings by scanning and depending on the contexts of the works of Old Anatolian Turkish like Yûnus Emre Dîvânı, Risâletü’n-Nushiyye, Yûsuf u Zelîhâ, Süheyl ü Nev-Bahâr, Kur’an Tercümesi, Kısas-ı Enbiya, Dede Korkut Kitabı, Marzuban-nâme and Gülistan Tercümesi. It has been revealed that the prosperous semantic world and the polysemy of the mentioned verb which has a lot more meaning than its meanings on the dictionary/indexes of the works and the Tarama Sözlüğü go back to historical period of Turkish.
In this study, attitudes and comments of Turkish Language teachers on use of Dictionary of Spelli... more In this study, attitudes and comments of Turkish Language teachers on use of Dictionary of Spelling is studied. The aim of the study is to identify the frequency of Dictionary of Spelling, which is one of the main sources of the Turkish Language lesson, among Turkish Language teachers and to analyse attitudes and comments of Turkish Language teachers on use of Dictionary of Spelling. For this purpose, survey as data collection techniqiue was carried to collect teachers' attitudes and comments. Consequently, it is identified that attitude to use of Dictionary of Spelling is " necessary " and behaviours is inclined to use regularly and to promote students's use. Use of Dictionary of Spelling should be made a habit for students to decrease faults in spellings and to use Turkish language correctly. Öz Bu çalışmada, Türkçe öğretmenlerinin yazım kılavuzu kullanma konusundaki tutum ve görüşleri incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı Türkçe dersinin temel kaynaklarından olan yazım kılavuzlarının Türkçe öğretmenleri tarafından kullanım sıklığını tespit etmek, Türkçe öğretmenlerinin yazım kılavuzlarına karşı tutum ve görüşleri belirleyip ortaya koymaktır. Türkçe öğretmenlerinin tutum ve görüşlerini belirlemeye yönelik, veri toplama aracı olarak anket çalışması yapılmıştır. Sonuç olarak Türkçe öğretmenlerinin yazım kılavuzu kullanımı tutumlarının gerekli; davranışlarının yazım kılavuzunu kullanmaya ve kullandırtmaya yönelik olduğu; öğrencilerin yazım hatalarını en aza indirgemek, Türkçeyi doğru kullanabilmelerini sağlamak için yazım kılavuzu kullanma alışkanlığının kazandırılması gerektiği ortaya çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Yazım kılavuzu, yazım (imla), Türkçe öğretimi
Uploads
Anahtar Kelimeler: Terim Bilimi, Müzik Terimleri, Müzik Terimi Sözlükleri, Türkçeleştirme
Abstract
This study aims to examine Turkish terminology in the field of music based on the music term dictionaries. In the study, with an interdisciplinary approach, resources related to the Turkish language and music were used, and the scanning method was used. Terminology data in the study were obtained from Western music terminology
dictionaries. Western music terms in the literature are of French and Italian origin generally. In Türkiye, especially in the process of the Language Revolution, the studies to find equivalents for loanwords in Turkish have brought along the efforts of Turkishization of the terms belonging to the branches of science and art. Ahmet Adnan Saygun, one of the composers known as the “Turkish Fives”, is one of the leading names in the studies on the Turkishization of terms in the field of music. Turkish terminology studies, which started with Saygun, have continued to date through
dictionaries focusing on Western music terms. When the terms used in this field and the dictionaries prepared are examined, it is seen that there is more than one Turkish equivalent for a term, there is no unity of terminology in music dictionaries, and derivation, reinterpretation and translation-oriented methods are used more in term formation.
Keywords: Terminology, Music Terms, Music Term Dictionaries, Creation of Turkish Term
olup Türkçenin tarihî dönemlerinden günümüze kadar hem işlev hem
de biçim olarak korunabilmiştir. Ancak bazı geniş zaman eklerinin
eylemlere gelişinde geçmişten günümüze bazı değişimler ve
tutarsızlıklara sahip olduğu görülmektedir. Bu tutarsızlıklar çok derin
olmasa da birtakım belirsizliklere neden olmaktadır. Bu açıdan,
karışıklığı önlemek amacıyla, hangi eylemlere hangi eklerin geldiğine
dair dilbilimsel bir çözüm üretmek gerekmektedir. Bu çözüm,
eylemlere gelen eklerin geliş nedenlerinin belirlenme çabasıyla
mümkün olabilir. Bu çalışmanın amacı bu çözümün ne olduğunu
belirlemek üzerinedir. Çalışmada tarama yöntemiyle Türkçe Sözlük’te
yer alan tüm eylemler listelenmiş ve eylemlerin aldığı geniş zaman
ekleri belirlenmiştir. Tek heceli eylemlerde sonu ‘-l, -n, -r’ akıcı
ünsüzlerle biten eylemlerde bir tutarsızlık olduğu tespit edilmiştir.
Morfolojik değişimin fonetikle ilgili olduğu görülmüştür. Belirlenmiş
bu eylemlerin aldıkları geniş zaman eklerinin belirlenmesiyle anadil
konuşuru ile birlikte Türk dili öğretiminde de geniş zaman ekinin
kullanımıyla ilgili belirsizlik giderilmiş olacaktır. Anahtar kelimeler: Geniş zaman, ekler, biçimbilim, eylemler, görünüm
ABSTRACT
Present tense suffixes are one of the suffixes that have not
changed much in Turkish. It has survived from the historical periods
of Turkish to the present day by preserving both function and form.
However, it is seen that some of the present tense suffixes have some
changes and inconsistencies from the past to the present. Although
these inconsistencies are not very deep, they cause some uncertainties.
In this respect, in order to avoid confusion, it is necessary to produce a
linguistic solution about which verbs and which suffixes come. This
solution may be possible by trying to determine the reasons for the
attachments to the actions. The purpose of this study is to determine
what this solution is. In the study, all the verbs in the Turkish
Dictionary were listed by scanning method and the present tense
suffixes of the verbs were determined. It has been determined that
there is an inconsistency in verbs ending in '-l, -n, -r' fluent consonants
in monosyllabic verbs. Morphological change was found to be related
to phonetics. With these determined actions, the ambiguity regarding
the use of aorist suffix in Turkish language teaching together with the
native speaker will be eliminated.
Keywords: Present tense, suffixes, morphology, verbs, appearance.
Numbers and proverbs are two concepts as old as human history. Numbers and proverbs are not created randomly, but to serve a specific purpose, discourse. The numbers in the proverbs are not accidental, but have a specific purpose. A collocation combination of two or more words is a phrase that sounds right to native speakers. Words used in collocations are phrases. Collocations exist in all languages and are used in various fields. One of them is proverbs. Proverbs have many collocations as they are already expressions. One of the elements that make up the collocation of
proverbs is numbers. The collocation of the numbers in the proverbs consists of numbers that are similar to Turkish culture and belief. The subject of the research is which numbers are used together while creating Turkish proverbs. In the research, the collocations of the numbers in the proverbs that have an important place in the Turkish language, culture and social life were examined. The proverbs with more than one number in the Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü dictionaries of the Türk Dil Kurumu, Ömer Asım Aksoy and İsmail Parlatır constitute the data of the research. According to the data, it is seen that many numbers (one, two, three, forty, seventy, one hundred, one thousand) in the proverbs form collocations with other numbers. The numbers one, two, seven, forty, and thousand, which are frequently used in Turkish culture, are frequently used in proverbs. In Turkish proverbs, the number one is one, two, three, seven, nine, ten, forty, hundred, thousand; the number two with the numbers one, two, three, four; the number three with the numbers one and five; the number four with the numbers one and four; the number five with the numbers one, five, six; the number six with the numbers seven and forty; the number seven with the numbers one and seventy; number eight with nine; the number nine with one and eight; the number ten with the numbers one, two, nine, ten; the number fifteen with the number fifteen; the number thirty with the number forty; the number thirty-two with the number thirty-two;
forty with the numbers one and forty; the number seventy with the number seventy; with the numbers one hundred, ninety-nine, thousand; the number five hundred with the number one thousand; the number thousand formed a collocation with the number one. The number collocations in the proverbs have been created for reasons such as creating harmony, being memorable, being impressive, making literary art (metaphor, etc.), using the succession of numbers, referring to cultural codes, exaggeration, indicating few and many, and adapting to philosophical/mystical purposes. In the history of Turkish culture, the power and influence of numbers have also appeared in proverbs. Keywords: numbers, proverbs, collocation, Turkish, dictionary of proverbs.
geography, culture, social structure and many other areas of a region.
Toponymy, like other proper nouns, are usually given for specific reasons,
and many toponomies have various stories. Although physical reasons such
as hydrology, botany, zoology, earth sciences and social reasons such as
anthroponomy, historical events, social issues are the determinants of
toponymy, the assignment of some toponymy is random or uncertain.
Turkey; with its geographical location and physical conditions, it has been in
the position of the cradle of civilizations for centuries and includes more
than one ethnic structure. Mardin's Nusaybin district is also this colorful
miniatures and carriers in Turkey. Nusaybin is one of the oldest settlements
in the region with its historical texture, geopolitical location, home to
different civilizations, and a multicultural and multilingual structure. This
richness and differences are also manifested in the toponymy of Nusaybin.
The toponymy have changed according to the language and culture of the
civilizations that have ruled over the centuries, sometimes evolving with
certain phonetic changes, and sometimes they have survived without any
change. In this study, the names of 84 neighborhoods/villages of Nusaybin
district of Mardin province were analyzed semantically. In the research, the
neighborhood names were titled as physical and social resources; the
reasons for giving Nusaybin toponomies are classified from a semantic
perspective. It has been determined that toponomies are based on the
structure and location of the place, water resources, natural and physical
conditions such as mines and stones, plants, animals, and social conditions
such as names of people, nations, tribes, senses, religion and belief, and
economic activities. The permanence of toponomies, their ability to be
preserved for a long time, and their being related to the cultural texture of
their location gives clues about the history, ethnic origin, geography,
language, belief and economy of the region. In this respect, the necessity of
toponomies to be cultural heritage will be reinforced with Nusaybin.
Keywords: Nusaybin, toponymy, semantic.
Yer adları; bir bölgenin tarih, coğrafya, kültür, toplumsal yapı ve daha birçok
alanda bilgi birikimini barındıran kültürel bir bellektir. Yer adları diğer özel
adlar gibi genellikle belirli nedenlerle verilmekte olup birçok yer adının çeşitli
hikâyesi bulunmaktadır. Su, bitki, hayvan, yer bilimleri gibi fiziki nedenler ile
kişi adı, tarihî olaylar, toplumsal meseleler gibi beşeri nedenler yer adlarının
belirleyicisi konumunda olmakla birlikte kimi yer adlarının verilişi tesadüfi
veya belirsizdir. Türkiye; coğrafi konumu, fiziki koşullarıyla yüzyıllardır
medeniyetler beşiği konumunda olup birden fazla etnik yapıyı bünyesinde
barındırmaktadır. Mardin’in Nusaybin ilçesi, Türkiye’deki bu renkliliğin
minyatürü ve taşıyıcısı olup çok kültürlü ve çok dilli bir yapıya sahiptir.
Nusaybin; tarihî dokusu, jeopolitik konumu, farklı medeniyetlere yapmış
olduğu ev sahipliğiyle bölgenin en eski yerleşim yerlerinden birisidir. Bu
zenginlik ve farklılıklar Nusaybin’in yer adlarına da tezahür etmiştir. Yer
adları asırlar boyunca hüküm süren medeniyetlerin dil ve kültürlerine göre
değişiklik göstermiş kimi zaman belirli ses değişiklikleriyle evrilmiş, bazen de
hiçbir değişiklik göstermeden günümüze kadar gelmeyi başarmıştır. Bu
çalışmada Mardin ilinin Nusaybin ilçesine bağlı 84 mahallenin adı
anlambilimsel olarak incelenmiştir. Araştırmada mahalle adları fiziki ve
beşeri kaynaklı olarak başlıklandırılmış; Nusaybin yer adlarının veriliş
nedenleri anlambilimsel bir bakış açısıyla tasnif edilmiştir. Yer adlarının; yerin
yapısı ve konumu, su kaynakları, maden ve taş, bitki, hayvan gibi doğa ve
fiziksel koşullar ile kişi, millet, boy adları, duyular, din ve inanış, ekonomik
faaliyetler gibi toplumsal koşullara dayandığı tespit edilmiştir. Yer adlarının
kalıcılığı, uzun müddet korunabilmesi, konumunun kültürel dokusuyla ilişkili
olabilmesi bölgenin tarihi, etnik kökeni, coğrafyası, dili, inanışı, ekonomisi
hakkında ipuçları vermektedir. Bu minvalde Nusaybin ile birlikte yer adlarının
kültürel miras olması gerekliliği pekiştirilecektir.
Anahtar Kelimeler: Nusaybin, Yer Adları, Anlambilim, Toponimi.
sözcüklerin tarihsel yolculukları içinde anlam genişlemelerinden kaynaklı sözlük birimlerinin birbirinden uzaklaşmasıyla eş adlı duruma gelme süreçleri incelenmiştir. Eş adlılar; sesleri ve yazılışları aynı, anlamları farklı olan sözcükler olarak tanımlanmaktadır. Çok anlamlılık ise bir sözcüğün birden fazla anlamı karşılamasıdır. Çok anlamlı sözcüklerde tek kök, birden fazla, birbiriyle ilintili anlam(lar), söz konusuyken eş adlı sözcüklerdeyse birbirinden farklı en az iki kök ve anlamlar söz konusudur. Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük’ten genel tarama modeliyle elde edilen fişlenen acımak, ağıl, ağız, ağmak, altıparmak, basılmak, biçim, bir bir, bitmek, boy, bozuk, çakmak, çil, çöğür, dayak, dikilmek, dikmek, dil, dokunma, dokunmak, dokunuş, el, gen, güç, günlük, öz, sağ, sormak, ters, terslemek, uçuk, uğur, uz, yaş, yaşlı, yazı, yazmak, yordurmak, yormak, yorulmak sözcüklerinin çok anlamlılıktan eş adlığa doğru tarihsel bir yolculuk yaptıkları tespit edilmiştir. Sözlükte eş adlı sözcükler, (I) (II) (III) Romen rakamlarıyla birden fazla madde başında gösterilmiştir. Çok anlamlı sözcüklerin genişlemiş anlamları ise tek madde başında 1, 2, 3 rakamlarıyla gösterilmiştir. Türkçe Sözlük’ten tespit edilen 40 eş adlı sözcüğün -etimolojik ve tarihî sözlüklerden yola çıkılarak- aslında kökeni aynı olan çok anlamlı sözcükler olduğu ve anlam genişlemeleri yoluyla sözlük birimlerinin birbirinden uzaklaşarak tarihsel yolculukları içinde eş adlı duruma geldiği belirlenmiştir.
In this study, the process of becoming homonym due to the expansion of meaning within the historical journey of polysemy, which are actually very meaningful and based on the same origin, in the Turkish Dictionary of the Türk Dil Kurumu, was examined. Homonym; it is defined as words whose phone and spelling are the same and their meanings are different. In polysemy words involve more than one meaning. While there is a single origin in polysemy words, there are more than one but related meanings, in homonyms, there are at least two different origins and different meanings from each other. Tagged with the general scanning model in the Turkish Dictionary, acımak, ağıl, ağız, ağmak, altıparmak, basılmak, biçim, bir bir, bitmek, boy, bozuk, çakmak, çil, çöğür, dayak, dikilmek, dikmek, dil, dokunma, dokunmak, dokunuş, el, gen, güç, günlük, öz, sağ, sormak, ters, terslemek, uçuk, uğur, uz, yaş, yaşlı, yazı, yazmak, yordurmak, yormak, yorulmak have turned into polysemy from homonym. In the spelling of homonyms in the dictionary, to two separate lexical entry and (I) (II) (III) Roman numerals form besides homonyms is preferred. Expanded meanings of polysemys are shown with the numbers 1, 2, and 3 at the beginning of generally prioritizing the basic meaning. Based on the etymology and historical dictionaries of the determined 40 words, it has been determined that the dictionary units of the polysemy words with the same origin are decomposed through the expansion and change of meaning over time and become polysemy.
In this study, the verbs in the Yunus Emre’s Divan and the verbs in the Tarama Dictionary were examined. The verbs in Yunus Emre's Divan have been obtained by scanning method and have been interpreted based on the context. Obtained verbs and their meanings when it is compared with the Tarama Dictionary some different results have emerged. According to the situation of the verbs in the Tarama Dictionary, five titles were obtained. The first of these is the verbs that are in the Yunus Emre’s Divan but not in the Tarama Dictionary, the second is the ones that take place in the Divan and the dictionary but have different meanings, the third is in the form of those that take place in both works but do not overlap in terms of meaning, and the fourth is in the form of those that take place in both works and show some phonetic changes, the fifth is about morphological changes. However, there are some suggestions regarding the online use of the Tarama Dictionary in the study. Such studies are important in terms of to contributing historical vocabulary, lexicology and semantics of Turkish.
Midyat is the district of Mardin that contains more than one culture and language. It is a culture and civilization basin with its historical texture, geographical location, ethnic differences. The district, which has hosted different civilizations, has become a multicultural and multilingual attraction center due to this dynamism. In this research, the multiculturalism and multilingualism of Midyat has been handled in a sociolinguistic aspect. General information was given about the history of Midyat, its socioeconomic structures and the situation of Turkish, Mahalmi (Arabic), Becirman, Kurdish, Syriac, Yazidi, Syrian immigrants in Midyat. 10 people living in Midyat, speaking at least 3 languages and different ethnicities, were interviewed. In the study, phenomenological design, one of the qualitative research designs, was used and the semi-structured interview technique was used for sampling determined by criterion sampling method. In the research, it is aimed to analyze Midyat from individuals who have experienced the phenomenon.
tarama modellerinden genel tarama modeli kullanılmıştır. Tarama modeliyle Yunus Emre'nin Divanı'nda geçen basit ve türemiş Türkçe fiillerden yeni mecaz anlam kazanan fiiller bu çalışmaya dâhil edilmiştir. Anlam genişlemesi yoluyla çok anlamlı durumda olan fiiller, çeşitli aktarmalarla yeni metaforik anlamlar kazanmıştır. Fiillerin kazandığı yeni
metaforik anlamlar makalede tanıklarıyla birlikte verilmiştir. Araştırma bu yönüyle Divan'daki fiillerin metaforik sözlüğü durumundadır. Yunus Emre'nin yüzyıllar önce kullandığı söz varlığı, geniş anlam dünyası, metaforik kullanımlar ile Yunus Emre'nin birikimi, hayal gücünü eserlerine yansıtması, kullandığı dilin işlerliği bir kez daha ortaya çıkmıştır. Araştırmada 83 fiilde metaforik anlam tespit edilmiştir. Bu fiillerin kimisinde birden farklı metaforik anlam söz konusudur. Dolayısıyla çalışmada 100'den fazla metaforik anlam kaydedilmiştir. Tanıklarıyla verilen bu metaforik anlamların çoğunun dizinlerde ve tarihî sözlüklerde kayıtlı olmadığı görülmüştür. Çalışmada yer alan söz konusu genişlemiş yeni anlamların sözlüklere geçirilme çıktısı çalışmanın amaçlarındandır. Bununla birlikte çalışmada yer alan fiillerin metinde bağlam içinde
kazandığı yeni anlamların, sözcük ve sözlük bilimi çalışmalarına da katkı sağlayacağı beklenmektedir.
This research is about the meaning of the verbs in Yunus Emre's Divan, which is accepted as the building block in the formation of Turkish culture and the written language of the Turkish language, based on the context. Contextual and concordance meanings of Turkish simple and derived verbs in the Divan are given. In the study, the general scanning model, one of the scanning models, was used. With the scanning model, the verbs in the Divan were recorded and various meanings of the verbs were determined. The studies and dictionaries about the work in question and the fact that the work does not fully reflect the vocabulary point to the importance of the research. However, this research, which is a contextual dictionary experiment, has original. Contextual meanings of 504 verbs recorded from the Divan are given with their reference. Such studies are important for a correct understanding of the works of Yunus Emre, whose ideas, literary personality and works have spread all over the world. In addition, various projects and studies are carried out with Yunus Emre in order to reveal the vocabulary of other historical and literary works in a contextual and witness way. Increasing the number of such studies will make a serious contribution to vocabulary, semantics and lexicology.
oluşmuş bitişik yazılan sözcükler oluşturmaktadır. Bitişik yazılan en az iki sözcükten müteşekkil yapılar ile Türkçe dışındaki eklerle oluşturulmuş türemiş sözcükler fişlenmiştir. Bu yapılar ait oldukları dile ve dizilimlerine göre sınıflandırılmıştır. Türkçe Sözlük’te toplam 1.839 hibrit yapı tespit edilmiştir. Bu yapılar Türkçe + Arapça, Fransızca + Türkçe, Türkçe + İbranice, Yunanca + Soğdca, Rumca + Türkçe, Türkçe
+ Farsça + Türkçe, Arapça + Arapça + Türkçe biçiminde birbirinden farklı dizilişler göstermektedir. Bazı gruplardaki hibrit yapıların sayısı fazlayken (Türkçe + Arapça = 755) bazıları sınırlıdır (Türkçe + Latince = 1). Bu çalışma; Türkçenin söz varlığında yer alan hibrit yapıları tespit ve tasnif etmek, hibrit sözcüklerin kökenlerini ve kullanım
alanlarını belirlemek üzere yapılmıştır.
The word hybrid means that two different structures, type and origins come together. This word can also be met with the Arabic word melez. This concept is used both in applied sciences and social sciences, and although its origin is biology and botany, it has also started to be used in fields such as sociology, music, technology, automotive and, more recently, education. In this study, hybridization was adapted to the words of Turkish Language Institution’s Turkish Dictionary. Structures formed by words belonging to two different origins are considered as hybrid words. The Turkish Dictionary was scanned, and the adjacent compound or derivative words formed with attachments other than Turkish were slipped via quantitative data. These structures
are classified according to the language they belong to. A total of 1.839 hybrid structures have been identified in the Turkish Dictionary. These structures show different sequences such as Turkish + Arabic, French + Turkish, Turkish + Hebrew, Greek + Sogdian, Romaic + Turkish, Turkish + Persian + Turkish, Arabic + Arabic + Turkish. While the number of hybrid structures in some arrays is high (Turkish + Arabic
= 755), some of them are limited (Turkish + Latin = 1). In this study; it was carried out to identify and classify hybrid structures in Turkish vocabulary, to determine the origins of hybrid words, and to determine their usage areas.
Homonym means one of two or more words that have the same sound and often the same spelling but differ in meaning. There is a confusion of concepts in the term "homonym" in Turkish. In Turkish, homonym is also known as homophony, and etc. In this context, the Turkish dictionary contains homonyms defined in Roman numerals at the beginning of the separate lexical entry. In this study, all of the words with homonyms were determined by the general scanning model, and 641 words with homonyms were recorded. The formation ways of the homonyms have been determined, and various classifications have been created according to the formation ways. It has been revealed that some of the words named homonym in the Turkish dictionary have been named homonym throughout history, while other words have become homonym for different reasons. The reasons for the occurrence of homonym in the Turkish dictionary are borrowed words; phonetic, morphology and semantic changes and vocabulary. Various subtitles of these main reasons have been created, and the words with homonyms are placed in the relevant headings. It has been determined that more than half of the homonyms are derived from the borrowed words. Languages that cause co-naming originate from various languages such as Arabic, Persian, French, and Greek. Some homonyms have emerged with meaning events such as polysemy and meaning expansion. Some of the homonyms are formed as a result of phonetic and morphological changes. 28 words named original homonym, that is historical homonym, were determined.
Yer adları; bir bölgenin coğrafi, sosyal, kültürel, tarihî özelliklerini yansıtır. Yer adlarının tıpkı kişi adları ve diğer özel adlar gibi genellikle veriliş nedenleri ve hikâyeleri vardır. Su, bitki, hayvan, yer bilimleri gibi fiziki ve(ya) unvan, kişi adları, tarihî olaylar gibi beşerî nedenler çoğu zaman yer adlarının belirleyicisidir. Kimi yer adlarının verilişiyse tesadüfi, nedensiz veya belirsizdir.
Türkiye; coğrafi konumu, tarihî dokusu, fiziki koşulları, sahip olduğu etnik yapı ve dil farklılıkları gibi özelliklerinden ötürü, yer adları konusunda zenginlik ve çeşitlilik gösterir. Yer adları, aktif ve(ya) dominant dille paralellik gösterebileceğinden değişen dünyayla birlikte değişiklik gösterebilir. Bu değişiklik kimi zaman kendiliğinden, doğal süreçlerle gerçekleşirken kimi zaman da daha kısa sürede, resmî kanallar aracılığıyla gerçekleşir.
Türkiye’deki yer adlarının bir kısmı son yüzyılda birtakım nedenlerden ötürü resmî kurullarca değiştirilmiştir. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan Mardin iline bağlı 702 yerleşim yeri adının 561’i değiştirilmiştir. Bu çalışmada, Mardin ili ve ilçelerine ait bazı mahallelerin değiştirilen yer adları, eski adlarıyla karşılaştırılarak, eski yer adları değiştirilirken hangi hususların dikkate alındığına yönelik bir tasnif denemesi yapılmıştır. Bu hususlar eski adın dilinden Türkçeye çeviri, eski adın yeni adla semantik bağlantısının olması, eski adın birtakım fonetik değişikliklere uğrayarak Türkçeye yakın hale ge(tiri)lmesi, ve tesadüfi/nedensiz verilen yer adları olarak sıralanabilir.
Anahtar Kelimeler: Yeradbilimi (toponomi), ismi değiştirilen köyler/mahalleler, adbilim, Mardin.
A Classification Experiment on Place Names Modified in Mardin
Abstract
Toponomy reflects the geographical, social, cultural and historical characteristics of a region. Place-names are usually given for specific reasons, just as person names and other proper names. Physical (hydronomy, botany, zoology, geology) and human (title, person names, historical events) causes are often the determinants of place-names. Some toponomy is given coincidence or gratuitous.
Due to factors such as geographical location, historical texture, physical conditions, and ethnic and linguistic differences, Turkey is rich and diverse in place-names. Toponomy may change with the world changing as it is parallel to the active and (or) dominant language. This change sometimes takes place spontaneously and with natural processes, and sometimes even shorter, through official channels.
In the last century, place-names in Turkey have been replaced by official committees due to a number of reasons. Mardin has 702 settlements and its 561 settlement’s has been changed. In this study, a research was carried out to determine which methods have been used in changing the old place names by means of comparing the old and new neighborhood names of Mardin province and districts of it. These methods can be listed as the translation of the toponomy into the Turkish, the semantic connection of the toponomy with the new name, the transformation of the toponomy to The Turkish by some phonetic changes, chance/unsubstantiated.
Keywords: Toponomy, replaced settlements, onomastics, Mardin
Erkınay, H. K. (2012). “Çok Dillilik ve Mardin Örneği”(II. Sosyal Bilimler Genç Araştırmacılar Sempozyumu / 24.04.2010 -25.04.2010) , Yayın Yeri: II. Sosyal Bilimler Genç Araştırmacılar Sempozyumu Bildiriler Kitabı, s. 275-284).
MULTILINGUALISM AND THE CASE OF MARDIN
ABSTRACT
Language which is a social institution connects individuals who live together and
acts as a bridge from past to present. The communication of individual with his/her
environment is also a part of his/her socialisation process. Multilingualism is a concept that
both individual and social. Reasons for the emergence of multilingualism may present
differences in individuals or societies.
Because individuals and societies need to adapt to a changing and developing
world, communicate with each other, strengthen their social, economic and commercial
relations, and live in multicultural areas they need to learn languages besides their mother
tongues and thereby create a multilingual environment. Geographical, historical, cultural
and religious reasons are emergence of multilingualism in Mardin.
As languages are the basis of identity, individual or societies try to preserve and
keep on their languages as the most important indicator of their identity. In a historical city
like Mardin in which different ethnic and religious groups have been living together, the
co-existence of more than one language is indispensable. The contact between these
languages through multilingualism, language interaction is provided.
Multilingualism has many advantages, personal, social, commercial, but also it has
disadvantages. Requirements of multilingualism in Mardin is observed on between
Turkish, Arabic, Kurdish, Syriac languages .
Keywords: Multilingualism, Interaction of Languages, Mardin, Mother Tongue,
Arabic, Kurdish, Syriac.
ÖZET
Toplumsal bir kurum olan dil, birlikte yaşayan bireyleri birbirine bağlar ve
geçmişten bugüne bir köprü görevi üstlenir. Bireyin doğup büyüdüğü aile veya çevresinden
öğrendiği ana dili dışında edindiği diller ile birlikte çok dillilik ortaya çıkar. Dillerin
değişimli olarak kullanılması şeklinde tanımlanan çok dillilik hem bireysel hem toplumsal
bir kavramdır. Çok dilliliğin ortaya çıkma nedenleri bireylerde veya toplumlarda
farklılıklar arz edebilir.
Gelişen ve değişen dünyaya ayak uydurmak, iletişimi sağlamak, sosyal, ekonomik
ve ticari ilişkileri kuvvetlendirmek, çok kültürlü bölgelerde yaşamak bireylerin veya
toplumların kendi ana dilleri dışındaki dilleri öğrenmelerini ve çok dilli bir ortam
oluşturmalarını sağlamıştır. Coğrafi, tarihî, kültürel, dinî vb. faktörlerin etkisiyle
Mardin’de çok dillilik ortaya çıkmıştır.
Bireyin/toplumun kimliğinin yapı taşları olan diller, korunmak ve sürdürülmek
istenir. Doğan, büyüyen, gelişen ve ölen varlıklar olan dillerin birbirleriyle etkileşim içinde
olması kaçınılmazdır. Farklı etnik ve dinî grupların yaşadığı Mardin’de çok dilliliğin
ortaya çıkışının en önemli nedeni iletişimdir. Çok dillilik aracılığıyla bu diller arasındaki
temas, dil etkileşimini sağlanmıştır.
Çok dilliliğin kişisel, sosyal, ticari birçok avantajı olduğu gibi hâkim olan dilin
azınlık dile baskın gelmesi durumunda dil kaybı veya dil ölümü gibi dezavantajları da söz
konusudur. Mardin’de de çok dilliliğin gerektirdikleri Türkçe, Arapça, Kürtçe, Süryanice
arasında görülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Çok dillilik, Dil Etkileşimi, Mardin, Ana dili, Arapça, Kürtçe,
Süryanice.
çok anlamlılığı incelenmiştir. 13., 14. ve 15. yüzyıl eserlerinde
işlek olarak kullanılan fiil, temel anlamı dışında birçok anlam
kazanmıştır. Çok anlamlılık, ihtiyaç ve diğer nedenlerden ötürü sözcüğün
yeni anlamlar kazanmasıdır. Aynı zamanda çok anlamlılık, dilin kendi
doğasında da vardır, henüz dilde hiçbir faktör faaliyete geçmemiş, dış
etkenler aktif değilken bile sözcüklerin çok anlamlı olduğu görülmüştür.
Bu durum dilin zenginliğini göstermektedir. Çok anlamlılığın birçok
nedeni bulunmakla birlikte en önemli nedeninin ihtiyaç olduğu
söylenebilir. Değişen, gelişen dünya ve toplumla birlikte canlı bir varlık
olan dil de değişim göstermektedir. Yeni bir kavramla karşılaşılırken o
sözcüğe yeni bir ad vermek yerine dilde hâlihazırda var olan sözcüğe yeni
bir anlam yüklenerek ihtiyaç giderilmesi tercih edilmektedir. Böylece
sözcük, çok anlamlı duruma geçmektedir. Özellikle fiillerin türlü
varlıkların hareketlerini karşılaması sonucu benzetme, aktarma yoluyla
anlam genişlemeleri ve dolayısıyla çok anlamlılık da beraberinde
gelmektedir. Fiilin temel anlamının yanı sıra diğer varlıkların o eylemi
gerçekleştirmesi veyahut benzetme ve aktarmalarla insan zihninde başka
şekilde canlandırılmasıyla yeni yan ve mecaz anlamlar ortaya çıkmış olur.
Bazen de eş adlı sözcüklerin zamanla birbirine yaklaşmasıyla ya da
karıştırılmasıyla da tek bir sözcük oluşur ve iki ayrı sözcüğün anlamları
tek bir sözcükte toplanarak sözcük çok anlamlı duruma gelir. Çok
anlamlı sözcüklerin anlam belirsizliğine yol açabileceği araştırmacılar
tarafından ortaya konsa da bu belirsizliğin açıklaştırmayla
giderilebileceği de belirtilmektedir. Anlam bulanıklığına mahal verecek
sözcükler bağlamda söz dizimi, anlam ve ses bilimi kavramları
kullanılarak açıklaştırmayla giderilebilir. Çalışmada Türk dilinin tarihî
dönemlerinden günümüze kadar işlek ve çok anlamlı durumda olan dut-
/tut- fiilinin Eski Anadolu Türkçesi dönemi eserlerinden Yûnus Emre
Dîvânı, Risâletü’n-Nushiyye, Yûsuf u Zelîhâ, Süheyl ü Nev-Bahâr, Kur’an
Tercümesi, Kısas-ı Enbiya, Dede Korkut Kitabı, Marzuban-nâme ve Gülistan Tercümesi taranarak ve bağlamdan yola çıkılarak anlamları
tespit edilmiş ve toplam 34 anlamı fişlenmiştir. Eserlerin sözlük/dizinleri
ile Tarama Sözlüğündeki anlamlarından daha fazla anlama sahip olduğu
tanıklanan söz konusu fiilin, zengin anlam dünyası ve çok anlamlılığının
Türkçenin tarihî dönemlerine dayandığı sonucu ortaya çıkmıştır.
ABSTRACT
In this study, the polysemy of the verb dut-/tut- in the works of Old
Anatolian Turkish was examined. The verb, which was used practically
in the works of 13th, 14th, and 15th centuries, gained a lot of meanings
except for its core meaning. Polysemy is a word’s gaining new meanings
because of needs and other reasons. Also, it exists in the nature of the
language. It has been encountered that words have a polysemy even when
none of the factors has been switched in the language and the outer
effects are not active. This condition indicates the richness of a language.
While there are many reasons of polysemy, it can be said that its main
reason is the need for it. As a living creature, language shows changes
accordingly with the changing and developing world and the society. It is
preferred to meet the needs by giving new meanings to the already
existing word in the language instead of giving a new name to the word
while encountering with a new conception. In this way, the word gains
polysemy. Especially, verbs’ meeting the movements of kinds of creatures
causes the semantic extension and accordingly polysemy by metaphor
and metonymy. New connotations and figurative meanings come out by
other creatures’ doing that action beside the verb’s core meaning or
differently visualizing it in people’s mind by metaphor, metonymy and
simile. Sometimes, a single word is formed by the approximation of the
synonyms in time or their being confused with each other and that word
becomes a polysemic word by gathering the meanings of two different
words. Although it has been revealed by the researchers that polysemic
words can cause ambiguity, it has been also indicated that this ambiguity
can be resolved by disambiguation. The words that can cause ambiguity
in the context can be eliminated through disambiguation by using the
conceptions like syntax, semantics, and phonetics. In this study, the
meanings of the verb dut-/tut- , which has been practical and polysemic
from the historic terms of Turkish language to the present, confirmed and
made a card index of its 34 meanings by scanning and depending on the
contexts of the works of Old Anatolian Turkish like Yûnus Emre Dîvânı,
Risâletü’n-Nushiyye, Yûsuf u Zelîhâ, Süheyl ü Nev-Bahâr, Kur’an
Tercümesi, Kısas-ı Enbiya, Dede Korkut Kitabı, Marzuban-nâme and
Gülistan Tercümesi. It has been revealed that the prosperous semantic
world and the polysemy of the mentioned verb which has a lot more
meaning than its meanings on the dictionary/indexes of the works and
the Tarama Sözlüğü go back to historical period of Turkish.
Anahtar Kelimeler: Terim Bilimi, Müzik Terimleri, Müzik Terimi Sözlükleri, Türkçeleştirme
Abstract
This study aims to examine Turkish terminology in the field of music based on the music term dictionaries. In the study, with an interdisciplinary approach, resources related to the Turkish language and music were used, and the scanning method was used. Terminology data in the study were obtained from Western music terminology
dictionaries. Western music terms in the literature are of French and Italian origin generally. In Türkiye, especially in the process of the Language Revolution, the studies to find equivalents for loanwords in Turkish have brought along the efforts of Turkishization of the terms belonging to the branches of science and art. Ahmet Adnan Saygun, one of the composers known as the “Turkish Fives”, is one of the leading names in the studies on the Turkishization of terms in the field of music. Turkish terminology studies, which started with Saygun, have continued to date through
dictionaries focusing on Western music terms. When the terms used in this field and the dictionaries prepared are examined, it is seen that there is more than one Turkish equivalent for a term, there is no unity of terminology in music dictionaries, and derivation, reinterpretation and translation-oriented methods are used more in term formation.
Keywords: Terminology, Music Terms, Music Term Dictionaries, Creation of Turkish Term
olup Türkçenin tarihî dönemlerinden günümüze kadar hem işlev hem
de biçim olarak korunabilmiştir. Ancak bazı geniş zaman eklerinin
eylemlere gelişinde geçmişten günümüze bazı değişimler ve
tutarsızlıklara sahip olduğu görülmektedir. Bu tutarsızlıklar çok derin
olmasa da birtakım belirsizliklere neden olmaktadır. Bu açıdan,
karışıklığı önlemek amacıyla, hangi eylemlere hangi eklerin geldiğine
dair dilbilimsel bir çözüm üretmek gerekmektedir. Bu çözüm,
eylemlere gelen eklerin geliş nedenlerinin belirlenme çabasıyla
mümkün olabilir. Bu çalışmanın amacı bu çözümün ne olduğunu
belirlemek üzerinedir. Çalışmada tarama yöntemiyle Türkçe Sözlük’te
yer alan tüm eylemler listelenmiş ve eylemlerin aldığı geniş zaman
ekleri belirlenmiştir. Tek heceli eylemlerde sonu ‘-l, -n, -r’ akıcı
ünsüzlerle biten eylemlerde bir tutarsızlık olduğu tespit edilmiştir.
Morfolojik değişimin fonetikle ilgili olduğu görülmüştür. Belirlenmiş
bu eylemlerin aldıkları geniş zaman eklerinin belirlenmesiyle anadil
konuşuru ile birlikte Türk dili öğretiminde de geniş zaman ekinin
kullanımıyla ilgili belirsizlik giderilmiş olacaktır. Anahtar kelimeler: Geniş zaman, ekler, biçimbilim, eylemler, görünüm
ABSTRACT
Present tense suffixes are one of the suffixes that have not
changed much in Turkish. It has survived from the historical periods
of Turkish to the present day by preserving both function and form.
However, it is seen that some of the present tense suffixes have some
changes and inconsistencies from the past to the present. Although
these inconsistencies are not very deep, they cause some uncertainties.
In this respect, in order to avoid confusion, it is necessary to produce a
linguistic solution about which verbs and which suffixes come. This
solution may be possible by trying to determine the reasons for the
attachments to the actions. The purpose of this study is to determine
what this solution is. In the study, all the verbs in the Turkish
Dictionary were listed by scanning method and the present tense
suffixes of the verbs were determined. It has been determined that
there is an inconsistency in verbs ending in '-l, -n, -r' fluent consonants
in monosyllabic verbs. Morphological change was found to be related
to phonetics. With these determined actions, the ambiguity regarding
the use of aorist suffix in Turkish language teaching together with the
native speaker will be eliminated.
Keywords: Present tense, suffixes, morphology, verbs, appearance.
Numbers and proverbs are two concepts as old as human history. Numbers and proverbs are not created randomly, but to serve a specific purpose, discourse. The numbers in the proverbs are not accidental, but have a specific purpose. A collocation combination of two or more words is a phrase that sounds right to native speakers. Words used in collocations are phrases. Collocations exist in all languages and are used in various fields. One of them is proverbs. Proverbs have many collocations as they are already expressions. One of the elements that make up the collocation of
proverbs is numbers. The collocation of the numbers in the proverbs consists of numbers that are similar to Turkish culture and belief. The subject of the research is which numbers are used together while creating Turkish proverbs. In the research, the collocations of the numbers in the proverbs that have an important place in the Turkish language, culture and social life were examined. The proverbs with more than one number in the Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü dictionaries of the Türk Dil Kurumu, Ömer Asım Aksoy and İsmail Parlatır constitute the data of the research. According to the data, it is seen that many numbers (one, two, three, forty, seventy, one hundred, one thousand) in the proverbs form collocations with other numbers. The numbers one, two, seven, forty, and thousand, which are frequently used in Turkish culture, are frequently used in proverbs. In Turkish proverbs, the number one is one, two, three, seven, nine, ten, forty, hundred, thousand; the number two with the numbers one, two, three, four; the number three with the numbers one and five; the number four with the numbers one and four; the number five with the numbers one, five, six; the number six with the numbers seven and forty; the number seven with the numbers one and seventy; number eight with nine; the number nine with one and eight; the number ten with the numbers one, two, nine, ten; the number fifteen with the number fifteen; the number thirty with the number forty; the number thirty-two with the number thirty-two;
forty with the numbers one and forty; the number seventy with the number seventy; with the numbers one hundred, ninety-nine, thousand; the number five hundred with the number one thousand; the number thousand formed a collocation with the number one. The number collocations in the proverbs have been created for reasons such as creating harmony, being memorable, being impressive, making literary art (metaphor, etc.), using the succession of numbers, referring to cultural codes, exaggeration, indicating few and many, and adapting to philosophical/mystical purposes. In the history of Turkish culture, the power and influence of numbers have also appeared in proverbs. Keywords: numbers, proverbs, collocation, Turkish, dictionary of proverbs.
geography, culture, social structure and many other areas of a region.
Toponymy, like other proper nouns, are usually given for specific reasons,
and many toponomies have various stories. Although physical reasons such
as hydrology, botany, zoology, earth sciences and social reasons such as
anthroponomy, historical events, social issues are the determinants of
toponymy, the assignment of some toponymy is random or uncertain.
Turkey; with its geographical location and physical conditions, it has been in
the position of the cradle of civilizations for centuries and includes more
than one ethnic structure. Mardin's Nusaybin district is also this colorful
miniatures and carriers in Turkey. Nusaybin is one of the oldest settlements
in the region with its historical texture, geopolitical location, home to
different civilizations, and a multicultural and multilingual structure. This
richness and differences are also manifested in the toponymy of Nusaybin.
The toponymy have changed according to the language and culture of the
civilizations that have ruled over the centuries, sometimes evolving with
certain phonetic changes, and sometimes they have survived without any
change. In this study, the names of 84 neighborhoods/villages of Nusaybin
district of Mardin province were analyzed semantically. In the research, the
neighborhood names were titled as physical and social resources; the
reasons for giving Nusaybin toponomies are classified from a semantic
perspective. It has been determined that toponomies are based on the
structure and location of the place, water resources, natural and physical
conditions such as mines and stones, plants, animals, and social conditions
such as names of people, nations, tribes, senses, religion and belief, and
economic activities. The permanence of toponomies, their ability to be
preserved for a long time, and their being related to the cultural texture of
their location gives clues about the history, ethnic origin, geography,
language, belief and economy of the region. In this respect, the necessity of
toponomies to be cultural heritage will be reinforced with Nusaybin.
Keywords: Nusaybin, toponymy, semantic.
Yer adları; bir bölgenin tarih, coğrafya, kültür, toplumsal yapı ve daha birçok
alanda bilgi birikimini barındıran kültürel bir bellektir. Yer adları diğer özel
adlar gibi genellikle belirli nedenlerle verilmekte olup birçok yer adının çeşitli
hikâyesi bulunmaktadır. Su, bitki, hayvan, yer bilimleri gibi fiziki nedenler ile
kişi adı, tarihî olaylar, toplumsal meseleler gibi beşeri nedenler yer adlarının
belirleyicisi konumunda olmakla birlikte kimi yer adlarının verilişi tesadüfi
veya belirsizdir. Türkiye; coğrafi konumu, fiziki koşullarıyla yüzyıllardır
medeniyetler beşiği konumunda olup birden fazla etnik yapıyı bünyesinde
barındırmaktadır. Mardin’in Nusaybin ilçesi, Türkiye’deki bu renkliliğin
minyatürü ve taşıyıcısı olup çok kültürlü ve çok dilli bir yapıya sahiptir.
Nusaybin; tarihî dokusu, jeopolitik konumu, farklı medeniyetlere yapmış
olduğu ev sahipliğiyle bölgenin en eski yerleşim yerlerinden birisidir. Bu
zenginlik ve farklılıklar Nusaybin’in yer adlarına da tezahür etmiştir. Yer
adları asırlar boyunca hüküm süren medeniyetlerin dil ve kültürlerine göre
değişiklik göstermiş kimi zaman belirli ses değişiklikleriyle evrilmiş, bazen de
hiçbir değişiklik göstermeden günümüze kadar gelmeyi başarmıştır. Bu
çalışmada Mardin ilinin Nusaybin ilçesine bağlı 84 mahallenin adı
anlambilimsel olarak incelenmiştir. Araştırmada mahalle adları fiziki ve
beşeri kaynaklı olarak başlıklandırılmış; Nusaybin yer adlarının veriliş
nedenleri anlambilimsel bir bakış açısıyla tasnif edilmiştir. Yer adlarının; yerin
yapısı ve konumu, su kaynakları, maden ve taş, bitki, hayvan gibi doğa ve
fiziksel koşullar ile kişi, millet, boy adları, duyular, din ve inanış, ekonomik
faaliyetler gibi toplumsal koşullara dayandığı tespit edilmiştir. Yer adlarının
kalıcılığı, uzun müddet korunabilmesi, konumunun kültürel dokusuyla ilişkili
olabilmesi bölgenin tarihi, etnik kökeni, coğrafyası, dili, inanışı, ekonomisi
hakkında ipuçları vermektedir. Bu minvalde Nusaybin ile birlikte yer adlarının
kültürel miras olması gerekliliği pekiştirilecektir.
Anahtar Kelimeler: Nusaybin, Yer Adları, Anlambilim, Toponimi.
sözcüklerin tarihsel yolculukları içinde anlam genişlemelerinden kaynaklı sözlük birimlerinin birbirinden uzaklaşmasıyla eş adlı duruma gelme süreçleri incelenmiştir. Eş adlılar; sesleri ve yazılışları aynı, anlamları farklı olan sözcükler olarak tanımlanmaktadır. Çok anlamlılık ise bir sözcüğün birden fazla anlamı karşılamasıdır. Çok anlamlı sözcüklerde tek kök, birden fazla, birbiriyle ilintili anlam(lar), söz konusuyken eş adlı sözcüklerdeyse birbirinden farklı en az iki kök ve anlamlar söz konusudur. Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük’ten genel tarama modeliyle elde edilen fişlenen acımak, ağıl, ağız, ağmak, altıparmak, basılmak, biçim, bir bir, bitmek, boy, bozuk, çakmak, çil, çöğür, dayak, dikilmek, dikmek, dil, dokunma, dokunmak, dokunuş, el, gen, güç, günlük, öz, sağ, sormak, ters, terslemek, uçuk, uğur, uz, yaş, yaşlı, yazı, yazmak, yordurmak, yormak, yorulmak sözcüklerinin çok anlamlılıktan eş adlığa doğru tarihsel bir yolculuk yaptıkları tespit edilmiştir. Sözlükte eş adlı sözcükler, (I) (II) (III) Romen rakamlarıyla birden fazla madde başında gösterilmiştir. Çok anlamlı sözcüklerin genişlemiş anlamları ise tek madde başında 1, 2, 3 rakamlarıyla gösterilmiştir. Türkçe Sözlük’ten tespit edilen 40 eş adlı sözcüğün -etimolojik ve tarihî sözlüklerden yola çıkılarak- aslında kökeni aynı olan çok anlamlı sözcükler olduğu ve anlam genişlemeleri yoluyla sözlük birimlerinin birbirinden uzaklaşarak tarihsel yolculukları içinde eş adlı duruma geldiği belirlenmiştir.
In this study, the process of becoming homonym due to the expansion of meaning within the historical journey of polysemy, which are actually very meaningful and based on the same origin, in the Turkish Dictionary of the Türk Dil Kurumu, was examined. Homonym; it is defined as words whose phone and spelling are the same and their meanings are different. In polysemy words involve more than one meaning. While there is a single origin in polysemy words, there are more than one but related meanings, in homonyms, there are at least two different origins and different meanings from each other. Tagged with the general scanning model in the Turkish Dictionary, acımak, ağıl, ağız, ağmak, altıparmak, basılmak, biçim, bir bir, bitmek, boy, bozuk, çakmak, çil, çöğür, dayak, dikilmek, dikmek, dil, dokunma, dokunmak, dokunuş, el, gen, güç, günlük, öz, sağ, sormak, ters, terslemek, uçuk, uğur, uz, yaş, yaşlı, yazı, yazmak, yordurmak, yormak, yorulmak have turned into polysemy from homonym. In the spelling of homonyms in the dictionary, to two separate lexical entry and (I) (II) (III) Roman numerals form besides homonyms is preferred. Expanded meanings of polysemys are shown with the numbers 1, 2, and 3 at the beginning of generally prioritizing the basic meaning. Based on the etymology and historical dictionaries of the determined 40 words, it has been determined that the dictionary units of the polysemy words with the same origin are decomposed through the expansion and change of meaning over time and become polysemy.
In this study, the verbs in the Yunus Emre’s Divan and the verbs in the Tarama Dictionary were examined. The verbs in Yunus Emre's Divan have been obtained by scanning method and have been interpreted based on the context. Obtained verbs and their meanings when it is compared with the Tarama Dictionary some different results have emerged. According to the situation of the verbs in the Tarama Dictionary, five titles were obtained. The first of these is the verbs that are in the Yunus Emre’s Divan but not in the Tarama Dictionary, the second is the ones that take place in the Divan and the dictionary but have different meanings, the third is in the form of those that take place in both works but do not overlap in terms of meaning, and the fourth is in the form of those that take place in both works and show some phonetic changes, the fifth is about morphological changes. However, there are some suggestions regarding the online use of the Tarama Dictionary in the study. Such studies are important in terms of to contributing historical vocabulary, lexicology and semantics of Turkish.
Midyat is the district of Mardin that contains more than one culture and language. It is a culture and civilization basin with its historical texture, geographical location, ethnic differences. The district, which has hosted different civilizations, has become a multicultural and multilingual attraction center due to this dynamism. In this research, the multiculturalism and multilingualism of Midyat has been handled in a sociolinguistic aspect. General information was given about the history of Midyat, its socioeconomic structures and the situation of Turkish, Mahalmi (Arabic), Becirman, Kurdish, Syriac, Yazidi, Syrian immigrants in Midyat. 10 people living in Midyat, speaking at least 3 languages and different ethnicities, were interviewed. In the study, phenomenological design, one of the qualitative research designs, was used and the semi-structured interview technique was used for sampling determined by criterion sampling method. In the research, it is aimed to analyze Midyat from individuals who have experienced the phenomenon.
tarama modellerinden genel tarama modeli kullanılmıştır. Tarama modeliyle Yunus Emre'nin Divanı'nda geçen basit ve türemiş Türkçe fiillerden yeni mecaz anlam kazanan fiiller bu çalışmaya dâhil edilmiştir. Anlam genişlemesi yoluyla çok anlamlı durumda olan fiiller, çeşitli aktarmalarla yeni metaforik anlamlar kazanmıştır. Fiillerin kazandığı yeni
metaforik anlamlar makalede tanıklarıyla birlikte verilmiştir. Araştırma bu yönüyle Divan'daki fiillerin metaforik sözlüğü durumundadır. Yunus Emre'nin yüzyıllar önce kullandığı söz varlığı, geniş anlam dünyası, metaforik kullanımlar ile Yunus Emre'nin birikimi, hayal gücünü eserlerine yansıtması, kullandığı dilin işlerliği bir kez daha ortaya çıkmıştır. Araştırmada 83 fiilde metaforik anlam tespit edilmiştir. Bu fiillerin kimisinde birden farklı metaforik anlam söz konusudur. Dolayısıyla çalışmada 100'den fazla metaforik anlam kaydedilmiştir. Tanıklarıyla verilen bu metaforik anlamların çoğunun dizinlerde ve tarihî sözlüklerde kayıtlı olmadığı görülmüştür. Çalışmada yer alan söz konusu genişlemiş yeni anlamların sözlüklere geçirilme çıktısı çalışmanın amaçlarındandır. Bununla birlikte çalışmada yer alan fiillerin metinde bağlam içinde
kazandığı yeni anlamların, sözcük ve sözlük bilimi çalışmalarına da katkı sağlayacağı beklenmektedir.
This research is about the meaning of the verbs in Yunus Emre's Divan, which is accepted as the building block in the formation of Turkish culture and the written language of the Turkish language, based on the context. Contextual and concordance meanings of Turkish simple and derived verbs in the Divan are given. In the study, the general scanning model, one of the scanning models, was used. With the scanning model, the verbs in the Divan were recorded and various meanings of the verbs were determined. The studies and dictionaries about the work in question and the fact that the work does not fully reflect the vocabulary point to the importance of the research. However, this research, which is a contextual dictionary experiment, has original. Contextual meanings of 504 verbs recorded from the Divan are given with their reference. Such studies are important for a correct understanding of the works of Yunus Emre, whose ideas, literary personality and works have spread all over the world. In addition, various projects and studies are carried out with Yunus Emre in order to reveal the vocabulary of other historical and literary works in a contextual and witness way. Increasing the number of such studies will make a serious contribution to vocabulary, semantics and lexicology.
oluşmuş bitişik yazılan sözcükler oluşturmaktadır. Bitişik yazılan en az iki sözcükten müteşekkil yapılar ile Türkçe dışındaki eklerle oluşturulmuş türemiş sözcükler fişlenmiştir. Bu yapılar ait oldukları dile ve dizilimlerine göre sınıflandırılmıştır. Türkçe Sözlük’te toplam 1.839 hibrit yapı tespit edilmiştir. Bu yapılar Türkçe + Arapça, Fransızca + Türkçe, Türkçe + İbranice, Yunanca + Soğdca, Rumca + Türkçe, Türkçe
+ Farsça + Türkçe, Arapça + Arapça + Türkçe biçiminde birbirinden farklı dizilişler göstermektedir. Bazı gruplardaki hibrit yapıların sayısı fazlayken (Türkçe + Arapça = 755) bazıları sınırlıdır (Türkçe + Latince = 1). Bu çalışma; Türkçenin söz varlığında yer alan hibrit yapıları tespit ve tasnif etmek, hibrit sözcüklerin kökenlerini ve kullanım
alanlarını belirlemek üzere yapılmıştır.
The word hybrid means that two different structures, type and origins come together. This word can also be met with the Arabic word melez. This concept is used both in applied sciences and social sciences, and although its origin is biology and botany, it has also started to be used in fields such as sociology, music, technology, automotive and, more recently, education. In this study, hybridization was adapted to the words of Turkish Language Institution’s Turkish Dictionary. Structures formed by words belonging to two different origins are considered as hybrid words. The Turkish Dictionary was scanned, and the adjacent compound or derivative words formed with attachments other than Turkish were slipped via quantitative data. These structures
are classified according to the language they belong to. A total of 1.839 hybrid structures have been identified in the Turkish Dictionary. These structures show different sequences such as Turkish + Arabic, French + Turkish, Turkish + Hebrew, Greek + Sogdian, Romaic + Turkish, Turkish + Persian + Turkish, Arabic + Arabic + Turkish. While the number of hybrid structures in some arrays is high (Turkish + Arabic
= 755), some of them are limited (Turkish + Latin = 1). In this study; it was carried out to identify and classify hybrid structures in Turkish vocabulary, to determine the origins of hybrid words, and to determine their usage areas.
Homonym means one of two or more words that have the same sound and often the same spelling but differ in meaning. There is a confusion of concepts in the term "homonym" in Turkish. In Turkish, homonym is also known as homophony, and etc. In this context, the Turkish dictionary contains homonyms defined in Roman numerals at the beginning of the separate lexical entry. In this study, all of the words with homonyms were determined by the general scanning model, and 641 words with homonyms were recorded. The formation ways of the homonyms have been determined, and various classifications have been created according to the formation ways. It has been revealed that some of the words named homonym in the Turkish dictionary have been named homonym throughout history, while other words have become homonym for different reasons. The reasons for the occurrence of homonym in the Turkish dictionary are borrowed words; phonetic, morphology and semantic changes and vocabulary. Various subtitles of these main reasons have been created, and the words with homonyms are placed in the relevant headings. It has been determined that more than half of the homonyms are derived from the borrowed words. Languages that cause co-naming originate from various languages such as Arabic, Persian, French, and Greek. Some homonyms have emerged with meaning events such as polysemy and meaning expansion. Some of the homonyms are formed as a result of phonetic and morphological changes. 28 words named original homonym, that is historical homonym, were determined.
Yer adları; bir bölgenin coğrafi, sosyal, kültürel, tarihî özelliklerini yansıtır. Yer adlarının tıpkı kişi adları ve diğer özel adlar gibi genellikle veriliş nedenleri ve hikâyeleri vardır. Su, bitki, hayvan, yer bilimleri gibi fiziki ve(ya) unvan, kişi adları, tarihî olaylar gibi beşerî nedenler çoğu zaman yer adlarının belirleyicisidir. Kimi yer adlarının verilişiyse tesadüfi, nedensiz veya belirsizdir.
Türkiye; coğrafi konumu, tarihî dokusu, fiziki koşulları, sahip olduğu etnik yapı ve dil farklılıkları gibi özelliklerinden ötürü, yer adları konusunda zenginlik ve çeşitlilik gösterir. Yer adları, aktif ve(ya) dominant dille paralellik gösterebileceğinden değişen dünyayla birlikte değişiklik gösterebilir. Bu değişiklik kimi zaman kendiliğinden, doğal süreçlerle gerçekleşirken kimi zaman da daha kısa sürede, resmî kanallar aracılığıyla gerçekleşir.
Türkiye’deki yer adlarının bir kısmı son yüzyılda birtakım nedenlerden ötürü resmî kurullarca değiştirilmiştir. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan Mardin iline bağlı 702 yerleşim yeri adının 561’i değiştirilmiştir. Bu çalışmada, Mardin ili ve ilçelerine ait bazı mahallelerin değiştirilen yer adları, eski adlarıyla karşılaştırılarak, eski yer adları değiştirilirken hangi hususların dikkate alındığına yönelik bir tasnif denemesi yapılmıştır. Bu hususlar eski adın dilinden Türkçeye çeviri, eski adın yeni adla semantik bağlantısının olması, eski adın birtakım fonetik değişikliklere uğrayarak Türkçeye yakın hale ge(tiri)lmesi, ve tesadüfi/nedensiz verilen yer adları olarak sıralanabilir.
Anahtar Kelimeler: Yeradbilimi (toponomi), ismi değiştirilen köyler/mahalleler, adbilim, Mardin.
A Classification Experiment on Place Names Modified in Mardin
Abstract
Toponomy reflects the geographical, social, cultural and historical characteristics of a region. Place-names are usually given for specific reasons, just as person names and other proper names. Physical (hydronomy, botany, zoology, geology) and human (title, person names, historical events) causes are often the determinants of place-names. Some toponomy is given coincidence or gratuitous.
Due to factors such as geographical location, historical texture, physical conditions, and ethnic and linguistic differences, Turkey is rich and diverse in place-names. Toponomy may change with the world changing as it is parallel to the active and (or) dominant language. This change sometimes takes place spontaneously and with natural processes, and sometimes even shorter, through official channels.
In the last century, place-names in Turkey have been replaced by official committees due to a number of reasons. Mardin has 702 settlements and its 561 settlement’s has been changed. In this study, a research was carried out to determine which methods have been used in changing the old place names by means of comparing the old and new neighborhood names of Mardin province and districts of it. These methods can be listed as the translation of the toponomy into the Turkish, the semantic connection of the toponomy with the new name, the transformation of the toponomy to The Turkish by some phonetic changes, chance/unsubstantiated.
Keywords: Toponomy, replaced settlements, onomastics, Mardin
Erkınay, H. K. (2012). “Çok Dillilik ve Mardin Örneği”(II. Sosyal Bilimler Genç Araştırmacılar Sempozyumu / 24.04.2010 -25.04.2010) , Yayın Yeri: II. Sosyal Bilimler Genç Araştırmacılar Sempozyumu Bildiriler Kitabı, s. 275-284).
MULTILINGUALISM AND THE CASE OF MARDIN
ABSTRACT
Language which is a social institution connects individuals who live together and
acts as a bridge from past to present. The communication of individual with his/her
environment is also a part of his/her socialisation process. Multilingualism is a concept that
both individual and social. Reasons for the emergence of multilingualism may present
differences in individuals or societies.
Because individuals and societies need to adapt to a changing and developing
world, communicate with each other, strengthen their social, economic and commercial
relations, and live in multicultural areas they need to learn languages besides their mother
tongues and thereby create a multilingual environment. Geographical, historical, cultural
and religious reasons are emergence of multilingualism in Mardin.
As languages are the basis of identity, individual or societies try to preserve and
keep on their languages as the most important indicator of their identity. In a historical city
like Mardin in which different ethnic and religious groups have been living together, the
co-existence of more than one language is indispensable. The contact between these
languages through multilingualism, language interaction is provided.
Multilingualism has many advantages, personal, social, commercial, but also it has
disadvantages. Requirements of multilingualism in Mardin is observed on between
Turkish, Arabic, Kurdish, Syriac languages .
Keywords: Multilingualism, Interaction of Languages, Mardin, Mother Tongue,
Arabic, Kurdish, Syriac.
ÖZET
Toplumsal bir kurum olan dil, birlikte yaşayan bireyleri birbirine bağlar ve
geçmişten bugüne bir köprü görevi üstlenir. Bireyin doğup büyüdüğü aile veya çevresinden
öğrendiği ana dili dışında edindiği diller ile birlikte çok dillilik ortaya çıkar. Dillerin
değişimli olarak kullanılması şeklinde tanımlanan çok dillilik hem bireysel hem toplumsal
bir kavramdır. Çok dilliliğin ortaya çıkma nedenleri bireylerde veya toplumlarda
farklılıklar arz edebilir.
Gelişen ve değişen dünyaya ayak uydurmak, iletişimi sağlamak, sosyal, ekonomik
ve ticari ilişkileri kuvvetlendirmek, çok kültürlü bölgelerde yaşamak bireylerin veya
toplumların kendi ana dilleri dışındaki dilleri öğrenmelerini ve çok dilli bir ortam
oluşturmalarını sağlamıştır. Coğrafi, tarihî, kültürel, dinî vb. faktörlerin etkisiyle
Mardin’de çok dillilik ortaya çıkmıştır.
Bireyin/toplumun kimliğinin yapı taşları olan diller, korunmak ve sürdürülmek
istenir. Doğan, büyüyen, gelişen ve ölen varlıklar olan dillerin birbirleriyle etkileşim içinde
olması kaçınılmazdır. Farklı etnik ve dinî grupların yaşadığı Mardin’de çok dilliliğin
ortaya çıkışının en önemli nedeni iletişimdir. Çok dillilik aracılığıyla bu diller arasındaki
temas, dil etkileşimini sağlanmıştır.
Çok dilliliğin kişisel, sosyal, ticari birçok avantajı olduğu gibi hâkim olan dilin
azınlık dile baskın gelmesi durumunda dil kaybı veya dil ölümü gibi dezavantajları da söz
konusudur. Mardin’de de çok dilliliğin gerektirdikleri Türkçe, Arapça, Kürtçe, Süryanice
arasında görülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Çok dillilik, Dil Etkileşimi, Mardin, Ana dili, Arapça, Kürtçe,
Süryanice.
çok anlamlılığı incelenmiştir. 13., 14. ve 15. yüzyıl eserlerinde
işlek olarak kullanılan fiil, temel anlamı dışında birçok anlam
kazanmıştır. Çok anlamlılık, ihtiyaç ve diğer nedenlerden ötürü sözcüğün
yeni anlamlar kazanmasıdır. Aynı zamanda çok anlamlılık, dilin kendi
doğasında da vardır, henüz dilde hiçbir faktör faaliyete geçmemiş, dış
etkenler aktif değilken bile sözcüklerin çok anlamlı olduğu görülmüştür.
Bu durum dilin zenginliğini göstermektedir. Çok anlamlılığın birçok
nedeni bulunmakla birlikte en önemli nedeninin ihtiyaç olduğu
söylenebilir. Değişen, gelişen dünya ve toplumla birlikte canlı bir varlık
olan dil de değişim göstermektedir. Yeni bir kavramla karşılaşılırken o
sözcüğe yeni bir ad vermek yerine dilde hâlihazırda var olan sözcüğe yeni
bir anlam yüklenerek ihtiyaç giderilmesi tercih edilmektedir. Böylece
sözcük, çok anlamlı duruma geçmektedir. Özellikle fiillerin türlü
varlıkların hareketlerini karşılaması sonucu benzetme, aktarma yoluyla
anlam genişlemeleri ve dolayısıyla çok anlamlılık da beraberinde
gelmektedir. Fiilin temel anlamının yanı sıra diğer varlıkların o eylemi
gerçekleştirmesi veyahut benzetme ve aktarmalarla insan zihninde başka
şekilde canlandırılmasıyla yeni yan ve mecaz anlamlar ortaya çıkmış olur.
Bazen de eş adlı sözcüklerin zamanla birbirine yaklaşmasıyla ya da
karıştırılmasıyla da tek bir sözcük oluşur ve iki ayrı sözcüğün anlamları
tek bir sözcükte toplanarak sözcük çok anlamlı duruma gelir. Çok
anlamlı sözcüklerin anlam belirsizliğine yol açabileceği araştırmacılar
tarafından ortaya konsa da bu belirsizliğin açıklaştırmayla
giderilebileceği de belirtilmektedir. Anlam bulanıklığına mahal verecek
sözcükler bağlamda söz dizimi, anlam ve ses bilimi kavramları
kullanılarak açıklaştırmayla giderilebilir. Çalışmada Türk dilinin tarihî
dönemlerinden günümüze kadar işlek ve çok anlamlı durumda olan dut-
/tut- fiilinin Eski Anadolu Türkçesi dönemi eserlerinden Yûnus Emre
Dîvânı, Risâletü’n-Nushiyye, Yûsuf u Zelîhâ, Süheyl ü Nev-Bahâr, Kur’an
Tercümesi, Kısas-ı Enbiya, Dede Korkut Kitabı, Marzuban-nâme ve Gülistan Tercümesi taranarak ve bağlamdan yola çıkılarak anlamları
tespit edilmiş ve toplam 34 anlamı fişlenmiştir. Eserlerin sözlük/dizinleri
ile Tarama Sözlüğündeki anlamlarından daha fazla anlama sahip olduğu
tanıklanan söz konusu fiilin, zengin anlam dünyası ve çok anlamlılığının
Türkçenin tarihî dönemlerine dayandığı sonucu ortaya çıkmıştır.
ABSTRACT
In this study, the polysemy of the verb dut-/tut- in the works of Old
Anatolian Turkish was examined. The verb, which was used practically
in the works of 13th, 14th, and 15th centuries, gained a lot of meanings
except for its core meaning. Polysemy is a word’s gaining new meanings
because of needs and other reasons. Also, it exists in the nature of the
language. It has been encountered that words have a polysemy even when
none of the factors has been switched in the language and the outer
effects are not active. This condition indicates the richness of a language.
While there are many reasons of polysemy, it can be said that its main
reason is the need for it. As a living creature, language shows changes
accordingly with the changing and developing world and the society. It is
preferred to meet the needs by giving new meanings to the already
existing word in the language instead of giving a new name to the word
while encountering with a new conception. In this way, the word gains
polysemy. Especially, verbs’ meeting the movements of kinds of creatures
causes the semantic extension and accordingly polysemy by metaphor
and metonymy. New connotations and figurative meanings come out by
other creatures’ doing that action beside the verb’s core meaning or
differently visualizing it in people’s mind by metaphor, metonymy and
simile. Sometimes, a single word is formed by the approximation of the
synonyms in time or their being confused with each other and that word
becomes a polysemic word by gathering the meanings of two different
words. Although it has been revealed by the researchers that polysemic
words can cause ambiguity, it has been also indicated that this ambiguity
can be resolved by disambiguation. The words that can cause ambiguity
in the context can be eliminated through disambiguation by using the
conceptions like syntax, semantics, and phonetics. In this study, the
meanings of the verb dut-/tut- , which has been practical and polysemic
from the historic terms of Turkish language to the present, confirmed and
made a card index of its 34 meanings by scanning and depending on the
contexts of the works of Old Anatolian Turkish like Yûnus Emre Dîvânı,
Risâletü’n-Nushiyye, Yûsuf u Zelîhâ, Süheyl ü Nev-Bahâr, Kur’an
Tercümesi, Kısas-ı Enbiya, Dede Korkut Kitabı, Marzuban-nâme and
Gülistan Tercümesi. It has been revealed that the prosperous semantic
world and the polysemy of the mentioned verb which has a lot more
meaning than its meanings on the dictionary/indexes of the works and
the Tarama Sözlüğü go back to historical period of Turkish.