Archeologisch onderzoek in het hart van Utrecht, 2023
DOMunder
Tussen 8 januari 2013 tot en met 9 mei 2014 is in
opdracht van initiatief Domplein door... more DOMunder Tussen 8 januari 2013 tot en met 9 mei 2014 is in opdracht van initiatief Domplein door archeologen van Erfgoed Utrecht archeologisch onderzoek uitgevoerd voorafgaand aan en tijdens de bouw van de historische attractie DOMunder. De missie van het initiatief Domplein is de geschiedenis van het Domplein zichtbaar en beleefbaar te maken voor een breed publiek. De basis voor DOMunder bestaat uit de laatste grote opgravings- putten XIX en XX die Van Giffen in 1949 heeft gegraven. Deze liggen op de plek waar tot 1674 het middenschip van de gotische Dom stond en waar de twee hoofdwegen binnen het Romeinse castellum bij elkaar kwamen. Onder en tussen de funderingen van de gotische Dom liggen de resten van meerdere oudere kerken. Daaronder liggen de resten van het Romeinse castellum. Het Domplein is een wettelijk beschermd archeologisch Rijksmonument. Een van de belangrijke uitgangspunten voor de realisatie van DOMunder was dan ook dat de archeologische waarden in en rond DOMunder niet zouden worden aangetast.
Van april t/m november 2021 heeft Ex-Situ Archeologie in opdracht van de gemeente Vijfheerenlande... more Van april t/m november 2021 heeft Ex-Situ Archeologie in opdracht van de gemeente Vijfheerenlanden, een archeologische begeleiding uitgevoerd in de historische binnenstad van Vianen. De directe aanleiding voor de archeologische begeleiding waren de sanering en vervanging van het bestaande riool en het verleggen van enkele kabels en leidingen. Deze ingrepen zouden kunnen leiden tot verstoring van het bodemarchief, waarbij eventueel aanwezige archeologische resten verstoord zouden kunnen raken. Daarom heeft de gemeente Vijfheerenlanden een archeologisch onderzoek verplicht gesteld.
In eerste instantie is het archeologische onderzoek in 2019 gestart met een bureauonderzoek voor het toekomstige plangebied van het nieuwe riool.1 Op basis van het bureauonderzoek werd vastgesteld dat het plangebied in een archeologisch monument ligt, namelijk de historische kern van Vianen. Dit betekende dat het plangebied bewoningresten te verwachten zijn uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd. Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek is vervolgens geadviseerd om de geplande werkzaamheden archeologisch te begeleiden.
Ter voorbereiding is vervolgens eerst een Programma van Eisen (PvE) opgesteld voor een Opgraving variant Archeologische Begeleiding dat door de gemeente is goedgekeurd. De werkzaamheden voor het vervangen en saneren van het riool hebben plaatsgevonden aan de Langendijk, de Varkensmarkt/Weesdijk, de Badhuisstraat, de Koestraat, de doorsteek van de Weesdijk naar de Walsland en aan de Walsland tussen de straat en de gracht.
Bij de archeologische begeleiding zijn meerdere plekken archeologische resten gevonden. De archeologische resten bestaan onder andere uit de resten van een rondeel met stadsmuur, resten van de Oostpoort, een vlechtwerkwand uit de Late middeleeuwen, een beerput uit het midden van de 16de eeuw en twee waterkelders uit de 19de eeuw. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek beschreven.
In het plangebied van de Catharijnestraat 1 -27 te Driebergen-Rijsbergen is door Ex-Situ archeolo... more In het plangebied van de Catharijnestraat 1 -27 te Driebergen-Rijsbergen is door Ex-Situ archeologie, in opdracht van Heuvelrug Wonen, een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd ter plaatse van de toekomstige nieuwbouw. In het plangebied zal namelijk een appartementencomplex worden gebouwd met 22 woningen (635 m²) waarbij de eventueel aanwezige archeologische waarden verstoord zouden worden.
Bij de aanvraag voor een omgevingsvergunning voor de nieuwbouw was een archeologisch onderzoek verplicht gesteld. In eerste instantie bestond dit uit een bureau- en booronderzoek. Op basis van dit onderzoek waarbij een gedeeltelijk intacte bodem werd vastgesteld kon in het plangebied eventueel een vindplaats aanwezig zijn uit de periode van het Laat-Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd. Ter voorbereiding is vervolgens eerst een Programma van Eisen (PvE) opgesteld voor een opgraving variant archeologische begeleiding met een proefsleuvenonderzoek.1
Na de sloop van het oude pand is Ex-Situ archeologie op 1 februari 2022 gestart met het archeologische onderzoek. De werkzaamheden bestonden uit een begeleiding van de sloop en de aanleg van drie proefsleuven onder de gesloopte bebouwing en één sleuf aan de noordzijde van het terrein ter hoogte van de toekomstige parkeerplaats. Bij het onderzoek werden archeologische sporen uit verschillende periodes gevonden zoals IJzertijd, Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd.
Bij het archeologische onderzoek is in het onderzoeksgebied een behoudenswaardige vindplaats onderzocht en opgegraven. Buiten de contouren van de nieuwbouw zijn in het onderzoeksgebied/kavel nog sporen te verwachten van deze vindplaats. Daarom adviseert Ex-Situ Archeologie de bevoegde overheid om hiermee rekening te houden en de archeologische waarden voor de toekomst in situ te behouden en te beschermen. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek beschreven.
Op 5 en 7 juli 2021 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische opgraving uitgevoerd op het perc... more Op 5 en 7 juli 2021 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische opgraving uitgevoerd op het perceel aan de Langestraat 9 in de historische binnenstad van Huissen, gemeente Lingewaard. Het twee dagen durende veldonderzoek is opgestart als proefsleuvenonderzoek. Tijdens de eerste werkdag werden twee vindplaatsen aangetroffen, die door de bevoegde overheid als behoudenswaardig zijn geclassificeerd. Hierdoor is een doorstart gemaakt naar een archeologische opgraving, die gedurende de tweede en laatste dag van het veldonderzoek is uitgevoerd. In deze rapportage worden de onderzoeksresultaten van zowel het proefsleuvenonderzoek als de opgraving gepresenteerd.
Bij het onderzoek zijn in totaal twee vindplaatsen aangetroffen. Vindplaats 1 bestaat voornamelijk uit meerdere ophogingslagen uit de Late Middeleeuwen. Dit pakket heeft een dikte van circa twee meter en bestaat uit verschillende lagen. In deze lagen werd uitsluitend laat-middeleeuws vondstmateriaal aangetroffen. Opvallend was de afwezigheid van bouwpuin in dit gehele pakket.
Vindplaats 2 betreft nederzettingsresten uit de 17e -19e eeuw. Tot deze vindplaats worden verschillende fragmenten muurwerk en vloerniveaus gerekend. Deze vindplaats is voornamelijk aan de zuidelijke helft van het onderzoeksgebied aangetroffen.
In maart 2023 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische veldwaarneming uitgevoerd in Breukelen... more In maart 2023 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische veldwaarneming uitgevoerd in Breukelen. Bij de gemeente Stichtse Vecht was een vondstmelding binnengekomen bij werkzaamheden op een bouwlocatie aan de Broekdijk West te Breukelen. Op deze locatie is de initiatiefnemer Provincie Utrecht van plan een parkeergarage te realiseren naast het stationsgebied. Tijdens de voorbereidende werkzaamheden werden in de noordwesthoek van het plangebied in een kleine sleuf menselijke resten gevonden.
Na overleg met de ODRU is Ex-Situ Archeologie gevraagd om op de locatie te gaan kijken bij de werkzaamheden om te komen tot een datering en een mogelijk advies, wat betreft de te nemen vervolgstappen. Bij de veldwaarneming werden menselijke resten van meerdere individuen in een kuil gevonden. Het betreft hier vermoedelijk een zogenaamde knekelkuil van een begraafplaats.
Aangezien de aanwezigheid van een begraafplaats in dit gebied niet uit het vooronderzoek naar voren was gekomen en op geen enkele historische kaart staat aanggeven is besloten om ook een aanvullend bureauonderzoek uit te voeren. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek en het aanvullende bureauonderzoek beschreven.
In februari 2023 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische waarneming uitgevoerd bij de Hervor... more In februari 2023 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische waarneming uitgevoerd bij de Hervormde kerk van Zegveld in de gemeente Woerden. De aanleiding voor het uitvoeren van het veldonderzoek was de melding van de heer Brak over graafwerkzaamheden bij de Nederlands Hervormde kerk in Zegveld. Voor de aanplant van een aantal bomen rond de kerk waren verschillende gaten gegraven. Bij deze werkzaamheden werden tweefunderingen gevonden van voorgangers van de huidige kerk van Zegveld.
In overleg met het bevoegd gezag en het kerkbestuur heeft er op 15-02-2023 een archeologische veldwaarneming plaatsgevonden om de gevonden funderingen van de oude kerk professioneel te documenteren en in te meten. Aangezien de archeologische waarneming een belangrijke aanvulling is op het in 2020 gepubliceerde archeologische onderzoek uit 2019 heeft Ex-Situ archeologie besloten de resultaten van deze waarneming op te nemen in hun rapportenreeks.
In augustus 2019 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische begeleiding volgens het protocol pr... more In augustus 2019 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische begeleiding volgens het protocol proefsleuven uitgevoerd in het plangebied Lindepad 6 te Veur-Lent in de gemeente Nijmegen. De directe aanleiding voor het uitvoeren van de archeologische begeleiding is het voornemen om de bestaande woning te slopen en een nieuw woonhuis te bouwen. Deze ingrepen kunnen leiden tot verstoring van eventueel aanwezige archeologische resten. De gemeente Nijmegen heeft daarom in het kader van de aanvraag voor een omgevingsvergunning een archeologisch onderzoek verplicht gesteld.
Volgens de beleidsadvieskaart van de gemeente Nijmegen ligt het plangebied in een zone van een zeer hoge archeologische waarde. Dit betekent dat bij graafwerkzaamheden met een oppervlak van minimaal 50 m² en waarbij dieper dan 30 cm beneden het maaiveld wordt gegraven dit archeologisch onderzocht dient te worden. Gezien de ligging van het plangebied in een zone met een zeer hoge verwachting en de aanwezige bebouwing heeft de gemeente Nijmegen er voor gekozen om geen aanvullend bureauonderzoek of booronderzoek (IVO-O) uit te voeren. In plaats daarvan is besloten om direct een programma van eisen (PvE) op te stellen voor een begeleiding conform protocol proefsleuven met een eventuele doorstart naar een opgraving.
De archeologische begeleiding volgens het protocol proefsleuven en/of opgraving heeft geleid tot de vondst van een vindplaats uit de Nieuwe tijd. Deze vindplaats is niet als behoudenswaardig gewaardeerd. Bij de begeleiding zijn sporen aangetroffen van bebouwing die op zijn vroegst uit het begin van de 19de eeuw dateren. De funderingen zijn aangetroffen op een opgebrachte verhoging die naast een oud dijklichaam ligt met een weg. Deze verhoging is op basis van oud kaartmateriaal aan het einde van de 16de of begin 17de eeuw aangelegd. Op basis van het huidige onderzoek adviseren wij dan ook om het plangebied vrij te geven voor de bouw. Op de buitendijkse ophoging in de omgeving van het plangebied zijn echter nog wel resten van gebouwen te verwachten die op zijn vroegst uit het einde van de 16de of begin 17de eeuw of jonger dateren.
In oktober 2019 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische opgraving uitgevoerd op het perceel ... more In oktober 2019 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische opgraving uitgevoerd op het perceel aan de Karrengas 74 in de historische binnenstad van Nijmegen. Het vijf dagen durende veldonderzoek is opgestart als proefsleuvenonderzoek. Tijdens de eerste twee werkdagen werden twee vindplaatsen aangetroffen, die door de bevoegde overheid als behoudenswaardig zijn geclassificeerd. Hierdoor is een doorstart gemaakt naar een archeologische opgraving, die gedurende de laatste drie dagen van het veldonderzoek is uitgevoerd. In deze rapportage worden de onderzoeksresultaten van zowel het proefsleuvenonderzoek als de opgraving gepresenteerd.
Bij het onderzoek zijn in totaal twee vindplaatsen aangetroffen. Vindplaats 1 betreft een laat-middeleeuws sporencluster dat verband houdt met een pre-stedelijk terrein en bestaat uit vier kuilen en een greppel. Vooral de greppel wijst op een planmatige uitleg van het terrein ten zuiden van de contouren van laat-middeleeuws Nijmegen. Deze greppel is als onderdeel van een verkavelingssysteem geïnterpreteerd en is op het niveau tussen 27,00 en 26,40 m +NAP aangetroffen. Het aangetroffen laat-middeleeuwse vondstmateriaal onderstreept deze interpretatie van de vindplaats. Bijna de helft van de scherven uit deze periode bestaat uit steengoed, wat de karakteristiek van het stedelijke aardewerkspectrum van 30% tot 40% steengoed overstijgt. Hiermee is zijn zowel de sporen als vondsten van vindplaats 1 te interpreteren als een terrein dat prestedelijk in gebruik genomen wordt. Het onderzoeksgebied zal in de tweede helft van de 15e eeuw geïncorporeerd worden in laat-middeleeuws Nijmegen.
Vindplaats 2 bestaat voornamelijk uit meerdere kuilenclusters en fragmenten muurwerk, die op het niveau tussen 27,80 en 26,80 m +NAP zijn aangetroffen. De kadastrale kaart uit 1832 gebruikt om deze sporen meer context te geven. Hieruit kwam naar voren dat binnen het onderzoeksgebied twee percelen aanwezig waren, namelijk perceel 1070 en 1073. Op deze percelen zijn muurresten aangetroffen die relateren zijn aan de bebouwing aan de Molenstraat en aan de Karrengas. Centraal op het perceel 1073, waar volgens de kadastrale kaart uit 1832 geen bebouwing aanwezig was, zijn voornamelijk kuilen gedocumenteerd.
In opdracht van Driessen Vastgoed BV is een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd door Ex-Situ... more In opdracht van Driessen Vastgoed BV is een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd door Ex-Situ Archeologie. Aanleiding voor het uitvoeren van het onderzoek is de geplande sloop en nieuwbouwplannen in het centrum van
Dreumel. De totale oppervlakte van het onderzoeksgebied bedraagt 1023 m2 en ligt aan de Paulus 3.
Bij de aanvraag van een omgevingsvergunning is een archeologisch onderzoek verplicht gesteld. Dit bureau-onderzoek vormt de eerste stap in dit onderzoeksproces en heeft als doel een gespecificeerde archeologische verwachting op stellen en advies te geven over mogelijke vervolgstappen in het onderzoeksproces.
Bij het uitvoeren van het bureau-onderzoek is in eerste instantie een beeld verkregen van de geo(morfo)logische op- bouw binnen en rondom het onderzoeksgebied. Het plangebied ligt gebied op de overgang van de oeverafzettingen van de waal naar het komgebied. De stroomgordel van Dreumel die hier voor de ijzertijd actief wordt hier afgesneden door de Waal.
Vervolgens is een beeld verkregen van de te verwachten archeologische waarden in het onderzoeksgebied door de resultaten van reeds uitgevoerd archeologisch onderzoek en (historisch) kaartmateriaal te bekijken. Dit resulteerde in een inschatting van de te verwachten archeologische waarden binnen het plangebied en een inschatting van de diepteligging ten opzichte maaiveld of NAP.
Op grond van het bureauonderzoek is gebleken dat aan het centrum van Dreumel een hoge archeologisch verwach- ting voor het aantreffen van archeologische resten uit de Prehistorie t/m de Nieuwe tijd maar specifiek voor de Vroege Middeleeuwen. Naast het plangebied heeft 2015 een opgraving plaatsgevonden waarbij nederzettingssporen werden aangetroffen uit de Karolingische periode. Hieruit volgt een aanbeveling een archeologische opgraving en/of begeleiden (protocolopgraven) uit te laten voeren. Hierbij wordt aanbevolen werk met werk te maken door de bouwputdoor archeologen te laten uitgraven.
In november 2019 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische begeleiding uitgevoerd in de Dorpst... more In november 2019 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische begeleiding uitgevoerd in de Dorpstraat 34 van Dreumel in de gemeente West Maas en Waal. De aanleiding voor het uitvoeren van het begeleiding protocol opgraven is de geplande sloop en nieuwbouw op het betreffende kavel. Deze ingrepen leiden tot verstoring van het bodemarchief, waarbij eventueel aanwezige archeologische resten verloren kunnen raken. De gemeente West Maas en Waal heeft daarom in het kader van de aanvraag voor een omgevingsvergunning en het uitgevoerde vooronderzoek een archeologisch onderzoek verplicht gesteld.
Bij het vooronderzoek in 2017 is een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend Veldonderzoek (booronderzoek, IVO), verkennende fase uitgevoerd. Op basis van de resultaten van dit onderzoek is vastgesteld dat het plangebied een hoge tot zeer hoge verwachting heeft op archeologische resten uit de periode van de IJzertijd-Romeinse tijd t/m de Nieuwe tijd. Om dit nader te onderzoeken diende een aanvullend onderzoek in de vorm van proefsleuven of een archeologische begeleiding plaats te vinden. Op grond van het selectiebesluit van de bevoegde overheid er vervolgens voor gekozen om in het onderzoeksgebied een archeologische opgraving variant archeologische begeleiding uit te voeren. Voor deze onderzoeksmethoden is een Programma van Eisen (PvE) opgesteld.
Bij de archeologische opgraving zijn ophogingslagen en cultuurlagen gevonden, en een vindplaats uit de Nieuwe tijd. Het plangebied is zoals ook bij het vooronderzoek al is vastgesteld kunstmatig opgehoogd. Het betreft een oude woongrond, die in het rivierengebied veelvuldig op stroomruggen voorkomt en in de tweede helft 17de 18de en 19de eeuw is opgehoogd in verband met de vele overstromingen die plaatsvonden in de regio. Daarnaast zijn in het plangebied sporen gevonden uit de Nieuwe tijd. Een verder selectiebesluit over het plangebied is niet meer nodig aangezien dit is opgraven. Het selectieadvies is wel relevant voor eventuele besluitvorming bij ontwikkelingen in de toekomst in de buurt van het plangebied. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek beschreven.
In mei 2021 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologisch proefsleuvenonderzoek en vervolgens een o... more In mei 2021 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologisch proefsleuvenonderzoek en vervolgens een opgraving uitgevoerd aan de Schependomlaan 61 te Hees in de gemeente Nijmegen. De aanleiding voor het uitvoeren van een proefsleuvenonderzoek is de geplande nieuwbouw op de betreffende kavels. Deze ingrepen leiden tot verstoring van het bodemarchief, waarbij de eventueel aanwezige archeologische resten verloren zouden gaan. De gemeente Nijmegen heeft daarom in het kader van de aanvraag voor een omgevingsvergunning een archeologisch onderzoek verplicht gesteld.
Gezien de hoge archeologische verwachting van het plangebied is besloten om direct een Programma van Eisen (PvE) op te stellen voor een proefsleuvenonderzoek met daarin opgenomen; een doorstart naar een definitief onderzoek (opgraving). Het doel van de proefsleuf was om vast te stellen of er in het onderzoeksgebied een behoudenswaardige vindplaats aanwezig is. Op 19 en 20 mei 2021 zijn er twee proefsleuven aangelegd in het plangebied. Bij dit onderzoek werd een behoudenswaardige vindplaats aangetroffen uit Nieuwe tijd en een palenstructuur die mogelijk in de middeleeuwen of eerder dateert. In overleg met de gemeente Nijmegen is besloten eerst een wijzigingsblad te schrijven voor het PvE zodat een selectiebesluit en doorstart naar een opgraving kon plaatsvinden.
Bij de opgraving zijn de archeologische sporen binnen de contouren van het plangebied van de nieuwbouw volledig onderzocht. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische opgraving beschreven.
Archeologisch Inventariserend Proefsleuvenonderzoek Nederlands Hervormde kerk Zegveld, gemeente Woerden, Nov 20, 2020
In mei 2019 heeft Ex-Situ Archeologie een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd in de Hervormde kerk v... more In mei 2019 heeft Ex-Situ Archeologie een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd in de Hervormde kerk van Zegveld in de gemeente Woerden. De aanleiding voor het uitvoeren van het inventariserende veldonderzoek middels proefsleuven is de geplande restauratie en verbouwing van de Hervormde kerk. Deze ingrepen leiden tot verstoring van het bodemarchief, waarbij eventueel aanwezige archeologische resten verstoord kunnen raken. De gemeente Woerden heeft daarom in het kader van de aanvraag voor een omgevingsvergunning een waardestellend archeologisch onderzoek verplicht gesteld. In eerste instantie is in 2019 een bureauonderzoek uitgevoerd op het perceel.1 Op basis van de resultaten van dit onderzoek is vastgesteld dat er binnen het plangebied mogelijk archeologische resten aanwezig zijn van de oude middeleeuwse kerk met zijn begraafplaats. Om dit nader te onderzoeken diende een aanvullend onderzoek in de vorm van proefsleuven plaats te vinden. Dit onderzoek bestaat in eerste instantie uit vier kleine proefsleufjes in de kerk. Bij dit onderzoek is vastgesteld dat oude kerkfunderingen en graven nog onder de vloer van de kerk aanwezig zijn.Op basis van de eerste resultaten van het proefsleuvenonderzoek heeft het bevoegd gezag in overleg met de op- drachtgever besloten het niveau van de nieuwe vloer te verhogen naar een niveau waarop het aantreffen van intacte graven zo klein mogelijk wordt. De aanleg van dit vlakniveau en de verdere ontgraving diendeechter wel archeologisch te worden begeleid door een archeologisch gekwalificeerd bedrijf. Het doel van dit onderzoek is een aanvullend waarderend onderzoek op het reeds uitgevoerde proefonderzoek. Hiervoor is een addendum opgesteld op het eerder opgestelde PvE. Bij het inventariserend proefonderzoek (IVO-P) is een behoudenswaardige vindplaats gevonden. Daarom adviseert Ex-Situ Archeologie het bevoegd gezag om de archeologische waarden voor de toekomst in situ te behouden en te beschermen. Ook is het aan te bevelen de geschiedenis van de kerk en zijn voorganger(s) beleefbaar te maken voor het publiek. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek beschreven.
In opdracht van Dwars, Heederik en Verhey b.v. heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in mei 2007 ... more In opdracht van Dwars, Heederik en Verhey b.v. heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in mei 2007 een bureauonderzoek uitgevoerd in verband met de ontwikkeling van het bedrijventerrein Holtum-noord III in de gemeente Sittard-Geleen.
Uit eerder onderzoek in het tracé van de N296, die door het plangebied Holtumnoord III loopt, blijkt dat er een rijk bodemarchief aanwezig is. In het plangebied liggen nederzettingsterreinen (opgravingslocaties I, II, III en IV) die hoog op de nationale onderzoeksagenda staan van de RACM.
Aangezien de geplande wijziging van het bestemmingsplan en de definitieve plannen voor de inrichting van het plangebied nog niet vastliggen, wordt aanbevolen de reeds bekende waardevolle vindplaatsen (opgravingslocaties I, II, III en IV) zoveel mogelijk te ontzien. Indien dit niet mogelijk is, is nader onderzoek door middel van waarderend proefsleuvenonderzoek en zo nodig een definitieve opgraving noodzakelijk.
Een groot deel van het plangebied Holtum-noord III is nog niet eerder onderzocht (zie kaartbijlage 1). Het gaat daarbij om een aantal grote kavels die in de deelgebieden A, B en D liggen met oppervlak van ca. 16 ha. Voor de niet-onderzochte terreinen in deelgebieden A en D wordt voorgesteld eerst een prospectief, karterend onderzoek uit te voeren. Voor de niet- of onvoldoende onderzochte terreinen in deelgebied B en enkele bekende vindplaatsen (vindplaatsen 7,8, 9) wordt aanbevolen deze middels een waarderend proefsleuvenonderzoek te waarderen. Dit kan tegelijk plaatsvinden met het onderzoek naar de omvang van de reeds bekende, waardevolle vindplaatsen (opgravingslocaties I en II) die zijn vastgesteld bij de aanleg van de N296.
Voor enkele van de reeds bekende vindplaatsen (vindplaatsen 1, 2, 3, 4 en 11) wordt geadviseerd eerst de kartering van de aangrenzende nog niet onderzochte terreinen af te wachten, alvorens ook hier een toegespitst proefsleuvenonderzoek wordt gestart.
In opdracht van BOOT organiserend ingenieursbureau B.V. heeft RAAP Archeologisch
Adviesbureau van... more In opdracht van BOOT organiserend ingenieursbureau B.V. heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau van 10 tot en met 20 mei 2006 een inventariserend veldonderzoek (IVO) door middel van proefsleuven uitgevoerd. Doel van dit onderzoek was de mogelijke aanwezigheid van archeologische grondsporen vast te stellen. Het proefsleuvenonderzoek is een vervolg op het in 2005 uitgevoerde inventariserend onderzoek dat bestond uit een bureau- en inventariserend veldonderzoek (booronderzoek; Boemaars, 2005). In totaal zijn 4 proefsleuven aangelegd met een totale lengte van 277 m, een breedte van ongeveer 4 m en een oppervlakte van 1117 m2.
In overeenstemming met wat werd verwacht op basis van het booronderzoek is in het noordwestelijke deel van het plangebied tijdens het inventariserend veldonderzoek een archeologische vindplaats aangetroffen. In de proefsleuven 2, 3 en 4 zijn archeologische grondsporen aangetroffen die dateren uit de Midden en Late IJzertijd. Het IJzertijd-vondstniveau bevindt zich op een gemiddelde diepte van 75 tot 100 cm -Mv. Het sporenniveau bevindt zich aan de basis van oeverafzetting 2 en deels in het niveau er vlak onder. Een belangrijke aanwijzing voor de datering van de onderliggende stroomgordel bestaat uit de vondst van aardewerk uit het Neolithicum of de Bronstijd in een laklaag (stilstandfase) die zich boven de oever- op beddingafzettingen bevond. De conclusie die hieruit te trekken valt, is dat de onderliggende stroomgordel van De Baal niet goed is gedateerd of dat het hier om een andere, oudere stroomgordel gaat. Een deel van de jongere archeologische vondsten is aangetroffen in het deels verstoorde pakket van overslaggrond en oeverafzettingen van de Waal (oeverafzetting 1).
Op grond van de resultaten van het proefsleuvenonderzoek wordt aanbevolen de vindplaats te behouden. Behoud van de vindplaats bij de huidige nieuwbouwplannen is gezien de geplande diepte van de funderingen van de huizen mogelijk. Om duurzaam behoud van de vindplaats te waarborgen, dient bij de geplande en toekomstige (particuliere) graafwerkzaamheden een maximale ontgravingsdiepte aangehouden te worden (9,60 m +NAP) en dient de waterhuishouding in het gebied zoveel mogelijk gelijk te blijven. Het is daarom aan te bevelen dat het bestemmingsplan hierin voorziet, zodat de archeologische waarden gewaarborgd zijn voor de toekomst.
In opdracht van Royal Haskoning heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in juni 2005 een bureau- en... more In opdracht van Royal Haskoning heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in juni 2005 een bureau- en inventariserend veldonderzoek uitgevoerd in verband met de geplande bouwwerkzaamheden in Molenhoek (gemeente Mook en Middelaar). De bouwplannen zouden kunnen leiden tot aantasting of vernietiging van mogelijk aanwezige archeologische resten. Doel van het onderzoek was het opsporen van de eventueel aanwezige archeologische resten en indien mogelijk, een eerste indruk geven van de kwaliteit (gaafheid en conservering), aard, datering en diepteligging ervan.
Op basis van de resultaten van dit onderzoek (Keijers, 2005) heeft in het plangebied in december 2005 een vervolgonderzoek plaatsgevonden door middel van enkele proefsleuven. De voorwaarden waaraan het onderzoek diende te voldoen, zijn vastgelegd in het Programma van Eisen (PvE; De Baere & Peeters, 2005).
Tijdens het proefsleuvenonderzoek werden bewoningssporen van spiekers, een mogelijk bijgebouw of woonhuis en twee parallel lopende greppels uit de IJzertijd aangetroffen. Bijzonder zijn de aangetroffen resten van een verlatingsritueel in een van de spiekers: in de paalkuilen van de uitgegraven palen was aardewerk gedeponeerd. De spieker lag tussen twee parallel lopende greppels waarvan de functie nog niet duidelijk is. De greppels kunnen deel uitmaken van een erfgrens of nederzettingsgrens.
De vindplaats is conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA) als behoudenswaardig te kwalificeren en komt daardoor in aanmerking voor behoud van het bodemarchief in situ of ex situ door middel van een opgraving. Door beschermingsmaatregelen is behoud in situ eventueel mogelijk. Indien effectief en duurzaam behoud van de vindplaats niet gerealiseerd kan worden, wordt aanbevolen de vindplaats in zijn geheel op te graven, zodat het hele terrein verder vrijgegeven kan worden voor de geplande en eventueel andere toekomstige bouw- en/of graafwerkzaamheden.
In opdracht van Bunnik projecten heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in februari en maart 2008 ... more In opdracht van Bunnik projecten heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in februari en maart 2008 een inventariserend veldonderzoek uitgevoerd in de vorm van proefsleuven en een verkennend booronderzoek. Dit onderzoek vond plaats in verband met de geplande woningbouw in plangebied Haarzicht te Vleuten in de gemeente Utrecht. Het primaire doel van dit onderzoek was het toetsen en aanvullen van de gespecificeerde archeologische verwachting voor het onderzochte gebied, waarbij het in eerste instantie ging om het (al dan niet) vaststellen van de aanwezigheid van archeologische grondsporen. Voorts diende het onderzoek zich te richten op de kwaliteit (gaafheid en conservering), aard, datering, omvang en diepteligging van eventueel aanwezige archeologische grondsporen en resten. Het onderzoek betrof de waardering van de tijdens het karterende booronderzoek aangetroffen vindplaatsen, vindplaatsen 1t/m 4 (Schiltmans, 2007). Het onderzoek is uitgevoerd conform het hiertoe opgestelde Programma van Eisen (PvE, Tol & Jansen, 2008). Bij het waarderend proefsleuvenonderzoek is een grote vindplaats met 3 stratigrafisch gescheiden bewoningsfasen aangetroffen. De bewoningsfasen zijn op basis van de archeologische vondsten gedateerd in de volgende periodes: - Vroege en Midden IJzertijd. - Late IJzertijd t/m Romeinse tijd. - Vroege Middeleeuwen (Merovingische en Karolingische periode). De archeologische sporen liggen op de oever langs een voormalige geul. De restgeul loopt van het Haarpad in het zuidwesten naar het noordoosten langs het bosje van Goes. De archeologische sporen bestaan uit beschoeiingen of misschien kadewerken langs de rand van de geul en op de oeverpaalsporen van gebouwen of heiningen, kuilen en greppels.
De gaafheid van de archeologische sporen is zeer goed te noemen doordat de archeologische vondstlagen de grondsporen hebben afgedekt en beschermd. Door de natte omstandigheden zijn de archeologische resten zeer goed geconserveerd. In de geul zijn zelfs de houten palen van beschoeiingen of kadewerken bewaard gebleven. Het onderzoek heeft 1 zone met behoudenswaardige archeologische resten opgeleverd. Indien deze niet in situ behouden kunnen blijven, wordt een vervolgonderzoek in de vorm van een opgraving aanbevolen. Vindplaats 4 heeft geen archeologisch materiaal noch sporen opgeleverd. Dit terrein bevat dan ook geen behoudenswaardige resten.
Op basis van de aangetroffen behoudenswaardige vindplaats is op het, ten westen van het reeds met boringen onderzochte, terrein (Schiltmans, 2007) een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Dit had tot doel de ruimte voor eventuele planaanpassing te bepalen en daardoor behoud in situ van de vindplaats mogelijk te maken. Uit de boringen lijkt de zone met archeologische sporen zich in westelijke richting door te zetten. Of hier ook sprake is van behoudenswaardige vindplaatsen kan met de uitgevoerde boringen niet met zekerheid worden vastgesteld. Ook direct ten zuiden van de Thematerweg zijn tijdens het verkennend booronderzoek aanwijzingen voor een archeologische vindplaats aangetroffen. Dit betreffen vermoedelijke sporen van bewoning uit de Late Middeleeuwen. Indien voor planaanpassing gekozen wordt waarbij een deel van de bebouwing op de meest westelijke percelen wordt gesitueerd, dan dient de archeologische waarde en de begrenzing van de aangetroffen vindplaatsen in kaart te worden gebracht. Hiertoe lijkt waarderend onderzoek met proefsleuven de meest geschikte methode.
Basisrapportage Archeologie 117: Een archeologische begeleiding in De Meern, gemeente Utrecht , 2018
In de maanden april tot en met november 2015 heeft een archeologische begeleiding plaatsgevonden ... more In de maanden april tot en met november 2015 heeft een archeologische begeleiding plaatsgevonden in verband met de revisie van het riool in de woonwijk De Meern. Uit een eerder uitgevoerd booronderzoek van RAAP in 2006 was gebleken dat in het plangebied een nederzetting uit de Late IJzertijd en de Romeinse limesweg waren te verwachten. In 2007 is door Erfgoed van de gemeente Utrecht een aanvullend onderzoek uitgevoerd op het schoolplein aan de Ten Veldestraat. Bij dit onderzoek zijn verschillende bermgreppels van de Romeinse weg aangetroffen.
Op basis van de het RAAP-onderzoek naar de ligging van de limesweg kwamen bij de aanleg van het riool vier locaties in aanmerking voor een archeologische begeleiding. Het betrof de rioolwerkzaamheden aan de de Zeilmakerslaan, Admiraal Helfrichstraat, de Meentweg en de Rosweydelaan. Bij de archeologische begeleiding zijn aan de Zeilmakerslaan twee fasen van de Romeinse weg aangetroffen. Deze konden door middel van dendrochronologisch onderzoek in 114-115 en in 124-125 na Chr. worden gedateerd. Voor de noordelijke beschoeiing uit 114-115 na Chr. is gebruik gemaakt van lokaal hout. Het betreft hier waarschijnlijk onderhouds- of herstelwerkzaamheden van een wegbeschoeiing of waterkerende constructie. De zuidelijke beschoeiing bestaat uit een rij van eiken palen die typerend is voor een bekiste agger of dijkweg.
DP031: Een archeologische begeleiding en bouwhistorisch onderzoek bij het vernieuwen van een gasleiding op het Domplein te Utrecht, 2017
De gasleiding op het Domplein voldeed niet meer aan de veiligheidseisen die gesteld werden voor e... more De gasleiding op het Domplein voldeed niet meer aan de veiligheidseisen die gesteld werden voor een veilige doortocht van de Tour de France in juli 2015.
Het te vervangen deel lag aan de noordzijde van het Domplein, de Domstraat en de Voetiusstraat. Aangezien deze straten deels in een archeologisch Rijksmonument liggen, diende er een vergunning te worden aangevraagd bij het bevoegd gezag, in dit geval de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Een van de voorwaarden voor de vergunning was dat binnen het aan te leggen tracé geen archeologische resten verstoord zouden worden en dat het werk archeologisch begeleid moest worden. Het bouwhistorische en archeolo-gische onderzoek van drie kleine locaties heeft veel infor-matie opgeleverd over de oude rooilijnen op het Domplein noord en in de Domstraat en de Voetiusstraat en over het verdwenen claustrale huis van het Domkapittel, Achter de Dom 2-4.
Archeologisch onderzoek in het hart van Utrecht, 2023
DOMunder
Tussen 8 januari 2013 tot en met 9 mei 2014 is in
opdracht van initiatief Domplein door... more DOMunder Tussen 8 januari 2013 tot en met 9 mei 2014 is in opdracht van initiatief Domplein door archeologen van Erfgoed Utrecht archeologisch onderzoek uitgevoerd voorafgaand aan en tijdens de bouw van de historische attractie DOMunder. De missie van het initiatief Domplein is de geschiedenis van het Domplein zichtbaar en beleefbaar te maken voor een breed publiek. De basis voor DOMunder bestaat uit de laatste grote opgravings- putten XIX en XX die Van Giffen in 1949 heeft gegraven. Deze liggen op de plek waar tot 1674 het middenschip van de gotische Dom stond en waar de twee hoofdwegen binnen het Romeinse castellum bij elkaar kwamen. Onder en tussen de funderingen van de gotische Dom liggen de resten van meerdere oudere kerken. Daaronder liggen de resten van het Romeinse castellum. Het Domplein is een wettelijk beschermd archeologisch Rijksmonument. Een van de belangrijke uitgangspunten voor de realisatie van DOMunder was dan ook dat de archeologische waarden in en rond DOMunder niet zouden worden aangetast.
Van april t/m november 2021 heeft Ex-Situ Archeologie in opdracht van de gemeente Vijfheerenlande... more Van april t/m november 2021 heeft Ex-Situ Archeologie in opdracht van de gemeente Vijfheerenlanden, een archeologische begeleiding uitgevoerd in de historische binnenstad van Vianen. De directe aanleiding voor de archeologische begeleiding waren de sanering en vervanging van het bestaande riool en het verleggen van enkele kabels en leidingen. Deze ingrepen zouden kunnen leiden tot verstoring van het bodemarchief, waarbij eventueel aanwezige archeologische resten verstoord zouden kunnen raken. Daarom heeft de gemeente Vijfheerenlanden een archeologisch onderzoek verplicht gesteld.
In eerste instantie is het archeologische onderzoek in 2019 gestart met een bureauonderzoek voor het toekomstige plangebied van het nieuwe riool.1 Op basis van het bureauonderzoek werd vastgesteld dat het plangebied in een archeologisch monument ligt, namelijk de historische kern van Vianen. Dit betekende dat het plangebied bewoningresten te verwachten zijn uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd. Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek is vervolgens geadviseerd om de geplande werkzaamheden archeologisch te begeleiden.
Ter voorbereiding is vervolgens eerst een Programma van Eisen (PvE) opgesteld voor een Opgraving variant Archeologische Begeleiding dat door de gemeente is goedgekeurd. De werkzaamheden voor het vervangen en saneren van het riool hebben plaatsgevonden aan de Langendijk, de Varkensmarkt/Weesdijk, de Badhuisstraat, de Koestraat, de doorsteek van de Weesdijk naar de Walsland en aan de Walsland tussen de straat en de gracht.
Bij de archeologische begeleiding zijn meerdere plekken archeologische resten gevonden. De archeologische resten bestaan onder andere uit de resten van een rondeel met stadsmuur, resten van de Oostpoort, een vlechtwerkwand uit de Late middeleeuwen, een beerput uit het midden van de 16de eeuw en twee waterkelders uit de 19de eeuw. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek beschreven.
In het plangebied van de Catharijnestraat 1 -27 te Driebergen-Rijsbergen is door Ex-Situ archeolo... more In het plangebied van de Catharijnestraat 1 -27 te Driebergen-Rijsbergen is door Ex-Situ archeologie, in opdracht van Heuvelrug Wonen, een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd ter plaatse van de toekomstige nieuwbouw. In het plangebied zal namelijk een appartementencomplex worden gebouwd met 22 woningen (635 m²) waarbij de eventueel aanwezige archeologische waarden verstoord zouden worden.
Bij de aanvraag voor een omgevingsvergunning voor de nieuwbouw was een archeologisch onderzoek verplicht gesteld. In eerste instantie bestond dit uit een bureau- en booronderzoek. Op basis van dit onderzoek waarbij een gedeeltelijk intacte bodem werd vastgesteld kon in het plangebied eventueel een vindplaats aanwezig zijn uit de periode van het Laat-Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd. Ter voorbereiding is vervolgens eerst een Programma van Eisen (PvE) opgesteld voor een opgraving variant archeologische begeleiding met een proefsleuvenonderzoek.1
Na de sloop van het oude pand is Ex-Situ archeologie op 1 februari 2022 gestart met het archeologische onderzoek. De werkzaamheden bestonden uit een begeleiding van de sloop en de aanleg van drie proefsleuven onder de gesloopte bebouwing en één sleuf aan de noordzijde van het terrein ter hoogte van de toekomstige parkeerplaats. Bij het onderzoek werden archeologische sporen uit verschillende periodes gevonden zoals IJzertijd, Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd.
Bij het archeologische onderzoek is in het onderzoeksgebied een behoudenswaardige vindplaats onderzocht en opgegraven. Buiten de contouren van de nieuwbouw zijn in het onderzoeksgebied/kavel nog sporen te verwachten van deze vindplaats. Daarom adviseert Ex-Situ Archeologie de bevoegde overheid om hiermee rekening te houden en de archeologische waarden voor de toekomst in situ te behouden en te beschermen. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek beschreven.
Op 5 en 7 juli 2021 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische opgraving uitgevoerd op het perc... more Op 5 en 7 juli 2021 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische opgraving uitgevoerd op het perceel aan de Langestraat 9 in de historische binnenstad van Huissen, gemeente Lingewaard. Het twee dagen durende veldonderzoek is opgestart als proefsleuvenonderzoek. Tijdens de eerste werkdag werden twee vindplaatsen aangetroffen, die door de bevoegde overheid als behoudenswaardig zijn geclassificeerd. Hierdoor is een doorstart gemaakt naar een archeologische opgraving, die gedurende de tweede en laatste dag van het veldonderzoek is uitgevoerd. In deze rapportage worden de onderzoeksresultaten van zowel het proefsleuvenonderzoek als de opgraving gepresenteerd.
Bij het onderzoek zijn in totaal twee vindplaatsen aangetroffen. Vindplaats 1 bestaat voornamelijk uit meerdere ophogingslagen uit de Late Middeleeuwen. Dit pakket heeft een dikte van circa twee meter en bestaat uit verschillende lagen. In deze lagen werd uitsluitend laat-middeleeuws vondstmateriaal aangetroffen. Opvallend was de afwezigheid van bouwpuin in dit gehele pakket.
Vindplaats 2 betreft nederzettingsresten uit de 17e -19e eeuw. Tot deze vindplaats worden verschillende fragmenten muurwerk en vloerniveaus gerekend. Deze vindplaats is voornamelijk aan de zuidelijke helft van het onderzoeksgebied aangetroffen.
In maart 2023 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische veldwaarneming uitgevoerd in Breukelen... more In maart 2023 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische veldwaarneming uitgevoerd in Breukelen. Bij de gemeente Stichtse Vecht was een vondstmelding binnengekomen bij werkzaamheden op een bouwlocatie aan de Broekdijk West te Breukelen. Op deze locatie is de initiatiefnemer Provincie Utrecht van plan een parkeergarage te realiseren naast het stationsgebied. Tijdens de voorbereidende werkzaamheden werden in de noordwesthoek van het plangebied in een kleine sleuf menselijke resten gevonden.
Na overleg met de ODRU is Ex-Situ Archeologie gevraagd om op de locatie te gaan kijken bij de werkzaamheden om te komen tot een datering en een mogelijk advies, wat betreft de te nemen vervolgstappen. Bij de veldwaarneming werden menselijke resten van meerdere individuen in een kuil gevonden. Het betreft hier vermoedelijk een zogenaamde knekelkuil van een begraafplaats.
Aangezien de aanwezigheid van een begraafplaats in dit gebied niet uit het vooronderzoek naar voren was gekomen en op geen enkele historische kaart staat aanggeven is besloten om ook een aanvullend bureauonderzoek uit te voeren. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek en het aanvullende bureauonderzoek beschreven.
In februari 2023 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische waarneming uitgevoerd bij de Hervor... more In februari 2023 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische waarneming uitgevoerd bij de Hervormde kerk van Zegveld in de gemeente Woerden. De aanleiding voor het uitvoeren van het veldonderzoek was de melding van de heer Brak over graafwerkzaamheden bij de Nederlands Hervormde kerk in Zegveld. Voor de aanplant van een aantal bomen rond de kerk waren verschillende gaten gegraven. Bij deze werkzaamheden werden tweefunderingen gevonden van voorgangers van de huidige kerk van Zegveld.
In overleg met het bevoegd gezag en het kerkbestuur heeft er op 15-02-2023 een archeologische veldwaarneming plaatsgevonden om de gevonden funderingen van de oude kerk professioneel te documenteren en in te meten. Aangezien de archeologische waarneming een belangrijke aanvulling is op het in 2020 gepubliceerde archeologische onderzoek uit 2019 heeft Ex-Situ archeologie besloten de resultaten van deze waarneming op te nemen in hun rapportenreeks.
In augustus 2019 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische begeleiding volgens het protocol pr... more In augustus 2019 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische begeleiding volgens het protocol proefsleuven uitgevoerd in het plangebied Lindepad 6 te Veur-Lent in de gemeente Nijmegen. De directe aanleiding voor het uitvoeren van de archeologische begeleiding is het voornemen om de bestaande woning te slopen en een nieuw woonhuis te bouwen. Deze ingrepen kunnen leiden tot verstoring van eventueel aanwezige archeologische resten. De gemeente Nijmegen heeft daarom in het kader van de aanvraag voor een omgevingsvergunning een archeologisch onderzoek verplicht gesteld.
Volgens de beleidsadvieskaart van de gemeente Nijmegen ligt het plangebied in een zone van een zeer hoge archeologische waarde. Dit betekent dat bij graafwerkzaamheden met een oppervlak van minimaal 50 m² en waarbij dieper dan 30 cm beneden het maaiveld wordt gegraven dit archeologisch onderzocht dient te worden. Gezien de ligging van het plangebied in een zone met een zeer hoge verwachting en de aanwezige bebouwing heeft de gemeente Nijmegen er voor gekozen om geen aanvullend bureauonderzoek of booronderzoek (IVO-O) uit te voeren. In plaats daarvan is besloten om direct een programma van eisen (PvE) op te stellen voor een begeleiding conform protocol proefsleuven met een eventuele doorstart naar een opgraving.
De archeologische begeleiding volgens het protocol proefsleuven en/of opgraving heeft geleid tot de vondst van een vindplaats uit de Nieuwe tijd. Deze vindplaats is niet als behoudenswaardig gewaardeerd. Bij de begeleiding zijn sporen aangetroffen van bebouwing die op zijn vroegst uit het begin van de 19de eeuw dateren. De funderingen zijn aangetroffen op een opgebrachte verhoging die naast een oud dijklichaam ligt met een weg. Deze verhoging is op basis van oud kaartmateriaal aan het einde van de 16de of begin 17de eeuw aangelegd. Op basis van het huidige onderzoek adviseren wij dan ook om het plangebied vrij te geven voor de bouw. Op de buitendijkse ophoging in de omgeving van het plangebied zijn echter nog wel resten van gebouwen te verwachten die op zijn vroegst uit het einde van de 16de of begin 17de eeuw of jonger dateren.
In oktober 2019 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische opgraving uitgevoerd op het perceel ... more In oktober 2019 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische opgraving uitgevoerd op het perceel aan de Karrengas 74 in de historische binnenstad van Nijmegen. Het vijf dagen durende veldonderzoek is opgestart als proefsleuvenonderzoek. Tijdens de eerste twee werkdagen werden twee vindplaatsen aangetroffen, die door de bevoegde overheid als behoudenswaardig zijn geclassificeerd. Hierdoor is een doorstart gemaakt naar een archeologische opgraving, die gedurende de laatste drie dagen van het veldonderzoek is uitgevoerd. In deze rapportage worden de onderzoeksresultaten van zowel het proefsleuvenonderzoek als de opgraving gepresenteerd.
Bij het onderzoek zijn in totaal twee vindplaatsen aangetroffen. Vindplaats 1 betreft een laat-middeleeuws sporencluster dat verband houdt met een pre-stedelijk terrein en bestaat uit vier kuilen en een greppel. Vooral de greppel wijst op een planmatige uitleg van het terrein ten zuiden van de contouren van laat-middeleeuws Nijmegen. Deze greppel is als onderdeel van een verkavelingssysteem geïnterpreteerd en is op het niveau tussen 27,00 en 26,40 m +NAP aangetroffen. Het aangetroffen laat-middeleeuwse vondstmateriaal onderstreept deze interpretatie van de vindplaats. Bijna de helft van de scherven uit deze periode bestaat uit steengoed, wat de karakteristiek van het stedelijke aardewerkspectrum van 30% tot 40% steengoed overstijgt. Hiermee is zijn zowel de sporen als vondsten van vindplaats 1 te interpreteren als een terrein dat prestedelijk in gebruik genomen wordt. Het onderzoeksgebied zal in de tweede helft van de 15e eeuw geïncorporeerd worden in laat-middeleeuws Nijmegen.
Vindplaats 2 bestaat voornamelijk uit meerdere kuilenclusters en fragmenten muurwerk, die op het niveau tussen 27,80 en 26,80 m +NAP zijn aangetroffen. De kadastrale kaart uit 1832 gebruikt om deze sporen meer context te geven. Hieruit kwam naar voren dat binnen het onderzoeksgebied twee percelen aanwezig waren, namelijk perceel 1070 en 1073. Op deze percelen zijn muurresten aangetroffen die relateren zijn aan de bebouwing aan de Molenstraat en aan de Karrengas. Centraal op het perceel 1073, waar volgens de kadastrale kaart uit 1832 geen bebouwing aanwezig was, zijn voornamelijk kuilen gedocumenteerd.
In opdracht van Driessen Vastgoed BV is een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd door Ex-Situ... more In opdracht van Driessen Vastgoed BV is een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd door Ex-Situ Archeologie. Aanleiding voor het uitvoeren van het onderzoek is de geplande sloop en nieuwbouwplannen in het centrum van
Dreumel. De totale oppervlakte van het onderzoeksgebied bedraagt 1023 m2 en ligt aan de Paulus 3.
Bij de aanvraag van een omgevingsvergunning is een archeologisch onderzoek verplicht gesteld. Dit bureau-onderzoek vormt de eerste stap in dit onderzoeksproces en heeft als doel een gespecificeerde archeologische verwachting op stellen en advies te geven over mogelijke vervolgstappen in het onderzoeksproces.
Bij het uitvoeren van het bureau-onderzoek is in eerste instantie een beeld verkregen van de geo(morfo)logische op- bouw binnen en rondom het onderzoeksgebied. Het plangebied ligt gebied op de overgang van de oeverafzettingen van de waal naar het komgebied. De stroomgordel van Dreumel die hier voor de ijzertijd actief wordt hier afgesneden door de Waal.
Vervolgens is een beeld verkregen van de te verwachten archeologische waarden in het onderzoeksgebied door de resultaten van reeds uitgevoerd archeologisch onderzoek en (historisch) kaartmateriaal te bekijken. Dit resulteerde in een inschatting van de te verwachten archeologische waarden binnen het plangebied en een inschatting van de diepteligging ten opzichte maaiveld of NAP.
Op grond van het bureauonderzoek is gebleken dat aan het centrum van Dreumel een hoge archeologisch verwach- ting voor het aantreffen van archeologische resten uit de Prehistorie t/m de Nieuwe tijd maar specifiek voor de Vroege Middeleeuwen. Naast het plangebied heeft 2015 een opgraving plaatsgevonden waarbij nederzettingssporen werden aangetroffen uit de Karolingische periode. Hieruit volgt een aanbeveling een archeologische opgraving en/of begeleiden (protocolopgraven) uit te laten voeren. Hierbij wordt aanbevolen werk met werk te maken door de bouwputdoor archeologen te laten uitgraven.
In november 2019 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische begeleiding uitgevoerd in de Dorpst... more In november 2019 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologische begeleiding uitgevoerd in de Dorpstraat 34 van Dreumel in de gemeente West Maas en Waal. De aanleiding voor het uitvoeren van het begeleiding protocol opgraven is de geplande sloop en nieuwbouw op het betreffende kavel. Deze ingrepen leiden tot verstoring van het bodemarchief, waarbij eventueel aanwezige archeologische resten verloren kunnen raken. De gemeente West Maas en Waal heeft daarom in het kader van de aanvraag voor een omgevingsvergunning en het uitgevoerde vooronderzoek een archeologisch onderzoek verplicht gesteld.
Bij het vooronderzoek in 2017 is een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend Veldonderzoek (booronderzoek, IVO), verkennende fase uitgevoerd. Op basis van de resultaten van dit onderzoek is vastgesteld dat het plangebied een hoge tot zeer hoge verwachting heeft op archeologische resten uit de periode van de IJzertijd-Romeinse tijd t/m de Nieuwe tijd. Om dit nader te onderzoeken diende een aanvullend onderzoek in de vorm van proefsleuven of een archeologische begeleiding plaats te vinden. Op grond van het selectiebesluit van de bevoegde overheid er vervolgens voor gekozen om in het onderzoeksgebied een archeologische opgraving variant archeologische begeleiding uit te voeren. Voor deze onderzoeksmethoden is een Programma van Eisen (PvE) opgesteld.
Bij de archeologische opgraving zijn ophogingslagen en cultuurlagen gevonden, en een vindplaats uit de Nieuwe tijd. Het plangebied is zoals ook bij het vooronderzoek al is vastgesteld kunstmatig opgehoogd. Het betreft een oude woongrond, die in het rivierengebied veelvuldig op stroomruggen voorkomt en in de tweede helft 17de 18de en 19de eeuw is opgehoogd in verband met de vele overstromingen die plaatsvonden in de regio. Daarnaast zijn in het plangebied sporen gevonden uit de Nieuwe tijd. Een verder selectiebesluit over het plangebied is niet meer nodig aangezien dit is opgraven. Het selectieadvies is wel relevant voor eventuele besluitvorming bij ontwikkelingen in de toekomst in de buurt van het plangebied. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek beschreven.
In mei 2021 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologisch proefsleuvenonderzoek en vervolgens een o... more In mei 2021 heeft Ex-Situ Archeologie een archeologisch proefsleuvenonderzoek en vervolgens een opgraving uitgevoerd aan de Schependomlaan 61 te Hees in de gemeente Nijmegen. De aanleiding voor het uitvoeren van een proefsleuvenonderzoek is de geplande nieuwbouw op de betreffende kavels. Deze ingrepen leiden tot verstoring van het bodemarchief, waarbij de eventueel aanwezige archeologische resten verloren zouden gaan. De gemeente Nijmegen heeft daarom in het kader van de aanvraag voor een omgevingsvergunning een archeologisch onderzoek verplicht gesteld.
Gezien de hoge archeologische verwachting van het plangebied is besloten om direct een Programma van Eisen (PvE) op te stellen voor een proefsleuvenonderzoek met daarin opgenomen; een doorstart naar een definitief onderzoek (opgraving). Het doel van de proefsleuf was om vast te stellen of er in het onderzoeksgebied een behoudenswaardige vindplaats aanwezig is. Op 19 en 20 mei 2021 zijn er twee proefsleuven aangelegd in het plangebied. Bij dit onderzoek werd een behoudenswaardige vindplaats aangetroffen uit Nieuwe tijd en een palenstructuur die mogelijk in de middeleeuwen of eerder dateert. In overleg met de gemeente Nijmegen is besloten eerst een wijzigingsblad te schrijven voor het PvE zodat een selectiebesluit en doorstart naar een opgraving kon plaatsvinden.
Bij de opgraving zijn de archeologische sporen binnen de contouren van het plangebied van de nieuwbouw volledig onderzocht. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische opgraving beschreven.
Archeologisch Inventariserend Proefsleuvenonderzoek Nederlands Hervormde kerk Zegveld, gemeente Woerden, Nov 20, 2020
In mei 2019 heeft Ex-Situ Archeologie een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd in de Hervormde kerk v... more In mei 2019 heeft Ex-Situ Archeologie een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd in de Hervormde kerk van Zegveld in de gemeente Woerden. De aanleiding voor het uitvoeren van het inventariserende veldonderzoek middels proefsleuven is de geplande restauratie en verbouwing van de Hervormde kerk. Deze ingrepen leiden tot verstoring van het bodemarchief, waarbij eventueel aanwezige archeologische resten verstoord kunnen raken. De gemeente Woerden heeft daarom in het kader van de aanvraag voor een omgevingsvergunning een waardestellend archeologisch onderzoek verplicht gesteld. In eerste instantie is in 2019 een bureauonderzoek uitgevoerd op het perceel.1 Op basis van de resultaten van dit onderzoek is vastgesteld dat er binnen het plangebied mogelijk archeologische resten aanwezig zijn van de oude middeleeuwse kerk met zijn begraafplaats. Om dit nader te onderzoeken diende een aanvullend onderzoek in de vorm van proefsleuven plaats te vinden. Dit onderzoek bestaat in eerste instantie uit vier kleine proefsleufjes in de kerk. Bij dit onderzoek is vastgesteld dat oude kerkfunderingen en graven nog onder de vloer van de kerk aanwezig zijn.Op basis van de eerste resultaten van het proefsleuvenonderzoek heeft het bevoegd gezag in overleg met de op- drachtgever besloten het niveau van de nieuwe vloer te verhogen naar een niveau waarop het aantreffen van intacte graven zo klein mogelijk wordt. De aanleg van dit vlakniveau en de verdere ontgraving diendeechter wel archeologisch te worden begeleid door een archeologisch gekwalificeerd bedrijf. Het doel van dit onderzoek is een aanvullend waarderend onderzoek op het reeds uitgevoerde proefonderzoek. Hiervoor is een addendum opgesteld op het eerder opgestelde PvE. Bij het inventariserend proefonderzoek (IVO-P) is een behoudenswaardige vindplaats gevonden. Daarom adviseert Ex-Situ Archeologie het bevoegd gezag om de archeologische waarden voor de toekomst in situ te behouden en te beschermen. Ook is het aan te bevelen de geschiedenis van de kerk en zijn voorganger(s) beleefbaar te maken voor het publiek. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek beschreven.
In opdracht van Dwars, Heederik en Verhey b.v. heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in mei 2007 ... more In opdracht van Dwars, Heederik en Verhey b.v. heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in mei 2007 een bureauonderzoek uitgevoerd in verband met de ontwikkeling van het bedrijventerrein Holtum-noord III in de gemeente Sittard-Geleen.
Uit eerder onderzoek in het tracé van de N296, die door het plangebied Holtumnoord III loopt, blijkt dat er een rijk bodemarchief aanwezig is. In het plangebied liggen nederzettingsterreinen (opgravingslocaties I, II, III en IV) die hoog op de nationale onderzoeksagenda staan van de RACM.
Aangezien de geplande wijziging van het bestemmingsplan en de definitieve plannen voor de inrichting van het plangebied nog niet vastliggen, wordt aanbevolen de reeds bekende waardevolle vindplaatsen (opgravingslocaties I, II, III en IV) zoveel mogelijk te ontzien. Indien dit niet mogelijk is, is nader onderzoek door middel van waarderend proefsleuvenonderzoek en zo nodig een definitieve opgraving noodzakelijk.
Een groot deel van het plangebied Holtum-noord III is nog niet eerder onderzocht (zie kaartbijlage 1). Het gaat daarbij om een aantal grote kavels die in de deelgebieden A, B en D liggen met oppervlak van ca. 16 ha. Voor de niet-onderzochte terreinen in deelgebieden A en D wordt voorgesteld eerst een prospectief, karterend onderzoek uit te voeren. Voor de niet- of onvoldoende onderzochte terreinen in deelgebied B en enkele bekende vindplaatsen (vindplaatsen 7,8, 9) wordt aanbevolen deze middels een waarderend proefsleuvenonderzoek te waarderen. Dit kan tegelijk plaatsvinden met het onderzoek naar de omvang van de reeds bekende, waardevolle vindplaatsen (opgravingslocaties I en II) die zijn vastgesteld bij de aanleg van de N296.
Voor enkele van de reeds bekende vindplaatsen (vindplaatsen 1, 2, 3, 4 en 11) wordt geadviseerd eerst de kartering van de aangrenzende nog niet onderzochte terreinen af te wachten, alvorens ook hier een toegespitst proefsleuvenonderzoek wordt gestart.
In opdracht van BOOT organiserend ingenieursbureau B.V. heeft RAAP Archeologisch
Adviesbureau van... more In opdracht van BOOT organiserend ingenieursbureau B.V. heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau van 10 tot en met 20 mei 2006 een inventariserend veldonderzoek (IVO) door middel van proefsleuven uitgevoerd. Doel van dit onderzoek was de mogelijke aanwezigheid van archeologische grondsporen vast te stellen. Het proefsleuvenonderzoek is een vervolg op het in 2005 uitgevoerde inventariserend onderzoek dat bestond uit een bureau- en inventariserend veldonderzoek (booronderzoek; Boemaars, 2005). In totaal zijn 4 proefsleuven aangelegd met een totale lengte van 277 m, een breedte van ongeveer 4 m en een oppervlakte van 1117 m2.
In overeenstemming met wat werd verwacht op basis van het booronderzoek is in het noordwestelijke deel van het plangebied tijdens het inventariserend veldonderzoek een archeologische vindplaats aangetroffen. In de proefsleuven 2, 3 en 4 zijn archeologische grondsporen aangetroffen die dateren uit de Midden en Late IJzertijd. Het IJzertijd-vondstniveau bevindt zich op een gemiddelde diepte van 75 tot 100 cm -Mv. Het sporenniveau bevindt zich aan de basis van oeverafzetting 2 en deels in het niveau er vlak onder. Een belangrijke aanwijzing voor de datering van de onderliggende stroomgordel bestaat uit de vondst van aardewerk uit het Neolithicum of de Bronstijd in een laklaag (stilstandfase) die zich boven de oever- op beddingafzettingen bevond. De conclusie die hieruit te trekken valt, is dat de onderliggende stroomgordel van De Baal niet goed is gedateerd of dat het hier om een andere, oudere stroomgordel gaat. Een deel van de jongere archeologische vondsten is aangetroffen in het deels verstoorde pakket van overslaggrond en oeverafzettingen van de Waal (oeverafzetting 1).
Op grond van de resultaten van het proefsleuvenonderzoek wordt aanbevolen de vindplaats te behouden. Behoud van de vindplaats bij de huidige nieuwbouwplannen is gezien de geplande diepte van de funderingen van de huizen mogelijk. Om duurzaam behoud van de vindplaats te waarborgen, dient bij de geplande en toekomstige (particuliere) graafwerkzaamheden een maximale ontgravingsdiepte aangehouden te worden (9,60 m +NAP) en dient de waterhuishouding in het gebied zoveel mogelijk gelijk te blijven. Het is daarom aan te bevelen dat het bestemmingsplan hierin voorziet, zodat de archeologische waarden gewaarborgd zijn voor de toekomst.
In opdracht van Royal Haskoning heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in juni 2005 een bureau- en... more In opdracht van Royal Haskoning heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in juni 2005 een bureau- en inventariserend veldonderzoek uitgevoerd in verband met de geplande bouwwerkzaamheden in Molenhoek (gemeente Mook en Middelaar). De bouwplannen zouden kunnen leiden tot aantasting of vernietiging van mogelijk aanwezige archeologische resten. Doel van het onderzoek was het opsporen van de eventueel aanwezige archeologische resten en indien mogelijk, een eerste indruk geven van de kwaliteit (gaafheid en conservering), aard, datering en diepteligging ervan.
Op basis van de resultaten van dit onderzoek (Keijers, 2005) heeft in het plangebied in december 2005 een vervolgonderzoek plaatsgevonden door middel van enkele proefsleuven. De voorwaarden waaraan het onderzoek diende te voldoen, zijn vastgelegd in het Programma van Eisen (PvE; De Baere & Peeters, 2005).
Tijdens het proefsleuvenonderzoek werden bewoningssporen van spiekers, een mogelijk bijgebouw of woonhuis en twee parallel lopende greppels uit de IJzertijd aangetroffen. Bijzonder zijn de aangetroffen resten van een verlatingsritueel in een van de spiekers: in de paalkuilen van de uitgegraven palen was aardewerk gedeponeerd. De spieker lag tussen twee parallel lopende greppels waarvan de functie nog niet duidelijk is. De greppels kunnen deel uitmaken van een erfgrens of nederzettingsgrens.
De vindplaats is conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA) als behoudenswaardig te kwalificeren en komt daardoor in aanmerking voor behoud van het bodemarchief in situ of ex situ door middel van een opgraving. Door beschermingsmaatregelen is behoud in situ eventueel mogelijk. Indien effectief en duurzaam behoud van de vindplaats niet gerealiseerd kan worden, wordt aanbevolen de vindplaats in zijn geheel op te graven, zodat het hele terrein verder vrijgegeven kan worden voor de geplande en eventueel andere toekomstige bouw- en/of graafwerkzaamheden.
In opdracht van Bunnik projecten heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in februari en maart 2008 ... more In opdracht van Bunnik projecten heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in februari en maart 2008 een inventariserend veldonderzoek uitgevoerd in de vorm van proefsleuven en een verkennend booronderzoek. Dit onderzoek vond plaats in verband met de geplande woningbouw in plangebied Haarzicht te Vleuten in de gemeente Utrecht. Het primaire doel van dit onderzoek was het toetsen en aanvullen van de gespecificeerde archeologische verwachting voor het onderzochte gebied, waarbij het in eerste instantie ging om het (al dan niet) vaststellen van de aanwezigheid van archeologische grondsporen. Voorts diende het onderzoek zich te richten op de kwaliteit (gaafheid en conservering), aard, datering, omvang en diepteligging van eventueel aanwezige archeologische grondsporen en resten. Het onderzoek betrof de waardering van de tijdens het karterende booronderzoek aangetroffen vindplaatsen, vindplaatsen 1t/m 4 (Schiltmans, 2007). Het onderzoek is uitgevoerd conform het hiertoe opgestelde Programma van Eisen (PvE, Tol & Jansen, 2008). Bij het waarderend proefsleuvenonderzoek is een grote vindplaats met 3 stratigrafisch gescheiden bewoningsfasen aangetroffen. De bewoningsfasen zijn op basis van de archeologische vondsten gedateerd in de volgende periodes: - Vroege en Midden IJzertijd. - Late IJzertijd t/m Romeinse tijd. - Vroege Middeleeuwen (Merovingische en Karolingische periode). De archeologische sporen liggen op de oever langs een voormalige geul. De restgeul loopt van het Haarpad in het zuidwesten naar het noordoosten langs het bosje van Goes. De archeologische sporen bestaan uit beschoeiingen of misschien kadewerken langs de rand van de geul en op de oeverpaalsporen van gebouwen of heiningen, kuilen en greppels.
De gaafheid van de archeologische sporen is zeer goed te noemen doordat de archeologische vondstlagen de grondsporen hebben afgedekt en beschermd. Door de natte omstandigheden zijn de archeologische resten zeer goed geconserveerd. In de geul zijn zelfs de houten palen van beschoeiingen of kadewerken bewaard gebleven. Het onderzoek heeft 1 zone met behoudenswaardige archeologische resten opgeleverd. Indien deze niet in situ behouden kunnen blijven, wordt een vervolgonderzoek in de vorm van een opgraving aanbevolen. Vindplaats 4 heeft geen archeologisch materiaal noch sporen opgeleverd. Dit terrein bevat dan ook geen behoudenswaardige resten.
Op basis van de aangetroffen behoudenswaardige vindplaats is op het, ten westen van het reeds met boringen onderzochte, terrein (Schiltmans, 2007) een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Dit had tot doel de ruimte voor eventuele planaanpassing te bepalen en daardoor behoud in situ van de vindplaats mogelijk te maken. Uit de boringen lijkt de zone met archeologische sporen zich in westelijke richting door te zetten. Of hier ook sprake is van behoudenswaardige vindplaatsen kan met de uitgevoerde boringen niet met zekerheid worden vastgesteld. Ook direct ten zuiden van de Thematerweg zijn tijdens het verkennend booronderzoek aanwijzingen voor een archeologische vindplaats aangetroffen. Dit betreffen vermoedelijke sporen van bewoning uit de Late Middeleeuwen. Indien voor planaanpassing gekozen wordt waarbij een deel van de bebouwing op de meest westelijke percelen wordt gesitueerd, dan dient de archeologische waarde en de begrenzing van de aangetroffen vindplaatsen in kaart te worden gebracht. Hiertoe lijkt waarderend onderzoek met proefsleuven de meest geschikte methode.
Basisrapportage Archeologie 117: Een archeologische begeleiding in De Meern, gemeente Utrecht , 2018
In de maanden april tot en met november 2015 heeft een archeologische begeleiding plaatsgevonden ... more In de maanden april tot en met november 2015 heeft een archeologische begeleiding plaatsgevonden in verband met de revisie van het riool in de woonwijk De Meern. Uit een eerder uitgevoerd booronderzoek van RAAP in 2006 was gebleken dat in het plangebied een nederzetting uit de Late IJzertijd en de Romeinse limesweg waren te verwachten. In 2007 is door Erfgoed van de gemeente Utrecht een aanvullend onderzoek uitgevoerd op het schoolplein aan de Ten Veldestraat. Bij dit onderzoek zijn verschillende bermgreppels van de Romeinse weg aangetroffen.
Op basis van de het RAAP-onderzoek naar de ligging van de limesweg kwamen bij de aanleg van het riool vier locaties in aanmerking voor een archeologische begeleiding. Het betrof de rioolwerkzaamheden aan de de Zeilmakerslaan, Admiraal Helfrichstraat, de Meentweg en de Rosweydelaan. Bij de archeologische begeleiding zijn aan de Zeilmakerslaan twee fasen van de Romeinse weg aangetroffen. Deze konden door middel van dendrochronologisch onderzoek in 114-115 en in 124-125 na Chr. worden gedateerd. Voor de noordelijke beschoeiing uit 114-115 na Chr. is gebruik gemaakt van lokaal hout. Het betreft hier waarschijnlijk onderhouds- of herstelwerkzaamheden van een wegbeschoeiing of waterkerende constructie. De zuidelijke beschoeiing bestaat uit een rij van eiken palen die typerend is voor een bekiste agger of dijkweg.
DP031: Een archeologische begeleiding en bouwhistorisch onderzoek bij het vernieuwen van een gasleiding op het Domplein te Utrecht, 2017
De gasleiding op het Domplein voldeed niet meer aan de veiligheidseisen die gesteld werden voor e... more De gasleiding op het Domplein voldeed niet meer aan de veiligheidseisen die gesteld werden voor een veilige doortocht van de Tour de France in juli 2015.
Het te vervangen deel lag aan de noordzijde van het Domplein, de Domstraat en de Voetiusstraat. Aangezien deze straten deels in een archeologisch Rijksmonument liggen, diende er een vergunning te worden aangevraagd bij het bevoegd gezag, in dit geval de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Een van de voorwaarden voor de vergunning was dat binnen het aan te leggen tracé geen archeologische resten verstoord zouden worden en dat het werk archeologisch begeleid moest worden. Het bouwhistorische en archeolo-gische onderzoek van drie kleine locaties heeft veel infor-matie opgeleverd over de oude rooilijnen op het Domplein noord en in de Domstraat en de Voetiusstraat en over het verdwenen claustrale huis van het Domkapittel, Achter de Dom 2-4.
In deze rapportage worden de onderzoeksresultaten van twee verschillende archeologische onderzoek... more In deze rapportage worden de onderzoeksresultaten van twee verschillende archeologische onderzoeken gepresenteerd. In eerste instantie is een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd, waarbij een behoudenswaardige vindplaats is aangetroffen. Direct aansluitend aan dit proefsleuvenonderzoek is vanuit Ex Situ het advies gegeven een doorstart te maken naar een opgraving. Dit advies is overgenomen door het bevoegd gezag, waarna de opgraving direct is uitgevoerd.
Bij zowel het proefsleuvenonderzoek als de opgraving zijn resten aangetroffen van een nederzettingsterrein uit de vroege IJzertijd. De sporen die aan deze nederzetting gekoppeld kunnen worden, bestaan uit 39 unieke sporen. Uit deze sporen kon één structuur gedestilleerd worden, een spieker die uit zes paalgaten bestaat. Verder zijn verschillende geïsoleerde paalgaten, kuilen en greppels gedocumenteerd. Deze sporen zijn voornamelijk in de oostelijke helft van het onderzoeksgebied gevonden, in de westelijke helft is de sporendichtheid aanzienlijk lager (bijlage 5). Mogelijk bevindt het onderzoeksgebied zich in de periferie van het nederzettingsgebied uit de vroege IJzertijd. Aan de oostelijke zijde van het onderzoeksgebied zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd waarbij eveneens nederzettingsresten uit de vroege IJzertijd zijn gevonden. Mogelijk zijn deze resten tot de overeenkomstige nederzetting te rekenen.
Het aangetroffen vondstmateriaal ondersteunt de interpretatie als nederzettingsterrein uit de vroege IJzertijd. Het vondstmateriaal dat aan deze vindplaats wordt gekoppeld, bestaat voornamelijk uit handgevormd aardewerk en dierlijk botmateriaal (tabel 3.1). Het handgevormde aardewerk vormt een consistent vondstcomplex dat geïnterpreteerd is als de materiele neerslag van een nederzettingsterrein uit de vroege IJzertijd. Het dierlijke botmateriaal is na het aardewerk het meest talrijk aangetroffen. Door de hoge fragmentatiegraad en slechte conservering kon slechts in enkele gevallen het diersoort achterhaald worden. Hieruit blijkt dat er resten van runderen, paarden en schapen of geiten aanwezig waren. Op in totaal drie botfragmenten zijn snijresten of haksporen aangetroffen, wat op verwerking van vlees wijst.
Het overige vondstmateriaal is hoofdzakelijk aan andere perioden dan de vroege IJzertijd te koppelen. Gezien het spaarzame voorkomen van vondstmateriaal uit andere perioden, valt te veronderstellen dat het onderzoeksgebied niet als nederzettingsterrein in gebruik is geweest na de vroege IJzertijd. Enkele kogels en een kuil uit de Tweede Wereldoorlog geven echter wel aan binnen het onderzoeksgebied strijd geleverd is gedurende deze periode.
De materiële cultuur in een opgegraven legerkamp dat kortstondig functioneerde tijdens het beleg ... more De materiële cultuur in een opgegraven legerkamp dat kortstondig functioneerde tijdens het beleg van Breda in 1637 door Frederik Hendrik.
Kievith, H. de, Hoegen R.D. , De sporen van het beleg van Breda in 1625 en 1635, materiële cultuur. In: C.W. Koot en R. Berkvens (red.) Bredase akkers eeuwenoud. 4000 jaar bewoningsgeschiedenis op de rand van zand en klei. RAM 102, 2004, p.449-456
Uploads
Tussen 8 januari 2013 tot en met 9 mei 2014 is in
opdracht van initiatief Domplein door archeologen van
Erfgoed Utrecht archeologisch onderzoek uitgevoerd
voorafgaand aan en tijdens de bouw van de historische
attractie DOMunder. De missie van het initiatief Domplein
is de geschiedenis van het Domplein zichtbaar en
beleefbaar te maken voor een breed publiek. De basis
voor DOMunder bestaat uit de laatste grote opgravings-
putten XIX en XX die Van Giffen in 1949 heeft gegraven.
Deze liggen op de plek waar tot 1674 het middenschip
van de gotische Dom stond en waar de twee hoofdwegen
binnen het Romeinse castellum bij elkaar kwamen. Onder
en tussen de funderingen van de gotische Dom liggen de
resten van meerdere oudere kerken. Daaronder liggen de
resten van het Romeinse castellum. Het Domplein is een
wettelijk beschermd archeologisch Rijksmonument. Een
van de belangrijke uitgangspunten voor de realisatie van
DOMunder was dan ook dat de archeologische waarden in
en rond DOMunder niet zouden worden aangetast.
bestaande riool en het verleggen van enkele kabels en leidingen. Deze ingrepen zouden kunnen leiden tot verstoring van het bodemarchief, waarbij eventueel aanwezige archeologische resten verstoord zouden kunnen raken. Daarom heeft de gemeente Vijfheerenlanden een archeologisch onderzoek verplicht gesteld.
In eerste instantie is het archeologische onderzoek in 2019 gestart met een bureauonderzoek voor het toekomstige plangebied van het nieuwe riool.1 Op basis van het bureauonderzoek werd vastgesteld dat het plangebied in een archeologisch monument ligt, namelijk de historische kern van Vianen. Dit betekende dat het plangebied bewoningresten te verwachten zijn uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd. Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek is vervolgens geadviseerd om de
geplande werkzaamheden archeologisch te begeleiden.
Ter voorbereiding is vervolgens eerst een Programma van Eisen (PvE) opgesteld voor een Opgraving variant Archeologische Begeleiding dat door de gemeente is goedgekeurd. De werkzaamheden voor het vervangen en saneren van het riool hebben plaatsgevonden aan de Langendijk, de
Varkensmarkt/Weesdijk, de Badhuisstraat, de Koestraat, de doorsteek van de Weesdijk naar de Walsland en aan de Walsland tussen de straat en de gracht.
Bij de archeologische begeleiding zijn meerdere plekken archeologische resten gevonden. De archeologische resten bestaan onder andere uit de resten van een rondeel met stadsmuur, resten van de Oostpoort, een vlechtwerkwand uit de Late middeleeuwen, een beerput uit het midden van de 16de eeuw en twee waterkelders uit de 19de eeuw. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek beschreven.
Bij de aanvraag voor een omgevingsvergunning voor de nieuwbouw was een archeologisch onderzoek verplicht gesteld. In eerste instantie bestond dit uit een bureau- en booronderzoek. Op basis van dit onderzoek waarbij een gedeeltelijk intacte bodem werd vastgesteld kon in het plangebied eventueel een vindplaats aanwezig zijn uit de periode van het Laat-Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd. Ter voorbereiding is vervolgens eerst een Programma van Eisen (PvE) opgesteld voor een opgraving variant archeologische begeleiding met een proefsleuvenonderzoek.1
Na de sloop van het oude pand is Ex-Situ archeologie op 1 februari 2022 gestart met het archeologische onderzoek. De werkzaamheden bestonden uit een begeleiding van de sloop en de aanleg van drie proefsleuven onder de gesloopte bebouwing en één sleuf aan de noordzijde van het terrein ter hoogte van de toekomstige parkeerplaats. Bij het onderzoek werden archeologische sporen uit verschillende periodes gevonden zoals IJzertijd, Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd.
Bij het archeologische onderzoek is in het onderzoeksgebied een behoudenswaardige vindplaats onderzocht en opgegraven. Buiten de contouren van de nieuwbouw zijn in het onderzoeksgebied/kavel nog sporen te verwachten van deze vindplaats. Daarom adviseert Ex-Situ Archeologie de bevoegde overheid om hiermee rekening te houden en de archeologische waarden voor de toekomst in situ te behouden en te beschermen. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek beschreven.
Bij het onderzoek zijn in totaal twee vindplaatsen aangetroffen. Vindplaats 1 bestaat voornamelijk uit meerdere ophogingslagen uit de Late Middeleeuwen. Dit pakket heeft een dikte van circa twee meter en bestaat uit verschillende lagen. In deze lagen werd uitsluitend laat-middeleeuws vondstmateriaal aangetroffen. Opvallend was de afwezigheid van bouwpuin in dit gehele pakket.
Vindplaats 2 betreft nederzettingsresten uit de 17e -19e eeuw. Tot deze vindplaats worden verschillende fragmenten muurwerk en vloerniveaus gerekend. Deze vindplaats is voornamelijk aan de zuidelijke helft van het onderzoeksgebied aangetroffen.
Na overleg met de ODRU is Ex-Situ Archeologie gevraagd om op de locatie te gaan kijken bij de werkzaamheden om te komen tot een datering en een mogelijk advies, wat betreft de te nemen vervolgstappen. Bij de veldwaarneming werden menselijke resten van meerdere individuen in een kuil gevonden. Het betreft hier vermoedelijk een zogenaamde knekelkuil van een begraafplaats.
Aangezien de aanwezigheid van een begraafplaats in dit gebied niet uit het vooronderzoek naar voren was gekomen en op geen enkele historische kaart staat aanggeven is besloten om ook een aanvullend bureauonderzoek uit te voeren. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek en het aanvullende bureauonderzoek beschreven.
In overleg met het bevoegd gezag en het kerkbestuur heeft er op 15-02-2023 een archeologische veldwaarneming plaatsgevonden om de gevonden funderingen van de oude kerk professioneel te documenteren en in te meten. Aangezien de archeologische waarneming een belangrijke aanvulling is op het in 2020 gepubliceerde archeologische onderzoek uit 2019 heeft Ex-Situ archeologie besloten de resultaten van deze waarneming op te nemen in hun rapportenreeks.
Volgens de beleidsadvieskaart van de gemeente Nijmegen ligt het plangebied in een zone van
een zeer hoge archeologische waarde. Dit betekent dat bij graafwerkzaamheden met een oppervlak van minimaal 50 m² en waarbij dieper dan 30 cm beneden het maaiveld wordt gegraven dit archeologisch onderzocht dient te worden. Gezien de ligging van het plangebied in een zone met een zeer hoge verwachting en de aanwezige bebouwing heeft de gemeente Nijmegen er voor gekozen om geen aanvullend bureauonderzoek of booronderzoek (IVO-O) uit te voeren. In plaats daarvan is besloten om direct een programma van eisen (PvE) op te stellen voor een begeleiding conform protocol proefsleuven met een eventuele doorstart naar een opgraving.
De archeologische begeleiding volgens het protocol proefsleuven en/of opgraving heeft geleid tot de vondst van een vindplaats uit de Nieuwe tijd. Deze vindplaats is niet als behoudenswaardig gewaardeerd. Bij de begeleiding zijn sporen aangetroffen van bebouwing die op zijn vroegst uit het begin van de 19de eeuw dateren. De funderingen zijn aangetroffen op een opgebrachte verhoging die naast een oud dijklichaam ligt met een weg. Deze verhoging is op basis van oud kaartmateriaal aan het einde van de 16de of begin 17de eeuw aangelegd. Op basis van het huidige onderzoek adviseren wij dan ook om het plangebied vrij te geven voor de bouw. Op de buitendijkse ophoging in de omgeving van het plangebied zijn echter nog wel resten van gebouwen te verwachten die op zijn vroegst uit het einde van de 16de of begin 17de eeuw of jonger dateren.
Bij het onderzoek zijn in totaal twee vindplaatsen aangetroffen. Vindplaats 1 betreft een laat-middeleeuws sporencluster dat verband houdt met een pre-stedelijk terrein en bestaat uit vier kuilen en een greppel. Vooral de greppel wijst op een planmatige uitleg van het terrein ten zuiden van de contouren van laat-middeleeuws Nijmegen. Deze greppel is als onderdeel van een verkavelingssysteem geïnterpreteerd en is op het niveau tussen 27,00 en 26,40 m +NAP aangetroffen. Het aangetroffen laat-middeleeuwse vondstmateriaal onderstreept deze interpretatie van de vindplaats. Bijna de helft van de scherven uit deze periode bestaat uit steengoed, wat de karakteristiek van het stedelijke aardewerkspectrum van 30% tot 40% steengoed overstijgt. Hiermee is zijn zowel de sporen als vondsten van vindplaats 1 te interpreteren als een terrein dat prestedelijk in gebruik genomen wordt. Het onderzoeksgebied zal in de tweede helft van de 15e eeuw geïncorporeerd worden in laat-middeleeuws Nijmegen.
Vindplaats 2 bestaat voornamelijk uit meerdere kuilenclusters en fragmenten muurwerk, die op het niveau tussen 27,80 en 26,80 m +NAP zijn aangetroffen. De kadastrale kaart uit 1832 gebruikt om deze sporen meer context te geven. Hieruit kwam naar voren dat binnen het onderzoeksgebied twee percelen aanwezig waren, namelijk perceel 1070 en 1073. Op deze percelen zijn muurresten aangetroffen die relateren zijn aan de bebouwing aan de Molenstraat en aan de Karrengas. Centraal op het perceel 1073, waar volgens de kadastrale kaart uit 1832 geen bebouwing aanwezig was, zijn voornamelijk kuilen gedocumenteerd.
Dreumel. De totale oppervlakte van het onderzoeksgebied bedraagt 1023 m2 en ligt aan de Paulus 3.
Bij de aanvraag van een omgevingsvergunning is een archeologisch onderzoek verplicht gesteld. Dit bureau-onderzoek vormt de eerste stap in dit onderzoeksproces en heeft als doel een gespecificeerde archeologische verwachting op stellen en advies te geven over mogelijke vervolgstappen in het onderzoeksproces.
Bij het uitvoeren van het bureau-onderzoek is in eerste instantie een beeld verkregen van de geo(morfo)logische op- bouw binnen en rondom het onderzoeksgebied. Het plangebied ligt gebied op de overgang van de oeverafzettingen van de waal naar het komgebied. De stroomgordel van Dreumel die hier voor de ijzertijd actief wordt hier afgesneden door de Waal.
Vervolgens is een beeld verkregen van de te verwachten archeologische waarden in het onderzoeksgebied door de resultaten van reeds uitgevoerd archeologisch onderzoek en (historisch) kaartmateriaal te bekijken. Dit resulteerde in een inschatting van de te verwachten archeologische waarden binnen het plangebied en een inschatting van de diepteligging ten opzichte maaiveld of NAP.
Op grond van het bureauonderzoek is gebleken dat aan het centrum van Dreumel een hoge archeologisch verwach- ting voor het aantreffen van archeologische resten uit de Prehistorie t/m de Nieuwe tijd maar specifiek voor de Vroege Middeleeuwen. Naast het plangebied heeft 2015 een opgraving plaatsgevonden waarbij nederzettingssporen werden aangetroffen uit de Karolingische periode. Hieruit volgt een aanbeveling een archeologische opgraving en/of begeleiden (protocolopgraven) uit te laten voeren. Hierbij wordt aanbevolen werk met werk te maken door de bouwputdoor archeologen te laten uitgraven.
Bij het vooronderzoek in 2017 is een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend Veldonderzoek (booronderzoek, IVO), verkennende fase uitgevoerd. Op basis van de resultaten van dit onderzoek is vastgesteld dat het plangebied een hoge tot zeer hoge verwachting heeft op archeologische resten uit de periode van de IJzertijd-Romeinse tijd t/m de Nieuwe tijd. Om dit nader te onderzoeken diende een aanvullend onderzoek in de vorm van proefsleuven of een archeologische begeleiding plaats te vinden. Op grond van het selectiebesluit van de bevoegde overheid er vervolgens voor gekozen om in het onderzoeksgebied een archeologische opgraving variant archeologische begeleiding uit te voeren. Voor deze onderzoeksmethoden is een Programma van Eisen (PvE) opgesteld.
Bij de archeologische opgraving zijn ophogingslagen en cultuurlagen gevonden, en een vindplaats uit de Nieuwe tijd. Het plangebied is zoals ook bij het vooronderzoek al is vastgesteld kunstmatig opgehoogd. Het betreft een oude woongrond, die in het rivierengebied veelvuldig op stroomruggen voorkomt en in de tweede helft 17de 18de en 19de eeuw is opgehoogd in verband met de vele overstromingen die plaatsvonden in de regio. Daarnaast zijn in het plangebied sporen gevonden uit de Nieuwe tijd.
Een verder selectiebesluit over het plangebied is niet meer nodig aangezien dit is opgraven. Het selectieadvies is wel relevant voor eventuele besluitvorming bij ontwikkelingen in de toekomst in de buurt van het plangebied. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek beschreven.
Gezien de hoge archeologische verwachting van het plangebied is besloten om direct een Programma van Eisen (PvE) op te stellen voor een proefsleuvenonderzoek met daarin opgenomen; een doorstart naar een definitief onderzoek (opgraving). Het doel van de proefsleuf was om vast te stellen of er in het onderzoeksgebied een behoudenswaardige vindplaats aanwezig is. Op 19 en 20 mei 2021 zijn er twee proefsleuven aangelegd in het plangebied. Bij dit onderzoek werd een behoudenswaardige vindplaats aangetroffen uit Nieuwe tijd en een palenstructuur die mogelijk in de middeleeuwen of eerder dateert. In overleg met de gemeente Nijmegen is besloten eerst een wijzigingsblad te schrijven voor het PvE zodat een selectiebesluit en doorstart naar een opgraving kon plaatsvinden.
Bij de opgraving zijn de archeologische sporen binnen de contouren van het plangebied van de nieuwbouw volledig onderzocht. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische opgraving beschreven.
drachtgever besloten het niveau van de nieuwe vloer te verhogen naar een niveau waarop het aantreffen van intacte graven zo klein mogelijk wordt. De aanleg van dit vlakniveau en de verdere ontgraving diendeechter wel archeologisch te worden begeleid door een archeologisch gekwalificeerd bedrijf. Het doel van dit onderzoek is een aanvullend waarderend onderzoek op het reeds uitgevoerde proefonderzoek. Hiervoor is een addendum opgesteld op het eerder opgestelde PvE. Bij het inventariserend proefonderzoek (IVO-P) is een behoudenswaardige vindplaats gevonden. Daarom adviseert Ex-Situ Archeologie het bevoegd gezag om de archeologische waarden voor de toekomst in situ te behouden en te beschermen. Ook is het aan te bevelen de geschiedenis van de kerk en zijn voorganger(s) beleefbaar te maken voor het publiek. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek beschreven.
Uit eerder onderzoek in het tracé van de N296, die door het plangebied Holtumnoord III loopt, blijkt dat er een rijk bodemarchief aanwezig is. In het plangebied liggen nederzettingsterreinen (opgravingslocaties I, II, III en IV) die hoog op de nationale onderzoeksagenda staan van de RACM.
Aangezien de geplande wijziging van het bestemmingsplan en de definitieve plannen voor de inrichting van het plangebied nog niet vastliggen, wordt aanbevolen de reeds bekende waardevolle vindplaatsen (opgravingslocaties I, II, III en IV) zoveel mogelijk te ontzien. Indien dit niet mogelijk is, is nader onderzoek door middel van waarderend proefsleuvenonderzoek en zo nodig een definitieve opgraving noodzakelijk.
Een groot deel van het plangebied Holtum-noord III is nog niet eerder onderzocht (zie kaartbijlage 1). Het gaat daarbij om een aantal grote kavels die in de deelgebieden A, B en D liggen met oppervlak van ca. 16 ha. Voor de niet-onderzochte
terreinen in deelgebieden A en D wordt voorgesteld eerst een prospectief, karterend onderzoek uit te voeren. Voor de niet- of onvoldoende onderzochte terreinen in deelgebied B en enkele bekende vindplaatsen (vindplaatsen 7,8, 9) wordt aanbevolen deze middels een waarderend proefsleuvenonderzoek te waarderen. Dit kan tegelijk plaatsvinden met het onderzoek naar de omvang van de reeds bekende, waardevolle vindplaatsen (opgravingslocaties I en II) die zijn vastgesteld bij de aanleg van de N296.
Voor enkele van de reeds bekende vindplaatsen (vindplaatsen 1, 2, 3, 4 en 11) wordt geadviseerd eerst de kartering van de aangrenzende nog niet onderzochte terreinen af te wachten, alvorens ook hier een toegespitst proefsleuvenonderzoek wordt gestart.
Adviesbureau van 10 tot en met 20 mei 2006 een inventariserend veldonderzoek
(IVO) door middel van proefsleuven uitgevoerd. Doel van dit onderzoek was de
mogelijke aanwezigheid van archeologische grondsporen vast te stellen. Het
proefsleuvenonderzoek is een vervolg op het in 2005 uitgevoerde inventariserend
onderzoek dat bestond uit een bureau- en inventariserend veldonderzoek
(booronderzoek; Boemaars, 2005).
In totaal zijn 4 proefsleuven aangelegd met een totale lengte van 277 m, een
breedte van ongeveer 4 m en een oppervlakte van 1117 m2.
In overeenstemming met wat werd verwacht op basis van het booronderzoek is
in het noordwestelijke deel van het plangebied tijdens het inventariserend
veldonderzoek een archeologische vindplaats aangetroffen. In de proefsleuven 2,
3 en 4 zijn archeologische grondsporen aangetroffen die dateren uit de Midden
en Late IJzertijd. Het IJzertijd-vondstniveau bevindt zich op een gemiddelde
diepte van 75 tot 100 cm -Mv. Het sporenniveau bevindt zich aan de basis van
oeverafzetting 2 en deels in het niveau er vlak onder. Een belangrijke aanwijzing
voor de datering van de onderliggende stroomgordel bestaat uit de vondst van
aardewerk uit het Neolithicum of de Bronstijd in een laklaag (stilstandfase) die
zich boven de oever- op beddingafzettingen bevond. De conclusie die hieruit te
trekken valt, is dat de onderliggende stroomgordel van De Baal niet goed is
gedateerd of dat het hier om een andere, oudere stroomgordel gaat. Een deel van
de jongere archeologische vondsten is aangetroffen in het deels verstoorde pakket
van overslaggrond en oeverafzettingen van de Waal (oeverafzetting 1).
Op grond van de resultaten van het proefsleuvenonderzoek wordt aanbevolen de
vindplaats te behouden. Behoud van de vindplaats bij de huidige nieuwbouwplannen
is gezien de geplande diepte van de funderingen van de huizen mogelijk. Om
duurzaam behoud van de vindplaats te waarborgen, dient bij de geplande en
toekomstige (particuliere) graafwerkzaamheden een maximale ontgravingsdiepte
aangehouden te worden (9,60 m +NAP) en dient de waterhuishouding in het
gebied zoveel mogelijk gelijk te blijven. Het is daarom aan te bevelen dat het
bestemmingsplan hierin voorziet, zodat de archeologische waarden gewaarborgd
zijn voor de toekomst.
Op basis van de resultaten van dit onderzoek (Keijers, 2005) heeft in het plangebied in december 2005 een vervolgonderzoek plaatsgevonden door middel van enkele proefsleuven. De voorwaarden waaraan het onderzoek diende te voldoen, zijn vastgelegd in het Programma van Eisen (PvE; De Baere & Peeters, 2005).
Tijdens het proefsleuvenonderzoek werden bewoningssporen van spiekers, een mogelijk bijgebouw of woonhuis en twee parallel lopende greppels uit de IJzertijd aangetroffen. Bijzonder zijn de aangetroffen resten van een verlatingsritueel in een van de spiekers: in de paalkuilen van de uitgegraven palen was aardewerk gedeponeerd. De spieker lag tussen twee parallel lopende greppels waarvan de functie nog niet duidelijk is. De greppels kunnen deel uitmaken van een erfgrens of nederzettingsgrens.
De vindplaats is conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA) als behoudenswaardig te kwalificeren en komt daardoor in aanmerking voor behoud van het bodemarchief in situ of ex situ door middel van een opgraving. Door beschermingsmaatregelen is behoud in situ eventueel mogelijk. Indien effectief en duurzaam behoud van de vindplaats niet gerealiseerd kan worden, wordt aanbevolen de vindplaats in zijn geheel op te graven, zodat het hele terrein verder vrijgegeven kan worden voor de geplande en eventueel andere toekomstige bouw- en/of graafwerkzaamheden.
bewoningsfasen zijn op basis van de archeologische vondsten gedateerd in de volgende periodes:
- Vroege en Midden IJzertijd.
- Late IJzertijd t/m Romeinse tijd.
- Vroege Middeleeuwen (Merovingische en Karolingische periode).
De archeologische sporen liggen op de oever langs een voormalige geul. De restgeul loopt van het Haarpad in het zuidwesten naar het noordoosten langs het bosje van Goes. De archeologische sporen bestaan uit beschoeiingen of misschien kadewerken langs de rand van
de geul en op de oeverpaalsporen van gebouwen of heiningen, kuilen en greppels.
De gaafheid van de archeologische sporen is zeer goed te noemen doordat de archeologische vondstlagen de grondsporen hebben afgedekt en beschermd. Door de natte omstandigheden zijn de
archeologische resten zeer goed geconserveerd. In de geul zijn zelfs de houten palen van beschoeiingen of kadewerken bewaard gebleven.
Het onderzoek heeft 1 zone met behoudenswaardige archeologische resten opgeleverd. Indien deze niet in situ behouden kunnen blijven, wordt een vervolgonderzoek in de vorm van een opgraving aanbevolen. Vindplaats 4 heeft geen archeologisch materiaal noch sporen opgeleverd. Dit terrein bevat dan ook geen behoudenswaardige resten.
Op basis van de aangetroffen behoudenswaardige vindplaats is op het, ten westen van het reeds met boringen onderzochte, terrein (Schiltmans, 2007) een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Dit had tot doel de ruimte voor eventuele planaanpassing te bepalen en daardoor behoud in situ van de vindplaats mogelijk te maken. Uit de boringen lijkt de zone met archeologische sporen zich in westelijke richting door te zetten. Of hier ook sprake is van behoudenswaardige vindplaatsen kan met de uitgevoerde boringen niet met zekerheid worden vastgesteld. Ook direct ten zuiden van de Thematerweg zijn tijdens het verkennend booronderzoek aanwijzingen voor een archeologische vindplaats aangetroffen. Dit betreffen vermoedelijke sporen van bewoning uit de Late Middeleeuwen. Indien voor planaanpassing gekozen wordt waarbij een deel van de bebouwing op de meest westelijke percelen wordt gesitueerd, dan dient de archeologische waarde en de begrenzing van de aangetroffen vindplaatsen in kaart te worden gebracht. Hiertoe lijkt waarderend onderzoek met proefsleuven de meest geschikte methode.
Op basis van de het RAAP-onderzoek naar de ligging van de limesweg kwamen bij de aanleg van het riool vier locaties in aanmerking voor een archeologische begeleiding. Het betrof de rioolwerkzaamheden aan de de Zeilmakerslaan, Admiraal Helfrichstraat, de Meentweg en de Rosweydelaan. Bij de archeologische begeleiding zijn aan de Zeilmakerslaan twee fasen van de Romeinse weg aangetroffen. Deze konden door middel van dendrochronologisch onderzoek in 114-115 en in 124-125 na Chr. worden gedateerd. Voor de noordelijke beschoeiing uit 114-115 na Chr. is gebruik gemaakt van lokaal hout. Het betreft hier waarschijnlijk onderhouds- of herstelwerkzaamheden van een wegbeschoeiing of waterkerende constructie. De zuidelijke beschoeiing bestaat uit een rij van eiken palen die typerend is voor een bekiste agger of dijkweg.
Het te vervangen deel lag aan de noordzijde van het Domplein, de Domstraat en de Voetiusstraat. Aangezien deze straten deels in een archeologisch Rijksmonument liggen, diende er een vergunning te worden aangevraagd bij het bevoegd gezag, in dit geval de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Een van de voorwaarden voor de vergunning was dat binnen het aan te leggen tracé geen archeologische resten verstoord zouden worden en dat het werk archeologisch begeleid moest worden. Het bouwhistorische en archeolo-gische onderzoek van drie kleine locaties heeft veel infor-matie opgeleverd over de oude rooilijnen op het Domplein noord en in de Domstraat en de Voetiusstraat en over het verdwenen claustrale huis van het Domkapittel, Achter de Dom 2-4.
Tussen 8 januari 2013 tot en met 9 mei 2014 is in
opdracht van initiatief Domplein door archeologen van
Erfgoed Utrecht archeologisch onderzoek uitgevoerd
voorafgaand aan en tijdens de bouw van de historische
attractie DOMunder. De missie van het initiatief Domplein
is de geschiedenis van het Domplein zichtbaar en
beleefbaar te maken voor een breed publiek. De basis
voor DOMunder bestaat uit de laatste grote opgravings-
putten XIX en XX die Van Giffen in 1949 heeft gegraven.
Deze liggen op de plek waar tot 1674 het middenschip
van de gotische Dom stond en waar de twee hoofdwegen
binnen het Romeinse castellum bij elkaar kwamen. Onder
en tussen de funderingen van de gotische Dom liggen de
resten van meerdere oudere kerken. Daaronder liggen de
resten van het Romeinse castellum. Het Domplein is een
wettelijk beschermd archeologisch Rijksmonument. Een
van de belangrijke uitgangspunten voor de realisatie van
DOMunder was dan ook dat de archeologische waarden in
en rond DOMunder niet zouden worden aangetast.
bestaande riool en het verleggen van enkele kabels en leidingen. Deze ingrepen zouden kunnen leiden tot verstoring van het bodemarchief, waarbij eventueel aanwezige archeologische resten verstoord zouden kunnen raken. Daarom heeft de gemeente Vijfheerenlanden een archeologisch onderzoek verplicht gesteld.
In eerste instantie is het archeologische onderzoek in 2019 gestart met een bureauonderzoek voor het toekomstige plangebied van het nieuwe riool.1 Op basis van het bureauonderzoek werd vastgesteld dat het plangebied in een archeologisch monument ligt, namelijk de historische kern van Vianen. Dit betekende dat het plangebied bewoningresten te verwachten zijn uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd. Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek is vervolgens geadviseerd om de
geplande werkzaamheden archeologisch te begeleiden.
Ter voorbereiding is vervolgens eerst een Programma van Eisen (PvE) opgesteld voor een Opgraving variant Archeologische Begeleiding dat door de gemeente is goedgekeurd. De werkzaamheden voor het vervangen en saneren van het riool hebben plaatsgevonden aan de Langendijk, de
Varkensmarkt/Weesdijk, de Badhuisstraat, de Koestraat, de doorsteek van de Weesdijk naar de Walsland en aan de Walsland tussen de straat en de gracht.
Bij de archeologische begeleiding zijn meerdere plekken archeologische resten gevonden. De archeologische resten bestaan onder andere uit de resten van een rondeel met stadsmuur, resten van de Oostpoort, een vlechtwerkwand uit de Late middeleeuwen, een beerput uit het midden van de 16de eeuw en twee waterkelders uit de 19de eeuw. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek beschreven.
Bij de aanvraag voor een omgevingsvergunning voor de nieuwbouw was een archeologisch onderzoek verplicht gesteld. In eerste instantie bestond dit uit een bureau- en booronderzoek. Op basis van dit onderzoek waarbij een gedeeltelijk intacte bodem werd vastgesteld kon in het plangebied eventueel een vindplaats aanwezig zijn uit de periode van het Laat-Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd. Ter voorbereiding is vervolgens eerst een Programma van Eisen (PvE) opgesteld voor een opgraving variant archeologische begeleiding met een proefsleuvenonderzoek.1
Na de sloop van het oude pand is Ex-Situ archeologie op 1 februari 2022 gestart met het archeologische onderzoek. De werkzaamheden bestonden uit een begeleiding van de sloop en de aanleg van drie proefsleuven onder de gesloopte bebouwing en één sleuf aan de noordzijde van het terrein ter hoogte van de toekomstige parkeerplaats. Bij het onderzoek werden archeologische sporen uit verschillende periodes gevonden zoals IJzertijd, Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd.
Bij het archeologische onderzoek is in het onderzoeksgebied een behoudenswaardige vindplaats onderzocht en opgegraven. Buiten de contouren van de nieuwbouw zijn in het onderzoeksgebied/kavel nog sporen te verwachten van deze vindplaats. Daarom adviseert Ex-Situ Archeologie de bevoegde overheid om hiermee rekening te houden en de archeologische waarden voor de toekomst in situ te behouden en te beschermen. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek beschreven.
Bij het onderzoek zijn in totaal twee vindplaatsen aangetroffen. Vindplaats 1 bestaat voornamelijk uit meerdere ophogingslagen uit de Late Middeleeuwen. Dit pakket heeft een dikte van circa twee meter en bestaat uit verschillende lagen. In deze lagen werd uitsluitend laat-middeleeuws vondstmateriaal aangetroffen. Opvallend was de afwezigheid van bouwpuin in dit gehele pakket.
Vindplaats 2 betreft nederzettingsresten uit de 17e -19e eeuw. Tot deze vindplaats worden verschillende fragmenten muurwerk en vloerniveaus gerekend. Deze vindplaats is voornamelijk aan de zuidelijke helft van het onderzoeksgebied aangetroffen.
Na overleg met de ODRU is Ex-Situ Archeologie gevraagd om op de locatie te gaan kijken bij de werkzaamheden om te komen tot een datering en een mogelijk advies, wat betreft de te nemen vervolgstappen. Bij de veldwaarneming werden menselijke resten van meerdere individuen in een kuil gevonden. Het betreft hier vermoedelijk een zogenaamde knekelkuil van een begraafplaats.
Aangezien de aanwezigheid van een begraafplaats in dit gebied niet uit het vooronderzoek naar voren was gekomen en op geen enkele historische kaart staat aanggeven is besloten om ook een aanvullend bureauonderzoek uit te voeren. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek en het aanvullende bureauonderzoek beschreven.
In overleg met het bevoegd gezag en het kerkbestuur heeft er op 15-02-2023 een archeologische veldwaarneming plaatsgevonden om de gevonden funderingen van de oude kerk professioneel te documenteren en in te meten. Aangezien de archeologische waarneming een belangrijke aanvulling is op het in 2020 gepubliceerde archeologische onderzoek uit 2019 heeft Ex-Situ archeologie besloten de resultaten van deze waarneming op te nemen in hun rapportenreeks.
Volgens de beleidsadvieskaart van de gemeente Nijmegen ligt het plangebied in een zone van
een zeer hoge archeologische waarde. Dit betekent dat bij graafwerkzaamheden met een oppervlak van minimaal 50 m² en waarbij dieper dan 30 cm beneden het maaiveld wordt gegraven dit archeologisch onderzocht dient te worden. Gezien de ligging van het plangebied in een zone met een zeer hoge verwachting en de aanwezige bebouwing heeft de gemeente Nijmegen er voor gekozen om geen aanvullend bureauonderzoek of booronderzoek (IVO-O) uit te voeren. In plaats daarvan is besloten om direct een programma van eisen (PvE) op te stellen voor een begeleiding conform protocol proefsleuven met een eventuele doorstart naar een opgraving.
De archeologische begeleiding volgens het protocol proefsleuven en/of opgraving heeft geleid tot de vondst van een vindplaats uit de Nieuwe tijd. Deze vindplaats is niet als behoudenswaardig gewaardeerd. Bij de begeleiding zijn sporen aangetroffen van bebouwing die op zijn vroegst uit het begin van de 19de eeuw dateren. De funderingen zijn aangetroffen op een opgebrachte verhoging die naast een oud dijklichaam ligt met een weg. Deze verhoging is op basis van oud kaartmateriaal aan het einde van de 16de of begin 17de eeuw aangelegd. Op basis van het huidige onderzoek adviseren wij dan ook om het plangebied vrij te geven voor de bouw. Op de buitendijkse ophoging in de omgeving van het plangebied zijn echter nog wel resten van gebouwen te verwachten die op zijn vroegst uit het einde van de 16de of begin 17de eeuw of jonger dateren.
Bij het onderzoek zijn in totaal twee vindplaatsen aangetroffen. Vindplaats 1 betreft een laat-middeleeuws sporencluster dat verband houdt met een pre-stedelijk terrein en bestaat uit vier kuilen en een greppel. Vooral de greppel wijst op een planmatige uitleg van het terrein ten zuiden van de contouren van laat-middeleeuws Nijmegen. Deze greppel is als onderdeel van een verkavelingssysteem geïnterpreteerd en is op het niveau tussen 27,00 en 26,40 m +NAP aangetroffen. Het aangetroffen laat-middeleeuwse vondstmateriaal onderstreept deze interpretatie van de vindplaats. Bijna de helft van de scherven uit deze periode bestaat uit steengoed, wat de karakteristiek van het stedelijke aardewerkspectrum van 30% tot 40% steengoed overstijgt. Hiermee is zijn zowel de sporen als vondsten van vindplaats 1 te interpreteren als een terrein dat prestedelijk in gebruik genomen wordt. Het onderzoeksgebied zal in de tweede helft van de 15e eeuw geïncorporeerd worden in laat-middeleeuws Nijmegen.
Vindplaats 2 bestaat voornamelijk uit meerdere kuilenclusters en fragmenten muurwerk, die op het niveau tussen 27,80 en 26,80 m +NAP zijn aangetroffen. De kadastrale kaart uit 1832 gebruikt om deze sporen meer context te geven. Hieruit kwam naar voren dat binnen het onderzoeksgebied twee percelen aanwezig waren, namelijk perceel 1070 en 1073. Op deze percelen zijn muurresten aangetroffen die relateren zijn aan de bebouwing aan de Molenstraat en aan de Karrengas. Centraal op het perceel 1073, waar volgens de kadastrale kaart uit 1832 geen bebouwing aanwezig was, zijn voornamelijk kuilen gedocumenteerd.
Dreumel. De totale oppervlakte van het onderzoeksgebied bedraagt 1023 m2 en ligt aan de Paulus 3.
Bij de aanvraag van een omgevingsvergunning is een archeologisch onderzoek verplicht gesteld. Dit bureau-onderzoek vormt de eerste stap in dit onderzoeksproces en heeft als doel een gespecificeerde archeologische verwachting op stellen en advies te geven over mogelijke vervolgstappen in het onderzoeksproces.
Bij het uitvoeren van het bureau-onderzoek is in eerste instantie een beeld verkregen van de geo(morfo)logische op- bouw binnen en rondom het onderzoeksgebied. Het plangebied ligt gebied op de overgang van de oeverafzettingen van de waal naar het komgebied. De stroomgordel van Dreumel die hier voor de ijzertijd actief wordt hier afgesneden door de Waal.
Vervolgens is een beeld verkregen van de te verwachten archeologische waarden in het onderzoeksgebied door de resultaten van reeds uitgevoerd archeologisch onderzoek en (historisch) kaartmateriaal te bekijken. Dit resulteerde in een inschatting van de te verwachten archeologische waarden binnen het plangebied en een inschatting van de diepteligging ten opzichte maaiveld of NAP.
Op grond van het bureauonderzoek is gebleken dat aan het centrum van Dreumel een hoge archeologisch verwach- ting voor het aantreffen van archeologische resten uit de Prehistorie t/m de Nieuwe tijd maar specifiek voor de Vroege Middeleeuwen. Naast het plangebied heeft 2015 een opgraving plaatsgevonden waarbij nederzettingssporen werden aangetroffen uit de Karolingische periode. Hieruit volgt een aanbeveling een archeologische opgraving en/of begeleiden (protocolopgraven) uit te laten voeren. Hierbij wordt aanbevolen werk met werk te maken door de bouwputdoor archeologen te laten uitgraven.
Bij het vooronderzoek in 2017 is een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend Veldonderzoek (booronderzoek, IVO), verkennende fase uitgevoerd. Op basis van de resultaten van dit onderzoek is vastgesteld dat het plangebied een hoge tot zeer hoge verwachting heeft op archeologische resten uit de periode van de IJzertijd-Romeinse tijd t/m de Nieuwe tijd. Om dit nader te onderzoeken diende een aanvullend onderzoek in de vorm van proefsleuven of een archeologische begeleiding plaats te vinden. Op grond van het selectiebesluit van de bevoegde overheid er vervolgens voor gekozen om in het onderzoeksgebied een archeologische opgraving variant archeologische begeleiding uit te voeren. Voor deze onderzoeksmethoden is een Programma van Eisen (PvE) opgesteld.
Bij de archeologische opgraving zijn ophogingslagen en cultuurlagen gevonden, en een vindplaats uit de Nieuwe tijd. Het plangebied is zoals ook bij het vooronderzoek al is vastgesteld kunstmatig opgehoogd. Het betreft een oude woongrond, die in het rivierengebied veelvuldig op stroomruggen voorkomt en in de tweede helft 17de 18de en 19de eeuw is opgehoogd in verband met de vele overstromingen die plaatsvonden in de regio. Daarnaast zijn in het plangebied sporen gevonden uit de Nieuwe tijd.
Een verder selectiebesluit over het plangebied is niet meer nodig aangezien dit is opgraven. Het selectieadvies is wel relevant voor eventuele besluitvorming bij ontwikkelingen in de toekomst in de buurt van het plangebied. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek beschreven.
Gezien de hoge archeologische verwachting van het plangebied is besloten om direct een Programma van Eisen (PvE) op te stellen voor een proefsleuvenonderzoek met daarin opgenomen; een doorstart naar een definitief onderzoek (opgraving). Het doel van de proefsleuf was om vast te stellen of er in het onderzoeksgebied een behoudenswaardige vindplaats aanwezig is. Op 19 en 20 mei 2021 zijn er twee proefsleuven aangelegd in het plangebied. Bij dit onderzoek werd een behoudenswaardige vindplaats aangetroffen uit Nieuwe tijd en een palenstructuur die mogelijk in de middeleeuwen of eerder dateert. In overleg met de gemeente Nijmegen is besloten eerst een wijzigingsblad te schrijven voor het PvE zodat een selectiebesluit en doorstart naar een opgraving kon plaatsvinden.
Bij de opgraving zijn de archeologische sporen binnen de contouren van het plangebied van de nieuwbouw volledig onderzocht. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische opgraving beschreven.
drachtgever besloten het niveau van de nieuwe vloer te verhogen naar een niveau waarop het aantreffen van intacte graven zo klein mogelijk wordt. De aanleg van dit vlakniveau en de verdere ontgraving diendeechter wel archeologisch te worden begeleid door een archeologisch gekwalificeerd bedrijf. Het doel van dit onderzoek is een aanvullend waarderend onderzoek op het reeds uitgevoerde proefonderzoek. Hiervoor is een addendum opgesteld op het eerder opgestelde PvE. Bij het inventariserend proefonderzoek (IVO-P) is een behoudenswaardige vindplaats gevonden. Daarom adviseert Ex-Situ Archeologie het bevoegd gezag om de archeologische waarden voor de toekomst in situ te behouden en te beschermen. Ook is het aan te bevelen de geschiedenis van de kerk en zijn voorganger(s) beleefbaar te maken voor het publiek. In de onderstaande rapportage worden de resultaten van het uitgevoerde archeologische onderzoek beschreven.
Uit eerder onderzoek in het tracé van de N296, die door het plangebied Holtumnoord III loopt, blijkt dat er een rijk bodemarchief aanwezig is. In het plangebied liggen nederzettingsterreinen (opgravingslocaties I, II, III en IV) die hoog op de nationale onderzoeksagenda staan van de RACM.
Aangezien de geplande wijziging van het bestemmingsplan en de definitieve plannen voor de inrichting van het plangebied nog niet vastliggen, wordt aanbevolen de reeds bekende waardevolle vindplaatsen (opgravingslocaties I, II, III en IV) zoveel mogelijk te ontzien. Indien dit niet mogelijk is, is nader onderzoek door middel van waarderend proefsleuvenonderzoek en zo nodig een definitieve opgraving noodzakelijk.
Een groot deel van het plangebied Holtum-noord III is nog niet eerder onderzocht (zie kaartbijlage 1). Het gaat daarbij om een aantal grote kavels die in de deelgebieden A, B en D liggen met oppervlak van ca. 16 ha. Voor de niet-onderzochte
terreinen in deelgebieden A en D wordt voorgesteld eerst een prospectief, karterend onderzoek uit te voeren. Voor de niet- of onvoldoende onderzochte terreinen in deelgebied B en enkele bekende vindplaatsen (vindplaatsen 7,8, 9) wordt aanbevolen deze middels een waarderend proefsleuvenonderzoek te waarderen. Dit kan tegelijk plaatsvinden met het onderzoek naar de omvang van de reeds bekende, waardevolle vindplaatsen (opgravingslocaties I en II) die zijn vastgesteld bij de aanleg van de N296.
Voor enkele van de reeds bekende vindplaatsen (vindplaatsen 1, 2, 3, 4 en 11) wordt geadviseerd eerst de kartering van de aangrenzende nog niet onderzochte terreinen af te wachten, alvorens ook hier een toegespitst proefsleuvenonderzoek wordt gestart.
Adviesbureau van 10 tot en met 20 mei 2006 een inventariserend veldonderzoek
(IVO) door middel van proefsleuven uitgevoerd. Doel van dit onderzoek was de
mogelijke aanwezigheid van archeologische grondsporen vast te stellen. Het
proefsleuvenonderzoek is een vervolg op het in 2005 uitgevoerde inventariserend
onderzoek dat bestond uit een bureau- en inventariserend veldonderzoek
(booronderzoek; Boemaars, 2005).
In totaal zijn 4 proefsleuven aangelegd met een totale lengte van 277 m, een
breedte van ongeveer 4 m en een oppervlakte van 1117 m2.
In overeenstemming met wat werd verwacht op basis van het booronderzoek is
in het noordwestelijke deel van het plangebied tijdens het inventariserend
veldonderzoek een archeologische vindplaats aangetroffen. In de proefsleuven 2,
3 en 4 zijn archeologische grondsporen aangetroffen die dateren uit de Midden
en Late IJzertijd. Het IJzertijd-vondstniveau bevindt zich op een gemiddelde
diepte van 75 tot 100 cm -Mv. Het sporenniveau bevindt zich aan de basis van
oeverafzetting 2 en deels in het niveau er vlak onder. Een belangrijke aanwijzing
voor de datering van de onderliggende stroomgordel bestaat uit de vondst van
aardewerk uit het Neolithicum of de Bronstijd in een laklaag (stilstandfase) die
zich boven de oever- op beddingafzettingen bevond. De conclusie die hieruit te
trekken valt, is dat de onderliggende stroomgordel van De Baal niet goed is
gedateerd of dat het hier om een andere, oudere stroomgordel gaat. Een deel van
de jongere archeologische vondsten is aangetroffen in het deels verstoorde pakket
van overslaggrond en oeverafzettingen van de Waal (oeverafzetting 1).
Op grond van de resultaten van het proefsleuvenonderzoek wordt aanbevolen de
vindplaats te behouden. Behoud van de vindplaats bij de huidige nieuwbouwplannen
is gezien de geplande diepte van de funderingen van de huizen mogelijk. Om
duurzaam behoud van de vindplaats te waarborgen, dient bij de geplande en
toekomstige (particuliere) graafwerkzaamheden een maximale ontgravingsdiepte
aangehouden te worden (9,60 m +NAP) en dient de waterhuishouding in het
gebied zoveel mogelijk gelijk te blijven. Het is daarom aan te bevelen dat het
bestemmingsplan hierin voorziet, zodat de archeologische waarden gewaarborgd
zijn voor de toekomst.
Op basis van de resultaten van dit onderzoek (Keijers, 2005) heeft in het plangebied in december 2005 een vervolgonderzoek plaatsgevonden door middel van enkele proefsleuven. De voorwaarden waaraan het onderzoek diende te voldoen, zijn vastgelegd in het Programma van Eisen (PvE; De Baere & Peeters, 2005).
Tijdens het proefsleuvenonderzoek werden bewoningssporen van spiekers, een mogelijk bijgebouw of woonhuis en twee parallel lopende greppels uit de IJzertijd aangetroffen. Bijzonder zijn de aangetroffen resten van een verlatingsritueel in een van de spiekers: in de paalkuilen van de uitgegraven palen was aardewerk gedeponeerd. De spieker lag tussen twee parallel lopende greppels waarvan de functie nog niet duidelijk is. De greppels kunnen deel uitmaken van een erfgrens of nederzettingsgrens.
De vindplaats is conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA) als behoudenswaardig te kwalificeren en komt daardoor in aanmerking voor behoud van het bodemarchief in situ of ex situ door middel van een opgraving. Door beschermingsmaatregelen is behoud in situ eventueel mogelijk. Indien effectief en duurzaam behoud van de vindplaats niet gerealiseerd kan worden, wordt aanbevolen de vindplaats in zijn geheel op te graven, zodat het hele terrein verder vrijgegeven kan worden voor de geplande en eventueel andere toekomstige bouw- en/of graafwerkzaamheden.
bewoningsfasen zijn op basis van de archeologische vondsten gedateerd in de volgende periodes:
- Vroege en Midden IJzertijd.
- Late IJzertijd t/m Romeinse tijd.
- Vroege Middeleeuwen (Merovingische en Karolingische periode).
De archeologische sporen liggen op de oever langs een voormalige geul. De restgeul loopt van het Haarpad in het zuidwesten naar het noordoosten langs het bosje van Goes. De archeologische sporen bestaan uit beschoeiingen of misschien kadewerken langs de rand van
de geul en op de oeverpaalsporen van gebouwen of heiningen, kuilen en greppels.
De gaafheid van de archeologische sporen is zeer goed te noemen doordat de archeologische vondstlagen de grondsporen hebben afgedekt en beschermd. Door de natte omstandigheden zijn de
archeologische resten zeer goed geconserveerd. In de geul zijn zelfs de houten palen van beschoeiingen of kadewerken bewaard gebleven.
Het onderzoek heeft 1 zone met behoudenswaardige archeologische resten opgeleverd. Indien deze niet in situ behouden kunnen blijven, wordt een vervolgonderzoek in de vorm van een opgraving aanbevolen. Vindplaats 4 heeft geen archeologisch materiaal noch sporen opgeleverd. Dit terrein bevat dan ook geen behoudenswaardige resten.
Op basis van de aangetroffen behoudenswaardige vindplaats is op het, ten westen van het reeds met boringen onderzochte, terrein (Schiltmans, 2007) een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Dit had tot doel de ruimte voor eventuele planaanpassing te bepalen en daardoor behoud in situ van de vindplaats mogelijk te maken. Uit de boringen lijkt de zone met archeologische sporen zich in westelijke richting door te zetten. Of hier ook sprake is van behoudenswaardige vindplaatsen kan met de uitgevoerde boringen niet met zekerheid worden vastgesteld. Ook direct ten zuiden van de Thematerweg zijn tijdens het verkennend booronderzoek aanwijzingen voor een archeologische vindplaats aangetroffen. Dit betreffen vermoedelijke sporen van bewoning uit de Late Middeleeuwen. Indien voor planaanpassing gekozen wordt waarbij een deel van de bebouwing op de meest westelijke percelen wordt gesitueerd, dan dient de archeologische waarde en de begrenzing van de aangetroffen vindplaatsen in kaart te worden gebracht. Hiertoe lijkt waarderend onderzoek met proefsleuven de meest geschikte methode.
Op basis van de het RAAP-onderzoek naar de ligging van de limesweg kwamen bij de aanleg van het riool vier locaties in aanmerking voor een archeologische begeleiding. Het betrof de rioolwerkzaamheden aan de de Zeilmakerslaan, Admiraal Helfrichstraat, de Meentweg en de Rosweydelaan. Bij de archeologische begeleiding zijn aan de Zeilmakerslaan twee fasen van de Romeinse weg aangetroffen. Deze konden door middel van dendrochronologisch onderzoek in 114-115 en in 124-125 na Chr. worden gedateerd. Voor de noordelijke beschoeiing uit 114-115 na Chr. is gebruik gemaakt van lokaal hout. Het betreft hier waarschijnlijk onderhouds- of herstelwerkzaamheden van een wegbeschoeiing of waterkerende constructie. De zuidelijke beschoeiing bestaat uit een rij van eiken palen die typerend is voor een bekiste agger of dijkweg.
Het te vervangen deel lag aan de noordzijde van het Domplein, de Domstraat en de Voetiusstraat. Aangezien deze straten deels in een archeologisch Rijksmonument liggen, diende er een vergunning te worden aangevraagd bij het bevoegd gezag, in dit geval de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Een van de voorwaarden voor de vergunning was dat binnen het aan te leggen tracé geen archeologische resten verstoord zouden worden en dat het werk archeologisch begeleid moest worden. Het bouwhistorische en archeolo-gische onderzoek van drie kleine locaties heeft veel infor-matie opgeleverd over de oude rooilijnen op het Domplein noord en in de Domstraat en de Voetiusstraat en over het verdwenen claustrale huis van het Domkapittel, Achter de Dom 2-4.
Bij zowel het proefsleuvenonderzoek als de opgraving zijn resten aangetroffen van een nederzettingsterrein uit de vroege IJzertijd. De sporen die aan deze nederzetting gekoppeld kunnen worden, bestaan uit 39 unieke sporen. Uit deze sporen kon één structuur gedestilleerd worden, een spieker die uit zes paalgaten bestaat. Verder zijn verschillende geïsoleerde paalgaten, kuilen en greppels gedocumenteerd. Deze sporen zijn voornamelijk in de oostelijke helft van het onderzoeksgebied gevonden, in de westelijke helft is de sporendichtheid aanzienlijk lager (bijlage 5). Mogelijk bevindt het onderzoeksgebied zich in de periferie van het nederzettingsgebied uit de vroege IJzertijd. Aan de oostelijke zijde van het onderzoeksgebied zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd waarbij eveneens nederzettingsresten uit de vroege IJzertijd zijn gevonden. Mogelijk zijn deze resten tot de overeenkomstige nederzetting te rekenen.
Het aangetroffen vondstmateriaal ondersteunt de interpretatie als nederzettingsterrein uit de vroege IJzertijd. Het vondstmateriaal dat aan deze vindplaats wordt gekoppeld, bestaat voornamelijk uit
handgevormd aardewerk en dierlijk botmateriaal (tabel 3.1). Het handgevormde aardewerk vormt een consistent vondstcomplex dat geïnterpreteerd is als de materiele neerslag van een nederzettingsterrein
uit de vroege IJzertijd. Het dierlijke botmateriaal is na het aardewerk het meest talrijk aangetroffen. Door de hoge fragmentatiegraad en slechte conservering kon slechts in enkele gevallen het diersoort achterhaald
worden. Hieruit blijkt dat er resten van runderen, paarden en schapen of geiten aanwezig waren. Op in totaal drie botfragmenten zijn snijresten of haksporen aangetroffen, wat op verwerking van vlees wijst.
Het overige vondstmateriaal is hoofdzakelijk aan andere perioden dan de vroege IJzertijd te koppelen.
Gezien het spaarzame voorkomen van vondstmateriaal uit andere perioden, valt te veronderstellen dat
het onderzoeksgebied niet als nederzettingsterrein in gebruik is geweest na de vroege IJzertijd. Enkele
kogels en een kuil uit de Tweede Wereldoorlog geven echter wel aan binnen het onderzoeksgebied
strijd geleverd is gedurende deze periode.
Kievith, H. de, Hoegen R.D. , De sporen van het beleg van Breda in 1625 en 1635, materiële cultuur. In: C.W. Koot en R. Berkvens (red.) Bredase akkers eeuwenoud. 4000 jaar bewoningsgeschiedenis op de rand van zand en klei. RAM 102, 2004, p.449-456