>UBUIJPT ,FTTBSFBT
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
Comparing the Political Theologies of the Church of Greece and
the Ecumenical Patriarchate of Constantinople
Introduction
ćF 0SUIPEPY $IVSDI JT OFJUIFS IPNPHFOFPVT OPS NPOPMJUIJD EFTQJUF UIF FYJTUFODF
PG DPNNPO EPHNBUJD CFMJFGT BOE DPNNPO SJUVBM QSBDUJDFT $MFSJDBM BOE MBZ BDUPST
PDDVQZ EJČFSFOU QPTJUJPOT JO UIF FDDMFTJBTUJDBM ĕFME BOE IBWF EJČFSFOU PS FWFO
DPOUSBTUJOH WJTJPOT GPS UIF DIVSDIT QMBDF BOE SPMF JO UIF DPOUFNQPSBSZ XPSME ćFTF
WJTJPOT UBLF PO NPSF DPODSFUF GPSN BT QPMJUJDBM UIFPMPHJFTڀo UIBU JT CSPBEMZ TQFBLJOH
UIFPSFUJDBM GPSNVMBUJPOT BOE QSPQPTBMT BCPVU UIF BQQSPQSJBUF SFMBUJPOTIJQ CFUXFFO
SFMJHJPO BOE QPMJUJDT BOE NPSF HFOFSBMMZ CFUXFFO UIF DIVSDI BOE UIF TFDVMBS XPSME
*O TP EPJOH UIF JOTUJUVUJPOBM DIVSDIFT BOE JOEJWJEVBM BDUPST BUUFNQU UP SFTQPOE
UP UIF DIBMMFOHFT QPTFE CZ NPEFSOJUZ BT XFMM BT UP VSHFOU DPOUFNQPSBSZ TPDJP
QPMJUJDBM JTTVFT #VU JO UIFJS BUUFNQU UP MFHJUJNJTF QBSUJDVMBS WJTJPOT GPS UIF DIVSDI
JO UIF NPEFSO XPSME BOE EFMFHJUJNJTF BOUBHPOJTUJD POFT UIFZ BMTP EF KVTUJGZ
QBSUJDVMBS WFSTJPOT PG TPDJBM QPMJUJDBM BOE FDPOPNJD SFBMJUZ 4FFO JO UIJT MJHIU
QPMJUJDBM UIFPMPHJFT BSF xJOTUSVNFOU<T> PG BDUJPO BOE QPXFSj UP VTF #PVSEJFVT
EFĕOJUJPO PG MBOHVBHF ćJT BDUJPO DBO HP JO EJČFSFOU EJSFDUJPOT USBOTGPSNBUJPO
SFGPSN PS NPTU VTVBMMZ JO UIF DBTF PG 0SUIPEPYZ NBJOUFOBODF PG UIF FYJTUJOH
SFMBUJPOT
8F BSF UIVT EFBMJOH XJUI B xTUSVHHMFj JO UIF 8FCFSJBO TFOTF PG UIF UFSN XIJDI
JT OPU JOEFQFOEFOU GSPN UIF CSPBEFS POF UIBU UBLFT QMBDF BNPOH DPOUSBTUJOH
TFDVMBS JEFPMPHJFT F H ڀMJCFSBMJTN WT DPOTFSWBUJTN ćJT TUSVHHMF IBT CFFO JO
UFOTJĕFE VOEFS UIF DPOEJUJPOT PG NVMUJQMF BOE DPOUJOVPVT DSJTFT PG PVS FQPDI
F H ڀFOWJSPONFOUBM ĕOBODJBM BOE NJHSBUJPO DSJTFT DPSPOBWJSVT QBOEFNJD XBS
JO 6LSBJOF MFBEJOH UP B SFOFXFE JOUFSFTU JO UIF TVCKFDU PG QPMJUJDBM UIFPMPHZ JO
0SUIPEPYZ .POPHSBQIT DPMMFDUJWF WPMVNFT BOE QBQFST XSJUUFO NPTUMZ CZ UIF
,SJTUJOB 4UPFDLM WJFXT QPMJUJDBM UIFPMPHJFT BT FMBCPSBUFE SFTQPOTFT UP UISFF NBKPS DIBMMFOHFT PG
NPEFSOJUZ UIF SVQUVSF CFUXFFO SFMJHJPVT BOE DVMUVSBM JEFOUJUZ SFMJHJPVT GSFFEPN BOE BOUISPQPDFOUSJD
NPSBMJUZ 4FF ,SJTUJOB 4ŁļIJİĸĹ .PEFSOJUZ BOE 1PMJUJDBM ćFPMPHJFT JO &BEڀFUڀBM FET 1PMJUJDBM
ćFPMPHJFT JO 0SUIPEPY $ISJTUJBOJUZ $PNNPO $IBMMFOHFT BOE %JWFSHFOU 1PTJUJPOT -POEPO
QQڀo
1JFSSF #ļłĿıĶIJł -BOHVBHF BOE 4ZNCPMJD 1PXFS $BNCSJEHF Qڀ
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
376
Efstathios Kessareas
PMPHJBOT PďDJBM TUBUFNFOUT BOE EPDVNFOUT QSPEVDFE EJSFDUMZ CZ PS VOEFS UIF
BVTQJDFT PG UIF PďDJBM DIVSDIFT XPSLTIPQT BOE DPOGFSFODFT BOE B WBSJFUZ PG
SFMJHJPVT EJTDPVSTFT JMMVTUSBUF UIJT JOUFSFTU .Z BSHVNFOU JT UIBU UIJT JOUFSFTU JT OPU
NFSFMZ B UIFPSFUJDBM POF GPS JOTUBODF BO FYBNJOBUJPO PG XIZ QPMJUJDBM UIFPMPHZ
IBT CFFO MFTT EFWFMPQFE JO &BTUFSO 0SUIPEPYZ DPNQBSFE UP 8FTUFSO $ISJTUJBOJUZ
3BUIFS JU JT UIF OBUVSBM PVUDPNF BOE BU UIF TBNF UJNF UIF xMPDPNPUJWF FOHJOFj PG
UIF TUSVHHMF CFUXFFO BDUPST XJUI EJČFSFOU WJTJPOT PG UIF DIVSDIT QPTJUJPO WJTËWJT
QPMJUJDT DVMUVSF BOE TPDJFUZ
ćJT DIBQUFS JT EFEJDBUFE UP EFNPOTUSBUJOH UIJT TZNCPMJD TUSVHHMF CZ FYBNJOJOH
UXP LJOET PG QPMJUJDBM UIFPMPHZ JO DPOUFNQPSBSZ (SFFL 0SUIPEPYZ B NPSF FUIOP
DFOUSJD POF UIBU EFGFOET UIF VOJUZ CFUXFFO UIF DIVSDI BOE UIF OBUJPOTUBUF BT B
OFDFTTBSZ QSFTVQQPTJUJPO GPS UIF QSFTFSWBUJPO PG UIF (SFFL FUIOPDVMUVSBM JEFOUJUZ
JO BO BHF PG HMPCBMJTBUJPO BOE B NPSF HMPCBMMZ PSJFOUFE POF XIJDI QSPNPUFT UIF
FDVNFOJDBM DIBSBDUFS PG UIF 0SUIPEPY $IVSDI TVQQPSUJOH 8FTUFSO NPEFSOJUZ
BOE JUT DPSF MJCFSBM WBMVFT BMCFJU DSJUJDBMMZ 1SFWJPVT SFTFBSDI IBT TIPXO UIBU UIF
0SUIPEPY $IVSDI PG (SFFDF BEPQUT B EFGFOTJWF BUUJUVEF UPXBSET HMPCBMJTBUJPO BT
JU BUUFNQUT UP QSFTFSWF UIF OJOFUFFOUIDFOUVSZ GVTJPO PG 0SUIPEPYZ XJUI NPEFSO
OBUJPOBMJTN XIFSFBT UIF &DVNFOJDBM 1BUSJBSDIBUF PG $POTUBOUJOPQMF GBWPVST B NPSF
PQFO QFSTQFDUJWF UIBU BDUVBMMZ DPSSFTQPOET UP JUT TFMGVOEFSTUBOEJOH BT B TVQSB
'PS FYBNQMF "SJTUPUMF 1ĮĽĮĻĶĸļĹĮļł ćF .ZTUJDBM BT 1PMJUJDBM %FNPDSBDZ BOE /PO3BEJDBM 0S
UIPEPYZ /PUSF %BNF */ 1BOUFMJT ,ĮĹĮĶŁŇĶıĶŀ 0SUIPEPYZ BOE 1PMJUJDBM ćFPMPHZ (FOFWB
4ŁļIJİĸĹڀFUڀBM FET 1PMJUJDBM ćFPMPHJFT JO 0SUIPEPY $ISJTUJBOJUZ
'PS FYBNQMF %BWJE #FOUMFZ )ĮĿŁ+PIO $ĵĿņŀŀĮŃĴĶŀ FET 'PS UIF -JGF PG UIF 8PSME 5PXBSE B 4PDJBM
&UIPT PG UIF 0SUIPEPY $IVSDI #SPPLMJOF ." ćF $PPSEJOBUPST PO #FIBMG PG UIF %SBęJOH
$PNNJUUFF 3FWE %Sڀ#SBOEPO (BMMBIFS BOE %Sڀ1BOUFMJT ,BMBJU[JEJT "ڀ%FDMBSBUJPO PO UIF x3VTTJBO
8PSMEj 3VTTLJJ NJS 5FBDIJOH JO 1VCMJD 0SUIPEPYZ ڀ.BSDI 63- IUUQTQVCMJDPSUIPEPYZ
PSHBEFDMBSBUJPOPOUIFSVTTJBOXPSMESVTTLJJNJSUFBDIJOH BMM XFCTJUFT DJUFE XFSF
BDDFTTFE PO
ćF GBDU UIBU UIF *OUFSOBUJPOBM ćFPMPHJDBM "TTPDJBUJPO *05" IBT DSFBUFE BNPOH NBOZ PUIFS HSPVQT
Bڀ1PMJUJDBM ćFPMPHZ (SPVQ XIJDI SFDFOUMZ PSHBOJTFE UIF TFTTJPOT x3FMJHJPVT /BUJPOBMJTN BOE UIF
1PMJUJDT PG *EFOUJUZj BOE xćF 1MBDF PG 3FMJHJPO JO UIF 1VCMJD 4QIFSFj BU UIF *05" JOUFSOBUJPOBM DPOGFS
FODF JO 7PMPT oڀ+BOVBSZ JMMVTUSBUFT UIF HSFBU JOUFSFTU JO UIJT ĕFME 0UIFS FYBNQMFT BSF UIF
JOUFSOBUJPOBM DPOGFSFODF x0SUIPEPY $ISJTUJBO 1PMJUJDBM ćFPMPHJFT )JTUPSZ %FWFMPQNFOU 4QFDJĕDJ
UJFT $POUFYUVBMJTBUJPOj ćF -FJCOJ[ *OTUJUVUF PG &VSPQFBO )JTUPSZ *&( .BJO[ o"ڀQSJM
XIJDI MFE UP UIF QSFTFOU DPMMFDUJWF WPMVNF BOE UIF XPSLTIPQ x1PMJUJDBM .PEFSOJUZ BOE UIF 3FTQPOTFT
PG $POUFNQPSBSZ 0SUIPEPY ćFPMPHZj *OTUJUVUF GPS )VNBO 4DJFODFT 7JFOOB oڀ+BOVBSZ
XIJDI MFE UP UIF QVCMJDBUJPO PG 4ŁļIJİĸĹڀFUڀBM FET 1PMJUJDBM ćFPMPHJFT JO 0SUIPEPY $ISJTUJBOJUZ
'PS BO BOBMZUJDBM QSFTFOUBUJPO PG UIF SPMF PG CPUI TPDJPQPMJUJDBM BOE SFMJHJPVT GBDUPST JO UIF VOEFS
EFWFMPQNFOU PG QPMJUJDBM UIFPMPHZ JO 0SUIPEPYZ DPNQBSFE UP 8FTUFSO $ISJTUJBOJUZ TFF 7BTJMJPTڀ/
.ĮĸĿĶıIJŀ 1PMJUJDBM ćFPMPHZ JO 0SUIPEPY $ISJTUJBO $POUFYUT 4QFDJĕDJUJFT BOE 1BSUJDVMBSJUJFT JO
$PNQBSJTPO XJUI 8FTUFSO -BUJO $ISJTUJBOJUZ JO 4ŁļIJİĸĹڀFUڀBM FET 1PMJUJDBM ćFPMPHJFT JO 0SUIP
EPY $ISJTUJBOJUZ QQڀo
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
UFSSJUPSJBM SFMJHJPVT JOTUJUVUJPO *ڀXJMM GPMMPX UIJT MJOF PG TUVEZ FYBNJOJOH PO UIF
POF IBOE EJTDPVSTFT QSPEVDFE CZ UIF $IVSDI PG (SFFDF BOE CZ VMUSBDPOTFSWBUJWF
JOEJWJEVBM DMFSJDBM BOE MBZ BDUPST BOE PO UIF PUIFS IBOE EJTDPVSTFT QSPEVDFE CZ
UIF &DVNFOJDBM 1BUSJBSDIBUF PG $POTUBOUJOPQMF BOE PQFONJOEFE DMFSJDT BOE MBZ
UIFPMPHJBOT JSSFTQFDUJWF PG UIF FDDMFTJBTUJDBM KVSJTEJDUJPO UP XIJDI UIFZ CFMPOH
.Z JOUFOUJPO IFSF JT OFJUIFS UP PČFS B IJTUPSJDBM BOBMZTJT UIPVHI * XJMM QSPWJEF
TPNF CBTJD JOGPSNBUJPO OPS UP BOBMZTF UIF DPNQMFY TUSVDUVSF PG UIF SFMJHJPVT ĕFME
JO #PVSEJFVT TFOTF PG UIF UFSN *ڀTIBMM POMZ DPNQBSF JO B RVBTJJEFBM UZQJDBM NBO
OFS UIF EJWFSHFOU FUIOPDFOUSJD BOE HMPCBMJTU NFOUBMJUJFT UIBU FYJTU JO UIF 0SUIPEPY
$IVSDI *O TP EPJOH *ڀEP OPU JNQMZ UIBU UIF PďDJBM DIVSDIFT BOE UIF JOEJWJEVBM BD
UPST FYBNJOFE IFSF EP OPU BDDFQU UIF FDVNFOJDBM WBMVFT PG $ISJTUJBOJUZ F H ڀFUIJD
PG CSPUIFSMJOFTT PS UIF IJTUPSJDBM SFBMJUZ BOE JNQPSUBODF PG UIF OBUJPOTUBUF SF
TQFDUJWFMZ )PXFWFS BT * XJMM TIPX CZ FYBNQMFT BMM UIFTF DPNNPO FMFNFOUT BSF
BSSBOHFE JO B EJČFSFOU IJFSBSDIJDBM PSEFS BDDPSEJOH UP UIF JEFBWBMVF 0SUIPEPY
OBUJPO PS &DVNFOJDBM $IVSDI BU UIF DFOUSF PG FBDI QPMJUJDBM UIFPMPHZ BOE XIJDI JT
EFQJDUFE BT BO FBSUIMZ NBOJGFTUBUJPO PG UIF DBUFHPSZ PG UPUBMJUZ (PE PS BU MFBTU BT
B OFDFTTBSZ NFBOT UPXBSET UIF VMUJNBUF SFMJHJPVT HPBM PG TBMWBUJPO
.FUIPEPMPHJDBMMZ *ڀBEPQU BO JOUFSQSFUBUJWF BQQSPBDI 'PS UIF TZTUFNBUJD DPN
QBSJTPO PG JOEJDBUJWF EJTDPVSTFT *ڀJOWFTUJHBUF UIF TUBODF PG UIFJS QSPEVDFST UPXBSET
DPOUSPWFSTJBM JTTVFT MJLF DIVSDI BOE OBUJPO DIVSDITUBUF SFMBUJPOT SFMJHJPO BOE
TFDVMBSJUZ *ڀBMTP FYQMPSF IPX UIFZ QFSDFJWF BOE FWBMVBUF UIF TPDBMMFE GVOEBNFOUBM
DBUFHPSJFT PG UIPVHIU BOE TQFDJĕDBMMZ UIF DBUFHPSJFT PG QFSTPO UJNF BOE TQBDF
4JODF BDDPSEJOH UP ²NJMF %VSLIFJN UIFTF QSJODJQBM DBUFHPSJFT BSF UIF xTLFMFUPO
PG UIPVHIUj XF FYQFDU UP ĕOE UIFN JO QPMJUJDBM UIFPMPHJFT UPP "O JOWFTUJHBUJPO
PG UIF FYBDU JOUFSQSFUBUJPO PG UIFTF DBUFHPSJFT XJMM SFWFBM UIF TQFDJĕD DIBSBDUFS BOE
PSJFOUBUJPO PG FBDI QPMJUJDBM UIFPMPHZ -BTU CVU OPU MFBTU *ڀESBX PO UIF GSBNJOH
QFSTQFDUJWF QPJOUJOH PVU DPSF TUSBUFHJFT PG MFHJUJNBUJPO PG TQFDJĕD WJTJPOT GPS
UIFڀDIVSDI
4FF 7JDUPS 3ļłıļĺIJŁļij (SFFL 0SUIPEPYZ 5FSSJUPSJBMJUZ BOE (MPCBMJUZ 3FMJHJPVT 3FTQPOTFT BOE
*OTUJUVUJPOBM %JTQVUFT JO 4PDJPMPHZ PG 3FMJHJPO ڀQQڀo JE ćF &WPMVUJPO PG (SFFL
0SUIPEPYZ JO UIF $POUFYU PG 8PSME )JTUPSJDBM (MPCBMJ[BUJPO JO 7JDUPS 3ļłıļĺIJŁļij7BTJMJPTڀ/
.ĮĸĿĶıIJŀ FET 0SUIPEPY $ISJTUJBOJUZ JO UIF TUڀ$FOUVSZ (SFFDF ćF 3PMF PG 3FMJHJPO JO $VMUVSF
&UIOJDJUZ BOE 1PMJUJDT 'BSOIBN QQڀo
4FF 1JFSSF #ļłĿıĶIJł (FOFTJT BOE 4USVDUVSF PG UIF 3FMJHJPVT 'JFME JO $PNQBSBUJWF 4PDJBM 3F
TFBSDI ڀQQڀo
.Z VOEFSTUBOEJOH PG UIF DPODFQU PG xIJFSBSDIZj JT JOĘVFODFE IFSF CZ UIF XPSL PG %VNPOU 4FF
-PVJT %łĺļĻŁ 1PTUGBDF 5PXBSE B ćFPSZ PG )JFSBSDIZ JO JE )PNP )JFSBSDIJDVT ćF $BTUF
4ZTUFN BOE JUT *NQMJDBUJPOT $IJDBHP QQڀo
²NJMF %łĿĸĵIJĶĺ ćF &MFNFOUBSZ 'PSNT PG 3FMJHJPVT -JGF /FX :PSL Qڀ
4FF 3PCFSUڀ% #IJĻijļĿı%BWJE "ڀ4Ļļń 'SBNJOH 1SPDFTTFT BOE 4PDJBM .PWFNFOUT "O 0WFSWJFX
BOE "TTFTTNFOU JO "OOVBM 3FWJFX PG 4PDJPMPHZ ڀQQڀo %BWJE "ڀ4Ļļń 'SBNJOH
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
377
378
Efstathios Kessareas
Ethnocentric Political Theology: The¬Church as Soul of the Nation
&UIOPDFOUSJD QPMJUJDBM UIFPMPHZ BUUSJCVUFT HSFBU WBMVF UP UIF (SFFL OBUJPO EFGFOEJOH
UIF OBUJPOBM SPMF PG UIF DIVSDI ćF MBUUFS JT QFSDFJWFE BT UIF xBSLj OPU POMZ PG UIF 0S
UIPEPY GBJUI CVU BMTP PG (SFFL MJOHVJTUJD BOE FUIOPDVMUVSBM JEFOUJUZ ćF QSPEVDFST
PG UIJT QPMJUJDBM UIFPMPHZ PDDVQZ EJČFSFOU QPTJUJPOT XJUIJO UIF SFMJHJPVT ĕFME BOE
UIJT JT SFĘFDUFE JO UIFJS SIFUPSJD BOE CFIBWJPVS 1VU JO SBUIFS TDIFNBUJD UFSNT UIJT
DBUFHPSZ SBOHFT GSPN UIF TPDBMMFE SFMJHJPVT GVOEBNFOUBMJTUT BMTP LOPXO BT xVMUSB
USBEJUJPOBMJTUTj PS xSJHPSJTUTj XIP QFSDFJWF UIF SFMBUJPO CFUXFFO UIF DIVSDI BOE
UIF OBUJPO BT BO PSHBOJD VOJUZ BOE UIFNTFMWFT BT xHVBSEJBOT PG ćFSNPQZMBFj UP
UIF IJFSBSDIZ PG UIF $IVSDI PG (SFFDF SFGFSSFE UP JO UIJT TFDUJPO BT xUIF $IVSDIj
XIJDI BMTP EFGFOET UIF OBUJPOTUBUFDIVSDI MJOL CVU EPFT OPU SFBDI UIF MFWFM PG
SJHPSJTN PG UIF GVOEBNFOUBMJTUT FYDFQU QFSIBQT JO JOEJWJEVBM IJFSBSDIT LOPXO
GPS UIFJS VMUSBDPOTFSWBUJWF SIFUPSJD %FTQJUF UIF TJHOJĕDBOU EJČFSFODFT CFUXFFO
CVU BMTP XJUIJO UIFTF HSPVQT XJUI FBDI TJEF BQU UP BDDVTF UIF PUIFS PG IFSFTZ PS
DPNQSPNJTF XIBU UIFZ TIBSF JT B DPNNPO JOUFSFTU JO NBJOUBJOJOH UIF OBUJPOBM SPMF
PG UIF DIVSDI BOE DMPTF DIVSDITUBUF SFMBUJPOT ćJT DPNNPO TVCTUSBUVN XIJDI
NBOJGFTUT PO UIF TVSGBDF FJUIFS JO UIF GPSN PG OBUJPOBMJTN JO UIF DBTF PG UIF GVO
EBNFOUBMJTUT PS JO UIF GPSN PG FUIOPDFOUSJTN JO UIF DBTF PG UIF PďDJBM DIVSDI
EJČFSFOUJBUFT UIJT LJOE PG QPMJUJDBM UIFPMPHZ GSPN UIF HMPCBMMZ PSJFOUFE POF UIBU XF
XJMM FYBNJOF JO UIF OFYU TFDUJPO
ćF FYQMBOBUJPO GPS UIF DIVSDIT PSJFOUBUJPO UPXBSET UIF OBUJPO XIJDI JO TPNF
DBTFT WFSHFT PO BEPSBUJPO JT UP CF TPVHIU JO IJTUPSZ 8JUIPVU HPJOH JOUP EFUBJM
JU JT JNQPSUBOU UP LFFQ JO NJOE UIBU UIF $IVSDI PG (SFFDF XBT FTUBCMJTIFE BT JO
EFQFOEFOU BVUPDFQIBMPVT JO FDDMFTJBTUJDBM UFSNJOPMPHZ GSPN UIF &DVNFOJDBM
1BUSJBSDIBUF CZ UIF OFXMZ JOEFQFOEFOU (SFFL TUBUF JO *UT BVUPDFQIBMZ XBT
SFDPHOJTFE CZ UIF 1BUSJBSDIBUF JO *O GBDU UIF $IVSDI PG (SFFDF GVODUJPOFE BT B
OBUJPOBM BOE TUBUF DIVSDI JO UIF TFOTF UIBU JU CFDBNF QBSU PG UIF TUBUF BENJOJTUSBUJPO
1SPDFTTFT *EFPMPHZ BOE %JTDVSTJWF 'JFMET JO *EڀFUڀBM FET ćF #MBDLXFMM $PNQBOJPO UP 4PDJBM
.PWFNFOUT .BMEFO ." QQڀo
'PS UIF QIFOPNFOPO PG SFMJHJPVT GVOEBNFOUBMJTN JO 0SUIPEPYZ TFF GPS FYBNQMF >UBUIJPT ,IJŀŀĮĿ
IJĮŀ ćF (SFFL %FCU $SJTJT BT ćFPEJDZ 3FMJHJPVT 'VOEBNFOUBMJTN BOE 4PDJPQPMJUJDBM $POTFS
WBUJTN JO ćF 4PDJPMPHJDBM 3FWJFX QQڀo JE Εκκλησία ιδεολογία και πολιτική στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης Κοινωνιολογική προσέγγιση "UIFOT QQڀo
7BTJMJPTڀ/ .ĮĸĿĶıIJŀ 0SUIPEPY $ISJTUJBO 3JHPSJTN "UUFNQUJOH UP %FMJOFBUF B .VMUJGBDFUFE 1IF
OPNFOPO JO *OUFSEJTDJQMJOBSZ +PVSOBM GPS 3FMJHJPO BOE 5SBOTGPSNBUJPO JO $POUFNQPSBSZ 4PDJFUZڀ
QQڀo %BWPS %̲ĮĹŁļ(FPSHF &ڀ%IJĺĮİļĽļłĹļŀ FET 0SUIPEPYZ BOE 'VOEB
NFOUBMJTN $POUFNQPSBSZ 1FSTQFDUJWFT -BOIBN .%
ćJT TFMGVOEFSTUBOEJOH CFMPOHT UP UIF GPSNFS FEJUPSJODIJFG PG UIF VMUSBDPOTFSWBUJWF SFMJHJPVT
OFXTQBQFS 0SUIPEPYPT 5ZQPT TFF (JPSHPT ;IJĿŃļŀ Πού βαδίζει η ελληνόφωνος Ορθοδοξία JO
0SUIPEPYPT 5ZQPT ڀQڀ
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
BOE PWFSXIFMNJOHMZ FNCSBDFE BOE TFSWFE OBUJPOBM JEFBMT BOE BJNT GPS JOTUBODF
(SFFL JSSFEFOUJTN JO UIF GPSN LOPXO BT UIF .FHBMJ *EFB (SFBU *EFB &WFO XIFO
UIJT DFBTFE UP CF B OBUJPOBM QPMJDZ BęFS UIF "TJB .JOPS $BUBTUSPQIF JO JU TUJMM
TVSWJWFE BT BO JEFPMPHZ XJUIJO SFMJHJPVT DJSDMFT FTQFDJBMMZ NPOBTUJD POFT )PXFWFS
JO UIF DPOUFYU PG NPEFSO EFNPDSBDZ DMFSJDBM JOUFMMFDUVBMT BUUFNQUFE UP USBOTGPSN JU
JOUP UIF xDPOUFNQPSBSZ .FHBMJ *EFBj OBNFMZ UIF USBOTGFS PG 0SUIPEPYZT TQJSJUVBM
USBEJUJPO UP 8FTUFSO &VSPQF BOE UIF XIPMF XPSME &WFO UIPVHI UIJT xDPOUFN
QPSBSZ .FHBMJ *EFBj SFOPVODFT UFSSJUPSJBM FYQBOTJPOJTN JU OFWFSUIFMFTT SFUBJOT
GFFMJOHT PG TVQFSJPSJUZ BOE IJTUPSJDBM NJTTJPO "T * IBWF BSHVFE FMTFXIFSF UIF DIVSDI
CFDBNF B LJOE PG MFHJUJNBUF NFEJVN OPU POMZ CFUXFFO UIF GBJUIGVM BOE (PE CVU
BMTP CFUXFFO UIF QFPQMF BOE UIF OBUJPO BOE UIJT JO UVSO IBT NBEF UIF OBUJPO BOE
UIF DIVSDI UP CF QFSDFJWFE BT DPOKPJOFE UXJOT TIBSJOH UIF TBNF TBDSFE OBUJPOBM
CMPPE 3PVEPNFUPG IBT SJHIUMZ BSHVFE UIBU x0SUIPEPYZ XBT FRVBMMZ BCTPSCFE
JOUP NPEFSO (SFFL OBUJPOBM JEFOUJUZ QBWJOH UIF XBZ GPS UIF lOBUJPOBMJ[BUJPO PG
0SUIPEPYZkj
*U JT OPU BDDJEFOUBM UIBU JO DBTFT PG DIVSDITUBUF DPOĘJDU F H ڀPWFS UIF FDDMFTJBTUJ
DBM QSPQFSUZ JTTVF JO BOE UIF FYDMVTJPO PG SFMJHJPVT BďMJBUJPO GSPN *%ڀDBSET
JO UIF FDDMFTJBTUJDBM IJFSBSDIZ EFQJDUFE UIF DIVSDI BT TPVM PG UIF OBUJPO JO
PSEFS UP TFDVSF JUT JOUFSFTUT BOE EFMFHJUJNJTF UIF JOJUJBUPST PG TFDVMBSJTJOH QPMJDJFT
CZ QPSUSBZJOH UIFN BT USBJUPST XIP UVSO BHBJOTU UIFJS PXO .PUIFS UIF TBWJPVS PG
UIF OBUJPO
0I JG UIF HSFBU IFSPFT <παλληκάρια CSBWF NFO> PG PVS OBUJPO DBNF PVU PG UIFJS HSBWFT<ڀy>
XIP GPVOEFE TVQQPSUFE BOE QSBJTFE UIF TQJSJUVBM FTTFODF PG UIJT OBUJPO XIBU XPVME IBWF
TBJE JG UIFZ IBE TFFO UIF EFNPMJUJPO PG UIF (SFFL 0SUIPEPY QSFTFODF JO TPDJFUZ XIJDI JT
'PS UIF .FHBMJ *EFB TFF &MMJ 4ĸļĽIJŁIJĮ Το xΠρότυπο Βασίλειοj και η Μεγάλη Ιδέα Όψεις του
εθνικού προβλήματος στην Ελλάδα o "UIFOT 7BTJMJT ,ĿIJĺĺņıĮŀ Η Μεγάλη
Ιδέα Μεταμορφώσεις ενός εθνικού ιδεολογήματος, "UIFOT 2010; Vasiliki ,ĮĿĮijļłĹĶıļł, »… της
μεγάλης ταύτης ιδέας...«. Όψεις της εθνικής ιδεολογίας o "UIFOT
4FF ,IJŀŀĮĿIJĮŀ ćF (SFFL %FCU $SJTJT Qڀ
4FF JE ćF 0SUIPEPY $IVSDI PG (SFFDF BOE $JWJD "DUJWJTN JO UIF $POUFYU PG UIF 'JOBODJBM $SJTJT
JO 3VQFSU (SBG 4ŁĿĮİĵńĶŁŇ FE 3FMJHJPVT $PNNVOJUJFT BOE $JWJM 4PDJFUZ JO &VSPQF "OBMZTFT
BOE 1FSTQFDUJWFT PO B $PNQMFY *OUFSQMBZ #FSMJO QQڀo BU Q ڀJE Εκκλησία ιδεολογία
και πολιτική στην Ελλάδα Qڀ
3ļłıļĺIJŁļij ćF &WPMVUJPO PG (SFFL 0SUIPEPYZ Q' ڀPS BO FYQMBOBUJPO PG UIF OBUJPOBMJTB
UJPO PG 0SUIPEPYZ TFF 7BTJMJPTڀ/ .ĮĸĿĶıIJŀ 8IZ BSF 0SUIPEPY $IVSDIFT 1BSUJDVMBSMZ 1SPOF UP
/BUJPOBMJ[BUJPO BOE FWFO UP /BUJPOBMJTN JO 4U 7MBEJNJST ćFPMPHJDBM 2VBSUFSMZڀo
QQڀo
'PS B EFUBJMFE BOBMZTJT PG UIFTF UXP DIVSDITUBUF DPOĘJDUT TFF ,IJŀŀĮĿIJĮŀ Εκκλησία ιδεολογία και
πολιτική στην Ελλάδα QQڀo
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
379
380
Efstathios Kessareas
BUUFNQUFE CZ TPNF PG UIFJS DIJMESFO BOE UIF CMPXT UIFZ TUSJLF BHBJOTU UIFJS PXO NPUIFS
UIF DIVSDI
ćF DIVSDIT GSFFEPN HVBSBOUFFT UIF GSFFEPN PG UIF QFPQMF PG UIF XIPMF /BUJPO
ćJT DIVSDI UIBU IBT GPVHIU BOE XBT TBDSJĕDFE <y> GPS UIF GSFFEPN PG UIF (SFFL /BUJPO
JU JT OPX BHBJO ĕHIUJOH GPS JUT PXO GSFFEPN *O PUIFS XPSET JU JT ĕHIUJOH GPS UIF GSFFEPN
PG UIF CFMJFWJOH QFPQMF
*U JT DMFBS GSPN UIF BCPWF UIBU UIF FUIOPDFOUSJD QPMJUJDBM UIFPMPHZ EPFT OPU EJTUJO
HVJTI UIF DIVSDI GSPN (SFFL TPDJFUZ BOE UIF (SFFL OBUJPO ćFZ GPSN BO JOTFQBSBCMF
VOJUZ EFQJDUFE BT B QSFDPOEJUJPO GPS GSFFEPN BOE GPS UIF FYJTUFODF PG UIF OBUJPO
JUTFMG ćJT JEFPMPHZ PG VOJUZ BMTP IBT JNQMJDBUJPOT GPS DIVSDITUBUF SFMBUJPOT BT
XF XJMM TIPSUMZ TFF *U NJHIU CF PCKFDUFE UIBU UIFTF QBTTBHFT DPNF GSPN QFSJPET PG
DIVSDITUBUF DPOĘJDU BOE XIFO UIF DIVSDI XBT VOEFS UIF MFBEFSTIJQ PG EZOBNJD
BSDICJTIPQT MJLF UIF MBUF $ISJTUPEPVMPT XIP EFWFMPQFE B TUSPOH OBUJPOBMJTU BOE
BOUJHMPCBMJTBUJPO SIFUPSJD ćF BOTXFS JT UIBU JO QFSJPET PG DPOĘJDU XF ĕOE JO
FYBHHFSBUFE EJTDVSTJWF GPSN XIBU JT UIF CBTJD TFMGVOEFSTUBOEJOH PG UIF DIVSDI
OBNFMZ BT UIF BSL PG UIF (SFFL OBUJPO *U JT OPU KVTU JOEJWJEVBM IJFSBSDIT CVU UIF
DIVSDI BT BO JOTUJUVUJPO UIBU TFUT HSFBU WBMVF VQPO UIF OBUJPO ćJT DBO BMTP CF FBTJMZ
PCTFSWFE EVSJOH UIF UFOVSF PG UIF DVSSFOU "SDICJTIPQ *FSPOZNPT FWFO UIPVHI IF
BEPQUT B NPSF NPEFSBUF FDDMFTJBTUJDBM QPMJDZ UIBO IJT QSFEFDFTTPS ćF GPMMPXJOH
FYDFSQU GSPN B TQFFDI UIBU "SDICJTIPQ *FSPOZNPT EFMJWFSFE JO UIF DPOUFYU PG UIF
FDDMFTJBTUJDBM DFMFCSBUJPOT PG UIF UIڀBOOJWFSTBSZ PG UIF CFHJOOJOH PG UIF 8BS PG
*OEFQFOEFODF JMMVTUSBUFT UIJT QPJOU
0UIFS QFPQMFT SFCFMMFE BHBJOTU UIFJS DIVSDI #VU XF UIF (SFFLT GPVHIU JO UPHFUIFS
XJUI PVS 0SUIPEPY $IVSDI XIJDI OPVSJTIFE VT XJUI UIF EFTJSF GPS MJCFSBUJPO ćF HSPVOE
"ĿİĵįĶŀĵļĽ $ĵĿĶŀŁļıļłĹļŀ Ομιλία του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης
Ελλάδος κκ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ στη Λαοσύναξη της Θεσσαλονίκης JO )PMZ 4ZOPE PG UIF $IVSDI
PG(ڀSFFDF FE Εκκλησία και ταυτότητες Θεολογική και νομική θεώρηση του ζητήματος των
ταυτοτήτων "UIFOT QQڀo BU Q ڀBMM &OHMJTI USBOTMBUJPOT GSPN UIF TPVSDFT BSF
NJOF
)PMZ 4ZOPE, Ανοιχτή Επιστολή προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τον Πρωθυπουργό, τον Αρχηγό της Αξιωμ. Αντιπολιτεύσεως, τους Αρχηγούς των Κομμάτων της Βουλής, τους Προέδρους
των Δικαστηρίων, τον Πρόεδρον της Ακαδημίας Αθηνών, τους Πρυτάνεις των Πανεπιστημίων, JO:
Ekklisia 12 (1/15ڀ%FDFNCFS 1987), QQڀ465–470, BU Qڀ466.
)PMZ 4ZOPE, Ποιμαντορική Εγκύκλιος 2446 της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος προς τον
ελληνικό λαό, in: Ekklisia 6 (1/15ڀ+VOF 1987), QQڀ225–228, BU Qڀ227.
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
XF XBML PO JT XBUFSFE XJUI CMPPE GSPN GVTUBOFMMBT BOE SBTTB 0VS /BUJPO SFCFMMFE
xGPS UIF )PMZ 'BJUI PG $ISJTU BOE GPS UIF 'SFFEPN PG UIF 'BUIFSMBOEj BT UIF 4BNJPU
SFWPMVUJPOBSZ BOE TDIPMBS (FPSHJPT ,MFBOUIJT XSPUF
"QBSU GSPN IJTUPSZ JUTFMG UIF DIVSDIOBUJPO MJOL OFFET TBDSFE MFHJUJNBUJPO *O UIF
FODZDMJDBM 5P UIF 1FPQMF ćF 0SUIPEPY $IVSDI BOE UIF 7BMVF PG )PNFMBOE QVCMJTIFE
JO XIFO UIF DIVSDI XBT VOEFS UIF MFBEFSTIJQ PG $ISJTUPEPVMPT UIF )PMZ
4ZOPE FYUPMT BMM FBSUIMZ IPNFMBOET BOE OBUJPOT BOE UIFJS CPVOEBSJFT BUUSJCVUJOH
UIFN UP x(PET DSFBUJWF XJMMj *U BMTP KVTUJĕFT UIFN UISPVHI WBSJPVT RVPUFT GSPN
UIF #JCMF BOE GSPN UIF DIVSDI GBUIFST #VU IPX DBO UIF FDVNFOJDJUZ PG UIF DIVSDI
CF SFDPODJMFE XJUI UIF QBSUJDVMBSJUZ PG UIF OBUJPOTUBUF ćF IJFSBSDIZ BUUFNQUT
UP SFTPMWF UIJT DPOUSBEJDUJPO XJUI UIF GPMMPXJOH TJNJMF -JLF UIF JOĕOJUF $ISJTU
UPPL UIF ĕOJUF IVNBO OBUVSF UP TBWF UIF MBUUFS TP UIF &DVNFOJDBM $IVSDI UPPL PO
JO DSJUJDBM UJNFT UIF xFUIOBSDIJDj SPMF xJO PSEFS UP TBWF UIF (FOPT PG UIF (SFFLT
BOE UISPVHI UIF MBUUFS UP CSJOH $ISJTUJBOJUZ BOE $JWJMJTBUJPO UP PUIFS QFPQMFTj
"ڀTFOTF PG NJTTJPO BOE TVQFSJPSJUZ JT FWJEFOU IFSF ćF FUIOPDFOUSJD PSJFOUBUJPO
PG UIF DIVSDI JT OPU QFSDFJWFE BT B DPOUSBEJDUJPO CVU JT GVMMZ MFHJUJNJTFE UISPVHI
UIF DPOTUSVDUJPO PG UIF GPMMPXJOH IJFSBSDIZ PG WBMVFT x)PNFMBOE JT B WBMVF XIJDI
JO UIF IJFSBSDIJDBM PSEFS PG WBMVFT IPMET UIF TFDPOE QMBDF BęFS (PE XIP OPU
POMZ JT UIF IJHIFTU #FJOH CVU BMTP UIF BCTPMVUF l7BMVF PG <BMM> 7BMVFTkj *O BO
BUUFNQU UP EJTQFM BOZ BDDVTBUJPO PG OBUJPOBMJTN UIF IJFSBSDIZ QMBDFT JUTFMG JO UIF
DBUFHPSZ PG xIFBMUIZ QBUSJPUJTNj TUSFTTJOH UIBU JU DPOEFNOT FUIOPQIZMFUJTN BOE
SBDJTN
-JLFXJTF UIF DVSSFOU "SDICJTIPQ *FSPOZNPT IJHIMJHIUFE UIBU xPVS DIVSDI XBOUT
IJTUPSJDBM NFNPSZ BOE OBUJPOBM JEFOUJUZ UP CF NBJOUBJOFEj BOE UIBU JU QMBZT B
DSVDJBM SPMF JO SFNJOEJOH BOE IPOPVSJOH UIF x)FMMFOJD BOE $ISJTUJBO SPPUT PG UIF
DJWJMJTBUJPO PG UIF 6OGPSHPUUFO )PNFMBOETj 5P BWPJE BDDVTBUJPOT PG JSSFEFOUJTN
'VTUBOFMMB BڀUZQF PG USBEJUJPOBM HBSNFOU JT UIF OBUJPOBM DPTUVNF PG (SFFDF BTTPDJBUFE JO UIF DPMMFDUJWF
JNBHJOBSZ XJUI UIF ĕHIUFST PG UIF (SFFL 8BS PG *OEFQFOEFODF
ćF SBTTPO DBTTPDL JT B MPOH SPCF XPSO CZ 0SUIPEPY DMFSJDT
"ĿİĵįĶŀĵļĽ *IJĿļĻņĺļŀ, Το Έθνος μας εξεγέρθηκε »για του Χριστού την Πίστη την Αγία
και της Πατρίδος την Ελευθερία«, JO 0SUIPEPY5JNFT, 1ڀ0DUPCFS 2020, 63-: <IUUQT
XXXPSUIPEPYUJNFTHSUJTESBTFJTUJTFLLMJTJBTUJTFMMBEPT/>.
)PMZ 4ZOPE PG UIF $IVSDI PG (SFFDF, Προς το Λαό: Η Ορθόδοξη Εκκλησία και η αξία της πατρίδος,
JO &DDMFTJBHSڀ41 (2006), QQڀ1–4, BU Qڀ2, 63-: <IUUQTXXXFDDMFTJBHSHSFFLIPMZTZOPEQSPTUPMBP/
41.QEG>.
*CJE Qڀ
*CJE Qڀ
*CJE
"ĿİĵįĶŀĵļĽ *IJĿļĻņĺļŀ, Χαιρετισμός του Αρχιεπισκόπου για την έναρξη του Α΄ Επιστημονικού
Συνεδρίου Μνήμης Μικρασιατικού Ελληνισμού της Εκκλησίας της Ελλάδος, JO &DDMFTJBHS (10-14-
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
381
382
Efstathios Kessareas
IF DMBSJĕFE UIBU xUIJT JO OP XBZ FOUBJMT B NPPE PG SFWFOHF PS GBOBUJDJTNj *U JT
PCWJPVT UIBU UIF DIVSDI TFUT HSFBU WBMVF VQPO UIF QBTU OPU POMZ BT WBMVBCMF TPVSDF PG
JUT SFMJHJPVT USBEJUJPO CVU BMTP CFDBVTF PG JUT TFMGVOEFSTUBOEJOH BT BO BSL QSFTFSWJOH
UIF IJTUPSJDBM NFNPSZ PG UIF OBUJPO BOE UIFSFCZ UIF OBUJPO JUTFMG ćF DIVSDI UIF
BSDICJTIPQ DPOUJOVFT JT IJHIMZ JOUFSFTUFE JO UIF xEFFQ BOE VOCJBTFE LOPXMFEHF PG
IJTUPSZ BOE JO UIF TBGFHVBSEJOH PG IJTUPSJDBM NFNPSZ GPS UIFTF FMFNFOUT DPOOFDU
VT XJUI PVS QBTU BOE PVS SPPUT BOE BU UIF TBNF UJNF UIFZ HJWF NFBOJOH UP UIF
GVUVSFj ćF PSHBOJTBUJPO PG QVCMJD GFBTUT BOE BDUJWJUJFT CZ UIF DIVSDI UP IPOPVS
UIF HSFBU OBUJPOBM BDDPNQMJTINFOUT BOE USBVNBT PG UIF QBTU TVDI BT UIF (SFFL
3FWPMVUJPO PG BOE UIF x"TJB .JOPS $BUBTUSPQIFj PG GPMMPXJOH UIF (SFFL
5VSLJTI 8BS o UFTUJGZ UP JUT JOUFSFTU JO QSFTFSWJOH OBUJPOBM NFNPSZ ćJT
DPMMFDUJWF NFNPSZ JT DPOTJEFSFE BCTPMVUFMZ OFDFTTBSZ GPS UIF NBJOUFOBODF PG UIF
xEJBDISPOJD DPOTDJPVTOFTT PG UIF OBUJPOj BHBJOTU B DPOUFNQPSBSZ xNPWFNFOU PG
NPEFSO BUIFJTNj XIJDI JT BDDVTFE PG RVFTUJPOJOH UIF OBUJPOBM SPMF PG UIF DIVSDI
BOE BJNJOH UP EFTUSPZ UIF x(SFFL 0SUIPEPY *EFOUJUZ PG UIF (FOPTj #VU GPS UIF
DIVSDI IJFSBSDIZ UIF DBVTF PG OBUJPOBM GSFFEPN XBT UIF 0SUIPEPY GBJUI SBUIFS UIBO
UIF &OMJHIUFONFOU xćPTF NFO XIP EJE OPU UIJOL XJUI SBUJPOBM BSHVNFOUT HBWF VT
PVS GSFFEPN CFDBVTF XJUI UIFJS HSFBU GBJUI UIFZ IBE (PET QSPUFDUJPOj *U TIPVME
OPU DPNF BT B TVSQSJTF UIFSFGPSF UIBU UIF IJFSBSDIZ DBMMT 0SUIPEPYZ xUIF BSL UIBU
TBWFT UIF (SFFL QFPQMF BOE UIF (FOPT B QSFDJPVT DPNQPOFOU PG UIFJS DPOTDJPVTOFTT
BOE JEFOUJUZj RVPUJOH UIF XPSET PG UIF 0SUIPEPY XSJUFS BOE JDPO QBJOUFS 1IPUJT
,POUPHMPV x*O UIJT MBOE 0SUIPEPYZ BOE (SFFDF HP UPHFUIFSj
-FU VT OPX TFF IPX UIJT PWFSFNQIBTJT PO UIF OBUJPO BČFDUT UIF QFSDFQUJPO PG
UIF GVOEBNFOUBM DBUFHPSZ PG UIF QFSTPO "T FWFSZPOF LOPXT 0SUIPEPY UIFPMPHZ
DPODFQUVBMJTFT CPUI UIF 5SJOJUZ BOE IVNBO CFJOHT BT SFMBUJPOBM FOUJUJFT QSPTP
QPO *O UIF DBTF PG FUIOPDFOUSJD QPMJUJDBM UIFPMPHZ UIJT QFSDFQUJPO JT VTFE BT B
TQFBSIFBE BHBJOTU UIF 8FTU BT B UZQF PG DJWJMJTBUJPO UIBU HBWF CJSUI UP B UPUBMMZ EJG
GFSFOU BOUISPQPMPHJDBM UZQF UIF SBUJPOBM JOEJWJEVBM .PSF TQFDJĕDBMMZ x0SUIPEPY
NBOj XIP JT BMMFHFEMZ EJTUJOHVJTIFE CZ TVDI VOJRVF RVBMJUJFT BT xlIVNBOFOFTTk
BOE lQIJMPUJNPkj JT EJBNFUSJDBMMZ KVYUBQPTFE UP UIF xHPPE DJUJ[FOj BOE xXJTF
2022), 63-: <IUUQTXXXFDDMFTJBHSHSFFLBSDICJTIPQEFGBVMUBTQ DBU@JE=&JE=1086&XIBU@NBJO
=1&XIBU@TVC=22&MBOH=HSBSDICJTIPQ@XIP=2&BSDICJTIPQ@IFBEJOH=Κείμενα%20-%20Ομιλίες>.
*CJE
*CJE
)PMZ 4ZOPE PG UIF $IVSDI PG (SFFDF, Προς το Λαό: Η Ορθόδοξη Εκκλησία και η Επανάσταση του
1821, JO &DDMFTJBHSڀ46 (2011), QQڀ1–4, BU Qڀ1, 63-: <IUUQTXXXFDDMFTJBHSHSFFLIPMZTZOPE
QSPTUPMBP/46.QEG>.
*CJE Qڀ4.
*CJE
Georgios .IJŁĮĹĹĶĻļŀ, Σχέσεις και Αντιθέσεις: Ανατολή και Δύση στην πορεία του Νέου Ελληνισμού, "UIFOT 1998, Qڀ167. ćF VOUSBOTMBUBCMF UFSN QIJMPUJNP φιλότιμο JT GPSNFE CZ UIF SPPU XPSET
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
NBOj PG "ODJFOU (SFFL BOE NPEFSO IVNBOJTN BT XFMM BT UP UIF xHPPE $ISJTUJBOj
PG QJFUJTN ćF FYFNQMBS JT UIF x(PENBOj OBNFMZ UIF TBJOU XIP IBT BUUBJOFE
EFJĕDBUJPO BOE OPU UIF xJOUFMMFDUVBM NBOj *O TIPSU 0SUIPEPY $ISJTUJBOJUZ JT
DPOUSBTUFE XJUI CPUI TFDVMBSJUZ BOE 8FTUFSO $ISJTUJBOJUZ GPS UIF MBUUFS JT DPOTJEFSFE
UP CF UIF XPNC PG UIF ĕSTU
3FMJHJPVT BDUPST FYUPM UIF JNQPSUBODF PG TVDI DIBSJTNBUJD ĕHVSFT BT UIF TBJOU
BOE UIF OBUJPOBM IFSP ćFZ DPOOFDU PS FWFO DPOĘBUF UIF ĕHVSFT PG /FPNBSUZST
UIPTF FYFDVUFE GPS UIFJS GBJUI CZ UIF 0UUPNBOT BOE &UIOPNBSUZST NBSUZST GPS
UIF OBUJPO QSPNPUJOH UIFN BT FYFNQMBST PG TBDSJĕDF GPS CPUI UIF 0SUIPEPY GBJUI
BOE UIF OBUJPO &MTFXIFSF * IBWF HJWFO NBOZ FYBNQMFT PG TVDI EJTDPVSTFT 'PS
JOTUBODF UIF PďDJBM QVCMJTIJOH IPVTF PG UIF DIVSDI BEWFSUJTFE BO BOOJWFSTBSZ CPPL
FOUJUMFE ćF /FPNBSUZST PG UIF (FOPT BT GPMMPXT
ćF TUSVHHMF PG UIF (SFFLT XBT DPOEVDUFE GPS x$ISJTUT IPMZ GBJUI BOE GPS UIF GSFFEPN
PG UIF GBUIFSMBOEj BT UIF ĕHIUFST PG XFSF DPOGFTTJOH *U JT UIVT OPU POMZ BCPVU B
OBUJPOBM BOOJWFSTBSZ CVU BCPVU UIF DPOKVODUJPO JOUFSQFOFUSBUJPO UIF DPNNPO SPVUF BOE
VOEJTUVSCFE VOJUZ CFUXFFO )FMMFOJTN BOE 0SUIPEPYZ ćF IPMZ /FPNBSUZST XIP XFSF
UIF TPVM PG UIF <OBUJPOBM> TUSVHHMF FYQSFTT UIJT USVUI
* XJMM NFOUJPO B OFX FYBNQMF UIBU DPNFT GSPN UIF TBNF QFSJPE PG UIF DFMFCSBUJPOT
PG UIF UIڀBOOJWFSTBSZ PG UIF (SFFL 8BS PG *OEFQFOEFODF ćF DIVSDI DSFBUFE
B TQFDJBM DPNNFNPSBUJWF NFEBM UP PČFS JU UP QFSTPOT GPS UIFJS TFSWJDFT UP UIF
OBUJPO *O IJT TQFFDI PO UIF PDDBTJPO PG UIF QSFTFOUBUJPO PG UIF NFEBM "SDICJTIPQ
*FSPOZNPT FYUPMMFE UIF TFSWJDFT PG UIF /FPNBSUZST BOE &UIOPNBSUZST UP UIF OBUJPO
BT GPMMPXT
ćJT DPNNFNPSBUJWF ZFBS XBT EFEJDBUFE CZ PVS DIVSDI UP UIF )PMZ /FPNBSUZST UIPTF
IPMZ ĕHVSFT XIP EJFE GPS UIF $SPTT BOE PVS MBOE GPS UIF CMVFXIJUF <OBUJPOBM ĘBH> BOE GPS
PVS 1BOBHJB <"MM)PMZ .PUIFS PG (PE> GPS UIF )PMZ 'BJUI PG $ISJTU BOE GPS UIF 'SFFEPN
QIJMPT GSJFOE BOE UJNJ IPOPVS "ڀQFSTPO IBT QIJMPUJNP XIFO IF PS TIF EPFT UIF xSJHIU UIJOHj 1VU
EJČFSFOUMZ XIFO IFS PS IJT DPOEVDU EPFT OPU WJPMBUF UIF DPSF WBMVF TZTUFN PG IFS PS IJT QFSTPOBMJUZ
BOE PG UIF CSPBEFS DPNNVOJUZ XIFSF TIF PS IF CFMPOHT
*E., Ορθοδοξία και Ελληνικότητα: Προσεγγίσεις στη Νεοελληνική Ταυτότητα, "UIFOT 1992, Qڀ65,
81; JE., Σχέσεις και Αντιθέσεις, Qڀ19; JE., Παράδοση και Αλλοτρίωση: Τομές στην Πνευματική Πορεία του Νεωτέρου Ελληνισμού κατά τη Μεταβυζαντινή Περίοδο, "UIFOT 1986, Qڀ39, 40.
*E., Ορθοδοξία και Ελληνικότητα, Qڀ68; JE., Σχέσεις και Αντιθέσεις, Qڀ167.
4FF >UBUIJPT ,IJŀŀĮĿIJĮŀ 4BJOUT )FSPFT BOE UIF x0UIFSj 7BMVF 0SJFOUBUJPOT PG $POUFNQPSBSZ
(SFFL 0SUIPEPYZ JO 3FMJHJPOT ڀQQڀo
"QPTUPMJLJ %JBLPOJB o Οι Νεομάρτυρες του Γένους JO BQPTUPMJLJEJBLPOJBHS 63-
IUUQXXXBQPTUPMJLJEJBLPOJBHSEJBLPOJB/FX&EJUJPOFLEPTFJTBTQ ĕMFOFPNBSUZSFTIUN
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
383
384
Efstathios Kessareas
PG UIF 'BUIFSMBOE<ڀy> 8F XJMM IPOPVS XJUI UIJT TZNCPMJD BOE MBVEBUPSZ NBOOFS UIF
0SUIPEPY $ISJTUJBO IFSJUBHF PG UIF )PMZ /FPNBSUZST BOE &UIOPNBSUZST BOE UIPTF XIP
IPME IJHI UIF ĘBH PG PVS 'BUIFSMBOE JO EBOHFSPVT UJNFT 8F GPSHF XJUI UIJT XPOEFSGVM
XPSL PG BSU UIF PSF PG SFWFSFODF GPS UIPTF XIP DPOGFTTFE $ISJTU BOE UIF PSF PG IPOPVS GPS
UIPTF XIP DPOUJOVF UPEBZ UP HMPSJGZ )FMMFOJTN BOE UP SFQSFTFOU JU XJUI CSJMMJBODF JO UIF
PJLVNFOF
ćF QFSDFQUJPO PG UIF DIVSDI BT UIF BSL PG UIF OBUJPO EPFT OPU SFNBJO BU BO BC
TUSBDU MFWFM CVU TFFLT UP QSFTFSWF BOE FWFO SFJOGPSDF UIF FYJTUJOH DMPTF DIVSDITUBUF
SFMBUJPOT 4JODF UIF DIVSDI JT QFSDFJWFE BT UIF xTPVM PG UIF OBUJPOj BOE BT IBWJOH
xXBUFSFE UIF SPPUT PG PVS /BUJPOj BT .FUSPQPMJUBO 4FSBQIJN PG 1JSBFVT FNQIBUJ
DBMMZ TUBUFE JU JT FYQFDUFE UIBU UIF QPMJUJDBM BVUIPSJUZ SFDPHOJTFT BOE QSPUFDUT UIF
DIVSDIT QSJWJMFHFE QPTJUJPO JO UIF TUBUF BOE TPDJFUZ ćFJS BSHVNFOU JT UIBU CPUI
JOTUJUVUJPOT TFSWF UIF TBNF DPMMFDUJWJUZ UIF (SFFL QFPQMF 5P MFHJUJNJTF UIF FYJTUJOH
TZTUFN PG DIVSDITUBUF SFMBUJPOT BT SFMBUJPOT PG NVUVBM DPPQFSBUJPO UIF FDDMFTJBT
UJDBM IJFSBSDIZ BQQFBMT UP UIF QBTU JOWPLJOH UIF #Z[BOUJOF NPEFM PG TZNQIPOJB
ćJT TZTUFN JT DPOTJEFSFE UP CF BQQSPQSJBUF FWFO XJUIJO UIF DPNQMFUFMZ EJČFSFOU
IJTUPSJDBM DPOUFYU PG TFDVMBS NPEFSOJUZ 'PS JOTUBODF JO B SFDFOU BEESFTT UP UIF
1SJNF .JOJTUFS PG (SFFDF ,ZSJBLPT .JUTPUBLJT XIP XBT WJTJUJOH UIF )PMZ 4ZOPE
"SDICJTIPQ *FSPOZNPT FYUPMMFE xUIF TQJSJU PG TZOBMMJMJB <NVUVBM SFDJQSPDJUZ>j XIJDI
TQSJOHT GSPN UIF GBDU UIBU xXF BSF BMM NFNCFST PG POF HSFBU OBUJPO BOE TFSWF B
HSFBU QFPQMF XIJDI OFWFS lHPFT VOOPUJDFEkj .PSFPWFS IF VOEFSMJOFE UIBU UIF
x$IVSDI PG (SFFDF IBT CFFO UIF VOTMFFQJOH IFMQFS PG UIF 4UBUFT TPDJBM XFMGBSF XPSL
TJODF UIF DSFBUJPO PG UIF (SFFL 4UBUFj ćF BSDICJTIPQ GVSUIFS SFRVFTUFE UIF TUBUFT
MFHJTMBUJWF TVQQPSU GPS JUT xJOOPWBUJWF EFWFMPQNFOU HPBMTj F H ڀUIF JTTVF PG UIF
DIVSDIT QSPQFSUZ XIJDI XPVME IBWF B QPTJUJWF JNQBDU PO TPDJFUZ JO HFOFSBM
ćF QBSUJDVMBS JOUFSFTUT PG UIF JOTUJUVUJPOBM DIVSDI BOE PG JUT EPNJOBOU TUSBUVN
PG IJFSBSDIZ BSF FRVBUFE XJUI UIF JOUFSFTUT PG UIF XIPMF TPDJFUZ PO UIF HSPVOET
UIBU UIFSF JT OP EJČFSFODF CFUXFFO UIF DIVSDI BOE TPDJFUZ CVU SBUIFS JOEJTTPMVCMF
NBUFSOBM CMPPE UJFT
"ĿİĵįĶŀĵļĽ *IJĿļĻņĺļŀ, Ομιλία Μακαριωτάτου την ημέρα παρουσίασης μεταλλίου, JO
&DDMFTJBHS (02-01-2021), 63-: <IUUQTXXXFDDMFTJBHSHSFFLBSDICJTIPQEFGBVMUBTQ DBU@JE=&JE=
913&XIBU@NBJO=1&XIBU@TVC=22&MBOH=HSBSDICJTIPQ@XIP=2&BSDICJTIPQ@IFBEJOH=Κείμενα%
20-%20Ομιλίες>.
.IJŁĿļĽļĹĶŁĮĻ 4IJĿĮĽĵĶĺ ļij 1ĶĿĮIJłŀ, Tο προεκλογικόν αίτημα κεντροαριστερών κομμάτων δια
τον διαχωρισμόν Κράτους-Εκκλησίας, JO: Orthodoxos Typos 1931 (2012), Qڀ1, 7.
"ĿİĵįĶŀĵļĽ *IJĿļĻņĺļŀ, Προσφώνησις επί τη επισκέψει του Πρωθυπουργού κ. Κυριάκου
Μητσοτάκη εις την Ι. Σύνοδο, JO &DDMFTJBHS (12-13-2021), 63-: <IUUQTXXXFDDMFTJBHSHSFFL/
BSDICJTIPQEFGBVMUBTQ DBU@JE=&JE=1070&XIBU@NBJO=1&XIBU@TVC=22&MBOH=HSBSDICJTIPQ@XIP
=2&BSDICJTIPQ@IFBEJOH=Κείμενα%20-%20Ομιλίες>.
*CJE
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
ćF EFTUJOZ PG PVS IPNFMBOE BOE PG UIF (SFFL QFPQMF JT BMTP UIF EFTUJOZ PG UIF $IVSDI PG
(SFFDF ćF NPUIFS DBOOPU BČPSE UP CF DPNQMBDFOU BOE BTL UIJOHT GPS IFSTFMG XIFO IFS
DIJMESFO OFFE IFS 8IBUFWFS CFMPOHT UP UIF $IVSDI PG (SFFDF JO UIF MBTU BOBMZTJT CFMPOHT
UP (SFFL TPDJFUZ BOE JUT QFPQMF
$MPTF DIVSDITUBUF SFMBUJPOT VOEPVCUFEMZ PČFS TZNCPMJD BOE NBUFSJBM BEWBOUBHFT UP
CPUI BVUIPSJUJFT *U JT OPU BDDJEFOUBM UIBU UIF DIVSDI PČFST TVQQPSU BOE MFHJUJNBDZ
UP UIF QPMJUJDBM TZTUFN GPS JOTUBODF EVSJOH UIF QFSJPE PG UIF ĕOBODJBM DSJTJT XIFO
(SFFDFT QPTJUJPO JO UIF &VSP[POF BOE JO UIF &VSPQFBO 6OJPO XBT BU TUBLF *U
EPFT OPU GPMMPX GSPN UIJT UIBU UIF DIVSDI EPFT OPU PQQPTF TUBUFT JOJUJBUJWFT UIBU
QSPNPUF TFDVMBSJTBUJPO "OZ QPMJDZ UIBU DIBMMFOHFT JUT QSJNBDZ JO (SFFL TPDJFUZ BOE
JUT JOĘVFODF PO QPMJUJDT JT EFMFHJUJNJTFE BT B HSFBU EBOHFS UP UIF OBUJPO JUTFMG ćF
TBNF BQQMJFT UP HMPCBMJTBUJPO JUT FDPOPNJD CFOFĕUT BSF XFMDPNFE CVU JUT OFHBUJWF
JNQBDU PO UIF BMMFHFE IPNPHFOFJUZ PG TPDJFUZ JT SFKFDUFE
8F BSF OPU BHBJOTU EFWFMPQNFOU BOE QSPHSFTT<ڀy> ćF HMPCBMJTBUJPO BT BO FDPOPNJD
BOE EFWFMPQNFOUBM QVSTVJU JT TPNFUIJOH XF BQQSPWF PG #VU BT B MFWFMMJOH PG DVMUVSFT JT
EBOHFSPVT BOE NVTU CF SFKFDUFE 8IBU EP XF IBWF UP HBJO GSPN HMPCBMJTBUJPO JG XF MPTF
UIF XFBMUI PG PVS USBEJUJPO JG XF BSF USBOTGPSNFE JOUP B QFPQMF XJUIPVU TFMGDPOTDJPVTOFTT
BOE XJUIPVU DVMUVSF
ćF EJďDVMUZ GPS UIF DIVSDI JT UP ĕOE B GVODUJPOBM CBMBODF CFUXFFO USBEJUJPO BOE
NPEFSOJUZ 0OF DBO FBTJMZ PCTFSWF UIBU JU BUUFNQUT UP DPNCJOF JUT DPOTFSWBUJWF
CFMJFGT PO NPSBM BOE TPDJBM JTTVFT XJUI BENJOJTUSBUJWF UFDIOPMPHJDBM BOE FDPOPNJD
NPEFSOJTBUJPO F H ڀJOWFTUNFOUT SFMJHJPVT UPVSJTN ćJT QPMJDZ PG xDPOTFSWBUJWF
MJCFSBMJTNj NBZ GVODUJPO BU UIF MFWFM PG FDPOPNZ CVU JU QSPEVDFT JOUFOTF DPO
USBEJDUJPOT BU UIF MFWFM PG WBMVFT GPS UIF EFNBOE GPS B QSJWJMFHFE QPTJUJPO PO UIF
HSPVOET PG JUT OBUJPOBM SPMF DBOOPU CF FBTJMZ SFDPODJMFE XJUI UIF DPOUFYU PG NVMUJ
DVMUVSBMJTN BOE QMVSBMJTN ćF JNNBOFOU GSBNFXPSL PG NPEFSOJUZ QPTFT B TFSJPVT
DIBMMFOHF UP UIF DIVSDI GPS UIF GVODUJPOBM EJČFSFOUJBUJPO PG TPDJFUZ NFBOT UIBU UIF
WBSJPVT TVCTZTUFNT PG UIF MBUUFS EP OPU OFFE MFHJUJNBUJPO GSPN B TVQSBFNQJSJDBM
SFBMJUZ PS BO BMMFODPNQBTTJOH NFBOJOH *O 0SUIPEPYNBKPSJUZ DPVOUSJFT MJLF
(SFFDF XIJDI MJF IBMGXBZ CFUXFFO UIF 8FTU BOE UIF OPO8FTUFSO XPSME JO UFSNT
*CJE
4FF ,IJŀŀĮĿIJĮŀ ćF 0SUIPEPY $IVSDI PG (SFFDF BOE $JWJD "DUJWJTN
"ĿİĵįĶŀĵļĽ $ĵĿĶŀŁļıļłĹļŀ Ομιλία Qڀ
'PS JUT BDUJWJUZ JO UIF ĕFME PG SFMJHJPVT UPVSJTN TFF >UBUIJPT ,IJŀŀĮĿIJĮŀ 'BJUI &DPOPNZ BOE
1PMJUJDT 3FMJHJPVT 5PVSJTN JO $POUFNQPSBSZ (SFFDF &SGVSU
*E., Εκκλησία, ιδεολογία και πολιτική στην Ελλάδα, Qڀ254.
$IBSMFT 5ĮņĹļĿ "ڀ4FDVMBS "HF $BNCSJEHF ."
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
385
386
Efstathios Kessareas
PG UIFJS TFDVMBSJUZ UIF TFDVMBSJTBUJPO QSPDFTT HFOFSBUFT JOUFOTF UFOTJPOT ćF MBDL
PG BO VMUJNBUF NFBOJOH UIBU JT UBLFO GPS HSBOUFE BOE UIF SBQJE TPDJPQPMJUJDBM
FDPOPNJD BOE UFDIOPMPHJDBM DIBOHFT BSF QFSDFJWFE CZ UIF IJFSBSDIZ BT B DIBPUJD
DPOEJUJPO UIBU UISFBUFOT UIF DIVSDIT QSFTFODF BOE SPMF JO TPDJFUZ DVMUVSF BOE QPMJ
UJDT ćF TZNQIPOJB NPEFM JT QSPNPUFE BT B TPMVUJPO PO UIF HSPVOET UIBU JU QSPWJEFT
NFBOJOH BOE PSEFS UP UIJT DIBPUJD SFBMJUZ 0G DPVSTF JU BMTP TFDVSFT UIF JOUFSFTUT
PG UIF DIVSDI *O B TQFFDI EFMJWFSFE JO "SDICJTIPQ *FSPOZNPT PVUMJOFE UIF
DIBMMFOHFT PG TFDVMBS TPDJFUZ BOE UIF DSVDJBM SPMF PG UIF DIVSDI BT B TIJFME BHBJOTU
DIBPT
4PDJFUZ JT OPU UIF TBNF BT UIBU PG FBSMJFS UJNFT ćF UFDIOPMPHJDBM EFWFMPQNFOUT XJUI UIF
JTTVFT BSJTJOH JO UIF ĕFME PG CJPFUIJDT UIF FOWJSPONFOUBM JTTVF BOE UIF TFDVMBSJTBUJPO
PG TPDJFUZ DSFBUF B OFX UZQF PG IVNBO CFJOH ćF QBSBEJHN PG UIF XPSME DIBOHFT ćFSF
JT UIF PQJOJPO UIBU FWFO UIF RVFTUJPO PG UIF NFBOJOH PG MJGF JT VOOFDFTTBSZ CFDBVTF MJGF
EPFT OPU OFFE NFBOJOH "ڀMJGF IPXFWFS XJUIPVU UIF DPIFSFODF UIBU UIF NFBOJOH PG
QVSQPTF PČFST JT B DIBPUJD MJGF 8F BT B DIVSDI BSF PęFO DBMMFE UP EFBM XJUI UIF DIBPT 0VS
SFMBUJPOT XJUI UIF TUBUF BMTP WFSZ PęFO HP UISPVHI ĘVDUVBUJPOT UPP <y> ćF FDPOPNJD
IBSETIJQ BOE PUIFST TPDJBM QBSBNFUFST NBLF EJďDVMU CPUI PVS XPSL BOE PVS QSFTFODF
JO PVS IPNFMBOE
5VSOJOH PVS BUUFOUJPO UP JOEJWJEVBM DMFSJDBM BOE MBZ BDUPST XIP IBWF B NPSF DPOTFS
WBUJWF BOE USBEJUJPOBMJTU QSPĕMF XF DBO PCTFSWF UIBU BMM UIF QSFWJPVT WJFXQPJOUT BSF
FYQSFTTFE JO B NPSF PWFSU BOE NPSF JOUFOTF GPSN ćF GPMMPXJOH QBTTBHF JMMVTUSBUFT
UIF JEPMJTBUJPO PG UIF TZNQIPOJB NPEFM
ćF 0SUIPEPY QSJODJQMF PG NVUVBM SFDJQSPDJUZ <συναλληλία> PG UIF UXP NJOJTUSJFT <διακονίες> PG IVNBO MJGF <BSF> UIF TQJSJUVBM QSJFTUIPPE BOE UIF QPMJUJDBM LJOHTIJQ PS TUBUF
4QJSJUVBM BOE QPMJUJDBM MFBEFST BSF TFSWBOUT BOE NJOJTUFST PG UIF xTFMGSVMJOHj EPNJOBOU
QFPQMF BDDPSEJOH UP UIF HSFBU 3JHBT <7FMFTUJOMJT> #PUI UIFTF NJOJTUSJFT JO UIF (SFFL
0SUIPEPY USBEJUJPO IBWF B DPNNPO BJN BDDPSEJOH UP #BTJM UIF (SFBU xUIF TBMWBUJPO PG
UIF QFPQMFj OBNFMZ UIFPTJT <y> ćF FDDMFTJBTUJDBM SFBMN DMFSHZ BOE QFPQMF QSFTFSWFT
UIF QVSFS BOE NPSF SFBMJTUJD QBUSJPUJTN #VU UIJT FYUSFNFMZ EJTUVSCT UIPTF XIP IBWF SF
7BTJMJPTڀ/ .ĮĸĿĶıIJŀ 4FDVMBSJUZ BOE $ISJTUJBOJUZ $PNQBSJOH 0SUIPEPY XJUI 8FTUFSO 1FSTQFDUJWFT
JO ćF (SFFL 0SUIPEPY ćFPMPHJDBM 3FWJFXڀo QQڀo
"ĿİĵįĶŀĵļĽ *IJĿļĻņĺļŀ Προσφώνηση τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί πάσης
Ἑλλάδος κ ΙΕΡΩΝΥΜΟΥ στήν τακτική σύγκληση τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἱεραρχίας τῆς Ἐκκλησίας
τῆς Ἑλλάδος JO &DDMFTJBHS 63- IUUQTXXXFDDMFTJBHSHSFFLBSDICJTIPQEFGBVMU
BTQ DBU@JEJEXIBU@NBJOXIBU@TVCMBOHHSBSDICJTIPQ@XIPBSDICJTIPQ@
IFBEJOHΚείμεναΟμιλίες
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
KFDUFE UIF DPODFQUT PG xGBUIFSMBOEj BOE xOBUJPOj JO UIF OBNF PG B EFTUSVDUJWF JEFPMPHJDBM
HMPCBMJTBUJPO UIBU UISFBUFOT IVNBOLJOE JO JUT FOUJSFUZ
ćF JEFBM PG B TZNQIPOJD DPNQMFNFOUBSJUZ CFUXFFO UIF UXP BVUIPSJUJFT BT .BLSJEFT
SJHIUMZ PCTFSWFT IPMET B TQFDJBM QPTJUJPO JO UIF 0SUIPEPY DPMMFDUJWF JNBHJOBSZ
8F DBO BMTP BEE UIBU UIF TZNQIPOJB EJTDPVSTF JT OPU QPMJUJDBMMZ OFVUSBM CVU JU JT
DSVDJBM QBSU PG UIF QPMFNJD UIFTF BDUPST IPME BHBJOTU UIPTF XIPN UIFZ EFSPHBUJWFMZ
DBMM BUIFJTU TFDVMBSJTUT BOE GPSDFT PG UIF x/FX 8PSME 0SEFSj XIP BSF BMMFHFEMZ
QMBOOJOH UIF DPNQMFUF TFQBSBUJPO PG DIVSDI BOE TUBUF JO (SFFDF "HBJO TVDI B
EFWFMPQNFOU JT QFSDFJWFE CPUI BT B DPOUSBEJDUJP JO UFSNJOJT BOE BT B HSFBU OBUJPOBM
EBOHFS
ćVT BOZ DPODFQU PG B IBSTI xTFQBSBUJPOj PG UIF UXP NJOJTUSJFT OBNFMZ UIF UPUBM
CSFBL PG UIF SFMBUJPOT PG DPPQFSBUJPO BOE KPJOUEJBLPOJB CFUXFFO UIFN JT VOUIJOLBCMF JO
UIF 0SUIPEPY USBEJUJPO CFDBVTF JU QSFTVQQPTFT B SFMJHJPVTMZ EJTDPMPVSFE BVUPOPNPVT
BOE BCTPMVUF TUBUF XIJDI EFWPVST UIF XIPMF PSHBOJTN PG (FOPT/BUJPO BOE TVCKVHBUFT
FWFSZUIJOH XJUIPVU SFDPHOJTJOH BT MFHBMMZ FRVJWBMFOU BOE FRVBM UP UIF QSJFTUMZ EJBLP
OJB BOE UIFSFGPSF JT JO BO PQFO PS EJTHVJTFE NBOOFS IPTUJMF UPXBSET UIF 0SUIPEPY
GBJUI
" NPSF DBSFGVM MPPL BU UIF QSPQPTFE NPEFM PG TZNQIPOJB SFWFBMT UIBU JU JT JO GBDU B
IJFSBSDIJDBM SFMBUJPOTIJQ JO XIJDI UIF xDIVSDITPVMj IBT QSJNBDZ PWFS UIF xTUBUF
CPEZj JO UIF TFOTF UIBU UIF MBUUFS CFDPNFT B LJOE PG [PNCJF XJUIPVU UIF MJGFHJWJOH
TQJSJU PG UIF ĕSTU *U JT TUSPOHMZ CFMJFWFE UIBU CFIJOE TUBUF OFVUSBMJUZ JT IJEEFO UIF
VMUJNBUF HPBM PG BOUJ$ISJTUJBO GPSDFT UP TFQBSBUF UIF DIVSDI GSPN UIF OBUJPO #VU
UIJT NFBOT EFBUI TJODF BT XF IBWF TBJE GPS UIJT NPEF PG UIPVHIU UIF DIVSDI JT UIF
TPVM PG UIF (SFFL OBUJPO
" DIVSDITUBUF TFQBSBUJPO UIBU NJHIU IBQQFO JT JO GBDU TFQBSBUJPO CFUXFFO UIF DIVSDI BOE
UIF OBUJPO <y> ćF SFMBUJPOT PG NVUVBM SFDJQSPDJUZ CFUXFFO UIF DIVSDI BOE UIF BVUIPSJUZ
PG UIF TUBUF USBOTGVTFT JO B NZTUJDBM NBOOFS B QPSUJPO PG (PET CMFTTJOH BOE HSBDF GSPN
UIF FDDMFTJBTUJDBM PSHBOJTBUJPO UP UIF JOTUJUVUJPO PG UIF TUBUF UISPVHI UIF DIVSDIT QSBZFS
*O B TFOTF UIJT SFMBUJPOTIJQ JT QBSBMMFM UP UIF SFMBUJPOTIJQ CFUXFFO UIF CPEZ BOE UIF TPVM
4P JNBHJOF UIF TUBUFCPEZ FTUSBOHFE GSPN JUT OBUVSBM VOJUZ XJUI JUT DIVSDITPVM UP XBML
(FPSHJPT .IJŁĮĹĹĶĻļŀ Ποιμαντικός λόγος και κοινωνικά δρώμενα JO 0SUIPEPYPT 5ZQPTڀ
Qڀ
.ĮĸĿĶıIJŀ 1PMJUJDBM ćFPMPHZ JO 0SUIPEPY $ISJTUJBO $POUFYUT Qڀ
(FPSHJPT .IJŁĮĹĹĶĻļŀ Εκκλησία και Πολιτεία στην Ορθόδοξη Παράδοση "UIFOT Q ڀFN
QIBTJT JO PSJHJOBM
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
387
388
Efstathios Kessareas
BSPVOE JOBOJNBUF MBDLJOH MJWFMJOFTT XBMLJOH EFBE ćFO XIBUFWFS OFX JU QSPEVDFT UIJT
XJMM FYVEF TUFODI DPSSVQUJPO EFDBZ HSFBUFS QFSJTIBCJMJUZ BOE ĕOBMMZ EFBUI
ćFTF SFMJHJPVT BDUPST DMBJN UIBU UIFZ EP OPU XJTI UIF DIVSDI UP UBLF PWFS PS SFQMBDF
UIF TUBUF CVU GPS UIF UXP BVUIPSJUJFT UP XPSL DMPTFMZ UPHFUIFS JO TFSWJOH TPDJFUZ
)PXFWFS JO UIFJS EJTDPVSTF UIJT SFMBUJPOTIJQ CFDPNFT TP DMPTF UIBU JU MFBWFT OP
SPPN GPS SFBM EJČFSFOUJBUJPO JO UIF NPEFSO TFOTF 0O UIF DPOUSBSZ TUBUF DIVSDI
BOE TPDJFUZ CFDPNF VOJUFE CZ UIF DPNNPO HMVF PG 0SUIPEPYZ 8JUIPVU UIF MBUUFS
JO UIFJS FZFT DIBPT FNFSHFT 5P QSFWFOU UIJT DBUBTUSPQIJD PVUDPNF UIFZ EFNBOE B
TUBUF UIBU XJMM MFHJTMBUF BDDPSEJOH UP UIF NPSBM WBMVFT BOE QSJODJQMFT PG UIF 0SUIPEPY
$IVSDI TFDVSJOH UIF JOUFSFTUT PG UIF MBUUFS BHBJOTU UIF QSPQPOFOUT PG TFDVMBSJTN
BOE NVMUJDVMUVSBMJTN
ćF IJTUPSZ PG PVS OBUJPO JT LOFBEFE XJUI PVS CFMJFG JO (PE *O UIJT XBZ B TBDSFE USBEJUJPO
XBT DSFBUFE XF DBMM JU UIF x(SFFL 0SUIPEPYj USBEJUJPO<ڀy> <ćFSF JT> B USFBDIFSPVT FČPSU
UP BEVMUFSBUF BOE BCPMJTI UIF (SFFL 0SUIPEPY USBEJUJPO TP UIBU PVS DPVOUSZ XPVME DFBTF UP
CF BO 0SUIPEPY DPVOUSZ /P XF XJMM OPU BMMPX UIJT UP IBQQFO 8F UIF DMFSHZ BOE FTQFDJBMMZ
UIF CJTIPQT XIP IBWF TXPSO UP CF HVBSEJBOT PG UIF TBDSFE USBEJUJPOT OP *ڀSFQFBU XF
XJMM OPU BMMPX BUIFJTN JO PVS MBOE <y> <-FU VT NBLF> B DPOUSBDU UIBU XF BT B OBUJPO XJMM
MFHJTMBUF BOE HVJEF PVS MJWFT BDDPSEJOH UP UIF DPNNBOENFOUT PG UIF 4PO PG ćFPUPLPT
PG PVS -PSE +FTVT $ISJTU XIPN XF XBOU BOE XF EFNBOE UIBU PVS DVSSFOU BOE GVUVSF
MFBEFST BOE HPWFSOPST PG PVS MBOE CFMJFWF JO IJN
5P QVU JU QMBJOMZ UIF WJTJPO JT GPS B x$ISJTUJBOTUBUFj BT XF DBO BMTP TFF JO UIF
GPMMPXJOH XJTI x.BZ BMM PG PVS (SFFDF CFDPNF B $ISJTUJBO TUBUF B TUBUF PG UIF
1BOBHJB <"MM)PMZ .PUIFS PG (PE> B OBUJPO PG $ISJTU B OBUJPO PG UIF 1BOBHJB
UISPVHI TFDSFU NZTUJDBM QSBZFSTj ćJT TUBUF VOEFSUBLFT UIF SPMF PG TBGFHVBSEJOH
)FMMFOP$ISJTUJBO NPSBMJUZ BHBJOTU JEFPMPHJDBM PQQPOFOUT MJLF BEWPDBUFT PG MFę
BUIFJTN x0OMZ JNNPSBMJTUT BOE BUIFJTUT XSJUF l)BUSFE GPS UIF /BUJPO BOE UIF
CPTTFTk $ISJTUJBOT MPWF UIFJS /BUJPO (FOPT BOE UIFJS IPNFMBOE BOE BMM QFPQMF
FWFO UIFJS FOFNJFT 0OMZ lJG UIFSF JT OP (PE JT FWFSZUIJOH QFSNJUUFEkj ćJT
FOFNZ DPOTUSVDUJPO JT B DMBTTJD NFUIPE PG EFMFHJUJNJTJOH PQQPTJOH JEFPMPHJFT
ćF FOFNZ JT CPUI JOUFSOBM BOE FYUFSOBM UIF TFDVMBS TUBUF UIF CJTIPQT XIP BSF
.IJŁĿļĽļĹĶŁĮĻ 4IJĿĮĽĵĶĺ ļij 1ĶĿĮIJłŀ, Ο χωρισμός Κράτους – Εκκλησίας αποτελεί εις την ουσίαν
χωρισμόν Εκκλησίας – Έθνους, in: Orthodoxos Typos 2010 (2014), Qڀ6.
.IJŁĿļĽļĹĶŁĮĻ *IJĿIJĺĶĮŀ ļij (ļĿŁņĻĮ ĮĻı .IJĴĮĹļłĽļĹĶŀ Όχι άθεη η πατρίδα μας Ελλάδα JO
0SUIPEPYPT 5ZQPT ڀQڀ
4BSBOUJT 4ĮĿĮĻŁļŀ Τραγικότηςyεν Χριστώ ελπίδεςy JO 0SUIPEPYPT 5ZQPT ڀQڀ
Michail E. .ĶİĵĮĶĹĶıĶŀ, Μίσος για το Έθνος και τα αφεντικά, in: Orthodoxos Typos 1992 (2013),
Qڀ1.
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
CFJOH TUJHNBUJTFE BT FDVNFOJTUT BOE UIF HMPCBM QPXFSTڀo BMM QSFTFOUFE BT GPSDFT PG
EF$ISJTUJBOJTBUJPO
0VS QFPQMF XJMM SFNBJO FOUJSFMZ VOQSPUFDUFE CFDBVTF PO UIF POF IBOE UIFJS USVF TQJSJUVBM
TIFQIFSET UIF QSJFTUT XJMM CF NBSHJOBMJTFE PS FWFO QFSTFDVUFE CZ VOXPSUIZ CJTIPQT BOE
PO UIF PUIFS IBOE UIF TUBUF BVUIPSJUJFT XJMM CF MFę VODIFDLFE UP IBTUFO UPHFUIFS XJUI UIF
BTTJTUBODF PG GPSFJHO QPXFST UIF DPNQMFUF EF$ISJTUJBOJTBUJPO PG PVS 'BUIFSMBOE
'PS UIF VMUSBDPOTFSWBUJWFT UIF .FUBQPMJUFGTJ QFSJPE XIJDI CFHBO BęFS UIF GBMM PG
UIF NJMJUBSZ EJDUBUPSTIJQ JO JT QFSDFJWFE BT BQPTUBTZ OBNFMZ BT B GBMMJOH BXBZ
GSPN UIF (SFFL 0SUIPEPY GBJUI BOE USBEJUJPO ćF BDUVBM SFBTPO XIZ UIFZ DPOEFNO
PS BU MFBTU GFFM VOFBTZ XJUI UIF MJCFSBM WBMVFT BOE UIF QMVSBMJTUJD DIBSBDUFS PG TFDVMBS
EFNPDSBDZ JT UIBU UIF MBUUFS VOEFSNJOFT UIF NPOPQPMZ PG GBJUI UIBU UIF DIVSDI
VTFE UP FOKPZ JO (SFFL TPDJFUZ XJUI UIF IFMQ PG BVUIPSJUBSJBO SFHJNFT ćFJS GFBS JT
KVTUJĕFE ćFJS SJHIUXJOH BNCJUJPO PG B x(SFFDF PG (SFFL $ISJTUJBOTj DBOOPU CF
SFBMJTFE JO DPOEJUJPOT PG GSFF BOUBHPOJTN BNPOH CFMJFGT JEFBT BOE DVMUVSFT UIBU B
EFNPDSBUJD TPDJFUZ QSFTVQQPTFT BOE GBWPVST
*O UIF DBTF PG UIF VMUSBDPOTFSWBUJWFT UIF WJTJPO GPS B $ISJTUJBO TUBUF JT DMPUIFE
JO UIF HVJTF PG UIF #Z[BOUJOF TZOBMMJMJB NPEFM ćFSFGPSF XIBU UIFTF BDUPST BDUVBMMZ
BTQJSF UP JT UIF x0SUIPEPYJTBUJPOj PG BMM TQIFSFT PG IVNBO MJGF GPS UIFZ QFSDFJWF
UIF DIVSDI BT UIF NPTU GVOEBNFOUBM QJMMBS PG UIF OBUJPOTUBUF UIBU FODPNQBTTFT
BOE EFUFSNJOFT BMM PUIFS QBSUJDVMBS JEFOUJUJFT BOE EPNBJOT PG MJGF ćF GVODUJPOBM
EJČFSFOUJBUJPO PG NPEFSO TPDJFUZ JT BDDFQUFE POMZ PO UIF BTTVNQUJPO UIBU UIF
WBSJPVT TQIFSFT PG MJGF BSF JO MJOF XJUI XIBU JO UIFJS FZFT JT NPTU JNQPSUBOU (SFFL
0SUIPEPY WBMVFT BOE QSJODJQMFT ćFZ TUSPOHMZ CFMJFWF UIBU UIF JOTUJUVUJPOBM DIVSDI
TIPVME BMXBZT TVCNJU UP JUT TBDSFE USBEJUJPO BOE CZ OP NFBOT BEBQU UIFN UP UIF
FQIFNFSBM OFFET PG UIF TVSSPVOEJOH FOWJSPONFOU 4FDVMBS TPDJFUZ JT WJFXFE BT B
LJOE PG GBMMFO TUBUF UIBU IBT EFWJBUFE GSPN UIF TBMWJĕD FNCSBDF PG UIF 0SUIPEPY
$IVSDI QFSDFJWFE BT NPUIFS PG UIF OBUJPO BOE GSPN JUT IJTUPSJDBM NJTTJPO HJWFO CZ
(PE ćF BDDPNQMJTINFOUT BOE QMFBTVSFT PG UIF TFDVMBS NPEF PG MJGF BSF QFSDFJWFE
BT B EJBCPMJDBM UFNQUBUJPO BOE PCTUBDMF UP UIF VMUJNBUF HPBM PG TBMWBUJPO -JLFXJTF
UIF DSFBUJPO PG B HMPCBM BOE NVMUJDVMUVSBM TPDJFUZ JT QFSDFJWFE BT B UJDLJOH CPNC UIBU
XJMM EFTUSPZ UIF WFSZ GPVOEBUJPOT PG UIF 0SUIPEPY OBUJPO *O UIF FUIOPSFMJHJPVT
JEFPMPHZ JU JT UIF OBUJPOTUBUF UIBU SFQSFTFOUT UIF DBUFHPSZ PG TQBDF QBS FYDFMMFODF
ćF MBUUFS JT QFSDFJWFE JO UIF GPSN PG B DMPTFE BOE TFDMVEFE UFSSJUPSZ XIFSF B
IPNPHFOFPVT DPNNVOJUZ XPSTIJQT BOE EFGFOET UIF xVODIBOHJOH TJUVBUJPOTj PG
SFMJHJPO BOE OBUJPO BHBJOTU UIF FWJM GPSDFT PG BUIFJTU TFDVMBSJTN NVMUJDVMUVSBMJTN
Vasilios E. 7ļĹļłıĮĸĶŀ, Οι επίσκοποι θα χωρίσουν την Πολιτείαν από την Εκκλησίαν ερήμην των
πρεσβυτερων, in: Orthodoxos Typos 1901 (2011), Qڀ5.
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
389
390
Efstathios Kessareas
HMPCBMJTBUJPO BOE XIBU UIFZ EFSPHBUJWFMZ DBMM UIF x"NFSJDBO XBZ PG MJGFj "T POF
NJHIU FYQFDU UIF BEWPDBUFT PG xFUIOPEPYZj FYUPM UIF JNQPSUBODF PG QIZTJDBM
BOE TZNCPMJD CPSEFST GPS UIF MBUUFS FTUBCMJTI B DMFBS CPVOEBSZ UIBU TFQBSBUFT UIF
BMMFHFEMZ IPNPHFOFPVT (SFFL FUIOPSFMJHJPVT JEFOUJUZ GSPN UIPTF XIP BMMFHFEMZ
UISFBUFO UP BEVMUFSBUF JU
" TFOTF PG TVQFSJPSJUZ BOE NJTTJPO JT B DPNNPO UPQPT JO FDDMFTJBTUJDBM BOE
FTQFDJBMMZ NPOBTUJD NJMJFVT PG DPVSTF XJUI EJČFSFOU FNQIBTFT "ڀTJOHMF FYBNQMF JT
FOPVHI xćF (SFFL <OBUJPO> XBT CPSO CZ UIF GBWPVS PG EJWJOF QSPWJEFODF UP CFDPNF
UIF UFBDIFS GPS IVNBOLJOE UIJT UBTL XBT BTTJHOFE UP JU UIJT XBT JUT NJTTJPO UIJT XBT
JUT DBMMJOH BNPOH UIF OBUJPOTj B (SFFL BSDIJNBOESJUF FNQIBUJDBMMZ TUBUFE *U JT
JNQPSUBOU UP OPUF UIBU UIFTF SFMJHJPVT BDUPST XIP SFKFDU HMPCBMJTBUJPO BT IFHFNPOZ PG
8FTUFSO NPEFSOJUZ DPVOUFSQSPQPTF BOPUIFS LJOE PG xHMPCBMJTBUJPOj UIF HSBOEFVS
PG UIF #Z[BOUJOF &NQJSF ćJT IBT BMTP JNQMJDBUJPOT GPS UIF FWBMVBUJPO PG UIF NPEFSO
(SFFL TUBUF XIJDI JO UIFJS FZFT JT TVČPDBUFE JO B MJNJUFE HFPHSBQIJDBM TQBDF BOE
UIFSFGPSF JT UPP TNBMM BOE XFBL UP FODPNQBTT UIF FDVNFOJDJUZ PG UIF OBUJPOBM
TPVM 'FFMJOHT BOE BUUJUVEFT BTTPDJBUFE XJUI UIF JSSFEFOUJTU (SFBU *EFB OBNFMZ UIF
HPBM PG SFCVJMEJOH UIF #Z[BOUJOF &NQJSF TQSJOH GSPN IFSF ĕOEJOH CFTU FYQSFTTJPO
JO DPOUFNQPSBSZ QSPQIFUJD EJTDPVSTFT BT * IBWF SFDFOUMZ TIPXO FMTFXIFSF *U
JT XPSUI RVPUJOH BU MFOHUI B QBTTBHF UIBU SFWFBMT UIF DPSF GSBNJOH TUSBUFHJFT PG
EJBHOPTJT QSPCMFN JEFOUJĕDBUJPO BOE BUUSJCVUJPO PG CMBNF QSPHOPTJT QSPQPTBM
GPS B TPMVUJPO UP UIF QSPCMFN BOE NPUJWBUJPO WPDBCVMBSJFT PG BDUJPO
<%VF UP> UIF SFHFOFSBUJPO PG <y> UIF (FOPT XBT IFBMFE JU GPVOE JUT IFBMUI ćF
IJTUPSJDBM 'BMM <PG $POTUBOUJOPQMF> EJE OPU FOE VQ JO B SFBM DPORVFTU *ڀBN BGSBJE UIBU XF
FYQFSJFODF UIJT SFBM DPORVFTU GPS NBOZ EFDBEFT OPX ćF TZNQUPNT BSF DMFBSMZ FWJEFOU 8F
IBWF TPME PVU BOE TFMMJOH PVU FWFSZUIJOH GPS B NFTT PG QPUUBHF GPS UIF HMJUUFSJOH FVSPTJMWFS
DPJOT 8F CMBTQIFNF BOE PČFOE UIF IPMZ BOE UIF TBDSFE <y> XF MFHJUJNBUF NPSBM EFWJBODF
BOE QSPNPUF JNNPSBM BOE EFCBVDIFE QFSTPOT BT TQJSJUVBM FYFNQMBST 0VS QPMJUJDJBOT BSF
QSPVE PG UVSOJOH UIF FDVNFOJDBM )FMMFOJTN PG "MFYBOEFS UIF (SFBU BOE PG $POTUBOUJOF UIF
(SFBU JOUP B QPPS QSPWJODF PG &VSPQF B TNBMM 'SBOLJTI TUBUF BHBJO <MFBWJOH JU> XJUIPVU BOZ
TVCTUBOUJBM IFMQ BHBJOTU UIF 5VSLT .BOZ PG UIF FDDMFTJBTUJDBM MFBEFST BDDFQU UIBU 0SUIPEPYZ
JT OP MPOHFS UIF 0OF )PMZ $BUIPMJD BOE "QPTUPMJD $IVSDI CVU DIVSDIFT BOE XIBU JT
NPSF TJTUFS BOE FRVBM DIVSDIFT UIF TDIJTNT BOE IFSFTJFT <y> -FU VT IPQF UIBU UIF (FOPT
Georgios ;IJĿŃļŀ, Η διοικούσα Εκκλησία συμπορεύεται μετά των Ελλήνων οπαδών της παγκοσμιοποιήσεως, in: Orthodoxos Typos 1867 (2011), Qڀ1, 7.
'PS UIF UFSN TFF 7ZBDIFTMBW ,ĮĿĽļŃڀFUڀBM &UIOPEPYZ )PX 1PQVMBS *EFPMPHJFT 'VTF 3FMJHJPVT BOE
&UIOJD *EFOUJUJFT JO +PVSOBM GPS UIF 4DJFOUJĕD 4UVEZ PG 3FMJHJPO ڀQQڀo
4ĮĿĮĻŁļŀ, Τραγικότης…εν Χριστώ ελπίδες…, Qڀ7.
>UBUIJPT ,IJŀŀĮĿIJĮŀ x4JHOT PG UIF 5JNFTj 1SPQIFDZ #FMJFG JO $POUFNQPSBSZ (SFFL 0SUIPEPY
$POUFYUT JO 4PDJBM $PNQBTT ڀQQڀo
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
JOTUFBE PG UIF JNQJPVT MBXT BOE VOHPEMZ FEVDBUJPO XJMM SFUVSO UP UIF MBXT PG xEJWJOF
DZCFSOFUJDTj TP XF DBO BWPJE EJWJOF BCBOEPONFOU BOE OPUڀo UIJT UJNF WPMVOUBSJMZڀo TVČFS
UIF USVF ĕOBM DPORVFTU
*U DBO JNNFEJBUFMZ CF TFFO UIBU GPS UIFTF VMUSBDPOTFSWBUJWF SFMJHJPVT BDUPST UIF
xSFBM DPORVFTUj JT TFDVMBS NPEFSOJUZ BOE OPU UIF 'BMM PG $POTUBOUJOPQMF CFDBVTF JU
DSFBUFE BO BUIFJTUJD BOE JNNPSBM TPDJFUZ UIBU XPSTIJQT .BNNPO JOTUFBE PG (PE
XIFSFBT BęFS UIF 'BMM UIF (FOPT NBZ IBWF MPTU JUT QPMJUJDBM JOEFQFOEFODF CVU EVF
UP UIF DIVSDI SFUBJOFE BT UIFZ TUSFTT JUT 0SUIPEPY TPVM 3FTQPOTJCJMJUZ GPS UIJT
BMMFHFE EFDBZ JT BUUSJCVUFE UP FWFSZPOF XIP BEPQUT UIJT NPEF PG MJGF CVU UIF NPSF
CMBNF JT BTTJHOFE UP UIPTF JO QPXFS TQFDJĕDBMMZ UP DIVSDI MFBEFST BOE QPMJUJDJBOT
XIP USBOTGPSNFE UIF FDVNFOJDBM BOE HMPSJPVT )FMMFOJD BOE #Z[BOUJOF XPSME JOUP B
QPPS BOE JOTJHOJĕDBOU SFHJPO PG UPEBZT &VSPQF *O TVDI B GSBNJOH UIF SFUVSO UP UIF
xMBXTj PG (PE BOE WBMVFT PG (SFFL 0SUIPEPYZ JT QSPNPUFE BT UIF POMZ SFBM TPMVUJPO
UP UIF DPOEJUJPOT PG UIF NVMUJQMF DSJTJT PG PVS FSB ćF OBUJPO DBO TFDVSF JUT FYJTUFODF
BOE CSJMMJBOU GVUVSF POMZ CZ CFDPNJOH BHBJO UIF CSPBEFS DBUFHPSZ PG (FOPT ćJT
QSFTVQQPTFT B SFDPOOFDUJPO PG QFPQMF UP UIFJS USVF JEFOUJUZ XIJDI UIF BSHVNFOU
SVOT IBT CFFO EJTUPSUFE CZ UIF EFTUSVDUJWF JOĘVFODFT GSPN UIF xCBSCBSJBOj 8FTU
#VU UIJT TNBMM NPEFSO OBUJPOTUBUF JT ĕFSDFMZ EFGFOEFE CZ UIF TBNF BDUPST BHBJOTU
JUT BSDIFOFNJFT QBSUJDVMBSMZ 5VSLFZ *O UIFJS OBUJPOBMJTU NPEF PG UIPVHIU UIFSF
JT OP DPOUSBEJDUJPO JO TP GBS BT UIF NPEFSO OBUJPOTUBUF DPOUJOVFT UP DBSSZ UIF
FTTFOUJBM FMFNFOUT PG UIF #Z[BOUJOF &NQJSFڀo MJLF UIF DFOUSBM QMBDF PG UIF DIVSDI JO
DVMUVSF BOE TPDJFUZ BOE UIF JOUFSUXJOJOH PG DIVSDI BOE TUBUF 1VU BOPUIFS XBZ JO
UIFJS FZFT UIF NPEFSO OBUJPOTUBUF JT GVMMZ MFHJUJNJTFE BT B TNBMM FNQJSF XIJDI
EFTQJUF JUT ESBNBUJD UFSSJUPSJBM TISJOLBHF DBSSJFT UIF TBNF HSBOE OBUJPOBM TPVM UIBU
XBT DMFBSMZ NBOJGFTUFE EVSJOH UIF #Z[BOUJOF FSB
*O UIFJS DBTF UPP UIF QBTU JT UIF QSFWBJMJOH GSBNF PG UFNQPSBM SFGFSFODF #VU
IFSF UIF QBTU JT NPSF DMFBSMZ BO JEFBM #Z[BOUJVN UIBU BJNT UP FODPNQBTT FWFSZ
MFWFM PG IVNBO FYQFSJFODF CFDBVTF JU JT JEFOUJĕFE XJUI IPMZ USVUI JUTFMG ćJT NFDI
BOJTUJD BUUBDINFOU UP B HMPSJĕFE QBTU HJWFT SJTF UP BUUJUVEFT PG USBEJUJPOBMJTN PS
FWFO GVOEBNFOUBMJTN TJODF BOZ QSPQPTFE DIBOHF JT QFSDFJWFE BT B UISFBU UP BO
BMMFHFEMZ VODIBOHFBCMF USBEJUJPO "T JU JT FNQIBUJDBMMZ TUBUFE xUIF EPHNBT UIF
IPMZ DBOPOT BOE USBEJUJPOT PG UIF DIVSDI <y> CZ OP NFBOT DIBOHF XJUI UIF QBTTJOH
Theodoros ;ĶŀĶŀ, Η άλωση της Πόλης κατά τον Γεννάδιο Σχολάριο, in: Τα πνευματικά αίτια της
άλωσης της Πόλης και η ηθικοοικονομική κρίση της εποχής μας, ćFTTBMPOJLJ 2011, QQڀ83–112, BU
QQڀ111G
'PS UIF x#BSCBSJBO 8FTUj BT BO JEFPMPHJDBM TDIFNF QSPNPUFE CZ TPNF 0SUIPEPY JOUFMMFDUVBMT
TFF 7BTJMJPT / .ĮĸĿĶıIJŀ xćF #BSCBSJBO 8FTUj " 'PSN PG 0SUIPEPY $ISJTUJBO "OUJ8FTUFSO
$SJUJRVF JO "OESJJ ,ĿĮńİĵłĸćPNBT #ĿIJĺIJĿ FET &BTUFSO 0SUIPEPY &ODPVOUFST PG *EFOUJUZ
BOE 0UIFSOFTT 7BMVFT 4FMG3FĘFDUJPO %JBMPHVF /FX :PSL QQڀo
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
391
392
Efstathios Kessareas
PG UJNF CVU UIFZ SFNBJO WBMJE BOE VODIBOHFE VOUJM UIF FOE PG UIF BHFTj 'PS
UIPTF SFGPSNJTUT xXIP EFTQJTF DIBOHF BOE BCPMJTI UIF MBXT PG (PEj UIF XSBUI
PG (PE JT DPNJOH ćF HPMEFO NPUUP IFSF JT xGVMM TUFBN CBDLXBSETj #Z UIJT
UIFZ NFBO B xRVJDLBTQPTTJCMF SFUVSO UP UIF HSBDFGVM SPPUT PG PVS QVSF 0SUIP
EPYZ UP PSUIPQSBYZ XIJDI JT UBVHIU CZ UIF TQJSJU PG 3PNJPTJOJj ćJT SFUVSO JT
DFMFCSBUFE BT B xSFBM SFWPMVUJPO GPS UIF (FOPTj ćVT JU JT OPU EFNPDSBDZ PS
TDJFODF OPU UP NFOUJPO TPDJPQPMJUJDBM SFWPMVUJPO UIBU XJMM QSPWJEF UIF TPMVUJPO
UP UIF QSPCMFNT PG DPOUFNQPSBSZ TPDJFUZ F H ڀUIF ĕOBODJBM DSJTJT UIF DPSPOBWJSVT
QBOEFNJD CVU UIF xSFUVSO UP UIF MJGFHJWJOH SPPUT PG PVS SBDF UP UIF )FMMFOP
0SUIPEPY DJWJMJTBUJPO UIBU UFBDIFT JEFBMT WJSUVFT BOE VOTVSQBTTFE PSUIPEPY WBM
VFTj
5P TVN VQ ćF $IVSDI PG (SFFDF QSPEVDFT BO FUIOPDFOUSJD QPMJUJDBM UIFPM
PHZ CZ XIJDI JU BJNT UP MFHJUJNJTF JUT DMPTF SFMBUJPOTIJQ XJUI UIF TUBUF BOE TFDVSF
JUT TZNCPMJD BOE NBUFSJBM JOUFSFTUT 6OEFSTUBOEJOH JUTFMG BT TPVM PG UIF OBUJPO JU
CFDPNFT WPDBM JO IJHIMJHIUJOH UIF OFFE GPS UIF NBJOUFOBODF PG FUIOPSFMJHJPVT
JEFOUJUZ JO UIF BHF PG HMPCBMJTBUJPO 0G DPVSTF BT BO JOTUJUVUJPO UIBU JT GVMMZ JO
WPMWFE JO UIF NPEFSO XPSME JU FYQSFTTFT UIJT QPMJUJDBM UIFPMPHZ JO B NPSF NPEFSBUF
xMJHIUFSjڀo POF DPVME TBZ QPMJUJDBMMZ DPSSFDUڀo GPSN DPNQBSFE UP JOEJWJEVBM VMUSB
DPOTFSWBUJWF DMFSJDBM BOE MBZ BDUPST XIP QSPEVDF B NPSF JOUFOTF BOE BHHSFTTJWF
EJTDPVSTF *O UIFJS DBTF UIF TZNQIPOJB NPEFM DPSSFTQPOET UP B $ISJTUJBO TUBUF
XIJDI JO QSBDUJDF BCPMJTIFT UIF GVODUJPOBM EJČFSFOUJBUJPO PG NPEFSO TPDJFUZ -JLF
XJTF HMPCBMJTBUJPO CFDPNFT BO JOTUSVNFOU PG BUIFJTU GPSDFT UP EF0SUIPEPYJTF UIF
(SFFL OBUJPO
The Political Theology of Universality: The Church as a Civil Society and
Global Actor
ćF QPMJUJDBM UIFPMPHZ PG VOJWFSTBMJUZ BT UIF UFSN JUTFMG TVHHFTUT IBT B HMPCBM PSJ
FOUBUJPO BOE BO PQFO BUUJUVEF UPXBSET SFMJHJPVT BOE DVMUVSBM EJWFSTJUZ *U TUSPOHMZ
DSJUJDJTFT FUIOPDFOUSJTN BT B CFUSBZBM PG UIF FDVNFOJDBM WBMVFT PG $ISJTUJBOJUZ BOE
)IJĶĹĶĴIJĿ "ĴĮŁĵĮĻĴIJĹļŀ &ŀĽĵĶĺIJĻĶŁIJŀ <Άγιος Αγαθάγγελος Εσφιγμενίτης> Μαρτυρία Αγωνιζόμενης Ορθοδοξίας Αγιορειτών Μοναχών ڀQڀ
$ISJTUPTڀ, -ĶŃĮĻļŀ Τα αίτια των δεινών μας JO 0SUIPEPYPT 5ZQPT ڀQڀ
.JDIBJM &ڀ.ĶİĵĮĶĹĶıĶŀ Όπισθεν ολοταχώς JO 0SUIPEPYPT 5ZQPT ڀQڀ
Ioannis N. .ĮĿĸĮŀ, Το ασυμβίβαστον δυτικής ζωής και ανατολικής πίστεως, in: Orthodoxos
Typos 1906 (2011), Qڀ6.
*CJE
Alexandros .ņĴıĮĻĮĹIJŃĿļŀ, Μετάνοια: Ορθόδοξος πνευματική πορεία Ελληνικού Έθνους, in:
Orthodoxos Typos 2011 (2014), Qڀ3.
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
GPS JNQFEJOH UIF DPOTUSVDUJWF FOHBHFNFOU PG UIF DIVSDI XJUI UIF DPOEJUJPO PG
QPTU NPEFSOJUZ ćF &DVNFOJDBM 1BUSJBSDIBUF PG $POTUBOUJOPQMF BOE UIF DIVSDIFT
VOEFS JUT KVSJTEJDUJPO UIF *OUFSOBUJPOBM 0SUIPEPY ćFPMPHJDBM "TTPDJBUJPO *05"
UIF ćFPMPHJDBM "DBEFNZ PG 7PMPT JO (SFFDF UIFPMPHJBOT XIP XSJUF JO UIF 1VCMJD
0SUIPEPYZ CMPH PG UIF 0SUIPEPY $ISJTUJBO 4UVEJFT $FOUFS PG 'PSEIBN 6OJWFSTJUZ
BSF SFQSFTFOUBUJWF FYBNQMFT PG TVDI B HMPCBMMZ PSJFOUFE BOE QSPNVMUJDVMUVSBM USFOE
XJUIJO 0SUIPEPYZ *U JT BHBJO JNQPSUBOU UP LFFQ JO NJOE UIBU UIF FUIOPDFOUSJTN
VOJWFSTBMJUZ EJTUJODUJPO TIPVME CF QFSDFJWFE JO IJFSBSDIJDBM UFSNT #VU OPX BT * XJMM
TIPX CZ FYBNQMFT UIF IJFSBSDIZ PG WBMVFT JT SFWFSTFE ćF &DVNFOJDBM $IVSDI JT UIF
NBOJGFTUBUJPO PG UIF DBUFHPSZ PG UPUBMJUZ UIBU FODPNQBTTFT UIF QBSUJBM OBUJPOTUBUF
ćJT SFWFSTBM QSPEVDFT DPOUSBTUJOH BUUJUVEFT UPXBSET TFDVMBS NPEFSOJUZ DPNQBSFE
UP UIF POFT UIBU XF TBX JO UIF QSFWJPVT TFDUJPO .PSF TQFDJĕDBMMZ UIF DBMM GPS SF
UVSOJOH UP USBEJUJPOBM WBMVFT JT USBOTGPSNFE JOUP B DBMM GPS PQFOJOH UIF DIVSDI UP
UIF NPEFSO XPSME
0O UIF JOTUJUVUJPOBM MFWFM UIF &DVNFOJDBM 1BUSJBSDIBUF PG $POTUBOUJOPQMF JT POF
PG UIF TUSPOHFTU BEWPDBUFT BOE QSPNPUFST PG UIF DIVSDIT HMPCBM PSJFOUBUJPO 4PNF
CBTJD CBDLHSPVOE JOGPSNBUJPO DBO TIFE MJHIU PO UIF SFBTPOT GPS UIJT 8JUI SFHBSE UP
IJTUPSZ BOE UIF NFNPSJFT BOE QSFEJTQPTJUJPOT UIBU JU HFOFSBUFT UIF 1BUSJBSDIBUF BT
FWFSZPOF LOPXT XBT UIF SFMJHJPVT DFOUSF PG UIF #Z[BOUJOF &NQJSF XIFSF 0SUIPEPY
$ISJTUJBOJUZ XBT EFWFMPQFE BOE ĘPVSJTIFE "ęFS UIF 'BMM PG $POTUBOUJOPQMF JO
JU GVODUJPOFE BT B SFMJHJPVT BOE QPMJUJDBM BVUIPSJUZ SFQSFTFOUJOH CFGPSF UIF
4VMUBO UIF TPDBMMFE 3VNܮNJMMFU UIBU JT UIF 0SUIPEPY GBJUIGVM JSSFTQFDUJWF PG FUIOJD
MJOHVJTUJD PS PUIFS DVMUVSBM EJČFSFODFT )PXFWFS UIF UFSN x3PNJPJj Ρωμαίοι
Ρωμιοί CFDBNF JO UIF FOE JOUFSUXJOFE XJUI B (SFFL JEFOUJUZ BMUIPVHI JOJUJBMMZ
UIF UFSN EJE OPU EFOPUF TVDI B OBSSPX FUIOJD JEFOUJUZ 8F DPVME UIFSFCZ TBZ UIBU
UIF 1BUSJBSDIBUF BDRVJSFE GSPN UIF WFSZ CFHJOOJOH BO FDVNFOJDBM JEFOUJUZ BOE
PSJFOUBUJPO CVU XF TIPVME OPU GPSHFU UIBU UIJT TUFNNFE GSPN BOE DPSSFTQPOEFE UP
UIF JNQFSJBM TUSVDUVSFT PG UIF UJNF *O UIF FQPDI PG UIF NPEFSO OBUJPOTUBUF UIF
FTUBCMJTINFOU PG JOEFQFOEFOU DIVSDIFT DIBMMFOHFE CPUI UIF FDVNFOJDBM JEFPMPHZ BT
XFMM BT UIF NBUFSJBM JOUFSFTUT PG UIF 1BUSJBSDIBUF ćF MBUUFS DPOEFNOFE UIF FNFSHJOH
JEFOUJĕDBUJPO PG 0SUIPEPYZ XJUI OBUJPOBMJTN TPDBMMFE FUIOPQIZMFUJTN CVU ĕOBMMZ
DPVME OPU CVU BDDFQU UIF OFX IJTUPSJDBM SFBMJUZ PG UIF OBUJPOTUBUF *U SFDPHOJTFE BOE
HSBOUFE BVUPDFQIBMZ UP UIF OFXMZ FTUBCMJTIFE DIVSDIFT XIJDI SFNBJOFE TQJSJUVBMMZ
DPOOFDUFE XJUI UIF 1BUSJBSDIBUF BT UIFJS NPUIFS DIVSDI
ćF IJHI TQJSJUVBM TUBUVT PG UIF 1BUSJBSDIBUF BT QSJNVT JOUFS QBSFT BNPOH UIF
PUIFS 0SUIPEPY DIVSDIFT SFJOGPSDFT JUT FDVNFOJDBM JNBHF BMUIPVHI JO QSBDUJDF
UIFSF JT JOUFOTF JOUFSOBM BOUBHPOJTN JO UIF 0SUIPEPY XPSME FTQFDJBMMZ CFUXFFO UIF
1BUSJBSDIBUF BOE UIF 3VTTJBO 0SUIPEPY $IVSDI XIJDI QSPNPUFT JUT PXO HMPCBM PS
USBOTOBUJPOBM JNBHF CBTFE PO UIF JEFPMPHZ PG UIF xćJSE 3PNFj BOE NPSF SFDFOUMZ
PO UIF JEFPMPHZ PG B USBOTOBUJPOBM 3VTTJBO 0SUIPEPY DJWJMJTBUJPO UIF TPDBMMFE
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
393
394
Efstathios Kessareas
x3VTTJBO XPSMEj "OPUIFS SFBTPO GPS UIF HMPCBM PSJFOUBUJPO PG UIF 1BUSJBSDIBUF
MJFT JO JUT TUSVDUVSBM QPTJUJPO BT B NJOPSJUZ SFMJHJPO JO .VTMJNNBKPSJUZ 5VSLFZ
BOE XJUI UIF NBKPSJUZ PG JUT NBJO ĘPDL PVUTJEF UIBU TUBUFT CPSEFST GPS JOTUBODF JO
UIF 64" $BOBEB BOE "VTUSBMJB %VF UP UIF JOUFSOBUJPOBM JNNJHSBUJPO UIBU MFE
UP UIF GPSNBUJPO PG B MBSHF (SFFL 0SUIPEPY EJBTQPSB UIF 1BUSJBSDIBUF GVODUJPOT
BT B USBOTOBUJPOBM DIVSDI #VU xXIJMF BT B QSBDUJDBM NBUUFS UIF 1BUSJBSDIBUF
PQFSBUFT BT B USBOTOBUJPOBM JOTUJUVUJPO GPS FUIOJD (SFFLT BMPOF JUT PXO TFMGJNBHF
JT UIBU PG B HMPCBM JOTUJUVUJPOj 3PVEPNFUPG PCTFSWFT *OEFFE UIF 1BUSJBSDIBUF
VOEFSUBLFT JOJUJBUJWFT PG HMPCBM JNQPSUBODF UIBU USBOTDFOE UFSSJUPSJBM PS SFMJHJP
DVMUVSBM CPVOEBSJFT CVU BU UIF TBNF UJNF BJNT UP QSFTFSWF UIF QBSUJDVMBS SFMJHJP
DVMUVSBM IFSJUBHF PG 3PNJPTJOJ BT XF XJMM TFF CFMPX
+PIO $ISZTTBWHJT B XFMMLOPXO UIFPMPHJBO BOE BSDIEFBDPO PG UIF 1BUSJBSDIBUF
DBMMT &DVNFOJDBM 1BUSJBSDI #BSUIPMPNFX B xUSBOTOBUJPOBM ĕHVSF PG HMPCBM TJHOJĕ
DBODFj XIP VOEFSUBLFT B xMFBEFSTIJQ SPMF PO CSPBEFS TPDJBM BOE HMPCBM NBUUFSTj
*OEFFE UIF 1BUSJBSDI QVSTVFT JOJUJBUJWFT PO DSJUJDBM JTTVFT MJLF DMJNBUF DIBOHF QFBDF
QPWFSUZ KVTUJDF FDPOPNZ BOE JOUFSGBJUI EJBMPHVF BOE CZ TP EPJOH QSPNPUFT UIF
1BUSJBSDIBUFT TUBUVT BT B HMPCBM BDUPS )JT TQFFDIFT BOE NFTTBHFT UP QPXFSGVM PS
HBOJTBUJPOT BOE JOUFSOBUJPOBM DPOGFSFODFT TVDI BT UIF 8PSME &DPOPNJD 'PSVN
UIF &VSPQFBO 1BSMJBNFOU 6/&4$0 UIF 6OJUFE 4UBUFT $POHSFTT UIF ( BOE UIF
8PSME $POGFSFODF PO 3FMJHJPO BOE 1FBDF BSF QBSUJDVMBSMZ SFWFBMJOH JO UIJT SFHBSE
*O B XPSE HMPCBMJUZ TUBOET BU UIF IFBSU PG UIF 1BUSJBSDIBUFT QPMJUJDBM UIFPMPHZ
ćF QPMJUJDBM UIFPMPHZ PG UIF 3VTTJBO 0SUIPEPY $IVSDI JT PVUTJEF UIF TDPQF PG UIJT DIBQUFS 'PS B
SFDFOU DSJUJRVF PO UIF x3VTTJBO XPSMEj JEFPMPHZ GSPN UIF TUBOEQPJOU PG UIF MJCFSBM 0SUIPEPY QPMJUJDBM
UIFPMPHZ TFF "ܮ%FDMBSBUJPO PO UIF x3VTTJBO 8PSMEj 3VTTLJJ NJS 5FBDIJOH
"DDPSEJOH UP 3PVEPNFUPG JO UIF FQPDI PG UIF NPEFSO OBUJPOTUBUF UIF (SFFL0SUIPEPY 3VN
EJBTQPSJD DPNNVOJUJFT IBWF CFFO USBOTGPSNFE JOUP DPNNVOJUJFT PG USBOTOBUJPOBM )FMMFOJTN TFF
7JDUPS 3ļłıļĺIJŁļij 'SPN (SFFL0SUIPEPY UP 5SBOTOBUJPOBM )FMMFOJTN (SFFL /BUJPOBMJTN BOE
UIF *EFOUJUJFT PG UIF %JBTQPSB JO "MMPO (ĮĹڀFUڀBM FET ćF $BMM PG UIF )PNFMBOE %JBTQPSB /B
UJPOBMJTNT 1BTU BOE 1SFTFOU -FJEFO QQڀo JE 5SBOTOBUJPOBMJTN BOE (MPCBMJ[BUJPO ćF
(SFFL 0SUIPEPY %JBTQPSB CFUXFFO 0SUIPEPY 6OJWFSTBMJTN BOE 5SBOTOBUJPOBM /BUJPOBMJTN JO %J
BTQPSB ڀQQڀo JE 0SUIPEPY $ISJTUJBOJUZ BT B 5SBOTOBUJPOBM 3FMJHJPO ćFPSFUJDBM
)JTUPSJDBM BOE $PNQBSBUJWF $POTJEFSBUJPOT JO 3FMJHJPO 4UBUF 4PDJFUZ ڀQQڀo
"T SFHBSET UIF &DVNFOJDBM 1BUSJBSDIBUF TFF BMTP JE (SFFL 0SUIPEPYZ 5FSSJUPSJBMJUZ BOE (MPCBMJUZ
$JQSJBO #łĿĹĮİĶļĶł .JHSBUJPO VOE %JBTQPSBCJMEVOH JO EFS ÚTUMJDIFO 0SUIPEPYJF EFT ڀ+BIS
IVOEFSUT ;XFJ 'BMMCFJTQJFMF %BT ½LVNFOJTDIF 1BUSJBSDIBU JO ,POTUBOUJOPQFM VOE EJF SVTTJTDIF
0SUIPEPYJF JO *E FE .JHSBUJPO BOE %JBTQPSB 'PSNBUJPO /FX 1FSTQFDUJWFT PO B (MPCBM )JTUPSZ
PG $ISJTUJBOJUZ #FSMJO QQڀo
3ļłıļĺIJŁļij (SFFL 0SUIPEPYZ 5FSSJUPSJBMJUZ BOE (MPCBMJUZ Qڀ
+PIO $ĵĿņŀŀĮŃĴĶŀ *OUSPEVDUJPO &DVNFOJDBM 1BUSJBSDI #BSUIPMPNFX JO *E FE *O UIF 8PSME
:FU OPU PG UIF 8PSME 4PDJBM BOE (MPCBM *OJUJBUJWFT PG &DVNFOJDBM 1BUSJBSDI #BSUIPMPNFX /FX :PSL
QQڀo BU Qڀ
*CJE Qڀ
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
#BSUIPMPNFX IJNTFMG DIBSBDUFSJTFT UIF 1BUSJBSDIBUF B xUSBOTOBUJPOBM BOE TQJSJ
UVBM GPSDFj xEFEJDBUFE UP FODPVSBHJOH PSEFS QSPWJEJOH NFBOJOH BOE QSPNPUJOH
KVTUJDF JO UIF JOUFSOBUJPOBM BSFOBj -JLFXJTF IF TUSFTTFE UIBU UIF 1BUSJBSDIBUF
xNVTU IFMQ CSJOH UIF TQJSJUVBM QSJODJQMFT PG FDVNFOJTN CSPUIFSIPPE BOE QFBDF
UP UIF GPSFj xTFSWJOH HMPCBM JEFBMT DJWJMJTJOH BOE QSFBDIJOH MPWF JO FWFSZ EJSFD
UJPOj 0G DPVSTF JU EPFT OPU GPMMPX GSPN UIJT UIBU B DSJUJRVF PG HMPCBMJTBUJPO JT
BCTFOU 0O UIF DPOUSBSZ xBT B NFBOT PG NBLJOH IVNBOJUZ IPNPHFOFPVTj JU JT
SFKFDUFE BOE JUT OFHBUJWF DPOTFRVFODFT PO FDPOPNZ BOE FOWJSPONFOU BSF IJHI
MJHIUFE #VU UIJT DSJUJRVF EPFT OPU MFBE UP B EFGFOTJWF BUUJUVEF 3BUIFS JU BJNT BU
GPTUFSJOH BDUJWF QBSUJDJQBUJPO JO UIF HMPCBM TDFOF UPXBSET IVNBOJTJOH HMPCBMJTBUJPO
*U JT CFMJFWFE UIBU UIJT DBO IBQQFO UISPVHI UIF DIVSDIT xTQJSJUVBM FDVNFOJDJUZj
OBNFMZ B xGPSN PG HMPCBMJ[BUJPO UIBU QSPDMBJNT UIBU BMM IVNBO CFJOHT PG FWFSZ SBDF
BOE MBOHVBHF BOE PG BMM DVMUVSFT TIPVME CF VOJUFE CZ CPOET PG MPWF CSPUIFSIPPE
BOE DPPQFSBUJPOj ćJT JT PG DPVSTF B DPNNPO SFMJHJPVT TDIFNF PG UIPVHIU
CVU IFSF JU JT JOWPLFE OPU JO KVYUBQPTJUJPO UP UIF NPEFSO XPSME CVU BT B LJOE PG
DPSSFDUJWF
4UJMM UIF UFOTJPO CFUXFFO UIF QBSUJDVMBS (SFFL JEFOUJUZ BOE UIF WJTJPO GPS VOJ
WFSTBMJUZ SFNBJOT "O JEFOUJĕDBUJPO PG UIF 1BUSJBSDIBUF FYDMVTJWFMZ XJUI UIF GPSNFS
FOEBOHFST JUT FDVNFOJDBM JNBHF 5P BWFSU UIJT EBOHFS 1BUSJBSDI #BSUIPMPNFX EF
QJDUT UIF 1BUSJBSDIBUF BT SFQSFTFOUJOH UIF DBUFHPSZ PG UPUBMJUZ XIJDI FODPNQBTTFT
BOE USBOTDFOET QBSUJBM IJTUPSJDBM DBUFHPSJFT MJLF FUIOJD PS MJOHVJTUJD JEFOUJUJFT ćF
GPMMPXJOH QBTTBHF JMMVTUSBUFT UIJT QPJOU
PVS 1BUSJBSDIBUF JT OPU B xOBUJPOBMj DIVSDI CVU SBUIFS UIF GVOEBNFOUBM DBOPOJDBM FY
QSFTTJPO CPUI PG UIF FDVNFOJDBM EJNFOTJPOT PG UIF HPTQFM NFTTBHF BOE PG JUT BOBMPHPVT
SFTQPOTJCJMJUZ XJUIJO UIF MJGF PG UIF DIVSDI ćJT JT UIF EFFQFS SFBTPO UIBU UIF DIVSDI
GBUIFST BOE UIF DPVODJMT IBWF HJWFO UIJT 1BUSJBSDIBUF UIF OBNF &DVNFOJDBM ćF MPWJOH DBSF
PG UIF $IVSDI PG $POTUBOUJOPQMF FYDFFET BOZ MJOHVJTUJD DVMUVSBM FUIOJD PS FWFO SFMJHJPVT
EFĕOJUJPO BT JU TFFLT UP TFSWF BMM QFPQMFT "MUIPVHI ĕSNMZ SPPUFE JO QBSUJDVMBS IJTUPSZ
BT BOZ JOTUJUVUJPO JT UIF &DVNFOJDBM 1BUSJBSDIBUF USBOTDFOET IJTUPSJDBM DBUFHPSJFT JO JUT
QFSFOOJBM NJTTJPO PG TFSWJDF
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
Qڀ
Qڀ
Qڀ
Qڀ
Qڀ
Qڀ
Qڀ
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
395
396
Efstathios Kessareas
"MUIPVHI UIF 1BUSJBSDIBUF QFSDFJWFT JUTFMG BT HVBSEJBO PG UIF xTQJSJUVBM MFHBDZj PG
UIF #Z[BOUJOF &NQJSF JU TJNVMUBOFPVTMZ BUUFNQUT UP DPOOFDU JUTFMG XJUI CSPBEFS
DBUFHPSJFT MJLF UIF xTVČFSJOH IVNBOLJOEj ćF xSFBMJUZ PG UIF OBUJPOTUBUFj BOE
UIF JNQPSUBODF PG xPVS PXO OBUJPOBM JEFOUJUZj BSF BDDFQUFE BDDPNQBOJFE XJUI B
TUSPOH DPOEFNOBUJPO PG xQBSPDIJBM OBUJPOBMJTN GSBHNFOUJOH DPNNVOBMJTN BOE
BHHSFTTJWF FYQBOTJPOJTNj CVU UIF DFOUSF PG HSBWJUZ JT DMFBSMZ TIJęFE UPXBSET UIF
HMPCBM TDFOF BOE UPXBSET CSPBEFS GPSNBUJPOT MJLF UIF &VSPQFBO 6OJPO )FSF UIF
0SUIPEPY $IVSDI JT USBOTGPSNFE GSPN UIF TPVM PG UIF (SFFL OBUJPO BO JNBHF UIBU
XF TBX JO UIF QSFWJPVT TFDUJPO UP UIF xTPVMj UPHFUIFS XJUI UIF PUIFS DIVSDIFT
PG UIF &VSPQFBO 6OJPO "DDPSEJOH UP UIF 1BUSJBSDI UIF DIVSDI IBT UP xGVMĕM JUT
SPMF OPU POMZ JO JOEJWJEVBM OBUJPOT CVU PO B &VSPQFBO MFWFM XJUI UIF TIBSFE BJN UP
DPOTUSVDU DJWJM TPDJFUZj x1SPUFDUJPO PG IVNBO SJHIUT RVBMJUZ PG MJGF <y> TUSPOH
DJWJM TPDJFUZj BOE xQMVSBMJTU EFNPDSBDZj BSF DPSF WBMVFT BOE JEFBT GPS UIJT LJOE
PG QPMJUJDBM UIFPMPHZ ćF 1BUSJBSDIBUF TFFLT B HSFBUFS NJTTJPO UIBO UIBU PG BO BSL
UIBU TBWFT UIF USBEJUJPOT PG B TQFDJĕD OBUJPO *U BTQJSFT UP B MFBEFSTIJQ SPMF CZ BDUJOH
BT B DSVDJBM DJWJM TPDJFUZ BOE HMPCBM BDUPS
ćF DIVSDI UPHFUIFS XJUI UIF QPMJUJDBM XPSME TFFT UIF VSHFOU OFFE UP GPSN B MFBEFSTIJQ
UIBU VOEFSTUBOET CPUI NPEFSO QMVSBMJTU EFNPDSBDZ FTQFDJBMMZ JO TVDI B NVMUJDVMUVSBM
NPTBJD BT UIF &VSPQFBO 6OJPO BOE UIF TQJSJUVBM EJNFOTJPO PG TPDJFUZ BU MBSHF BCPVU
XIJDI UIF DIVSDI DBSFT EFFQMZ
8F CFMJFWF UIBU PVS QBSUJDJQBUJPO JO CVJMEJOH VQ UIF DPNNPO &VSPQFBO PJLPT IPNF
XJMM TVCTUBOUJBMMZ DPOUSJCVUF UP UIF FOSJDINFOU PG UIF &VSPQFBO QFPQMFT UISPVHI UIF QVSF
FWBOHFMJDBM USVUIT BT UIFZ BSF FYQFSJFODFE JO UIF 0SUIPEPY XPSME "OE TP &VSPQFBO DJWJ
MJ[BUJPO XJMM SFEJTDPWFS UIF OVBODFT PG UIF $ISJTUJBO FUIPT XIJDI BSF TUJMM CFJOH QSFTFSWFE
JO 0SUIPEPYZ BOE CF HSPVOEFE JO PVS BODJFOU $ISJTUJBO USBEJUJPO ćF QBSUJDJQBUJPO PG
PVS 0SUIPEPY QFPQMFT JO CVJMEJOH VQ UIF &VSPQF PG UPNPSSPX XJMM OPU SFOEFS VT TQJSJUVBMMZ
OFHMJHJCMF CVU JU XJMM JOEFFE TJHOJGZ GPS &VSPQF B OFX QFSJPE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
Qڀ
Qڀ
Qڀ
Qڀ
Qڀ
Qڀ
Qڀ
Qڀ
Qڀ
Qڀ181.
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
ćF TVCUJUMF x#FZPOE #PSEFST (MPCBM 3FTQPOTJCJMJUZj JMMVTUSBUFT UIF xTQJSJUj BOE
PSJFOUBUJPO PG UIJT QPMJUJDBM UIFPMPHZ )PXFWFS UIJT xTQJSJUj DBO PO PUIFS PDDBTJPOT
CF FYQSFTTFE JO B DPOUSBEJDUPSZ GPSN GPS JOTUBODF XIFO UIF EJTDPVSTF JT BEESFTTFE
UP EJČFSFOU BVEJFODFT ćJT JT CFDBVTF UIF 1BUSJBSDIBUF BQBSU GSPN JUT BTQJSBUJPO UP
BDU BT B HMPCBM BDUPS VOEFSTUBOET JUTFMG BT UIF BSL PG 3PNJPTJOJ *O TVDI DBTFT HMPCBMJUZ
SFDFEFT JO GBWPS PG UIF MPDBM PO UIF HSPVOET UIBU $POTUBOUJOPQMF JT BDDPSEJOH UP
1BUSJBSDI #BSUIPMPNFX xUIF NPTU TBDSFE $FOUFS PG 0SUIPEPYZj
8F SFNBJO PO UIF xIPMZ HSPVOEj CFDBVTF IFSF JT UIF 1PMJT <DJUZ $POTUBOUJOPQMF> PG
1BOBHJB 1BNNBLBSJTUPT UIF 1PMJT PG PVS 'BUIFST UIF NPTU TBDSFE DFOUSF PG 0SUIPEPYZ
8F DPOUJOVF IFSF CFDBVTF IFSF XF XFSF CPSO IFSF JT PVS IPNFMBOE IFSF FWFSZUIJOH JT
LOPXO BOE GBNJMJBS UP VT 8F MPWF FWFSZUIJOH CFDBVTF XF LOPX JU BOE XF LOPX JU CFDBVTF
XF MPWF JU 8F QFSTFWFSF CFDBVTF IFSF JT PVS IJTUPSZ PVS QSFTFOU BOE PVS GVUVSF UIF USBDFT
BOE UIF BSPNB PG PVS DVMUVSF CFDBVTF IFSF XF BSF OPU TUSBOHFST BOE OPUIJOH JT GPSFJHO BOE
BMJFO UP VT 8F TUBZ BOE ĕHIU CFDBVTF UIJT JT PVS JSSFWPDBCMF EFDJTJPO CFDBVTF XF XBOU
UP HVBSE ćFSNPQZMBF xOFWFS CFUSBZJOH XIBU JT SJHIUj 8F SFNBJO JO PVS 1PMJT CFDBVTF
XF CFMJFWF JO UIF QSPWJEFODF PG UIF CFOFWPMFOU (PE ćJT JT XIFSF UIF -PSE DPNNBOEFE
VT<ڀy> 8F DPOUJOVF UP CF xDPOĕEFOU BU BMM UJNFTj BOE XF DBMM PO UIF FYQBUSJBUFT XIP
MJWF BCSPBE OPU POMZ OPU UP GPSHFU UIFJS 1PMJT CVU UP SFUVSO UP UIFJS IPNFMBOE XIFSF UIFJS
MJWFT XJMM HBJO JNNFBTVSBCMF NFBOJOH BOE OFX IPSJ[POT PG FYJTUFOUJBM GVMMOFTT XJMM PQFO
GPS UIFN
"O FYDFMMFOU FYBNQMF PG UIFPMPHJDBM FYUSPWFSTJPO BOE B QPTJUJWF BUUJUVEF UPXBSET
NPEFSOJUZ JT UIF EPDVNFOU FOUJUMFE 'PSܮUIF -JGF PG UIF 8PSME 5PXBSET Bܮ4PDJBM &UIPT
PG UIF 0SUIPEPY $IVSDI ESBęFE CZ BO JOUFSOBUJPOBM NPTUMZ 64CBTFE DPNNJUUFF PG
UIFPMPHJBOT BOE DMFSHZNFO VOEFS UIF BVTQJDFT PG UIF 1BUSJBSDIBUF "T * IBWF BSHVFE
FMTFXIFSF UIF EPDVNFOU SFĘFDUT UIF QSPHSFTTJWF WBMVFT PG 0SUIPEPY BDUPST XIP
QPTTFTT IJHI JOUFMMFDUVBM DBQJUBM BOE NBJOMZ PQFSBUF JO JOUFSOBUJPOBM NVMUJDVMUVSBM
BOE NVMUJFUIOJD FOWJSPONFOUT ćFSF JT OFJUIFS TVďDJFOU TQBDF OPS BOZ OFFE
UP QSPWJEF B EFUBJMFE BOBMZTJT PG UIJT EPDVNFOU XIJDI BEESFTTFT B WBSJFUZ PG
TVCKFDUT NBOZ PG XIJDI DPOUJOVF UP QSPEVDF IFBUFE EFCBUFT BOE QPMBSJTBUJPOT JO
*CJE Qڀ67.
Marina ;ĶļŇĶļł, Βαρθολομαίος: Παραμένουμε στα άγια χώματα – Εδώ είναι το Κέντρο της
Ορθοδοξίας, JO FUIOPTHS (11-22-2019), 63-: <IUUQTXXXFUIOPTHSFLLMJTJBBSUJDMF/73510/
CBSUIPMPNBJPTQBSBNFOPZNFTUBBHJBYPNBUBFEPFJOBJUPLFOUSPUITPSUIPEPYJBT>.
>UBUIJPT ,IJŀŀĮĿIJĮŀ ćF $IVSDI JO 5JNFT PG $SJTFT "ڀ3FGVHF PS B %SJWFS GPS $IBOHF JO ćF
8IFFM +PVSOBM ڀQQڀo
ćJT IBT CFFO EPOF CZ NBOZ FYQFSUT PO 0SUIPEPYZ 4FF GPS FYBNQMF 7BTJMJPTڀ/ .ĮĸĿĶıIJŀ -F
OPVWFBV EPDVNFOU TPDJBM EF M²HMJTF PSUIPEPYF 4PO PSJFOUBUJPO TPO ÏMBCPSBUJPO TPO DPOUFYUF FU
TPO JNQPSUBODF JO *TUJOB ڀQQڀo
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
397
398
Efstathios Kessareas
0SUIPEPYZ GPS JOTUBODF DIVSDITUBUF SFMBUJPOT FDVNFOJDBM SFMBUJPOT OBUJPOBMJTN
EFNPDSBDZ QMVSBMJTN TFDVMBSJTN TDJFODF TFYVBMJUZ IVNBO SJHIUT BOE XPNFO
8IBU JT JNQPSUBOU GPS PVS QVSQPTFT JT UP IJHIMJHIU UIBU UIJT EPDVNFOU BUUFNQUT UP
PČFS B LJOE PG SFDPODJMJBUJPO CFUXFFO USBEJUJPO BOE NPEFSOJUZ CZ TFUUJOH PVU XIBU
XF NBZ DBMM B QBUI PG EPVCMF BDDFQUBODFSFKFDUJPO PO UIF POF IBOE BDDFQUBODF PG
UIF HSFBU WBMVF PG UIF 0SUIPEPY USBEJUJPO CVU SFKFDUJPO PG B NFDIBOJTUJD BUUBDINFOU
UP BO JEFBMJTFE QBTU UIBU GPTUFST BUUJUVEFT PG GVOEBNFOUBMJTN PO UIF PUIFS IBOE
BDDFQUBODF PG UIF DPOEJUJPO PG NPEFSOJUZ CVU SFKFDUJPO PG JUT OFHBUJWF BTQFDUT
BOE DPOTFRVFODFT XIJDI BSF JO TIBSQ DPOUSBTU UP UIF QSJODJQMFT BOE WBMVFT PG
$ISJTUJBOJUZ -FU NF HJWF B GFX FYBNQMFT
"T POF NJHIU FYQFDU GSPN B UIFPMPHJDBM EPDVNFOU JU NBLFT FYUFOTJWF VTF PG
SFMJHJPVT DPODFQUT BOE JEFBT TVDI BT UIFPTJT DPNNVOJPO UIF XPSME BT GBMMFO PSEFS
UIF FVDIBSJTU NPOBTUJDJTN BOE TP PO ćF TBMWJĕD JNQPSUBODF PG BMM UIFTF FMFNFOUT
JT SFDPHOJTFE CVU UIFTF BSF JOUFSQSFUFE BOE FWBMVBUFE JO BO FYUSPWFSU XBZ UIBU NBLFT
QPTTJCMF UIF DPOTUSVDUJWF FOHBHFNFOU PG UIF DIVSDI XJUI UIF NPEFSO XPSME 'PS
JOTUBODF UIF VMUJNBUF SFMJHJPVT HPBM PG UIFPTJT EFJĕDBUJPO GSPN B XPSMESFKFDUJOH
BOE DPOUFNQMBUJWF TUBODF QFSGPSNFE CZ GFX CFBSFST PG DIBSJTNB BDRVJSFT B TPDJBM
EJNFOTJPO CFDPNJOH B NVMUJGBDFUFE JOOFSXPSMEMZ BDUJWJUZ UIBU BJNT UP CSJOH UIF
XIPMF PG DSFBUJPO JOUP DPNNVOJPO XJUI (PE
ćF VMUJNBUF EFTUJOZ <y> JT OPUIJOH MFTT UIBO PVS UIFPTJT PVS EFJĕDBUJPO BOE USBOTGPSNB
UJPO CZ UIF )PMZ 4QJSJU JOUP NFNCFST PG UIF CPEZ PG $ISJTU<ڀy> #VU UIFO UIJT NVTU CF
B DPSQPSBUF EFTUJOZ BT JU JT POMZ UISPVHI PVS QBSUJDJQBUJPO JO UIF DPNNVOJUZ PG $ISJTUT
CPEZ UIBU BOZ PG VT <y> DBO FOUFS JOUP GVMM VOJPO XJUI (PE 0VS TQJSJUVBM MJWFT UIFSFGPSF
DBOOPU GBJM BMTP UP CF TPDJBM MJWFT 0VS QJFUZ DBOOPU GBJM BMTP UP CF BO FUIPT
ćF TQJSJUVBM MFHBDZ PG #Z[BOUJVN JT NVDI BQQSFDJBUFE CVU BOZ JEPMJTBUJPO PG UIF
JNQFSJBM TUSVDUVSFT PG UIBU IJTUPSJDBM FSB JT SFKFDUFE "T JU JT TUBUFE UIFSF JT B xEBO
HFSPVT UFNQUBUJPO BNPOH 0SUIPEPY $ISJTUJBOT UP TVSSFOEFS UP B EFCJMJUBUJOH BOE
JO NBOZ SFTQFDUT GBOUBTUJDBM OPTUBMHJB GPS TPNF MPOHWBOJTIFE HPMEFO FSB BOE UP
JNBHJOF UIBU JU DPOTUJUVUFE TPNFUIJOH MJLF UIF TPMF JEFBM 0SUIPEPY QPMJUZj 0O
UIF DPOUSBSZ JU JT UIF xEFNPDSBUJD HFOJVT PG UIF NPEFSO BHFj UIBU JT IJHIMZ QSBJTFE BT
B xWFSZ SBSF CMFTTJOH JOEFFEj $ISJTUJBOT BSF VSHFE UP xBDUJWFMZ TVQQPSU <EFNPDSBUJD
WBMVFT> BOE XPSL GPS UIF QSFTFSWBUJPO BOE FYUFOTJPO PG EFNPDSBUJD JOTUJUVUJPOT BOE
* VTF IFSF UIF UFYU UIBU JT BWBJMBCMF PO UIF XFCTJUF PG UIF (SFFL 0SUIPEPY "SDIEJPDFTF PG "NFSJDB
%BWJE #FOUMFZ )ĮĿŁ+PIO $ĵĿņŀŀĮŃĴĶŀ FET 'PS UIF -JGF PG UIF 8PSME 5PXBSE B 4PDJBM &UIPT PG
UIF 0SUIPEPY $IVSDI 63- IUUQTXXXHPBSDIPSHTPDJBMFUIPT 'PS FYDFSQUT GSPN UIF
EPDVNFOU *ڀHJWF UIF SFMFWBOU QBSBHSBQI OVNCFS
*CJE f ڀFNQIBTJT BEEFE
*CJE fڀ
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
DVTUPNTj SFKFDUJOH xCFMMJHFSFOU GPSNT PG OBUJPOBMJTN BOE CMBTQIFNPVT QIJMPTP
QIJFT PG SBDFj ćF TBNF QPTJUJWF BUUJUVEF FYJTUT UPXBSET UIF JTTVF DPOUSPWFSTJBM
JO 0SUIPEPYZ PG IVNBO SJHIUT *U JT DMFBSMZ TUBUFE UIBU CFMJFWFST xTIPVME TVQQPSU UIF
MBOHVBHF PG IVNBO SJHIUTj OPU CFDBVTF UIF MBUUFS BSF JEFOUJDBM XJUI UIF 0SUIPEPY
QFSDFQUJPO PG UIF IVNBO CFJOH BT B QFSTPO OBNFMZ BT B SFMBUJPOBM CFJOH CVU CFDBVTF
B xDPNNPO TPDJBM BDDPSE POF UIBU JOTJTUT VQPO UIF JOWJPMBCJMJUZ PG IVNBO EJHOJUZ
BOE GSFFEPN JT OFFEFE GPS UIF QSFTFSWBUJPO BOE QSPNPUJPO PG B KVTU TPDJFUZj
ćF GPMMPXJOH FYDFSQU BMTP JMMVTUSBUFT XFMM UIJT QPJOU
ćF MBOHVBHF PG IVNBO SJHIUT JT JO NBOZ XBZT B NJOJNBM MBOHVBHF *U JT BMTP IPXFWFS B
VTFGVMMZ DPODJTF MBOHVBHF UIBU DBO IFMQ UP TIBQF BOE TFDVSF SVMFT PG DIBSJUZ NFSDZ BOE
KVTUJDF UIBU UIF DIVSDI SFHBSET BT UIF WFSZ MFBTU UIBU TIPVME CF SFRVJSFE PG FWFSZ TPDJFUZ
BOE TP JU JT B MBOHVBHF UIBU NVTU CF VOGBJMJOHMZ BďSNFE BOE TVQQPSUFE CZ BMM $ISJTUJBOT
JO UIF NPEFSO XPSME
ćFSFGPSF UIF MFHBM GSBNFXPSL PG IVNBO SJHIUT JT TVQQPSUFE PO UIF HSPVOET UIBU JU
PČFST JO UIF NPEFSO XPSME QPTTJCJMJUJFT GPS UIF QSPUFDUJPO PG FWFSZ IVNBO CFJOH
BT BO JNBHF PG (PE ćBU JT XIZ DVMUVSBM BOE TPDJBM QMVSBMJTN JT OPU SFHBSEFE BT
B UISFBU UP 0SUIPEPYZ CVU BT B xCMFTTJOHj BOE xHSBDJPVT HJęj XIJDI UIF DIVSDI
NVTU BDUJWFMZ TVQQPSU "T JU JT TUSFTTFE xUIF DIVSDI NVTU JO GBDU TVQQPSU UIPTF
HPWFSONFOU QPMJDJFT BOE MBXT UIBU CFTU QSPNPUF TVDI QMVSBMJTNj "T SFHBSET UIF
DIVSDITUBUF SFMBUJPOT UIF xEJTTPMVUJPO PG UIF BODJFOU DPNQBDU CFUXFFO TUBUF BOE
DIVSDIڀo PS UISPOF BOE BMUBSj JT BMTP QFSDFJWFE BT B xHSFBU CMFTTJOHj CFDBVTF JU JT
CFMJFWFE UIBU JU HJWFT UP UIF DIVSDI UIF PQQPSUVOJUZ UP EFEJDBUF JUTFMG UP JUT DPSF TBMWJĕD
NJTTJPO xVODPNQSPNJTFE CZ BMMJBODF XJUI XPSMEMZ BNCJUJPOTj ćVT TZNQIPOJB
IFSF JT VOEFSTUPPE BOE QSPNPUFE BT B GPSN PG DPPQFSBUJPO CFUXFFO UIF DIVSDI
BOE UIF QPMJUJDBM BVUIPSJUZ xUPXBSE UIF DPNNPO HPPE BOE <y> BHBJOTU JOKVTUJDFj
BOE OPU BT B xKVTUJĕDBUJPO GPS UIF JNQPTJUJPO PG SFMJHJPVT 0SUIPEPYZ PO TPDJFUZ BU
MBSHF PS GPS QSPNPUJPO PG UIF DIVSDI BT B QPMJUJDBM QPXFSj ćJT xDPNNPO HPPEj
JT DPOTJEFSFE UP CF UIF xUSVF FTTFODF PG B EFNPDSBUJD QPMJUJDBM PSEFSj UP XIJDI
UIF DIVSDI DBO HSFBUMZ DPOUSJCVUF GPS JU DBO QSPUFDU TPDJFUZ GSPN EFHFOFSBUJWF
QIFOPNFOB MJLF xQVSF JOEJWJEVBMJTN GSFF NBSLFU BCTPMVUJTN BOE B TQJSJUVBMMZ
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
fڀ
f ڀTFF BMTP fڀ
fڀ
fڀ
fڀ
fڀ
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
399
400
Efstathios Kessareas
DPSSPTJWF DPOTVNFSJTNj ćFSF BSF NBOZ TJNJMBS QISBTFT JO UIF EPDVNFOU UIBU
QPJOU PVU UIF OFHBUJWF DPOTFRVFODFT PG NBSLFU DBQJUBMJTN BOE QBSUJDVMBSMZ PG XIBU JT
SFGFSSFE UP BT xDBQJUBMJTU DVMUVSFj GPS JOTUBODF xQSPNPUJPO PG VOSFNJUUJOH NBUFSJBM
BDRVJTJUJPOj xĘFFUJOH NBUFSJBMJTU GBTDJOBUJPOT BOE USJWJBM NBUFSJBM BQQFUJUFTj
xTFYVBMJUZ <y> DPMPOJ[FE CZ UIF MPHJD PG DPOTVNFSJTN BOE UIF EZOBNJDT PG UIF
NBSLFUj xlXBHF TMBWFSZkj xJOPSEJOBUF EFCUj xVOTDSVQVMPVT BOE SBQBDJPVT
DSFEJUPSTj xEFJĕDBUJPO PG QSPĕU <UIF> QFSWBTJWF NPEFSO FUIPT PG DPOTVNFSJTN
BOE <UIF> CBTF JNQVMTFT PG SBDJTN TFYJTN BOE FHPDFOUSJTNj
ćJT LJOE PG QPMJUJDBM UIFPMPHZ BDDFQUT UIF GVODUJPOBM EJČFSFOUJBUJPO PG TFDVMBS
TPDJFUZ CVU PQQPTFT TFDVMBSJTN BT BO JEFPMPHZ UIBU BJNT UP JNQPTF UIF QSJWBUJTBUJPO
PG GBJUI BOE UIF FYDMVTJPO PG UIF DIVSDI GSPN UIF QVCMJD TQIFSF
3FMJHJPO NPSFPWFS JT VOEFSTUPPE JO TVDI TPDJFUJFT BT FTTFOUJBMMZ B QSJWBUF QVSTVJU XIJDI
NVTU OPU JOUSVEF VQPO QVCMJD EJTDVTTJPOT PG UIF DPNNPO HPPE #VU UIJT JT GBMTF JO
QSJODJQMF BOE BMNPTU JOWBSJBCMZ PQQSFTTJWF JO QSBDUJDF 'PS POF UIJOH TFDVMBSJTN JUTFMG
JT B GPSN PG NPEFSO JEFPMPHZ JOWFTUFE XJUI JUT PXO JNQMJDJU DPODFQU PG UIF HPPE BOE
UIF KVTU BOE JG JU JT JNQPTFE UPP JNQFSJPVTMZ VQPO B USVMZ EJWFSTF TPDJFUZ JU CFDPNFT
KVTU BOPUIFS BVUIPSJUBSJBO DSFFE <y> FWFSZ JEFPMPHZ DBO CFDPNF PQQSFTTJWF XIFO JU JT
HJWFO VODIBMMFOHFE QPXFS UP EJDUBUF UIF UFSNT PG QVCMJD MJGF 8IJMF B NPEFTU TFDVMBS
PSEFS UIBU EPFT OPU JNQPTF B SFMJHJPO PO JUT DJUJ[FOT JT B QFSGFDUMZ HPPE BOE IPOPVSBCMF
JEFBM B HPWFSONFOU UIBU SFTUSJDUT FWFO PSEJOBSZ FYQSFTTJPOT PG SFMJHJPVT JEFOUJUZ BOE
CFMJFG BMM UPP FBTJMZ CFDPNFT B TPę UZSBOOZ UIBU XJMM JO UIF FOE DSFBUF NPSF EJWJTJPO
UIBOڀVOJUZ
"MUIPVHI JU JT FNQIBUJDBMMZ TUBUFE UIBU UIF 0SUIPEPY $IVSDI xJT OPU B DIVSDI CVU
UIF $IVSDIj BO BUUJUVEF PG xPQFOOFTTj JT QSPNPUFE BT CFMJFWFST BSF VSHFE UP
xNFFU UPHFUIFS JO MPWF BOE XPSL UPHFUIFS GPS UIF USBOTGPSNBUJPO PG UIF XPSMEj
XJUIPVU BOZ IJEEFO BHFOEB UP xDPOWFSU UIFN UP TPNF DVMUVSBM l#Z[BOUJOJTNkj
ćF HSFBU FOFNZ GPS UIJT QPMJUJDBM UIFPMPHZ JT GVOEBNFOUBMJTN GPS UIF QBSUJBMJUZ PG
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
fڀ
fڀ
fڀ
fڀ
fڀ
f ڀFNQIBTJT BEEFE
fڀ
fڀ
fڀ
fڀ
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
UIF MBUUFS JT DPOTJEFSFE UP DBODFM JO QSBDUJDF UIF xDIVSDIT XIPMF DPTNJD WJTJPOj
XIJDI UIF BSHVNFOU HPFT DBO POMZ CF GVMĕMMFE UISPVHI EJBMPHVF BOE MPWF 8F DBO
UIVT TBZ UIBU UIF QSPEVDFST PG UIJT QPMJUJDBM UIFPMPHZ BUUFNQU UP GPSHF B NJEEMF XBZ
CFUXFFO PO UIF POF IBOE UIF FYUSFNF TFDVMBSJTUT XIP BTQJSF UP UIF QSJWBUJTBUJPO
PG GBJUI BOE UIF FYDMVTJPO PG SFMJHJPO GSPN UIF QVCMJD TQIFSF BOE PO UIF PUIFS IBOE
UIF SFMJHJPVT GVOEBNFOUBMJTUT XIP EFTJSF UIF x0SUIPEPYJTBUJPOj PG BMM TQIFSFT PG
MJGF XJUI UIF BTTJTUBODF PG UIF TUBUF "O FUIOPDFOUSJD QPMJUJDBM UIFPMPHZ JT BDDVTFE
PG CFUSBZJOH UIF DIVSDIT FDVNFOJDBM JEFOUJUZ FWFO XIFO FUIOPDFOUSJTN JT OPU
FYQSFTTFE XJUI SJHPSJTN *U JT XPSUI RVPUJOH BU MFOHUI BO FYUSBDU GSPN UIF TQFFDI
EFMJWFSFE CZ UIF .FUSPQPMJUBO "NCSPTJPT PG ,PSFB BU UIF 0QFOJOH $FSFNPOZ
PG UIF OE*ڀOUFSOBUJPOBM $POGFSFODF PG UIF *OUFSOBUJPOBM 0SUIPEPY ćFPMPHJDBM
"TTPDJBUJPO *05" JO 7PMPT CFDBVTF JU DMFBSMZ EFNPOTUSBUFT UIJT DSJUJRVF BOE UIF
PQFONJOEFE NFOUBMJUZ GSPN XIJDI JU TUFNT
8F 0SUIPEPY CFMJFWFST BSPVOE UIF XPSME BSF OPU BDUVBMMZ UIF CPEZ PG $ISJTU 8F GFFM UIBU
XF BSF OPU CSPUIFST JO $ISJTU CVU TUSBOHFST <y> *O QSBDUJDF PVS OBUJPOBM JEFOUJUZ IBT
QSJPSJUZ BOE PVS 0SUIPEPY GBJUI DPNFT TFDPOE ĕSTU XF BSF 3VTTJBOT 4FSCT #VMHBSJBOT
(SFFLT 3PNBOJBOT "SBCT FUD BOE TFDPOE DPNFT PVS 0SUIPEPY JEFOUJUZ ćVT UIFSF JT
OP EFFQ EFTJSF UP BEESFTT FUIOPQIZMFUJTN JO UIF EJBTQPSB TJODF JU XPVME SFRVJSF B TQJSJUVBM
SFWPMVUJPO XJUIJO PVS JEFOUJUJFT *U JT BCTPMVUFMZ OFDFTTBSZ GPS VT UP VOEFSTUBOE UIBU UIF
OBUJPO XIJDI JT B XPSMEMZ SFBMJUZ UIBU XJMM CF BCPMJTIFE BU UIF MBTU EBZT FTDIBUB TIPVME
OPU GPS BOZ SFBTPO CF DPOWFSUFE JOUP BO FDDMFTJBTUJDBM DSJUFSJPO UIBU EFTUSPZT UIF VOJUZ PG
UIF DIVSDI <y> *OTUFBE PG TUBOEJOH FBDI PUIFS BT CSPUIFST BOE TJTUFST PVS FUIOPQIZMFUJTN
TFQBSBUFT VT JOUP PQQPTJOH HSPVQT SFBEZ GPS XBS <y> 0VS FUIOPQIZMFUJTN NBLFT VT
IFSFUJDT CFDBVTF XF EP OPU QMBDF $ISJTU BOE IJT DIVSDI BCPWF FWFSZUIJOH <y> XIBU $ZSJM
PG +FSVTBMFN DBMMT xUIF CPEZ BOE GFMMPXTIJQ PG $ISJTUj JT GPS VT JOGFSJPS UP PVS OBUJPOBM PS
FUIOJD %/" UIF MBOHVBHF PG MPWF JT PG MPXFS WBMVF UIBO PVS OBUJPOBM MBOHVBHF BOE PVS
DVMUVSBM IFSJUBHF <y> PVS PXO DIVSDI <y> JO UIF ĕOBM BOBMZTJT MPPLT NPSF MJLF BO FUIOJD
HIFUUP UIBO B DIVSDI JO UIF GPSFJHO DPVOUSZ XIFSF XF MJWF BT BO 0SUIPEPY EJBTQPSB <y>
FUIOPQIZMFUJTN JT EJBNFUSJDBMMZ PQQPTFE UP UIF XPSL PG QSPDMBJNJOH UIF HPTQFM CFDBVTF JU
JT CBTFE FYDMVTJWFMZ PO UIF CMPPE PG UIF BODFTUPST XIJMF UIF DIVSDI JT CBTFE PO UIF CMPPE
PG $ISJTU
ćFSFGPSF UIJT QPMJUJDBM UIFPMPHZ DMFBSMZ EJTUJOHVJTIFT UIF CMPPE BOE IPMZ TBDSJ
ĕDF PG $ISJTU GSPN UIF CMPPE BOE XPSMEMZ TBDSJĕDF PG OBUJPOBM IFSPFT ćF ĕSTU
*CJE fڀ
.IJŁĿļĽļĹĶŁĮĻ "ĺįĿļŀĶļŀ ļij ,ļĿIJĮ ćF )FSFTZ PG &UIOPQIZMFUJTN ,FZOPUF "EESFTT
'MPSPWTLZ -FDUVSF QVCMJTIFE CZ :PV5VCF 63- IUUQTXXXZPVUVCFDPN
XBUDI W+Q@-"V'MP
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
401
402
Efstathios Kessareas
DPOTUJUVUFT UIF VMUJNBUF WBMVF UIBU MFBET UP VOJWFSTBM VOJUZ BOE QFBDF XIFSFBT
UIF TFDPOE UIPVHI JNQPSUBOU JO JUT PXO XPSMEMZ UFSNT SFNBJOT OFWFSUIFMFTT B
XPSMEMZ WBMVF UIBU MFBET UP GSBHNFOUBUJPO BOE DPOĘJDU 4JODF FUIOPDFOUSJTN PC
TDVSFT PS FWFO SFWFSTFT UIF FDDMFTJBTUJDBM IJFSBSDIZ PG WBMVFT JU JT SFKFDUFE BT B
IFSFTZ
* XPVME OPX MJLF UP CSJFĘZ EJTDVTT QPMJUJDBM UIFPMPHJFT QSPEVDFE CZ JOEJWJEVBM
MBZ UIFPMPHJBOT XIJDI BSF NBSLFE CZ UIF TBNF TQJSJU PG PQFOOFTT UP BMUFSJUZ BOE
SFKFDUJPO PG FUIOPDFOUSJTN "T UIFTF BDUPST EP OPU IPME BO FDDMFTJBTUJDBM QPTJUJPO
UIFZ BSF BU MFBTU UIFPSFUJDBMMZ JO B CFUUFS QPTJUJPO UP FYQSFTT XJUIPVU DPOUSBEJDUJPOT
UIF xTQJSJUj PG UIJT QPMJUJDBM UIFPMPHZ UIBO UIF JOTUJUVUJPOBM DIVSDI XIJDI NVTU BMTP
EFBM EJSFDUMZ XJUI NBUUFST PG FDDMFTJBTUJDBM EJQMPNBDZ BOE TUSBUFHZ ćF FDDMFTJBTUJDBM
EJTDPVSTF FOKPZT SFDPHOJUJPO BT B GPSN PG xMFHJUJNBUF MBOHVBHFj BOE UIF CJTIPQT
TDFQUSF σκήπτρον B DFSFNPOJBM TUBČ TZNCPMJTFT UIF QPTJUJPO PG BVUIPSJUZ PG UIFTF
IJHISBOLJOH IJFSBSDITڀo UP SFDBMM #PVSEJFVT BOBMZTJT PG BVUIPSJTFE MBOHVBHF *O
UIF DBTF PG MBZ UIFPMPHJBOT UIFJS PXO xTDFQUSFj JT UIFJS BDBEFNJD DSFEFOUJBMT BOE
UIF IJHI QSFTUJHF UIFZ FOKPZ BT SFMJHJPVT JOUFMMFDUVBMT
ćF XPSL PG UIF 0SUIPEPY UIFPMPHJBO "SJTUPUMF 1BQBOJLPMBPV JT BO FYDFMMFOU
FYBNQMF PG B QSPNPEFSO BOE BOUJSJHPSJTU QPMJUJDBM UIFPMPHZ "T IF TUBUFT JO IJT
CPPL ćFܮ.ZTUJDBM BT 1PMJUJDBM %FNPDSBDZ BOE /PO3BEJDBM 0SUIPEPYZ IF BUUFNQUT
UP xGPSHF B OPOSBEJDBM 0SUIPEPY QPMJUJDBM UIFPMPHZ UIBU HPFT CFZPOE B SFĘFYJWF
PQQPTJUJPO UP UIF 8FTU PS B OPTUBMHJD SFUVSO UP B #Z[BOUJOFMJLF VOJĕFE QPMJUJDBM
SFMJHJPVT DVMUVSFj ćF NBJO SFBTPO CFIJOE UIJT BUUFNQU JT UIF VSHFOU OFFE GPS
B DPOTUSVDUJWF FOHBHFNFOU PG UIF DIVSDI BOE JUT UIFPMPHZ XJUI UIF NPEFSO XPSME
EVF UP UIF OFX DPOUFYU PG QMVSBMJTN BOE NVMUJDVMUVSBMJTN -JLFXJTF JO UIF JOUSP
EVDUJPO UP UIF CPPL 1PMJUJDBM ćFPMPHJFT JO 0SUIPEPY $ISJTUJBOJUZ JU JT VOEFSMJOFE
UIBU UIF xUBTL GPS $ISJTUJBO UIFPMPHJBOT JT UP GPSNVMBUF B OPSNBUJWF BOE UIFP
MPHJDBMMZ HSPVOEFE WJTJPO PG IPX UIF DIVSDI JT UP SFMBUF UP UIF QPMJUJDBM TQIFSF
JO B TJUVBUJPO DIBSBDUFSJTFE CZ HSPXJOH SFMJHJPVT QMVSBMJTN XPSMEXJEFj ćF
TFDVMBS XPSME GPS 1BQBOJLPMBPV BOE MJLFNJOEFE UIFPMPHJBOT JT OPU B EFNPOJD
QMBDF BHBJOTU XIJDI UIF DIVSDI NVTU SBJTF JNQBTTBCMF XBMMT TP BT UP EFGFOE JUT
PXO SFMJHJPVT USVUI PS B QMBDF UIBU UIF DIVSDI NVTU DPORVFS JO PSEFS UP JNQPTF
JUT PXO NPSBM WBMVFT BOE BUUJUVEFT 3BUIFS JU JT BOPUIFS BSFOB PG BTDFUJDBM TUSVHHMF
XIFSF UIF DIVSDI BOE UIF GBJUIGVM TIPVME QSPDMBJN BOE MJWF UIF HPTQFM NFTTBHF
XJUIPVU BUUFNQUJOH UP JNQPTF JU PO UIF CBTJT PG BOZ SFMJHJPVT DVMUVSBM PS IJTUPSJDBM
QSJWJMFHFT
#ļłĿıĶIJł -BOHVBHF BOE 4ZNCPMJD 1PXFS Q ڀ
1ĮĽĮĻĶĸļĹĮļł ćF .ZTUJDBM BT 1PMJUJDBM Qڀ
*OHFCPSH (ĮįĿĶIJĹڀFUڀBM *OUSPEVDUJPO JO 4ŁļIJİĸĹڀFUڀBM FET 1PMJUJDBM ćFPMPHJFT JO 0SUIPEPY
$ISJTUJBOJUZ QQڀo BU Qڀ
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
*U JT OPU TFDVMBS JO UIF TFOTF PG CFJOH BOUJSFMJHJPO OPS JO UIF TFOTF PG UIF DPNQMFUF QSJWBUJ
[BUJPO PG SFMJHJPO JU JT TFDVMBS POMZ JO UIF TFOTF UIBU B DPNNPO UIFPMPHJDBM QFSTQFDUJWF
EPFT OPU KVTUJGZ UIF GPSN BOE NPWFNFOU PG UIF QPMJUJDBM DVMUVSBM PS FDPOPNJD TQIFSFT PG
B QPMJUJDBM DPNNVOJUZ ćF SFKFDUJPO PG B DPNNPO UIFPMPHJDBM QFSTQFDUJWF BMTP EPFT OPU
NFBO UIBU SFMJHJPO IBT OP WPJDF XJUIJO QVCMJD EFMJCFSBUJPOT SFMJHJPO TJNQMZ DBOOPU CF UIF
EPNJOBOU WPJDF
5P BSUJDVMBUF TVDI B QPMJUJDBM UIFPMPHZ 1BQBOJLPMBPV HJWFT BO BDUJWJTU NFBOJOH UP
xUSBEJUJPOBMj DBUFHPSJFT BOE QSBDUJDFT PG 0SUIPEPYZ TVDI BT UIFPTJT BOE BTDFTJT "T
XF IBWF BMSFBEZ NFOUJPOFE GPS UIF 1BUSJBSDIBUFT EPDVNFOU BCPWF JO IJT XPSL UPP
UIFTF DBUFHPSJFT EP OPU SFGFS UP B XPSMEFTDBQJOH BUUJUVEF UIBU MFBET UP VOJPO XJUI
(PE CVU UP B NVMUJGBDFUFE JOOFSXPSMEMZ BDUJWJUZ UIBU BJNT UP CSJOH CPUI TPDJFUZ BOE
OBUVSF JOUP DPNNVOJPO XJUI (PE )F TUSPOHMZ CFMJFWFT UIBU UIJT LJOE PG QSBDUJDF
DBO GPTUFS BDUJWF DJWJM BOE TPDJBM FOHBHFNFOU VOEFS DPOEJUJPOT PG FRVBMJUZ BOE
EJBMPHVF XIJDI DBO CF UIF CBTJT PG xUIF DPNNPO HPPEj UIBU USBOTGPSNT UIF EJČFSFOU
BDUPST JOUP NFNCFST PG B QMVSBMJTUJD TPDJFUZ ćF HSFBU JNQFEJNFOU UP IJT xQPMJUJDT
BTBTDFUJDJTNj QSBYJT JT XIBU IF DBMMT xQPMJUJDT PG CVMMZJOHj OBNFMZ SJHPSJTU
BUUJUVEFT UIBU BSF JO TUSJLJOH DPOUSBTU UP TVDI DPSF NPEFSO BOE $ISJTUJBO WBMVFT BT
FRVBMJUZ BOE GSFFEPN ćVT UIF TFQBSBUJPO PG DIVSDI BOE TUBUF BOE UIF FYJTUFODF PG
B QPMJUJDBM TQBDF EJTUJODU GSPN UIF DIVSDI BSF QFSDFJWFE OPU BT B xCFUSBZBMj CVU
BT B xMJCFSBUJPOj GPS UIFZ XJMM HJWF UIF DIVSDI UIF PQQPSUVOJUZ UP TUBOE PO JUT
PXO GFFU XJUIPVU FYQFDUJOH UIF TUBUF PS BOZ PUIFS BVUIPSJUZ UP TFDVSF JUT xDVMUVSBM
IFHFNPOZj ćF GPMMPXJOH QBTTBHFT NBLF DMFBS UIJT WJFXQPJOU
*O B DPOUFYU JO XIJDI UIF DPOEJUJPOT GPS UIF QPTTJCJMJUZ PG SFKFDUJOH (PE BSF NBYJNJ[FE
JU JT NPSF MJLFMZ UP CF UIF DBTF UIBU FYJTUJOH BT B $ISJTUJBO IBT MJUUMF UP EP XJUI DVMUVSBM
TPDJBM PS QPMJUJDBM FYQFDUBUJPOT UIBU FYJTUJOH BT B $ISJTUJBO JT MFTT BCPVU FUIOJD JEFOUJUZ
BOE NPSF BCPVU BO BDUVBM SFMBUJPO XJUI (PE TUSVDUVSFE UISPVHI B QBSUJDVMBS USBEJUJPO
ćF DIBMMFOHF GPS UIF 0SUIPEPY $IVSDIFT JT UP EJTDFSO UIFJS MJNJUT JO UIF QVCMJD SFBMN BOE
UP SFTJTU UIF UFNQUBUJPO UP BQQFBM UP IJTUPSZ GPS QSJWJMFHJOH UIF NPSBMJUZ PG UIF 0SUIPEPY
USBEJUJPO XJUIJO UIF QVCMJD TQIFSF
1ĮĽĮĻĶĸļĹĮļł ćF .ZTUJDBM BT 1PMJUJDBM Qڀ
*CJE Qڀ
*CJE Qڀ
*CJE Qڀ
*CJE Qڀ
*CJE Qڀ
*CJE Q ڀTFF BMTP JE 8IPTF 1VCMJD 8IPTF &DDMFTJPMPHZ JO 4ŁļIJİĸĹڀFUڀBM FET 1PMJUJDBM
ćFPMPHJFT JO 0SUIPEPY $ISJTUJBOJUZ QQڀo
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
403
404
Efstathios Kessareas
ćJT LJOE PG QPMJUJDBM UIFPMPHZ TFUT HSFBU WBMVF VQPO 8FTUFSO MJCFSBM EFNPDSBDZ
EFTQJUF B DSJUJRVF PG JUT IZQFSJOEJWJEVBMJTUJD BOE DPOTVNFSJTU BTQFDUT "MUIPVHI
1BQBOJLPMBPV JT DBSFGVM FOPVHI UP BWPJE B TJNQMJTUJD JEFOUJĕDBUJPO PG 0SUIPEPYZ
XJUI NPEFSO MJCFSBMJTN TUSFTTJOH GPS JOTUBODF UIBU UIF JNQMFNFOUBUJPO PG xQPMJ
UJDTBTBTDFUJDJTNj XJMM MFBE UP B QPMJUJDBM DPNNVOJUZ UIBU xMPPLT TPNFUIJOH MJLF B
MJCFSBM EFNPDSBDZj BOE UIBU xTVDI B DPNNVOJUZ JT POF UIBU MPPLT MJLF B MJCFSBM
EFNPDSBDZ NJOVT UIF BOUISPQPMPHJDBM CBHHBHF PG NPEFSO MJCFSBMJTNj IJT TVQ
QPSU GPS MJCFSBM EFNPDSBDZ JT NPSF UIBO FWJEFOU *U JT OPU BDDJEFOUBM UIBU IJT CPPL
FOET XJUI UIF GPMMPXJOH XPSET x"O BTDFUJDT PG EJWJOFIVNBO DPNNVOJPO TIBQFT B
QPMJUJDBM TQBDF UIBU JT MJCFSBM EFNPDSBUJDj
"OPUIFS FYBNQMF JO UIJT DBUFHPSZ PG QPMJUJDBM UIFPMPHZ JT UIF XPSL PG UIF (SFFL
UIFPMPHJBO 1BOUFMJT ,BMBJU[JEJT XIP JT EJSFDUPS PG UIF 7PMPT "DBEFNZ GPS ćFPMPHJ
DBM 4UVEJFT JO 7PMPT (SFFDF ćJT DBTF TIPXT UIBU UIF SFMJHJPVT ĕFME JO (SFFDF JT
OPU DPNQSJTFE POMZ PG UIF FUIOPDFOUSJD BOE VMUSBDPOTFSWBUJWF DVSSFOUT UIBU XF
FYBNJOFE JO UIF QSFWJPVT TFDUJPO ,BMBJU[JEJT TUSPOHMZ DSJUJDJTFT FUIOPDFOUSJD SF
MJHJPVT EJTDPVSTF BT B xUIFPMPHZ PG BVUIPSJUZ BOE IFUFSPOPNZj UIBU TFSWFT SFMBUJPOT
PG QPXFS JOTUFBE UIF TQJSJU PG MPWF BOE DPNNVOJPO PG UIF HPTQFM )F TQFBLT PG
UIF xUFNQUBUJPO PG +VEBTj JO 0SUIPEPYZ CZ XIJDI IF NFBOT UIF SFQMBDFNFOU PG
UIF NJTTJPO PG TBMWBUJPO CZ TVDI XPSMEMZ JOUFSFTUT BT UIF EFTUJOZ PG UIF OBUJPO
)F UPP TUSPOHMZ VSHFT UIF DIVSDI UP EFWFMPQ B DPOTUSVDUJWF SFMBUJPOTIJQ XJUI UIF
QMVSBMJTUJD BOE PQFO FOWJSPONFOU PG UIF HMPCBMJTFE XPSME XIJDI BT IF BSHVFT
DBOOPU IBQQFO XJUIPVU BCBOEPOJOH UIF BOBDISPOJTUJD WJTJPO GPS BO xBVUIPSJUBSJBO
BOE TUBUFTVCTJEJ[FEj DIVSDI UIBU ESBXT MFHJUJNBDZ GSPN JUT OBUJPOBM SPMF *O UIF
DPOUFYU PG QPTU NPEFSOJUZ UIF FUIOBSDIJD SPMF PG UIF DIVSDI OPU POMZ JT DPOTJEFSFE
UP CF VOSFBMJTBCMF CVU NPSF JNQPSUBOUMZ VOEFTJSBCMF CFDBVTF JU BEVMUFSBUFT UIF
TBMWJĕD NFTTBHF PG UIF DIVSDI 0O UIF DPOUSBSZ 8FTUFSO NPEFSOJUZ BOE NVMUJ
DVMUVSBMJTN BSF BDDFQUFE CFDBVTF UIFZ BSF BTTPDJBUFE XJUI UIF NPEFSO WBMVF PG
GSFFEPN XIJDI BMTP TUBOET BU UIF IFBSU PG 0SUIPEPYZ
1ĮĽĮĻĶĸļĹĮļł ćF .ZTUJDBM BT 1PMJUJDBM Qڀ
*CJE Qڀ
*CJE Qڀ
'PS B EFUBJMFE BOBMZTJT PG WBSJPVT DVSSFOUT PG UIPVHIU UIBU FYJTU JO UIF FDDMFTJBTUJDBM ĕFME JO (SFFDF TFF
,IJŀŀĮĿIJĮŀ Εκκλησία ιδεολογία και πολιτική στην Ελλάδα QQڀo JE 0SUIPEPY ćFPMPHJDBM
$VSSFOUT JO .PEFSO (SFFDF BęFS 0OHPJOH 5FOTJPOT CFUXFFO 3FGPSN BOE $POTFSWBUJTN JO
+PVSOBM PG .PEFSO (SFFL 4UVEJFT ڀQQڀo
,ĮĹĮĶŁŇĶıĶŀ 0SUIPEPYZ BOE 1PMJUJDBM ćFPMPHZ Qڀ
*E ćF 5FNQUBUJPO PG +VEBT $IVSDI BOE /BUJPOBM *EFOUJUJFT JO (SFFL 0SUIPEPY ćFPMPHJDBM
3FWJFX ڀQQڀo
*E 0SUIPEPYZ BOE 1PMJUJDBM ćFPMPHZ Qڀ
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
1FSIBQT UIF TZOUIFTJT XF TFFL JO UPEBZT QFSJPE PG MBUF NPEFSOJUZ XJUI JUT UFOEFODZ
UP FTDBQF JOUP QPTUNPEFSOJUZ BOE JUT EFTFDVMBSJ[BUJPO NJHIU CF B EJTDPVSTF GSPN UIF
DIVSDI BOE UIFPMPHZ UIBU SFMBUFT UP UIF DPNNVOJUZ PG DJUJ[FOT UIBU OFX FMFNFOU BOE OFX
BDIJFWFNFOU PG PVS UJNFTڀè B EJTDPVSTF UIBU NVTU TQFBL UP B TPDJFUZ BOE B QVCMJD TQBDF
UIBU BSF MFTT BOE MFTT MJLFMZ UP CF JEFOUJĕFE XJUI UIF TUBUF BOE DJWJM QPXFS B EJTDPVSTF UIBU
XJMM SFTQFDU BMM UIF QPTJUJWF BDIJFWFNFOUT PG NPEFSOJUZ BOE TFDVMBSJ[BUJPO UIBU XJMM OPU
GPSHFU UIF OBUVSF PG SFMJHJPVT BTTPDJBUJPOT B OBUVSF QSPGPVOEMZ WPMVOUBSZ BOE HSPVOEFE JO
GSFF XJMM OPU DPOOFDUFE XJUI UIF TUBUF PS UIF QPXFST UIBU CF ćJT QVCMJD EJTDPVSTF PG UIF
DIVSDI BOE PG UIFPMPHZ DBOOPU IPXFWFS SFQSPEVDF UIF GPSNT BOE QSPUPUZQFT PG NFEJFWBM
x$ISJTUFOEPNj PS #Z[BOUJOF UIFPDSBDZ /PS DBO JU IBWF UFOEFODJFT UPXBSE EPNJOBUJPO
PS BNCJUJPOT JO UIF XPSME OPS BHBJO CF QPTTFTTFE CZ OFPSPNBOUJD ESFBNT PG SFUVSOJOH
UP TPNF TPSU PG QSFNPEFSO x$ISJTUJBOj TPDJFUZ PS x$ISJTUJBOj &NQJSF XIFUIFS JU CF UIF
#Z[BOUJOF3PNBO PS 5TBSJTU 3VTTJB PS JOEFFE UIF NPEFSO #BMLBO NPOBSDIJFT
*U JT NPSF VSHFOU OPX UIBO FWFS UIBU JU <UIF DIVSDI> NPWF CFZPOE JUT FUIOPDFOUSJD EJT
DPVSTF UIBU JU BCBOEPO BOZ JMMVTJPO PG SFUVSOJOH UP #Z[BOUJOF UIFPDSBDZ PS BOZ PUIFS
SPNBOUJD BOUJNPEFSO JEFB PG x$ISJTUJBO TPDJFUZj MJLF x)PMZ 3VTTJBj UIF TBDSBMJ[FE
#BMLBO NPOBSDIJFT FUD ćFPDSBDZ BOE OFPOBUJPOBMJTN XIJDI BSF TJNQMZ TFDVMBSJ[FE
GPSNT PG FTDIBUPMPHZ DBO OP MPOHFS CF UIF DIVSDIT WJTJPO GPS QPMJUJDT <y> "MM PG UIJT PG
DPVSTF XJMM CF KVTU IPMMPX XPSET BOE XJTIGVM UIJOLJOH JG JU JT OPU BDDPNQBOJFE CZ PVS
BDLOPXMFEHNFOU BOE BDDFQUBODF ĕOBMMZ PG UIF BDIJFWFNFOUT PG XFTUFSO NPEFSOJUZ BOE
UIF SFBMJUZ PG NVMUJDVMUVSBM TPDJFUJFT
8IBU UIF BCPWF QBTTBHFT DMFBSMZ TIPX JT UIBU XF IBWF B UFNQPSBM BOE TQFDJBM TIJę
GSPN UIF JNQFSJBM QBTU PG UIF #Z[BOUJOF UIFPDSBDZ UP UIF DPOUFNQPSBSZ EFNPDSBUJD
DPOUFYU PG DJWJM TPDJFUZ XIJDI JT QFSDFJWFE BT BO PQFO TQBDF GPS DPNNVOJDBUJPO
SFĘFDUJPO BOE EJBMPHVF XIFSF UIF GBJUIGVM DBO GSFFMZ EFWFMPQ NJTTJPOBSZ BDUJWJUZ
XJUI UIF BJN PG USBOTGPSNJOH UIF XPSME BDDPSEJOH UP $ISJTUJBO WBMVFT "T JT TUBUFE
UIF xMJGF PG UIF DIVSDI JT NBSLFE CZ EZOBNJD QSPDFTT PG CFDPNJOH B DPOUJOVPVT
USBOTGPSNBUJPO BOE JO UIJT XBZ JU HSBEVBMMZ CFDPNFT UIF LJOHEPN PG (PEj ćVT
UIF FNQIBTJT JT QMBDFE VQPO UIF QSFTFOU BDUJWJUZ PG CFMJFWFST XIP BMXBZT LFFQ BO
FZF PO UIF GVUVSF BOE UIJT BDUJWJUZ JT KVYUBQPTFE UP BO BUUJUVEF PG JEPMJTBUJPO PG
UIF QBTU BOE PG QBTTJWF FYQFDUBUJPO PG UIF FTDIBUPO ćF MBUUFS JT DPODFQUVBMJTFE BT
xTPNFUIJOH BDUJWF OPU QBTTJWF JU JT USBOTGPSNBUJWF OPU BO FTDBQF GSPN UIF XPSME
JU JT MPDBUFE JO XPSTIJQ BOE QSBZFS CVU BMTP JO BDUJPOj ćF DBUFHPSZ PG UIF GVUVSF
*CJE
*CJE
*CJE
*CJE
QQڀG
Qڀ
QQڀG
Qڀ
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
405
406
Efstathios Kessareas
JT IJHIMJHIUFE GPS JU GVODUJPOT BT B DSVDJBM TBGFUZ OFU UP QSFWFOU UIF JEFOUJĕDBUJPO PG
UIF DIVSDI XJUI BOZ FYJTUJOH TPDJPQPMJUJDBM SFBMJUZ
$ISJTUJBOT EP OPU XPSTIJQ UIF QBTU CFDBVTF UIFZ BSF UVSOFE UPXBSE UIF GVUVSF UIF FTDIBUPO
GSPN XIJDI UIFZ BXBJU UIF GVMĕMMNFOU PG UIFJS FYJTUFODF ćJT IPXFWFS JT OPU B EFOJBM PG
UIF QSFTFOU CFDBVTF UIF FTDIBUPO EPFT OPU EFTUSPZ CVU SBUIFS USBOTGPSNT IJTUPSZ UVSOJOH
JU JOUP FTDIBUPMPHJDBM IJTUPSZ BOE JNCVJOH JU XJUI NFBOJOH BOE QVSQPTF
ćF LFZ <y> JT UP CF GPVOE JO FTDIBUPMPHZ XIJDI JT SFMBUFE UP UIF EJBMFDUJD CFUXFFO UIF
QSFTFOU BOE UIF GVUVSF UIF xBMSFBEZj BOE UIF xOPU ZFUj XIJDI QFSWBEFT UIF DIVSDIT
TPKPVSO JO UIF XPSME &TDIBUPMPHZ JOUSPEVDFT GVSUIFSNPSF BO BUUJUVEF UPXBSE MJGF UIBU
NBJOUBJOT B EJTUBODF GSPN UIF TUSVDUVSFT PG UIF XPSME B SFGVTBM UP TFUUMF EPXO BOE JEFOUJGZ
POFTFMG XJUI UIF XPSME BOE IJTUPSZ XJUIPVU IPXFWFS BOZ USBDF PG EJTEBJO GPS UIF XPSME
BOE IJTUPSZ PS BOZ ĘJHIU GSPN UIFN 'PS FTDIBUPMPHZ BMTP FOUBJMT SFQFOUBODF GPS UIF QBTU
BT XFMM BT GBJUI JO BOE PQFOOFTT UPXBSE UIF GVUVSF BOE UIF ĕOBM PVUDPNF PG IJTUPSZ XIJMF
BU UIF TBNF UJNF QPJOUJOH UP B QFSNBOFOU TVTQFOTJPO PG BOZ ĕOBM BOE FTUBCMJTIFE NFBOJOH
XJUIJO IJTUPSZ UP DPOTUBOU EPVCU BOE SBEJDBM DSJUJDJTN PG UIF NFBOJOH PG BMM JOTUJUVUJPOT
BOE JNQMZJOH JOTUFBE UIF OPUJPO PG NPWFNFOU XJUIPVU FOE VODFBTJOHMZ BOE DPOTUBOUMZ
HBJOJOH JO SJDIOFTT
ćF BEPQUJPO PG BO PQFO QFSTQFDUJWF JT BMTP SFĘFDUFE JO UIF JOUFSQSFUBUJPO PG UIF
GVOEBNFOUBM DBUFHPSZ PG UIF QFSTPO /P EPVCU UIJT QPMJUJDBM UIFPMPHZ UPP VOEFS
TUBOET UIF DBUFHPSZ PG UIF QFSTPO BT B SFMBUJPOBM CFJOH BOE OPU BT BO JOEJWJEVBM
#VU UIJT DPNNPO 0SUIPEPY QFSDFQUJPO EPFT OPU TFSWF IFSF BT JEFPMPHJDBM DPWFS GPS
DPOGSPOUBUJPO XJUI 8FTUFSO NPEFSOJUZ ćF SPMF PG UIF &UIOPNBSUZST BOE /FPNBS
UZST JT SFDPHOJTFE BOE IPOPVSFE CVU JU JT BMTP DPOUFYUVBMJTFE 8IBU JT NPSF B OFX
FNQIBTJT JT QMBDFE VQPO UIF EFWPUJPO PG UIF CFBSFST PG DIBSJTNB UP UIF OFFET PG
UIF PSEJOBSZ QFPQMF BOE FTQFDJBMMZ UP UIPTF JO FYUSFNF OFFE "T * IBWF FMTFXIFSF
EFNPOTUSBUFE JO EFUBJM BU UIF IFBSU PG UIJT QPMJUJDBM UIFPMPHZ TUBOET UIF DBUFHPSZ PG
UIF x0UIFSj BOE OPU UIF DIVSDI BT B GPSN PG JOTUJUVUJPOBM BVUIPSJUZ ćF DPODFQU
PG UIF x0UIFSj XIJDI IBT CFFO QBSUJDVMBSMZ IJHIMJHIUFE CZ QPTUNPEFSOJTN JT
MFHJUJNJTFE UISPVHI JUT BTTPDJBUJPO XJUI UIF USBEJUJPOBM SFMJHJPVT DPODFSO GPS UIF
QPPS BOE UIF PQQSFTTFE BOE JT VTFE BT B TQFBSIFBE BHBJOTU UIF QPMJUJDBM UIFPMPHZ
PG FUIOPDFOUSJTN XIJDI WJFXT UIF DIVSDI UISPVHI UIF MFOT PG TUBUF BVUIPSJUZ BOE
OBUJPO ćVT GPS UIF QPMJUJDBM UIFPMPHZ PG VOJWFSTBMJUZ UIF DSVDJBM BHFOU PG IJTUPSZ
JT OPU B DIBSJTNBUJD ĕHVSF F H ڀB QSPQIFU PS B TBJOU CVU UIF DIVSDI VOEFSTUPPE
*CJE Qڀ
*CJE QQڀG
4FF ,IJŀŀĮĿIJĮŀ 4BJOUT )FSPFT BOE UIF x0UIFSj
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
BT B DPNNVOJUZ PG CFMJFWFST XIP VOEFSUBLF BDUJWJUJFT UIBU CFOFĕU TPDJFUZ BOE JUT
NPTU WVMOFSBCMF NFNCFST XJUIPVU BOZ EFTJSF GPS EPNJOBUJPO "T JT FNQIBUJDBMMZ
TUBUFE
ćF QVCMJD FDDMFTJBTUJDBM SPMF TIPVME FNCPEZ UIF $SPTTDFOUFSFE FUIPT PG $ISJTU *U TIPVME
CF B XJUOFTT UP UIF OFX SFBMJUZ XIJDI UIF DIVSDI MJWFT BOE B QSPUFTU BHBJOTU TPDJBM BOE
JOTUJUVUJPOBM FWJM BT XFMM BT UIF WJPMBUJPO PG IVNBO EJHOJUZ BOE GSFFEPN JU TIPVME CF B
WPJDF EFGFOEJOH UIF xPUIFSj UIF xGPSFJHOFSj UIF MFBTU PG PVS CSPUIFST UIF OFFEZ UIF XFBL
BOE UIF WJDUJNT PG IJTUPSZ XIP BSF BMM JDPOT PG xUIF 0UIFSj QBSܮFYDFMMFODF UIF xGPSFJHOFSj
QBSܮFYDFMMFODF
*O TVN UIF RVFTU JT GPS DSFBUJWF TZOUIFTFT XIJDI XJMM ESBX GSPN UIF SJDI USBEJUJPO
PG 0SUIPEPYZ BOE BU UIF TBNF UJNF XJMM GPTUFS BO PQFO BUUJUVEF BOE JOUFSBDUJPO
XJUI UIF NPEFSO XPSME "ڀxTQJSJU PG UIF NJEEMF XBZj UIBU EFUFTUT BMM GPSNT PG BCTP
MVUJTN CF JU NJMJUBOU TFDVMBSJTN PS SFMJHJPVT GVOEBNFOUBMJTN NBSLT UIJT QPMJUJDBM
UIFPMPHZ ćJT xNJEEMF XBZj NFOUBMJUZ DBO CF JMMVTUSBUFE CZ UBLJOH B DMPTFS MPPL BU
UIF QSFGFSSFE DIVSDITUBUF SFMBUJPOT JO (SFFDF /FJUIFS UIF DSFBUJPO PG BO BVUIPS
JUBUJWF $ISJTUJBOTUBUF OPS UIF 'SFODI MBÕDJUÏ BSF DPOTJEFSFE BQQSPQSJBUF NPEFMT
GPS UIF (SFFL DBTF ćF ĕSTU JT SFKFDUFE PO UIF HSPVOET UIBU JU WJPMBUFT UIF FTTFODF
PG SFMJHJPO UIF TFDPOE CFDBVTF JU EPFT OPU UBLF JOUP DPOTJEFSBUJPO UIF IJTUPSJDBM
QSFTFODF BOE SPMF PG 0SUIPEPYZ JO (SFFDF QMVT CFDBVTF JU NBZ PQFO UIF CBH PG
"FPMVT UISPXJOH UIF DIVSDI JOUP UIF BSNT PG UIF GVOEBNFOUBMJTUT 8IBU JT QSPQPTFE
JT B DMFBSFS xJOTUJUVUJPOBMJ[BUJPO PG UIFJS EJTUJODU SPMFTj UIBU XJMM UBLF JOUP BDDPVOU
UIF DIBSBDUFS PG (SFFL TPDJFUZ BOE UIF WBMVFT BOE QSPDFEVSFT PG UIF EFNPDSBUJD TUBUF
F H ڀUSBOTQBSFODZ BDDPVOUBCJMJUZ ćJT NJEEMF XBZ NFOUBMJUZ BQQFBMT QBSUJDV
MBSMZ UP CFMJFWFST XIP CFMPOH UP UIF OFX BOE XFMMFEVDBUFE NJEEMF DMBTTFT XIJDI
BT SFHBSET (SFFDF IBWF HSPXO SBQJEMZ EVSJOH UIF .FUBQPMJUFGTJ QFSJPE GPMMPXJOH
UIF SFTUPSBUJPO PG EFNPDSBDZ JO
* XJMM FOE UIJT TFDUJPO XJUI BOPUIFS DBTF XIJDI BMTP EFNPOTUSBUFT WFSZ DMFBSMZ
UIF BUUFNQUFE SFDPODJMJBUJPO CFUXFFO USBEJUJPO BOE NPEFSOJUZ #SBOEPO (BMMBIFS
0SUIPEPY UIFPMPHJBO BOE EFBDPO XIP xTFSWFE BT B ćFPMPHJDBM 4VCKFDU &YQFSU
JO UIF 1SFTT 0ďDF PG UIF &DVNFOJDBM 1BUSJBSDIBUF EVSJOH UIF )PMZ BOE (SFBU
$PVODJM PG $SFUF JO +VOF j BUUFNQUT UP BSUJDVMBUF BO x&BTUFSO 0SUIPEPY
,ĮĹĮĶŁŇĶıĶŀ 0SUIPEPYZ BOE 1PMJUJDBM ćFPMPHZ Qڀ
4FF "O *OUFSWJFX XJUI %Sڀ1BOUFMJT ,BMBJU[JEJT JO ,VMUVSHFTDIJDIUF EFT 0SUIPEPYFO $ISJT
UFOUVNT 63- IUUQTXXXVOJFSGVSUEFĕMFBENJOGBLVMUBFUQIJMPTPQIJTDIF
4FNJOBS@3FMJHJPOTXJTTFOTDIBę0SUIPEPYFT@$ISJTUFOUVNćF@$IBMMFOHF@PG@8PSMEMJOFTT@UP@
$POUFNQPSBSZ@$ISJTUJBOJUZ@1SPKFLUTFJUF*OUFSWJFXT*OUFSWJFX@XJUI@%S@,BMBJU[JEJTQEG
4FF ćFPMPHZ BOE 3FMJHJPO 4UBČ 1SPĕMFT 1SPGFTTPS #SBOEPO (BMMBIFS QVCMJTIFE CZ 6OJWFSTJUZ PG
&YFUFS 63- IUUQTUIFPMPHZFYFUFSBDVLTUBČHBMMBIFS
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
407
408
Efstathios Kessareas
$ISJTUJBO UIFPMPHZ PG TFDVMBSJTNj BT IF QVUT JU )F TUSPOHMZ CFMJFWFT UIBU UIJT
LJOE PG UIFPMPHZ JT BCTPMVUFMZ OFDFTTBSZ JO PSEFS GPS UIF 0SUIPEPY $IVSDI UP
PWFSDPNF EFFQMZ FNCFEEFE BOUJ8FTUFSO BOE BOUJTFDVMBSJTU GFFMJOHT UIBU JNQFEF
JUT DPOTUSVDUJWF FODPVOUFS XJUI UIF NPEFSO XPSME
*U JT UJNF UP CBMBODF BOUJOPNJDBMMZ 0SUIPEPY BOUJTFDVMBSJTN XJUI B QPTJUJWF &BTUFSO
0SUIPEPY $ISJTUJBO UIFPMPHZ PG TFDVMBSJTN 4VDI B OFX FYQFSJNFOUBM UIFPMPHZ USJFT UP
TFF IPX 0SUIPEPYZ NJHIU CPMEMZ CFBS XJUOFTT UP $ISJTU JO UIF NPEFSO QMVSBMJTUJD BOE
TFDVMBS 8FTU UP SFTQPOE UP UIF DPOUFNQPSBSZ DIBMMFOHFT UIF 8FTU QSFTFOUT UP &BTUFSO
0SUIPEPYZ
ćF QSPQPTFE xQPTJUJWF UIFPMPHJDBM WJTJPO PG UIF TFDVMBSj JT DPOTUSVDUFE GSPN CPUI
USBEJUJPOBM 0SUIPEPY DBUFHPSJFT BOE NPEFSO TFDVMBS POFT "DUVBMMZ UIF DPOUFYU
WBMVFT BOE DPODFQUT PG 8FTUFSO QPTU NPEFSOJUZ F H ڀQMVSBMJTN IVNBO SJHIUT
TFYVBM EJWFSTJUZ UIF 0UIFS DJWJM TPDJFUZ DIPJDF GSFFEPN NVMUJQMF NPEFSOJUJFT
TFDVMBS IZCSJEJUZ BSF KVTUJĕFE XJUI SFGFSFODF UP TVDI 0SUIPEPY DPODFQUT BT LFOPTJT
BTDFTJT DSVDJĕYJPO TBDSJĕDF BOE TFMGTBDSJĕDJBM MPWF 5P DJUF B DIBSBDUFSJTUJD FYBNQMF
8IFO JU JT TBJE UIBU TFDVMBSJ[BUJPO JT B GPSN PG LFOPTJT *ڀNFBO UIBU JO $ISJTU XF TFF UIF
DVMNJOBUJPO PG B EJWJOFIVNBO NPWFNFOU PG (PET DPNQMFUF TFMGHJę UP DSFBUJPO BOE UIFO
UP DJWJMܮTPDJFUZ XIFSF IF SFMBUJWJ[FT IJNTFMG FNQUZJOH IJNTFMG PG BMM DMBJNT UP DFOUSBMJUZ
UP CFJOH UIF GPVOEBUJPO PG USVUI BOE NPSBMJUZ )F XJUIESBXT UP JMMVNJOF TP UIBU IJT
DSFBUVSFT DBO GSFFMZ DIPPTF UP GPMMPX IJN PS OPU PSHBOJ[F UIFJS DPNNVOJUJFT JO MJHIU PG
IJN PS OPU DIPPTJOH UP EP TP OPU CFDBVTF JU JT OBUVSBM BOE UIF FOE PG UIFJS OBUVSF CVU
NFSFMZ BT UIFZ BSF TUSVDL CZ UIF XJUOFTT PG IJT MPWF IJT DPBYJOH UIFN GPSXBSE UISPVHI
UIF QFSTVBTJPO PG UIFܮ4QJSJU XIP FWFS UVSOT UIFN NPSF EFFQMZ UP IJT XFBLFOJOH HSBDF PO
UIF DSPTT
ćJT VOEFSTUBOEJOH PG TFDVMBSJTBUJPO JO SFMJHJPVT UFSNT BMMPXT UIF MBUUFS UP BQQFBS
OPU BT B UISFBU UP SFMJHJPO CVU BT B HPMEFO PQQPSUVOJUZ GPS UIF FNFSHFODF PG UIF
SFBM FTTFODF PG 0SUIPEPYZ "T JU JT TUBUFE JU JT B xIPMZ XJUIESBXBM PG UIF TBDSFE UP
NBLF SPPN GPS UIF TFDVMBSڀo UIF IVNBO JO UIF JNBHF PG (PEڀo UP CF JUTFMGj BOE
UIFSFCZ DPOTUJUVUFT B xHJę PG (PEj ćJT UIFPMPHJDBM DPOĕHVSBUJPO IBT BDDPSEJOH
#SBOEPO (ĮĹĹĮĵIJĿ "ڀ4FDVMBSJTN PG UIF 3PZBM %PPST 5PXBSE BO &BTUFSO 0SUIPEPY $ISJTUJBO
ćFPMPHZ PG 4FDVMBSJTN JO "SJTUPUMF 1ĮĽĮĻĶĸļĹĮļł(FPSHF &ڀ%IJĺĮİļĽļłĹļŀ FET 'VOEB
NFOUBMJTN PS 5SBEJUJPO $ISJTUJBOJUZ BęFS 4FDVMBSJTN /FX :PSL QQڀo BU Qڀ
*CJE Qڀ
*CJE Qڀ
*CJE Q ڀFNQIBTJT BEEFE
*CJE
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
UP (BMMBIFS QPTJUJWF QSBDUJDBM DPOTFRVFODFT GPS JU FOBCMFT UIF DIVSDI UP BCBO
EPO XPSMEFTDBQJOH PS BVUIPSJUBUJWF BUUJUVEFT BOE UIFSFCZ BDUJWFMZ CVU DSJUJDBMMZ
QBSUJDJQBUF JO DJWJM TPDJFUZ
ćF DIVSDI EPFT IBWF B TQBDF JO DSFBUJPO BOE XJUIJO DSFBUJPO JUTFMG B TQBDF BOE WPJDF
JO DJWJM TPDJFUZ *ڀBN OPU BEWPDBUJOH QPMJUJDBM RVJFUJTN :FU JUT TQBDF JT B TQBDF UP XJUOFTT
SFBDIJOH PVU CFZPOE JUTFMG BOE UIFSFGPSF JT OPU B QMBUGPSN UP MFDUVSF PS UFMM UIF EJČFSFOU
QBSUT PG TPDJFUZ UIF EJČFSFOU QPSUJPOT PG UIF IVNBO PSHBOJ[BUJPOT UIBU NBLF VQ B QPMJUJDBM
DPNNPOXFBMUI UIFZ TIPVME OPU CF JO BOE PG UIF XPSME BMUIPVHI JU DBO BOE TIPVME BU
UJNFT DSJUJRVF BTQFDUT PG DJWJM TPDJFUZ UIBU BSF DPVOUFS UP UIF HPTQFM FUIJD
*O TVN UIFTF UIFPMPHJBOT IBWF IJHI JOUFMMFDUVBM DBQJUBM UIBU FOBCMFT UIFN UP NPWF
FBTJMZ CFUXFFO 0SUIPEPY UIFPMPHZ BOE NPEFSO TFDVMBS UIPVHIU ćFJS BJN JT UP
CSJOH 0SUIPEPY UIFPMPHZ BOE UIF DIVSDI JOUP B DPOTUSVDUJWF SFMBUJPOTIJQ XJUI UIF
DPOUFYU PG TFDVMBS NPEFSOJUZ 0WFSDPNJOH UIF QPMBSJTBUJPO CFUXFFO UIF OBUJPOBM
JTBUJPO BOE UIF QSJWBUJTBUJPO PG UIF 0SUIPEPY GBJUI JT GSPN UIFJS TUBOEQPJOU UIF
SPZBM SPBE UP UIJT HPBM
Concluding Remarks
0SUIPEPY $IVSDIFT PTDJMMBUF CFUXFFO UIF VOJWFSTBMJTU WBMVFT PG $ISJTUJBOJUZ BOE
UIFJS JOTUJUVUJPOBM QPTJUJPO BOE SPMF XJUIJO UIF OBUJPOTUBUF ćJT PTDJMMBUJPO CFUXFFO
VOJWFSTBMJUZ BOE QBSUJDVMBSJUZ CFDPNFT FWJEFOU BU UIF MFWFM PG QPMJUJDBM UIFPMPHZ
XIJDI QSPWJEFT UIFPSFUJDBM MFHJUJNBUJPO PG UIF DIVSDIT SFMBUJPOTIJQ XJUI QPMJUJDT
DVMUVSF BOE TPDJFUZ 4QFBLJOH JO JEFBMUZQJDBM UFSNT POF DBO EJTDFSO PO UIF POF
IBOE BO FUIOPDFOUSJD QPMJUJDBM UIFPMPHZ XIJDI EFGFOET UIF OBUJPOBM SPMF PG UIF
DIVSDI DMPTF DIVSDITUBUF SFMBUJPOT BOE UIF QSJNBDZ PG UIF DIVSDI JO TPDJFUZ BOE
DVMUVSF BOE PO UIF PUIFS IBOE B NPSF HMPCBMMZPSJFOUFE QPMJUJDBM UIFPMPHZ XIJDI
BUUFNQUT UP BEKVTU UIF DIVSDI UP UIF DPOEJUJPOT PG QMVSBMJTN BOE NVMUJDVMUVSBMJTN PG
QPTU NPEFSOJUZ #VU B QSFGFSFODF GPS QBSUJDVMBSJUZ EPFT OPU FYDMVEF VOJWFSTBMJUZڀo
BOE WJDF WFSTB ćJT JT CFDBVTF XF BSF OPU EFBMJOH XJUI B .BOJDIBFBO CVU XJUI B IJ
FSBSDIJDBM BOUJUIFTJT $PNNPO DPODFQUT BSF BSSBOHFE JO B EJČFSFOU PSEFS BDDPSEJOH
UP UIF NFEJVN F H ڀUIF 0SUIPEPY OBUJPO XJUI JUT OBUJPOBM DIVSDI PS USBOTOBUJPOBM
DIVSDI UIBU FYQSFTTFT NPSF JO IJTUPSZ UIF DBUFHPSZ PG UPUBMJUZ (PE BOE DBO MFBE
UIF XPSME UP UIF MBUUFS
0O UIF JOTUJUVUJPOBM MFWFM UIF DIVSDI PG (SFFDF BOE UIF &DVNFOJDBM 1BUSJBSDIBUF
PG $POTUBOUJOPQMF SFTQFDUJWFMZ BSF DIBSBDUFSJTUJD QSPEVDFST PG UIFTF UXP JEFBMUZQFT
*CJE Qڀ123.
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
409
410
Efstathios Kessareas
PG QPMJUJDBM UIFPMPHZ 0G DPVSTF UIJT EPFT OPU NFBO UIBU UIF SFBM BUUJUVEF PG UIF UXP
DIVSDIFT JT JO BCTPMVUF BDDPSEBODF XJUI UIFTF QPMJUJDBM UIFPMPHJFT 'PS JOTUBODF UIF
$IVSDI PG (SFFDF EFTQJUF JUT FUIOPDFOUSJD SIFUPSJD FOHBHFT JO ĕOBODJBM BOE PUIFS
DPMMBCPSBUJPOT BU UIF &VSPQFBO BOE JOUFSOBUJPOBM MFWFM F H ڀJO UIF ĕFME PG SFMJHJPVT
UPVSJTN BOE TUSPOHMZ TVQQPSUT (SFFDFT &VSPQFBO PSJFOUBUJPO EFTQJUF UIF SJTF PG
TUSPOH OBUJPOBMJTU TFOUJNFOUT JO MBSHF TFHNFOUT PG (SFFL TPDJFUZ FTQFDJBMMZ EVSJOH
UIF ĕOBODJBM DSJTJT ćF 1BUSJBSDIBUF PG $POTUBOUJOPQMF EFTQJUF JUT USBOTOBUJPOBM TFMG
VOEFSTUBOEJOH BOE VOJWFSTBMJTU PSJFOUBUJPO JT DMPTFMZ BTTPDJBUFE XJUI UIF JEFOUJUZ PG
$ISJTUJBO )FMMFOJTN BOE BU UJNFT GBWPVST QBSUJDVMBSJUZ GPS JOTUBODF JU JOUFSWFOFT GPS
UIF DSFBUJPO PG BVUPDFQIBMPVT DIVSDIFT F H ڀJO 6LSBJOF XIJDI BDUVBMMZ GVODUJPO
BT OBUJPOBM DIVSDIFT
ćF QPMJUJDBM UIFPMPHJFT PG FUIOPDFOUSJTN BOE VOJWFSTBMJUZ BSF NPSF DMFBSMZ BSUJD
VMBUFE CZ JOEJWJEVBM DMFSJDBM BOE MBZ UIFPMPHJBOT *O UIF DBTF PG VMUSBDPOTFSWBUJWF
BDUPST UIF FUIOPDFOUSJD QPMJUJDBM UIFPMPHZ UBLFT UIF GPSN PG OBUJPOBMJTN UIBU JT
EJSFDUFE BHBJOTU XIBU UIFZ QFSDFJWF BT BUIFJTU GPSDFT PG HMPCBMJTBUJPO BOE BT UIF
xCBSCBSJBO 8FTUj ćFJS WJTJPO JT UIF FTUBCMJTINFOU PG B $ISJTUJBO TUBUF UIBU XJMM
QSPQBHBUF )FMMFOP$ISJTUJBO)FMMFOP0SUIPEPY WBMVFT BOE JNQPTF UIF DIVSDIT
IFHFNPOJD QMBDF JO TPDJFUZ *O UIF DBTF PG BOUJGVOEBNFOUBMJTU UIFPMPHJBOT 8FTUFSO
MJCFSBM EFNPDSBDZ CFDPNFT B LJOE PG TFDVMBS FRVJWBMFOU PG VOJWFSTBMJUZ JO UIF TFOTF
UIBU JU JT QFSDFJWFE BT BO JEFBM DPOUFYU GPS UIF EFWFMPQNFOU PG GSFF BOE FOFSHFUJD
BDUJWJUZ JO BDDPSEBODF XJUI UIF VOJWFSTBM WBMVFT PG $ISJTUJBOJUZ #VU FWFO IFSF POF
DBO ĕOE WBSJBUJPOT BOE DPOUSBEJDUJPOT FTQFDJBMMZ EVSJOH DSJUJDBM UJNFT 'PS JOTUBODF
EVSJOH UIF (SFFL CBJMPVU SFGFSFOEVN SFMJHJPVT VMUSBDPOTFSWBUJWFT XIP USB
EJUJPOBMMZ QFSDFJWF UIF &VSPQFBO 6OJPO BT B LJOE PG NPOTUFS UIBU UISFBUFOT UIF
FYJTUFODF PG UIF (SFFL OBUJPO FJUIFS UPOFE EPXO UIFJS SIFUPSJD PS FWFO TVQQPSUFE
(SFFDT QBSUJDJQBUJPO JO UIF xIFSFUJDBMj &VSPQFBO 6OJPO
*SSFTQFDUJWF PG UIFJS EJČFSFOU PSJFOUBUJPO XIBU UIFTF QPMJUJDBM UIFPMPHJFT IBWF JO
DPNNPO JT UIBU UIFZ BSF BMM VTFE BT JOTUSVNFOUT PG BDUJPO ćFJS QSPEVDFST GPSNVMBUF
B TQFDJĕD WJTJPO GPS UIF DIVSDIT QMBDF BOE SPMF JO NPEFSOJUZ BOE JO TP EPJOH BUUFNQU
UP NPCJMJTF UIF JOTUJUVUJPOBM DIVSDI BOE UIF GBJUIGVM UP VOEFSUBLF DPSSFTQPOEJOH
BDUJPOT UIBU XJMM GVMĕM UIFTF WJTJPOT ćFSFGPSF QPMJUJDBM UIFPMPHJFT BSF OFJUIFS QVSFMZ
UIFPSFUJDBM DPOUFNQMBUJPOT OPS QPMJUJDBMMZ OFVUSBM *O BO BUUFNQU UP BEESFTT UIF
DIBMMFOHFT PG NPEFSOJUZ BOE DPOUFNQPSBSZ JTTVFT JO MJHIU PG XIBU UIFZ DPOTJEFS
HFOVJOF 0SUIPEPY FUIPT UIF QSPEVDFST PG UIFTF QPMJUJDBM UIFPMPHJFT OFDFTTBSJMZ FOE
VQ TJEJOH XJUI QBSUJDVMBS JEFPMPHJDBM QPMJUJDBM BOE FDPOPNJD QFSTQFDUJWFT CF JU
OBUJPOBMJTN PS MJCFSBMJTN PS OBUJPOBM PS TVQSBOBUJPOBM DBQJUBMJTN *O UIBU TFOTF
0SUIPEPY QPMJUJDBM UIFPMPHJFT DBO CF WJFXFE BT xUSBOTMBUJPOTj PG CSPBEFS TFDVMBS
4FF Efstathios ,IJŀŀĮĿIJĮŀ, Οικονομική κρίση, ευρωπαϊκός προσανατολισμός και ελληνορθόδοξη
ιδεολογία, JO: Το Βήμα των Κοινωνικών Επιστημών/4PDJBM 4DJFODF 5SJCVOFڀ20/76 (2023), QQڀ28–63.
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
The »Gordian Knot« of Ethnocentrism and Universality
JEFPMPHJFT UP UIF SFMJHJPVT ĕFMEڀo PG DPVSTF OPU NFDIBOJDBMMZ CVU JO EJBMPHVF XJUI
UIF SJDI 0SUIPEPY UIFPMPHJDBM USBEJUJPO
8IBU JT DFSUBJO JT UIBU QPMJUJDBM UIFPMPHJFT BSF OPU JOEFQFOEFOU PG UIFJS IJTUPSJDBM
DPOUFYU 3FMJHJPVT JOUFMMFDUVBMT QMBZ BO JNQPSUBOU SPMF JO UIF GPSNVMBUJPO BOE EJT
TFNJOBUJPO PG TDIFNFT PG UIPVHIU UIBU XJMM FOBCMF UIF DIVSDI UP BEKVTU UP DIBOHJOH
IJTUPSJDBM DPOEJUJPOT ćVT UIF QPMJUJDBM UIFPMPHZ PG FUIOPDFOUSJTN DBOOPU CF VO
EFSTUPPE PVUTJEF UIF DPOUFYU PG UIF NPEFSO OBUJPOTUBUF XIFSFBT UIF OFFE GPS UIF
BSUJDVMBUJPO PG B QPMJUJDBM UIFPMPHZ PG VOJWFSTBMJUZ JT SFJOGPSDFE VOEFS UIF TUSVDUVSBM
BOE JEFPMPHJDBM DIBOHFT PG HMPCBMJTBUJPO BOE NVMUJDVMUVSBMJTN
© 2024 Vandenhoeck & Ruprecht Brill Deutschland GmbH
https://doi.org/10.13109/9783666302565 CC BY-NC-ND 4.0
411