GELECEĞİN EĞİTİMİNDE
YENİ ÖĞRETMEN BECERİLERİ
Arife Gümüş
ANALİZ RAPORLARI - 04
İLKE YAYIN NO: 22
ANALİZ RAPORU 04 / KASIM 2019
ISBN: 978-605-69816-1-6
E-ISBN: 978-605-69816-2-3
Geleceğin Eğitiminde
Yeni Öğretmen Becerileri
Ö Z E T
21. yüzyılda eğitim, küreselleşmeyi ve uluslararasılaşmayı vurgular. Bugün eğitimin işleyen öğrenme atmosferinde
etkisi çok derinden hissedilmese de gelişen teknoloji ve buna bağlı olarak iş dünyasında meydana gelen dönüşümler, eğitimin tüm unsurlarından bazı önemli değişiklikler talep etmektedir. Eğitimin yapı ve işleyişini önemli
ölçüde etkileyecek olan bu değişiklikler gerçekleşirken her sosyoekonomik seviyeden öğrencinin değişen şartlara
uyumunu kolaylaştıracak tedbirlerin alınması elzemdir. Aksi halde eğitimde fırsat eşitliğinin temini güç olacaktır.
Öğretmenin sahip olduğu niteliklerin eğitimin hedeflerine ulaşmasında önemli olduğu herkes tarafından kabul
edilmektedir. Eğitimin planlamasından uygulamasına değin pek çok alanda görülen değişimler, öğretmenin sahip
olması gereken beceriler hakkında tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Gelinen süreç, öğretmenin yeni konumu, karşılaştığı güçlükler, sahip olduğu imkânlar çerçevesinde birtakım odak noktalara dikkatleri yoğunlaştırmayı
zorunlu kılmaktadır. 21. yüzyılda öğretmenler bazı zorluklarla karşı karşıyadır. Bir dizi “yenilik” olarak adlandırabileceğimiz bu zorluk alanları iyi analiz edildiğinde öğretmen için avantajlı olabilecek durumlar ortaya çıkacaktır.
Öğrenme ortamı, öğrenci, öğretim teknikleri, sosyal yaşam ve iş yaşamı gibi temel konularda yaşanan değişiklikler,
öğretmen açısından kritiktir. Öğrencilerin değişmekte olan toplumsal yapılara uyum sağlaması, geleceğin iş yaşamına hazırlıklı olmasında öğretmenin üstleneceği vazife kritiktir. Geleceğin eğitiminde öğretmenin bu önemli
vazifeyi yerine getirebilmesi için liderlik, iş birliği, meslek etiği gibi sahip olması gereken bazı temel beceriler vardır.
Bu çalışma, öğretmenlerin 21. yüzyıl standartları açısından sahip olması gereken temel becerilerin ne olduğunun
belirlenmesini amaçlamaktadır.
Atıf: Gümüş. A. (2019). Geleceğin eğitiminde yeni öğretmen becerileri (Analiz Raporu: 2019/04). İstanbul: İLKE İlim
Kültür Eğitim Vakfı.
Y A Z A R
H A K K I N D A
Arife Gümüş, lisans eğitimini Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenliği Bölümünde tamamladı. Yüksek Lisansını Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünde Din Eğitimi ABD’de “Liselerde Disiplin Cezasına Konu
Olan Davranışların Değerler Perspektifinden İncelenmesi: Üsküdar Örneği / 19802010” başlıklı tezi ile bitirdi. 2012-2019 yılları arasında İLKE Vakfı’nda araştırmacı olarak
çalıştı. Halen İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünde doktora eğitimine devam eden Gümüş, Eğitim Politikaları, İslam Eğitimi, Öğretmen Yetiştirme konularında
çalışmalar yapmaktadır.
İLKE İlim Kültür Eğitim Vakfı 2010 yılında kurulmuş bir kuruluştur. İLKE, ilk günden itibaren yaptığı nitelikli çalışmalarla toplumu her açıdan geliştirmeyi kendisine şiar edinmiştir. Bu çalışmalarına Türkiye’nin geleceğinin oluşumuna katkı yapmak
hedefiyle “Geleceğin Türkiyesi” Projesini eklemiştir. Bu kapsamda sekiz ana başlıkta ilgili alanlarda yetkin uzmanlara araştırma
raporları hazırlatmaktadır. Geleceğin Türkiyesi Projesi Doç. Dr. Lütfi Sunar koordinatörlüğünde Arife Gümüş, Hafsa Nur Aslanoğlu, H. Merve Bircan ve Resul Çiftçi tarafından yürütülmektedir. Özel alanlara yoğunlaşmak ve derinlikli olarak inceleyebilmek adına bu raporların devamı niteliğinde Analiz Raporları hazırlanmaktadır. Elinizde bulunan rapor, Geleceğin Türkiyesi
Projesi kapsamında hazırlanan Analiz Raporlarının dördüncüsüdür..
Adres: Aziz Mahmut Hüdayi Mah. Türbe Kapısı Sk. No: 13 Üsküdar/ İstanbul Telefon: +90 216 532 63 70 E-posta: bilgi@ilke.org.tr Web: ilke.org.tr
© Tüm hakları saklıdır. İLKE İlim Kültür Eğitim Vakfı’nın yazılı izni olmadan bu eserin hiçbir kısmı elektronik ya da mekanik yollarla çoğaltılamaz.
Yazıda belirtilen görüşler yazara aittir ve İLKE İlim Kültür Eğitim Vakfı’nı bağlamaz.
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
Giriş
leri yeniden değerlendirmeyi ve tanımlamayı gerektirmiştir. Bu değişimler, öğrenme ve
yenilik becerilerini, yaşam ve kariyer becerileri ile bilgi, medya ve teknoloji becerilerini,
21. yüzyıl becerileri olarak belirleme hareketini başlatmıştır (Bellanca ve Brandt, 2010).
Teknolojideki değişiklikler ve küresel pazarın
birbirine olan doğal bağımlılığı, 21. yüzyılda
başarılı olmak için gereken yeterliliklerin
dönüşümünü hızlandırmıştır. Değişen küresel ekonomide başarılı olmak için 21. yüzyıl
becerileri, bilgi çağı ve gelişen teknolojiye
ayak uydurmak, küresel vatandaş olmak ve
ülkelerin rekabet gücünün sürdürülmesinde
daha fazla donanımlı insan kaynağına ihtiyaç duyması nedeniyle her geçen gün önem
kazanmıştır. İşin doğası, işverenlerin ve üniversitelerin taleplerinin değişmesine neden
olan yeni küresel ekonomi ile önemli ölçüde
değişmiştir. Dijital devrim çağı diyebileceğimiz bu çağ her anlamda yeni bir oluşumun
başlatıcısı olmuştur. 1970’lerde başlayan
üretimde otomasyon süreci son yıllarda hızla gelişen robotik teknolojiler ve yapay zekâ
ile birlikte yeni bir aşamaya geçmiş, insansız
fabrikalar faaliyete geçmeye başlamıştır.
Öğretmenin sahip olduğu niteliklerin hedeflenen akademik başarının yakalanmasında
önemli olduğu herkes tarafından kabul edilmektedir. 21. yüzyılda öğretmenler bazı zorluklarla karşı karşıyadır. Bir dizi “yenilik” olarak adlandırabileceğimiz bu zorluk alanları
iyi analiz edildiğinde öğretmen için avantaj
olabilecektir. Öğrenme ortamı, öğrenci, öğretim teknikleri, sosyal yaşam ve iş yaşamı
gibi temel konularda yaşanan değişiklikler,
öğretmen açısından kritiktir. Her bir değişim
alanı, öğretmenin sahip olması gereken beceriler konusunda bilgilendirici ve yönlendirici özelliğe sahiptir.
Yeni Öğrenme Ortamları
Teknolojideki değişiklikler sadece mevcut iş
türlerini değil iletişimi de değiştirmiştir. Küresel bir vatandaş olmak, kritik bir bilgi tüketicisi olmak, insanlarla etkili iletişim kurmak
ve küresel bir farkındalığa sahip olmak her
zamankinden daha önemli hâle gelmiştir.
Yeni iletişim biçimleri, mesafe kavramının
çok boyutlu ele alınması gerektiğini göstermiştir. Yeni sınırları ile mesafeler, toplumu dolayısıyla da insanı ilgilendiren her bir
meseleyi çok geniş açılardan ele almayı zorunlu ve gerekli hâle getirmiştir. Özellikle de
eğitim alanında eğitimin organizasyonunda
yer alan her bir kişi ve kurum, bu değişimden
önemli ölçüde etkilenmiştir ve etkilenmeye
de devam edecektir. Değişen küresel ekonomiye uyum, bilgi çağı ve küresel bir vatandaş
olma talebi, 21. yüzyılda okullar için öncelik-
Yeni teknolojiler özellikle de yapay zekâ teknolojisinin bilginin tüm süreçlerine önemli
etkisi olmuştur. Yeni bir öğrenme atmosferi
inşa eden bu süreç, öğrenme mekânlarından öğreticinin pozisyonuna değin bambaşka bir dönemin başlangıcı olmuştur. Eğitim
literatüründe belirli bir mekânı temsil eden
öğrenme ortamı, yüzyılımızda yeni bir boyut
kazanmaya başlamıştır. Tuşlar ve linklerin yol
göstericiliğinde sınırsız bir dünyaya işaret
eden bu yeni öğrenme ortamı, bilginin mahiyeti, anlamı, yansıması, kaynağı ve hakikat
boyutu gibi çok temel alanlarda sarsıcı bir
tartışma ortamına dönüşmektedir. Bu yeni
oluşumda okulun mevcut tanımı sınırlı ve kısıtlayıcı kalmaktadır. Çünkü yakın gelecekte
“yeni okul”un sanal bir alana taşınma ve ola-
1
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
Özellikle yeni teknolojiler, gençlerin dünyasına yetişkinlerden daha fazla etki etmektedir. Çevrim içi dünyanın yerlisi olan gençlerle
oraya sonradan iltica eden yetişkinler bir anlamıyla uyum problemi yaşamaktadır. Gençler için yeni dünya çeşitli öğrenme araç gereciyle kurulu, sınırları olmayan, her şeyin bir
tuşa bağlı olduğu bir alandır. Çevrim içi dünyanın üyeleri olarak her kültürden insana, her
türden bilgiye kolaylıkla ulaşabilmektedirler.
Sınırsız bilgi kaynakları ellerinin altında olan
öğrenciler, öğrenmek istedikleri bir meseleyi
farklı açılardan ele alan pek çok kaynağa ulaşabilmektedir. Öğrencinin merak duygusunu artıracak, öğrenmesini çeşitlendirecek ve
kolaylaştıracak bu sürecin avantajları olduğu
kadar dezavantajları da vardır. Anlık mesajlaşmalar, öğrencilerin konsantrasyonunu
olumsuz etkileyebilmektedir. Sürekli çevrim
içi dünyada olmak, gençlerin gerçek hayatı
-kelimenin tam anlamıyla- “offline” olarak
algılamalarına neden olmaktadır. Çevrim içi
bağlılık, reel dünyaya adaptasyon sorununa
da neden olabilir. Ayrıca gençlerin bu sanal
dünyada geçirdiği zaman gereğinden fazla
olduğunda hem akademik başarılarını hem
de sağlıklarını olumsuz etkileyebilecektir.
Ailelerin beklentisi yeni teknolojinin etkin
kullanımının çocuklarının akademik başarılarını ve gelecekte iş fırsatlarına olan yatkınlıklarının artırması yönünde iken (Ortiz, Green ve Lim, 2011) gençler ise teknolojiyi okul
sorumluluklarından daha çok eğlence için
kullanmaktadırlar (Becker, 2000). Öte yandan teknolojinin takibinin pahalı olması da
eğitimde eşitsizliği tetikleyebilecektir.
Değişen küresel ekonomide başarılı olmak için 21. yüzyıl becerileri,
ülkelerin rekabet gücünün sürdürülmesinde daha fazla donanımlı
insan kaynağına ihtiyaç duyulması
nedeniyle her geçen gün önem
kazanmıştır.
bildiğince karışık, farklı ve sınıfsız bir kuruma
dönüşme imkânı kuvvetlenmektedir. Uzaktan eğitim ve çevrim içi sınıflar hem okula
hem de sınıfa yeni bir boyut kazandıracaktır.
Yeni öğrenme ortamları, Türkiye’de henüz
yeni gelişmeye başlayan ortamlar olup tüm
eğitim sisteminin değişeceğinin ve değişmesi gerektiğinin ipuçlarını vermektedir.
Dolayısı ile bu değişimden eğitimin temel
aktörlerinden birisi olan öğretmenlerin de
etkilenmesi kaçınılmazdır.
Yeni Öğrenci
Toplumsal ve kültürel değişimler uzun zaman dilimleri içerisinde gerçekleşmektedir.
Bu değişimler gerçekleştiğinde zaten toplumun üyeleri arasında olan öğretmenler ve
öğrenciler de değişir. Dolayısıyla toplumsal
değişimlerle eğitim arasındaki ilişkiler diğer
alanlardan biraz daha farklıdır (Alpaydın,
2018). Öğretmen, değişimin hem nesnesi
hem de öznesi olarak bu süreçten daha fazla
etkilenmektedir. Öğretmeni değişime zorlayan alanlardan biri de öğrencinin öğrenme
Teknoloji kullanımının öğrencinin hayal gücüne, öğrenme becerisine olan etkisi ise
üzerinde çalışılan konular arasındadır. Özellikle el yazısının insan beyninin gelişimine
alışkanlıklarında görülen değişimdir. Öğrencinin sosyal yaşamına paralel olarak öğrenme sürecinde de önemli değişiklikler vardır.
2
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
ve üretkenliğine klavye ile yazmaktan daha
etkili olduğuna dair bazı çalışmalar yürütülmüştür (Beringer, 2009; Bounds, 2010). Teknoloji kullanımının öğrencilerin her şeyin
elleri altında olmasının çalışmaya karşı isteksizlik oluşturabileceği, eriştiği bilginin her zaman faydalı bilgi olmayabileceği, araştırma
yaparken sosyal medya hesaplarında daha
fazla zaman geçirebilecekleri için düşük akademik performansa neden olabileceği gibi
dezavantajları vardır. Bununla birlikte bağımsız öğrenmeyi teşvik etmesi, öğrenmeyi
eğlenceli hâle getirmesi, okula gitmeden
eğitime erişim imkânı verdiği için öğrencinin
hayatını kendisinin planlayabilmesini sağlaması, öğrenciyi geleceğe hazırlaması, birlikte
öğrenmeyi kolaylaştırması ve teşvik etmesi,
bilgiye erişmek için zaman kaybetmemesi
gibi avantajları olduğu da yapılan araştırmaların sonuçları arasındadır (Aggarwal, 2000;
Bhakta ve Dutta, 2016). Avantaj ve dezavantajları düşünüldüğünde öğretmen için
öğrencilerin teknoloji kullanımında dengeyi
yakalamaları önemli bir hedef olacaktır.
Yeni teknolojiler özellikle de yapay zekâ teknolojisinin bilginin
tüm süreçlerine önemli etkisi olmuştur. Yeni bir öğrenme atmosferi inşa eden bu süreç, öğrenme
mekânlarından öğreticinin pozisyonuna değin bambaşka bir dönemin başlangıcı olmuştur.
laştırılmasına yardımcı olmaktadır. Dolayısıyla
soyut kavramların öğrenilmesi kolaylaşırken
öğrenme süreci de daha eğlenceli ve ilgi çekici olabilecektir. Online imkânlarla öğrenciler,
ülkenin farklı bölgelerinde farklı okullarda ve
sınıflarda eğitim gören akranlarıyla “aynı sınıfta” buluşabilir. Yine dünyada farklı bir ülkeden
farklı bir okuldan bir öğrenci de kendisinden
kilometrelerce uzaklıkta bulunan bir akranı ile
aynı sınıfta bir araya gelebilir. Öğretmen hangi ders olursa olsun bu çevrim içi imkânlardan
yararlanarak konuları daha eğlenceli ve akılda
kalıcı hâle getirmesi mümkündür. Mesela; bir
edebiyat öğretmeni Fuzuli’den Su Kasidesi’ni
işlerken Fuzuli’nin doğup büyüdüğü coğrafyayı sınıfa getirebilir, Fuzuli’nin yaşamını nerelerde geçirdiğini, eğitimini nerede tamamladığını gösterebilir. Fizik dersinde bir teoriyi
işlerken konunun uzmanı bir akademisyeni
internet üzerinden sınıfında ağırlayabilir. Hem
zaman hem de maliyet açısından ekonomik
olabilecek böyle bir tecrübe için öğretmenin
eğitim sürecine çok yönlü bir hazırlıkla başlaması önemlidir. Dolayısıyla öğretmen, yeni
düzende öğrencileri ile daha fazla iş birliği
yaparak dersini ulusal ve uluslararası ölçekte
planlamak durumundadır.
Eğitimde Yeni Yöntem
Arayışları
Yeni öğrenme ortamı, bir yandan öğretmenin
öğrenme sürecindeki konumunda değişiklik
talep ederken öğretim yöntem ve metotlarında da yenilik arayışlarını beraberinde getirmiştir. Bir imkân olarak yeni teknolojiler,
öğrenme sürecinde teori ve pratik arasındaki
mesafeyi azaltmıştır. Yeni okul, internet aracılığıyla sınırları olmayan bir dünyaya açılabilen bir mekân olarak öğrencilere, kavramları,
mekânları, kişileri daha yakın tanıklıklar üzerinden gösterebilmektedir. Temel olarak somut düşünme biçimine sahip olan insan için
kavranılması zor olan soyut olguların somut3
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
ucuna servis etmektedir. Bir kraliyet düğünü,
yeni bir klip, yeni bir film tüm dünyada anında takip edilebilmekte ve günlük hayatın
pratikleri üzerinde somut yansımalar oluşturabilmektedir. 21. yüzyıl insanının hayatında
sosyal medya, akıllı telefonlar, tabletler ve
bilgisayarlarla her geçen gün daha fazla yer
kaplamaktadır. Gelinen noktada bir şeyin, kişinin, bilginin, yerin vb. gerçekliği ve önemi,
sosyal medyada var olma derecesine bağlı olmaya başlamıştır. Bu bağlamda eğitim
sistemi tarafından öğrencilerin dünyasında
önemli bir yer etmesi arzu edilen bilgiler,
kişiler, fikirler, değerler ve olguların sosyal
medyada temsillerinin bulundurulması kaçınılmaz hâle gelmiştir (Alpaydın, 2018). Bu
noktada eğitimin organizasyonunda yer
alan kişi ve kurumların özellikle de öğretmenlerin eğitimde verimliliği artırmak için
gençlerin yeni diline ve tarzına uygun içerik
üretme konusunda büyük desteğe ihtiyacı
olduğu söylenebilir.
Toplumda ahengin, huzurun ve
refahın sağlanması, sosyal adaleti
gözeten kapsayıcı ve güçlü kurumların oluşabilmesi için değerler eğitiminin eğitim sisteminin
önemli bir unsuru hâline getirilmesi şarttır.
Değişen Sosyal Yaşam
Yeni teknolojilerle birlikte gelişen iletişim
araçları özellikle de sosyal medya; dil, kültür, değerler ve yaşam tarzı üzerinde önemli
değişimler meydana getirmiştir. Yeni iletişim
biçimi, yeni bir sosyalleşme üslubu ve alışkanlığını da oluşturmuştur. Sosyal medya ile
birlikte kişiler arası iletişim ve ifade daha kısa,
yalın, bazen yüzeysel hâle gelebilmektedir.
Özellikle de kentleşmenin etkisiyle sosyal
medyanın insana sunduğu bu yeni iletişim
biçimi daha yaygın ve cazip hâle gelirken
yüz yüze iletişim ise giderek azalmaktadır.
İletişim biçimlerinde meydana gelen bu değişimler, eğitim ortamlarını da etkilemekte,
öğrencilerin beklentilerini farklılaştırmakta
ve öğretmenlerin yeni kuşaklarla iletişim
kurmasını güçleştirmektedir. Sosyal medyada eğlenceli, hareketli, renkli konuşmacıları
dinleyen öğrencileri, öğretmenin derse çekebilmesi zor olabilmektedir.
Sosyal yaşamda meydana gelen değişimler
arasında toplumsal değerlerde görülen değişimler de önemlidir. Bu sebeple eğitimdeki
dönüşümün önemli bir boyutunu değerler
eğitimi oluşturmalıdır. Toplumda ahengin,
huzurun ve refahın sağlanması, sosyal adaleti gözeten kapsayıcı ve güçlü kurumların
oluşabilmesi için değerler eğitiminin eğitim
sisteminin önemli bir unsuru hâline getirilmesi şarttır. Bunun için öğretmenin hem öğrencilerini teşvik etmesi hem de kendi şahsiyetinde bu değerleri taşıması önemlidir.
Sosyal medya gençler hatta yetişkinler için
rol modeller, kimlikler, modalar ve yaşam
tarzları sunmaktadır (Alpaydın, 2018). Hem
yerel ölçekte hem de küresel ölçekte etkileşimin arttığı bu yeni mecra, dünyanın dört bir
tarafından anlık haberleri parmaklarımızın
Değişen İş Yaşamı
Yaşamakta olduğumuz bu teknolojik dönüşümün hem üretim süreçlerinde hem de
sosyoekonomik yapıda köklü değişimlere
4
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
neden olacağı aşikârdır. Olabildiğince kaygıyla beklenen yakın gelecekte eğitimin
yüklendiği sorumluluk her açıdan daha fazla
gözükmektedir. Çünkü eğitim, beşerî sermaye stokuna yapılan önemli bir yatırımdır. Bu
yatırımın getirilerinin neler olduğunu ancak
gelecekte görebileceğimizi düşünürsek bugün gelecek için anlamlı bir eğitim politikasının sürdürülmesinin kaçınılmaz olduğu görülecektir. Bir toplum için beşerî sermayenin
ya da insan kalitesinin büyük önemi dikkate
alındığında içinde bulunduğumuz süreç,
geleceğin iş gücünün nasıl bir eğitim perspektifi ile yetiştirilmesi gerektiği konusunda titizlikle çalışmamız gereken bir süreçtir.
Gelecek için güçlü ve anlamlı bir eğitim politikası, sürdürülebilir bir ekonomik büyüme
için hayati öneme sahiptir. Türkiye’deki genel bakış açısı, bireyleri iş gücü piyasasına
hazırlamak için talep gören mesleki becerilerin verilmesi ve bu mesleki eğitimin kalitesi
üzerine yoğunlaşmaktadır. Eğitim politikalarının bu bakış açısına göre şekillendirildiği ve
ailelerin taleplerinin de bu doğrultuda geliştiği görülmektedir (Taşdemir, Ergeç, Kaya ve
Selçuk, 2019).
Gelecek için güçlü ve anlamlı bir
eğitim politikası, sürdürülebilir
bir ekonomik büyüme için hayati
öneme sahiptir.
nanımla yetişmesi gerekli ve önemlidir. Bu
noktada genelde eğitim politikaları özelde
ise öğretmenlere çok iş düşmektedir. Öğretmenler öğrencilerine belirli mesleki bilgileri
vermekten ziyade herhangi bir beceriyi hızlı ve etkin bir şekilde öğrenebilme yetisini
kazandırmayı hedeflemelidir (Bozgeyikli,
2019). Öğrencilerin iş piyasasına uyumunu hızlandırmak için okuma, yazılı ve sözlü iletişim, matematik okuryazarlık, bilişim
okuryazarlığı, kodlama becerileri gibi temel
becerileri kazanması önemlidir.
21. Yüzyıl Öğrenen
Becerileri
Bilişim teknolojileri okula, iş yerine, eve ve
sosyal yaşama daha fazla nüfuz ettiği için
bugün bilgi yönetimi ve bilgisayar kullana-
Eğitimi planlarken geleceğin iş gücünün
göz önünde bulundurulması önemlidir.
Ancak gelinen süreçte yakın gelecekte iş piyasasında yapay zekâya sahip robotların ve
botların üretimde daha fazla yer alacağı görülmektedir. Dolayısıyla pek çok mesleğin
zamanla atıl hâle geleceği ve yeni mesleklerin de ortaya çıkacağı söylenebilir. “Yaratıcı yıkım” süreçlerinin ve sektörel kaymaların çok daha hızlı yaşanacağı bir dönemde,
insanların uzun süre aynı sektörde çalışmaları veya aynı işi yapmaları zorlaşacaktır
(Taşdemir vd., 2019). İnsanların bu yapısal
değişimlere uyumunu mümkün kılacak do-
rak sorunları çözme becerisi bir zorunluluk
hâline gelmeye başlamıştır (OECD, 2016).
21. yüzyıl becerilerinin ne olduğuna dair
literatürde farklı tasnifler vardır (Dicerbo,
2014; Kylonen, 2012; Lai ve Viering, 2012;
OECD, 2012; AASL, 2007; Wagner, 2008;
Trilling ve Fadel, 2009; ISTE, 2015 vb.). 21.
yüzyıl becerileri bu çalışmalarda; eleştirel
düşünme, yaratıcılık, iş birliği, iletişim, bilgi
okuryazarlığı, medya okuryazarlığı, teknoloji okuryazarlığı, esneklik, liderlik, girişim,
verimlilik ve sosyal beceriler şeklinde ifade
edilmiştir.
5
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
ELEŞTİREL DÜŞÜNCE
Problemlere çözüm bulma, meselelere farklı bir şekilde bakmayı ifade eder.
YARATICILIK
Kalıpların dışında düşünmeyi, yeniliklere açık olmayı ifade eder.
İŞ BİRLİĞİ
Başkaları ile uyumlu ve etkili bir şekilde çalışmayı ifade eder. Birlikte bir hedef oluşturmak ve o hedef için ahenkle
çalışmak demektir.
İLETİŞİM
Fikirleri, çözümleri, soru ve sorunları açık ve anlaşılır bir şekilde başkaları ile konuşmayı ifade eder.
BİLGİ OKURYAZARLIĞI
Doğru bilgiyi ayrıştırmayı, istatistik, rakam ve veri okuma ve anlama becerisini ifade eder.
MEDYA OKURYAZARLIĞI
Bilgilerin güvenilir olanlarını ve olmayanlarını ayırt ederken yayıncılık yöntemlerini, çıkışlarını ve kaynaklarını tanıma
pratiğini ifade eder.
TEKNOLOJİ OKURYAZARLIĞI
Bilgi çağını mümkün kılan makinaların tanınıp anlaşılmasını ifade eder.
ESNEKLİK
Değişen koşullara uyum sağlama yeteneğini ifade eder.
LİDERLİK
Hedefleri belirleme, gereken adımları atıp bir ekip çalışması yapma ve bu hedefleri iş birliği içinde gerçekleştirme
yönündeki çabayı ifade eder.
GİRİŞİM
Projeleri, stratejileri ve planları kendi başına başlatmayı ifade eder.
VERİMLİLİK
Çalışmayı uygun bir sürede tamamlayabilme becerisini ifade eder.
SOSYAL BECERİLER
Ortak bir hedef ya da yarar etrafında başkaları ile bir araya gelme, ağ oluşturmayı ifade eder.
Şekil 1: 21. Yüzyıl Becerileri
Kaynak: AES, 2019; P21, 2019
OECD’nin hazırladığı Becerilerin Görünümü 2019: Dijital Dünyaya Doğru Gelişim başlıklı raporda teknoloji temelli beceriler şöyle ifade edilmiştir.
Dijital iş dünyası
için beceriler
Teknoloji nedeniyle
pek çok işin doğası
değişiyor.
Otomasyon riski yüksek olan işler
konusunda düşük vasıflı işçiler risk
altındadır.
Kaliteli işçi eğitimi, otomasyon riski
yüksek olan mesleklerden düşük
olan mesleklere geçiş konusunda
işçilere yardım edebilir.
Dijital bir toplum
için beceriler
Dijital öğrenme
ortamı
Beceriler, dijital aletlere erişim,
kullanım ve çıktılar konusunda
boşluğu dolduracak bir köprü
vazifesi görür.
Daha yüksek bilişsel beceriler,
bireylerin çevrim içi ortamda
daha çeşitli ve karmaşık
etkinlikler yapmalarını ve
çevrim içi gizliliklerini daha iyi
korumalarını sağlar.
Okullarda, teknoloji dijital
bir gelecek için becerilerin
geliştirilmesine yardımcı
olabilir ancak henüz
potansiyeli anlaşılmamıştır.
Açık eğitim kaynakları, yaşam
boyu becerilerin gelişimi için
önemli kaynaklardır ancak
çoğunlukla yetenekli kişilere
fayda sağlamışlardır.
Bilgi kaynaklarında gezinmek
ve çevrim içi olarak zararlı
davranışların sonuçlarını anlamak
için çeşitli beceriler gereklidir.
Şekil 2: Dijital Dünyada Beceriler
Kaynak: OECD, 2019
6
Beceri temelli kapsamlı
bir politika seti
Politikalar yaşam boyu
öğrenmeyi teşvik edebilir
ve herkesin değişen çalışma
ortamlarına ve toplumlara
uyum sağlayabilmesini
sağlar.
Politikalar dijitalleşmenin
coğrafi boyutunu ele alabilir
ve dijital çağın faydalarının
ülkeler arasında daha eşit
paylaşılmasını sağlayabilir.
Politika çabası, alanlar ve
aktörler arasında daha iyi
koordine edilebilir.
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
Eğitim perspektifinden bakıldığında 21. yüzyıl becerilerinin bir öğrenen bir de öğreten
olmak üzere iki boyutu olduğu görülmektedir. 21. yüzyıl becerilerinin öğrenen boyutunun bilinmesi, eğitimin planlaması ve işleyişi
açısından önemlidir. Wagner (2008), 21. yüzyıl becerilerini yedi başlık altında toplamıştır.
Bu beceriler için “hayatta kalma” (survival
skills) ifadesini kullanarak bu becerilerin 21.
yüzyılda yaşamsal önem taşıdığını ifade etmiştir. Sözü edilen bu yedi beceri; “hiçbir çocuk geride kalmasın” (NCLB-no child left
behind) kuralından yola çıkarak oluşturulmuştur (Wagner, 2008). Trilling ve Fadel
(2009), Partnership21 (P21, 2015) kapsamında gerçekleştirilen 21. yüzyıl becerileri çalışmaları etrafında şekillendirdikleri 21. yüzyıl
öğrenen becerilerini üç ana başlık altında incelemektedirler. Bu ana başlıklar; “öğrenme
ve yenilik becerileri”, “dijital okuryazarlık becerileri” ve “kariyer ve yaşam becerileri” biçiminde sıralanmaktadır. Öğrenme becerileri;
eleştirel düşünmeyi, yaratıcılığı, iş birliğini ve
iletişimi içerir. Okuryazarlık becerileri; bilgi
okuryazarlığı, medya okuryazarlığı ve teknoloji okuryazarlığını içerir. Yaşam becerileri ise
esneklik, liderlik, girişim, verimlilik ve sosyal
becerileri içerir (AES, 2019; P21, 2019).
Pedagojik beklentilerin yanında
teknolojinin öğrenme ortamına
olan etkisinin yoğun bir şekilde
hissedilmesi, eğitimcilerin teknoloji ve buna bağlı olan değişimleri yakından takip ediyor olmasını
önemli hâle getirmiştir.
problem çözme becerisi ile yakından ilgilidir
(AES, 2019; Haladyna, 1997). Problem çözme; öğrencilere, karşılaştıkları yeni problemleri alternatif metotlarla çözme ve mevcut
çözüm pratiklerini iyileştirme becerisi kazandırır. İletişim becerisi; tüm eğitimsel nitelikleri bir araya getiren birleştirici bir güçtür (AES,
2019). Öğrencilerin farklı kişilik tipleri arasında fikirleri etkili bir şekilde nasıl ileteceklerini
öğrenmeleri, yazılı ve sözlü iletişim becerilerini geliştirmelerini, kendi düşünce ve fikirlerini özgün bir şekilde ifade etmelerini ve
iyi bir dinleyici olmalarını temin eder (P21,
2015). İş birliği becerisi; öğrencinin başkaları
ile uyumlu ve verimli bir şekilde çalışmasını
ifade eder. Nitelikli bir iş birliğinin temel ilkesi; farklı türden gruplarla çalışma becerisine
sahip olmak, farklılıkları iyi yönetebilmek ve
en yüksek faydanın teminini hedeflemektir.
Bir beceri olarak yaratıcılık, öğrencilerin kavramları ve olguları farklı bir perspektiften
görmelerini sağlar. Bir şeyi kavramsal ya da
sanatsal yollarla bir araya getirme, yeni bir
şey ortaya koyma (Brookhart, 2010) olarak
tanımlanabilecek olan yaratıcılık, öğrenciye,
meselelere yeni bir bakış açısı sunma, yaratıcı fikirler ortaya koyma gibi imkânlar sunar.
Bilgi, medya ve teknoloji becerileri, öğren-
Öğrenen açısından bakıldığında eleştirel
düşünme, öğrenciye doğru çıkarımlarda
bulunma, güçlü analizler yapma, isabetli değerlendirmede bulunma imkânı verir. Meseleleri farklı açılardan değerlendirme pratiği
kazandırır. Öğrenmede disiplinler arasında
bağ kurma kabiliyeti kazandırır. Bu nedenle
21. yüzyıl öğreneni, kendi öğrenme süreçlerine ve deneyimlerine eleştirel bakabilme
becerisine sahip olmalıdır (P21, 2015). Bir
hedefin gerçekleşmesi veya bir sorunun aşılması için gerekli olan zihinsel basamaklar,
7
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
21. YÜZYIL BECERİLERİ
Günümüzün öğrencileri değişen iş piyasasında rekabetle nasıl başa çıkabilirler?
ÖĞRENME BECERİLERİ
OKUMA BECERİLERİ
YAŞAM BECERİLERİ
Eleştirel düşünme
Bilgi
Esneklik
Yaratıcılık
Liderlik
Medya
İş birliği
İletişim
Girişim
Teknoloji
Verimlilik
Sosyal
Şekil 3: 21. Yüzyıl Öğrenen Becerileri
Kaynak: AES, 2019
cilere, gerçeği kurgudan nasıl ayıracağını
öğrenebileceğim bir şey olmalı” mottosuna
öğretir. Kronik yanlış bilgilendirme çağında,
sahip olmayı gerektirir. Bu, öğrencide tevazu
çevrim içi doğruları bulmak başlı başına bir
erdeminin de oluşmasını sağlayacaktır. Uzun
iş hâline gelmiştir. Öğrencilerin birçok kay-
vadede esneklik, değişimin yönünü, hedef-
naktan gelen bilgiden hangisinin kendisi
lerini ve olası etkilerini görme ve yönetme
için faydalı ve gerekli olduğuna karar vere-
becerisi sunabilecektir. Girişim, 21. yüz-
bilmesi çok önemlidir. Yaşam ve kariyer be-
yıl becerileri arasında öğrenmesi ve pratik
cerilerinden olan esneklik becerisine sahip
yapması en zor becerilerdendir denilebilir.
öğrenciler şu iki şeyi çok iyi biliyorlar demek-
Öğrencinin kendi başına inisiyatif almasını
tir; “yolun her zaman en iyi yol değil hatalı
gerektiren bir beceri olarak girişim; hedef-
olduğunda bunu bilmek ve kabul etmek zo-
leri ve zamanı yönetme, başarı kriterlerini
rundasın” (AES, 2019). Esneklik; “her zaman
belirleme, strateji geliştirme gibi becerileri
8
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
gerektirir. Az zamanda çok iş anlamına gelen
verimlilik için öğrencilerin en iyi çalışma ve
anlama metotlarını keşfetmeyi sağlar. Kendi
çalışma yöntemini keşfeden öğrenci, başka
çalışma yöntemlerinden de haberdar olabilecektir. Zamanı etkili ve verimli bir şekilde
kullanabilen öğrenciler, hedeflerine ulaşmak
için pratiklik kazanabilecektir. 21. yüzyıl becerileri arasında öğrenenler için önemli becerilerden bir tanesi de liderliktir. Liderlik;
sorumluluk, birlikte hareket edebilme, farklı
yapılarda insanları ortak bir hedefe yönlendirebilme ve onlara rehberlik etme gibi becerileri geliştirmektedir.
Yeni teknolojik araçlardan yararlanmak, geleneksel öğretim yöntemleri kullanıldığında başarısız
olma ihtimali olan ya da daha
uzun sürede öğrenebilen öğrencilerin öğrenmelerini kolaylaştırabilecektir.
21. Yüzyıl Öğretmen
Becerileri
21. yüzyıl öğrenenleri için gerekli olan becerilerin kazanılmasında okulun önemli bir işlevi vardır. Çünkü 21. yüzyılın temel karakteristiği olan dijital dönüşümün avantajlarının
yanında bazı dezavantajları da vardır. Özellikle değişim sürecine adapte olmakta zorlanan kişiler için bu dezavantajlarla mücadele
zorunlu olabilecektir. Değişen iş yaşamının
gerektirdiği donanıma sahip ol/a/mayan kişiler için risk faktörü güçlü olabilecektir. Bu
da toplumda eşitsizlikleri artırabilecektir.
Öte yandan değişimin hızını yakalayamayan
bazı iş sektörleri kapanabilecek ya da küçülmeye gidebilecektir. Sosyal medya, oyunlar,
eğlence kanalları, film siteleri gibi platformlarda insanlar daha çok zaman geçirmeye
başlamıştır. Bu durum sosyal hayatta insanlar arası gerçek iletişimin azalmasına neden
olabilecektir. Dijital dönüşümün avantajlarını yaygınlaştırmak ve dezavantajlarını azaltmak için genelde okulun özelde öğretmenlerin önemli rolü vardır.
Değişen sosyal yaşam ve eğitim ortamı, öğretmen becerilerinin belirlenmesini önemli
ölçüde etkilemektedir. Pedagojik beklentilerin yanında teknolojinin öğrenme ortamına olan etkisinin yoğun bir şekilde hissedilmesi, eğitimcilerin teknoloji ve buna bağlı
olan değişimleri yakından takip ediyor olmasını önemli hâle getirmiştir. 21. yüzyılda
öğretmenin kazanması gereken beceriler
söz konusu olduğunda eleştirel düşünme,
problem çözme, iletişim, iş birliği, yaratıcılık, liderlik ilk sırada sayılan beceriler arasında olurken etkin rehberlik, karakter gelişimi
ve meslek etiği gibi bazı kavramlar da öne
çıkmaktadır.
21. yüzyıl öğrenen özelliklerinin belirleyicilerinden olan teknolojik değişim, öğretmen
becerileri açısından da önemli görülmüştür.
OECD’nin yaptığı son araştırmada, teknoloji
açısından zengin ortamlarda öğretmenlerin
problem çözme becerileri ne kadar iyi olursa
öğrencilerin problem çözme ve matematik
performansının o kadar iyi olduğu sonucu
9
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
çıkmıştır (OECD, 2019). Dolayısıyla öğretmenlerin yeni teknolojik araçları eğitim ortamında etkili kullanma becerisi, öğrencilerin gelecek için ihtiyaç duydukları becerileri
geliştirmesinde önemli bir rol oynamaktadır.
Yeni teknolojik araçlardan yararlanmak, geleneksel öğretim yöntemleri kullanıldığında
başarısız olma ihtimali olan ya da daha uzun
sürede öğrenebilen öğrencilerin öğrenmelerini kolaylaştırabilecektir. Öğretmenlerin dijital yeterliliklerinin öğrencilerinin yeni teknolojilerden yararlanabilmelerindeki etkisi,
21. yüzyıl öğretmeninin her anlamda iyi bir
öğrenen olmasını gerektirmektedir.
ğını teşvik etme açısından her zaman önemli
olmuştur. Sürekli öğrenen öğretmenin, öğretme pratiklerini güçlendirmesi, yenilikleri
yakından izlemesi ve öğrendiklerini öğrencileri ile etkili bir şekilde paylaşması beklenir.
Öğretmenin tasarım becerisine sahip olması,
dijital çağa uygun öğrenme ortamları ve değerlendirme etkinlikleri tasarlayabilmesi için
önemlidir. Öğretmenden teknolojinin öğrenmede etkin kullanımı konusunda rol model
olması, öğrencilerine liderlik etmesi beklenir.
Öğretmenler için ISTE standartları, kuruluşun
amacı gereği, eğitim teknolojileri temelinde
şekillendirilmiştir. Melvin (2011) ise öğretmenlere daha çok pedagojik denilebilecek
birtakım performans ölçütleri geliştirmiştir.
İlk kez 1993 yılında eğitim teknolojileri alanında kullanıcıların sahip olması gereken
yeterlikleri tanımlayan standartlar oluşturmaya başlayan ISTE (International Society
for Technology in Education), 2008 yılında
eğitimciler için standartlar önermiş 2015 yılında bunu öğretmenler için standartlar olarak güncellemiştir.
Ölçütlerden hareketle öğretmenlerin, öğrencilerin ihtiyaçlarına göre bir öğretim ortamı
sunmaları, hangi konunun nasıl daha iyi anlatılması gerektiğini bilmeleri, öğrencilerin
öğrenmelerini yönetmeleri ve danışmanlık
yapmaları beklenmektedir.
Öğretmenin iyi bir öğrenen olması, öğrencilerin öğrenmelerini kolaylaştırma ve yaratıcılı-
Milli Eğitim Bakanlığı’nın en son 2017 yılında güncellediği öğretmenlik mesleği genel
Öğrenen
Lider
İş Birlikçi
Vatandaş
Analist
Tasarımcı
Kolaylaştırıcı
Şekil 4: ISTE 21.Yüzyıl Öğretmen Becerileri
Kaynak: ISTE, 2015
10
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
Şekil 5: Öğretmenler İçin Performans Ölçütleri
Kaynak: Melvin, 2011
yeterlikleri çalışmasında her bir öğretmenlik
alanı için ayrı bir özel alan yeterliği belirlemek yerine genel yeterliklere, alan bilgisi ve
alan eğitimi bilgisi yeterlikleri eklenmiş böylece her bir öğretmenin kendi alanına ilişkin
yeterliklerini de kapsayacak mahiyette bütünsel ve tek bir metin oluşturulduğu ifade
edilmiştir (MEB, 2017). Bu kapsamda güncellenen Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri; “mesleki bilgi”, “mesleki beceri”, “tutum ve
değerler” olmak üzere birbiriyle ilişkili ve birbirini tamamlayan 3 yeterlik alanı ile bunlar
altında yer alan 11 yeterlik ve bu yeterliklere
ilişkin 64 göstergeden oluşmaktadır.
ler için doğrudan yeterlik ifadesi olmasa da
MEB, Ekim 2018’de kamuoyu ile paylaştığı
2023 Eğitim Vizyon belgesinde Matematik,
Fen Bilimleri, Fizik, Kimya, Biyoloji, Türkçe,
Sosyal Bilimler, Coğrafya gibi derslerin öğretmenlerine disiplinler arası proje yapımı, 3D
tasarım ve akıllı cihaz gibi alanlarda yüz yüze
atölye eğitimleri verileceğini ifade etmiştir
(MEB, 2018a). Dijital becerilerin gelişmesi
için içerik geliştirilmesi ve öğretmenlerin dijital becerilerinin artırılması için öğretmen
eğitimleri yapılması, 2023 Eğitim Vizyonu
hedefleri arasında sayılmıştır. MEB, dijital
materyallerin ana öğretim materyali olarak
kullanılmasını bunun için de dijital materyaller ile basılı materyallerin ilişkilendirilmesini,
öğretmenlere bunların etkin kullanımıyla
ilgili destek materyaller sunulmasını hedef-
Bakanlığın öğretmenlik mesleği genel yeterliklerinin üç yeterlik alanı incelendiğinde
uluslararası standartlar ile büyük oranda
uyumlu olduğu söylenebilir. Dijital beceri-
11
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
A. MESLEKİ BİLGİ
B. MESLEKİ BECERİ
C. TUTUM VE DEĞERLER
A1. Alan Bilgisi
B1. Eğitim ve Öğretimi
Planlama
C1. Millî, Manevi ve
Evrensel Değerler
Alanında sorgulayıcı bakış
açısını kapsayacak şekilde ileri
düzeyde kuramsal, metodolojik ve olgusal bilgiye sahiptir.
Eğitim öğretim süreçlerini
etkin bir şekilde planlar.
Millî, manevi ve evrensel
değerleri gözetir.
A2. Alan Eğitimi Bilgisi
B2. Öğrenme Ortamları
Oluşturma
C2. Öğrenciye Yaklaşım
Alanının öğretim
programına ve pedagojik
alan bilgisine hâkimdir.
Bütün öğrenciler için etkili
öğrenmenin gerçekleşebileceği sağlıklı ve güvenli
öğrenme ortamları ile uygun
öğretim materyalleri hazırlar.
Öğrencilerin gelişimini
destekleyici tutum sergiler.
A3. Mevzuat Bilgisi
B3. Öğretme ve Öğrenme
Sürecini Yönetme
C3. İletişim ve İş Birliği
Öğretme ve öğrenme sürecini
etkili bir şekilde yürütür.
Öğrenci, meslektaş, aile ve
eğitimin diğer paydaşları ile
etkili iletişim ve iş birliği kurar.
B4. Ölçme ve Değerlendirme
C4. Kişisel ve Mesleki
Gelişim
Ölçme ve değerlendirme,
yöntem, teknik ve araçlarını
amacına uygun kullanır.
Öz değerlendirme yaparak,
kişisel ve mesleki gelişimine
yönelik çalışmalara katılır.
Birey ve öğretmen olarak görev,
hak ve sorumluluklarına ilişkin
mevzuata uygun davranır.
Şekil 6: Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri
Kaynak: MEB, 2017
lemiştir. 2023 Eğitim Vizyon belgesine göre
dijital öğrenme materyalleri geliştiren lider
öğretmenler desteklenerek teşvik edilecektir (MEB, 2018a).
ine, Apple Geleceğin Sınıfları gibi pek çok
önemli proje yürütmektedir. Teknolojinin
eğitime entegrasyonu konusunda altyapı
sağlama çalışmaları sürdürmektedir. Öte
yandan hizmet içi eğitimlerle öğretmenlerin
teknoloji kullanım becerisini artırmaya çalışmaktadır. Milli Eğitim Bakanlığı’nca planlanan son beş yıllık (2014-2018) hizmet içi
eğitim programlarına bakıldığında program
çeşitliliği açısından önemli bir ivmenin yakalandığı görülmektedir. Planlanan eğitim içe-
Bakanlığın 21. yüzyıl eğitim-öğretim süreçlerine hazırlığı sadece bunlarla sınırlı değildir.
Zira MEB, 21. yüzyıl eğitim-öğretim koşullarına uyum sağlamak ve öğrenme süreçlerini
iyileştirmek amacıyla Fırsatları Artırma ve
Teknolojiyi İyileştirme Hareketi (FATİH), Ma-
12
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
Sürekli
Mesleki Gelişim
Yetkilendirme
Seçkinlik
Öğretmen
Akademileri
İlkeleri
Etki
Çeşitlilik
Şekil 7: Öğretmen Akademileri Temel İlkeleri
Kaynak: İstanbul İl MEM, 2019
rikleri, alan bilgisi ve mesleki gelişime yöne-
Sürekli mesleki gelişim, dünyayı, bilimsel,
pedagojik ve teknolojik gelişmeleri, gelişen, yenilenen ve dönüşen toplumun sorun
ve gereksinimlerini yakından takip ederek,
hep daha iyisini aramaya yönelerek topluma hizmet etmeyi sürekli mesleki gelişim
ile yerine getirmeyi ifade etmektedir. Seçkinlik, öğretim ve öğrenme yaklaşımlarında
analitik titizlik, yüksek standartlar ve yenilik
oluşturma çabasındaki bir sorgulama kültürünü, öğretmenlerin temel niteliği hâline
getirme hedefidir. Öğretmen akademilerinin
gerçekleştirilmesinde kapsamı geniş tutmak
ve eğitmenlerde insan kaynağında çeşitliliği
saplamak temel ilkelerden biridir. Öğretmenin sunacağı kaliteli eğitimin öğrenci niteliğine doğrudan etkisi olacağı fikrinden ha-
lik olarak tasarlanmıştır. Son beş yılın ortak
hedefleri arasında öğretmenlerin dil ve teknoloji becerisinin geliştirilmesi olduğu söylenebilir (MEB, 2018b). İstanbul İl Milli Eğitim
Müdürlüğü, MEB 2015-2019 Strateji Planı ve
2023 Eğitim Vizyonu çerçevesinde hizmet içi
eğitim planlarının yanında bilgi ve iletişim
teknolojileriyle hızla değişen sosyal çevreye
öğrencilerin başarılı bir şekilde uyum sağlaması amacıyla öğretmen ve yöneticilerin
mesleki gelişimlerine katkı sağlayarak eğitim
ekosistemine değer katmayı hedefleyen öğretmen akademileri düzenlemektedir. Öğretmen akademileri beş temel ilke etrafında
şekillenmiştir.
13
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
de öğrenciler için zorluk alanlarındandır.
Nitekim OECD Becerilerin Görünümü 2019:
Dijital Dünyaya Doğru Gelişim raporunda,
Türkiye’de öğretmenlerin bilgi ve iletişim
teknolojilerini (BİT) kullanma oranlarının 31
OECD ülkesi arasında 29. sırada olduğu görülmektedir. Yine aynı çalışmada, Türkiye’de
öğretmenlerin teknoloji açısından zengin
ortamda problem çözme performanslarının
düşük olduğu tespit edilmiştir (OECD, 2019).
Bilgi iletişim teknolojilerinin öğretme işinde
kullanım yoğunluğunu ortaya koyan grafikte, Türkiye’de öğretmenlerin öğretim işinde
BİT kullanım yoğunluğunun en az olan ülkeler arasında olduğu dikkat çekmektedir
(31 OECD ülkesi arasında 29. sırada). OECD
ülkeleri arasında 16-74 yaş aralığında internet kullanım oranlarında ise Türkiye günlük
kullanıcı oranında sondan ikinci sıradadır.
Son üç ayda internet kullanmış olanlar arasında ise sonuncu sıradadır. Evde geniş bant
internet erişimine sahip hanelerin payı tablosunda Türkiye, 2012-2017 yılları arasında
erişim oranını en çok artıran ülke olmasına
rağmen 24. sıradadır (31 OECD ülkesi arasında). Evde internet erişiminin olmama
nedeninin gösterildiği tabloda, Türkiye’de
beceri eksikliği en önemli neden olarak
gösterilmiştir. İkinci sırada, erişime ihtiyaç
olmaması yer alırken erişim ve ekipmanın
Türkiye’de maliyet açısından uygun olduğu
görülmektedir. 16-65 yaş arasında ülkelerin
nüfusunun beceri karışımını gösteren tabloda Türkiye, %39 temel beceri eksikliği oranına sahipken çok yönlü beceri seti göstergesi %3’tür. Türkiye’yi son sırada %42 temel
beceri eksikliği ve %6 çok yönlü beceri seti
göstergesi ile Şili izlemektedir. Temel becerilere sahip olmayan kişilerin yaş gruplarına
göre payını içeren tabloda, Türkiye’de 16-24
reketle “etki”, ilkeler arasında gösterilmiştir.
Akademinin son ilkesi olan yetkilendirme,
öğretmenlerin sürekli mesleki gelişimlerine
katkı sağlamanın, eğitimde yenilikçi liderler
ve rol modeller olarak öğrencilerine ilham
vereceğini ifade etmektedir.
Astronomi ve Uzay Bilimleri Akademisi
Bir Aktör Olarak Öğretmen Akademisi
Edebiyat Akademisi
Eğitimde Yeni Yaklaşımlar
Erken Çocukluk Dönemi
İlk öğretmen Akademisi
Lisan Akademisi
Müzik Akademisi
Sanat Akademisi
Sosyal Bilimler Akademisi
Teknoloji Akademisi
Türk İslam Düşüncesi ve Bilimi Akademisi
Yönetici Akademisi
Şekil 8: İstanbul Öğretmen Akademileri
Kaynak: İstanbul İl MEM, 2019
İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nün başlattığı öğretmen akademileri, 21. yüzyıl öğreten becerileri açısından oldukça önemlidir. Bu eğitimlerin Türkiye genelinde görev
yapan her öğretmene yerel öncelikleri gözeterek, aynı nitelikte ulaşmasını sağlamak
elzemdir. Özellikle teknoloji ve dil becerileri,
Türk eğitim sisteminde hem öğretmen hem
14
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
yaş arasındaki bireylerin temel becerilere
sahip olmama oranı %25’in altında iken 2554 yaş aralığındaki bireylerin oranı %40 civarındadır. 55-65 yaş aralığında ise bu oran
%60 civarındadır. Hem iş sektörünün talebi
hem de ailelerin çocuklarının eğitimlerinde katkısının önemli olduğu gerçeğinden
hareketle Türkiye’nin 25-65 yaş nüfusunun
temel becerilerinin geliştirilmesine dair politikaların hazırlanmasının öncelikli olduğu
görülmektedir. MEB’in öğretmen ihtiyacının birkaç sene içinde biteceği göz önünde
bulundurulduğunda öğretmen profilinin
de giderek yaşlanacağı söylenebilir. Dolayısıyla sürekli değişim ve gelişim hâlinde
olan BİT’in takibi ve verimli kullanılması için
öğretmenlerin hizmet içi eğitimler ve akademilerle daha yakın takipte desteklenmesi
elzemdir. Bu anlamda MEB’in hizmet içi eğitimlerde odaklanmaya gitmesi pedagojik
ihtiyaçları ihmal etmeden teknoloji okuryazarlığı ve dil becerisi konusunda öğretmenleri hazırlaması ve desteklemesi aciliyet taşımaktadır.
Öğretmenin öğrenme ve mesleki gelişim motivasyonunu artıracak olan güçlü bir meslek
etiği aynı zamanda onu eğitimde eşitsizliklerle mücadele etmeye de itebilecektir.
Son olarak beceriler arasında çok geçmemesine rağmen pedagojik hedeflerin belirlenmesi ve sürdürülmesinde önemli bir beceri
olan meslek etiği özellikle dijital dönüşüm
çağında daha çok ihtiyaç duyulacak becerilerdendir. Öğretmenin öğrenme ve mesleki
gelişim motivasyonunu artıracak olan güçlü
bir meslek etiği aynı zamanda onu eğitimde
eşitsizliklerle mücadele etmeye de itebilecektir.
Liderlik
Öğretmenin sahip olması gereken temel beceriler arasında liderlik önemli bir beceridir.
21. yüzyıl öğretmen becerileri hem ulusal
hem de uluslararası literatürde yakın standartlarda belirlenmiş gözükmektedir. Belirlenen becerilerin ortak özellikleri nelerdir
diye bakıldığında iki temel becerinin öne
çıktığı görülmektedir; liderlik ve iş birliği.
Öğretmenin değişimin bir parçası olması
ve onu hem öğrencileri hem de kendisi için
doğru yönetmesi açısından liderlik ilk sırada
gelmektedir. Eğitimin tüm aktörleri ile iletişime girmek zorunda olan öğretmen için 21.
yüzyıl her zamankinden daha fazla iş birliği
becerisini gerektirmektedir. Çünkü doğru
zaman ve mekânda doğru kişi ve araçlarla
geliştirilecek iş birliği, öğretmenin başarı hedeflerine ulaşmasını kolaylaştırabilecektir.
Öğretmenin hangi açılardan lider olması gerektiğine baktığımızda öncelikle değişime
liderlik etmesi, değişim sürecini hem kendi
hayatında hem de öğrencileri açısından yönetmesi beklenir. Özellikle teknoloji sürekli
değişen bir alan olduğu için öğretmenin
teknoloji okuryazarlığı konusunda kendisini yetiştirmesi, bu alanın etkin kullanımı
açısından önemlidir. Bilişim teknolojilerinin
eğitimde oluşturabileceği yüksek fayda için
öğretmenin onu etkin kullanacak beceriye
sahip olması elzemdir.
15
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
bulunduğu duygu durumu, öğretmeni ve
akranları ile kurduğu ilişki, öğretmenin yakın
takibinde olmalıdır. Özellikle öğrencisinin
sosyal gelişimi açısından akran iletişimini yönetmesi önemlidir. Öğrencilerde saygı, değer verme, duygularını doğru ifade edebilme
gibi becerilerin kazanılmasında öğretmenin
akran iletişimini yönetmesi kritiktir. Başkalarının fikirlerine, duygularına saygı duymak,
dinlemek, doğru anladığından emin olmak,
kendi fikirlerini olumlu bir dille ifade etmek
gibi sosyal hayat için önemli olan erdemlerin kazanılması, öğretmenin bu becerisine
bağlıdır. Sosyal medya üzerinde kurulan sanal iletişim üslubu, toplumun hemen hemen
her kesiminde olduğu gibi gençlerde de istediğini istediği kişiye istediği üslupla söyleyebilme özgürlüğü (!) verdiğinden toplumsal
ahenk açısından öğretmenin buradaki konumu önemlidir. Yeni iletişim biçiminde de
duyguların incitilmemesinin önemli olduğunun farkındalığı buna bağlıdır. Öğretmenin
sınıfında farklı fikirleri desteklemesi ve onları
takdir etmesi, öğrencilerin aynı usul ve üslupla tutum geliştirmelerini sağlayacaktır.
Öğretmenin eğitim sürecinin verimliliği açısından
• Yetenek kâşifi,
• Yetenek mucidi,
• Yetenek yöneticisi
olması önemlidir.
Öğretmen öğrencisinde var olan yeteneği
keşfetmeli, öğrencinin sahip olması gereken
yeteneği için de güçlü bir rehberlikle âdeta
yetenek mucidi olmalıdır. Ama bunlardan
daha da önemli olan öğretmen öğrencisinin
yeteneğini yerli yerinde kullanabilmesi, geliştirebilmesi için ona fırsatlar oluşturan, yönlendiren bir “yetenek yöneticisi” olmalıdır.
Öğretmen sadece sınıf ortamındaki ilişkiler
ağını yönetmez o aynı zamanda okul yönetimi, eğitim bürokrasisi ve ailelerle olan bir ilişki
ağını da yönetir. Öğretmen bu üç temel yapının ahenkle işlemesi ve daha çok destekleyen
pozisyonunda olabilmesi için ilişki yönetiminde de özel bir liderlik becerisine sahip olmalıdır. Okul yönetimi ve ailelerle geliştirmesi
gereken güçlü iş birliğinde kazanacağı başarı,
bu becerisi ile doğru orantılı olacaktır. Çünkü
öğrencilerinin başarısında hem kendisine en
yakın eğitim bürokrasisinin hem okul yönetiminin hem de ailenin öğretmenin rehberliğine duyacağı ihtiyaç aşikârdır.
Öğretmenin etkin liderliğine muhtaç olan
önemli bir konu da “yüksek beklentiler”dir.
Öğretmen hem toplumun hem de ailelerin
yüksek beklentilerini yönetmek durumundadır. Olumlu anlamda yüksek beklenti,
dinamik bir yapı olarak öğretmen için bir
motivasyon kaynağı olabilecekken doğru
kanalize edilemediğinde taşıması gereken
bir kambura dönüşebilecektir. Öğretmen
bu yüksek beklentileri, eğitim alanının gelişmesinde ve güçlenmesinde itici güç olarak
kullanabilmelidir. Bunu başarması, ailelerinin yüksek beklentileri altında ezilen öğrencilerin de hayatlarını kolaylaştıracaktır. Bu
nedenle öğretmenler sadece başarıyı değil
Öğretmenin liderlik vasfı sadece öğrenme
sürecinde bilişsel alanla ilgili değildir. Öğretmen için etkili bir liderlik becerisi, duyguları
fark etmeyi ve doğru yönetmeyi de içerir. Öğrencinin duygusal hazır bulunuşluğu, içinde
16
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
başarısızlığı da yönetmelidir. Başarısızlığı,
öğrenciye, veliye, okul yönetimine iletme
becerisine sahip olmalıdır. Olumsuzlukların
nasıl ifade edilmesi gerektiği konusunda beceri sahibi olması önemlidir. Bunun için farklı
usul ve üslupta öğrenci değerlendirme yöntem ve metotlarını geliştirebilmelidir.
ve ailenin dışında meslektaşları ile ortak hareket ederek yerel yönetimler, sivil toplum
kuruluşları ve iş dünyası gibi diğer kurum ve
kuruluşlarla da iş birliği geliştirmelidir.
İş Birliği
Etkili bir liderliğin önemli koşullarından birisi de güçlü iş birliğidir. Öğretmen, akademik başarıların yanı sıra okulda şiddet, akran
zorbalığı, okul terki, genç intiharı, madde
bağımlılığı, olumsuz çocukluk geçmişine sahip problemli çocuklar gibi bütün olumsuz
davranışlarla da ilgilenmek zorundadır. Parçalanmış aile çocukları, ebeveyn kaybı, aile
içi şiddet, taciz gibi gittikçe büyüyen sorun
alanlarının yanı sıra sosyoekonomik rekabet,
öğretmenin yüzleşmesi gereken zorluk alanlarındandır. Öğretmen bu zorluk alanlarının
üstesinden gelebilmek için öğrencilerinden
başlayan bir iş birliği ağı geliştirmelidir.
Öğretmenin yüksek beklentilerle ilişkili olarak
liderlik etmesi gereken bir başka önemli süreç de sosyoekonomik rekabettir. Öğretmen,
eğitimin olmazsa olmazı olan fırsat eşitliğinin
temininde önemli bir role sahiptir. Farklı sosyoekonomik düzeyde öğrencilerin aynı merkezî sınavlarda yarışacağı, aynı iş piyasasında
istihdam fırsatı yakalamaya çalışacağı gerçeğinden hareketle bu rekabet sürecine liderlik
etmelidir. Öğrencilerini neye hazırladığının
farkında olarak eşitsizliğin sebeplerini elimine
edebileceği türden iş birlikleri geliştirmelidir.
Bunun için eğitim bürokrasisi, okul yönetimi
Şekil 9: Öğretmenin İş Birliği Ağı
17
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
Öğretmen bu geniş iş birliği ağını etkin kullanarak hem kendisini hem de öğrencilerini
geleceğe hazırlayabilecek, sağlıklı bir toplumun inşasında önemli bir katkı sunmuş
olacaktır. Öğretmenin etkili iş birliği yapabileceği kişi ve kurumları açacak olursak aile,
psikolog, hukuk danışmanı, sosyal hizmet
uzmanı, RTÜK ve Diyanet ilk sırada gelmektedir.
İş birliği sadece kişilerle değil makinelerle
de yapılmalıdır. Eğitimciler web tabanlı iletişim araçlarını kullanarak öğrencilerin birbirleriyle iş birliği yapmasına yardımcı olur,
bilgi paylaşır ve inşa eder (Lombardi, 2007).
Öğretmen, toplumun kurumsallaşmış ön
yargılarına karşı öğrencilerini korumakla sorumludur. Irkçı ve ideolojik söylemlerden,
farklı etnik kimliğe sahip muhtelif inanç ve
ideolojilerden gelen öğrencilerin bir arada
huzur içinde öğrenmesi konusunda özel
çaba harcamak durumundadır. Bunun için
yeni teknolojiyi bir imkân olarak kullanmalı,
farklı inanç ve kültürden insanları, kendi sınıfında çevrim içi ağırlayarak öğrenciler için
kabullenme ve empati süreçlerini kolaylaştırmalıdır.
Yeni teknoloji, okulu dönüştürürken toplumsal bir kurum olarak dönüşüme katılan aile
kurumunun okulla kurduğu ilişkiyi de dönüştürmüştür. Okul ile ailenin iş birliğine dair
yapılan araştırmalar, okullarda etkin bir aile
katılımının; öğrencilerin akademik başarı,
okula devam, üst öğretime devam etme isteği ve ödev yapma alışkanlıklarını arttırdığı,
okula karşı olan tutumlarını olumlu yönde
etkilediği ve disiplin problemlerini azalttığını ortaya çıkarmıştır. Bunun yanında okullarda etkin katılım gösteren ailelerin; okulda
kendilerini güven içinde hissettikleri, okula
ve öğretmenlere karşı olumlu tutum geliştirdikleri, kendilerini geliştirerek çocuklarına
yardımcı olabilme becerilerini arttırdıkları
ve okulu sahiplenerek kendilerini okulun
bir parçası olarak hissettikleri de elde edilen
sonuçlar arasındadır (Akkaya, 2019). Dolayısıyla ailelerin yakın zamanda okulla daha
fazla iş birliği hâlinde olacağı söylenebilir.
Bu durum öğretmenler için avantajlı olduğu
kadar bazı dezavantajlara da sahiptir. Öğrencinin motivasyonunu artırma, akademik başarının yükselmesi gibi önemli avantajlarının
yanında öğretmenin alanına müdahale edilmesi, eğitim ortamının huzurunu bozacak
müdahalelerin hâlihazırda yaşanıyor olması
dezavantajlar arasındadır. Öğretmenin bu
noktada geliştireceği iş birliği üslup ve usulü
kritiktir.
Öğretmen öğrencinin öğrenme geçmişi ve
alışkanları hakkında bilgi sahibi olmalıdır.
Önceki öğrenmeleri olumsuz anılara sahipse
bunu tedavi edecek yollar konusunda profesyonel yardıma yönlendirmede öğrenci
ve ailesi ile iş birliği yapmalıdır. Kendisinden
sonraki öğretmenlere de rehberlik edecek
dokümanları oluşturma konusunda raporlama becerilerini geliştirmelidir.
Meslek Etiği
Öğretmenin eğitim sürecinde motivasyonunu güçlendirecek önemli becerilerden biri de
sahip olduğu meslek etiği tutumu olacaktır.
Öğretmeni etkili bir öğrenen olmaya motive
edecek şeylerden birisi de mesleğinin etik
ilkelerine olan farkındalığıdır. Sahip olması
gereken bütün becerilerin temelinde de bu
farkındalık etkili olacaktır. Her bir öğrencisi
için hedef belirleyebilen ve bu hedefler için
stratejiler geliştirebilen öğretmen, başarılı
bir öğrenme sürecini gerçekleştirebilecektir.
18
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
Öğretmenin öğrencileri için dilediği olumlu tutumlar konusunda öncelikle kendisi
örnek olmalıdır. Bu noktada öğretmenden:
■
Gelişmiş çalışma alışkanlığına sahip olması,
■
Ön yargıdan uzak durması,
■
Uygulanabilir hedefler belirlemesi ve
hedeflerin gerçekleşmesine çalışması,
■
Yüksek performans ve başarı hedefini
sadece okulla sınırlandırmaması hayatta da başarı ve mutluluğu hedefleri
arasına koyması,
■
Çözüm odaklı olması,
■
Olumlu davranışlar için fırsatlar sunması ve ödüllendirici olması,
■
Güvenli, iş birliğine açık, iyi yönetilen
bir eğitim ortamı inşa etmesi,
■
Çalıştığı bölgenin sosyoekonomik yapısına aşina olması,
■
Yerel ihtiyaçların farkında olması,
■
Kültürel duyarlılığa sahip olması ve
çeşitliliğe saygıyı vurgulaması,
■
Öğrencileri motive eden ve onları öğrenme sürecine aktif olarak dâhil eden
çeşitli öğretim yöntemlerini kullanması,
■
Öğrenmeye karşı sorumluluğu, iş birliğini ve bağlılığı teşvik etmesi,
■
İyi bir bilgi üreticisi ve kullanıcısı olması,
■
Doğru bilgiye erişimde rehberlik etmesi, ayırt edicilik kazandırması,
■
Sosyal araçların ürettiği yeni tarz yabancılaşma ile mücadele etme sorumluluğuna sahip olması,
■
Karar vermede sorumlu davranması gibi temel becerilere sahip olması
beklenir.
Öğretmen, mesleğini tam anlamıyla icra
etmediğinde açık ya da dolaylı olarak eşitsizliğe destek olacağının farkında olmalıdır.
Bunun için yükseköğretimde öğretmen yetiştirme politikası üzerinde titizlikle çalışılmalıdır. Mevcut öğretmen yetiştirme sistemimiz hatta öğretmenlerimiz için organize
ettiğimiz hizmet içi eğitimler, öğretmenin
sadece profesyonel yönüne dikkat çekmektedir. Oysa kendisi de geleceğe hazırlanmak
durumunda olan ve bunu yaparken öğrenmesini artırması ve kendine zaman ayırması gereken öğretmenin bu farkındalıkla
yetişmesi önemlidir. Bu noktada öğretmen
eğitimimizin öğrenciye odaklanmış bir öğretmen eğitimi tarzından öğretmenin kendi
gelişimini de dikkate alan bir tarza getirilmesi önemlidir. Bunun için YÖK’ün 2018 yılında
Öğretmen Yetiştirme Lisans Programlarında yaptığı güncelleme önemli bir adımdır.
Güncellemede bütün programlarda meslek
ahlakı ve etiğiyle ilgili olarak “Eğitimde Ahlak
ve Etik” dersine yer verilmiştir (YÖK, 2018).
Zorunlu olan ders için altyapı hazırlıkları
ve insan kaynağı hakkında nasıl bir çalışma
yürütüldüğünü bilmemekle beraber dersin
programda yer alması, farkındalık geliştirmesi açısından önemli bir kazanım olarak
görülebilir. Bu anlamda MEB, hizmet içi eğitimlerinde ya da öğretmen akademilerinde
de benzer bir eğitimin ya da farkındalık geliştirecek etkinliklerin yapılması önemli ve
gereklidir.
Öğretmen eğitimi, herkesin etrafındaki dünyayı eleştirel olarak düşünmesine yardımcı olmalıdır, böylece yarının öğretmenleri,
politika yapıcıları, doktorları, avukatları ve
hizmet çalışanları, eşitsizliği sürdürmez sürdürülmesine izin vermez. Kendisi dışındaki
dünyaya duyarlı kişiler ancak sosyal adaleti
19
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
tesis edebilecek kurumları oluşturabilecektir.
Öğretmenin tüm teknik ilerlemelere rağmen
yeri doldurulamayacak olan işlevi en çok burada ortaya çıkmaktadır. Bunun için öğretmen sadece sınav odaklı bir başarı anlayışı
ile mücadele etmelidir. Bunun öğretmenler
için yokuş yukarı bir savaş olduğu doğrudur
ama mücadele etmenin önemi de inkâr edilemez. Ancak böyle bir mücadele, dünyanın
içinde bulunduğu krizlerin çözümünde etkili
olabilecektir.
kilenmiştir. Dijital dönüşüm, öğrenme ortamlarını ve kaynaklarını da önemli ölçüde
değiştirmiş ve geliştirmiştir. Dolayısıyla okulların takip edeceği entegrasyon politikası,
teknik imkânların eğitime adapte edilmesi
sürecinde önemli olacaktır. Öğrencilere teknoloji kullanımı için gerekli olan temel becerileri sunarken öğretmenin göstereceği
liderlik önemlidir. Öğrencilerin bireysel öğrenme hızlarının gelişimi için avantajlı olan
eğitime teknolojinin entegrasyonu süreci,
öğretmene de hem kendi öğrenmesi hem
de öğrencilerinin öğrenmesi için daha fazla
zaman kazandırması beklenmektedir. Türkiye’de ailelerin teknolojiye erişimi ve kullanma becerisinin düşük olduğu bilindiğinden
öğretmenlerin sorumluluğu daha fazladır.
Öğretmenler, güvenli ve faydalı internet kullanımı konusunda hem kendileri örnek olmalı hem de öğrencilerinde farkındalık oluşturmalıdır. İnternetin eğitim öğretim sürecinde
olabilecek katkısının yanında dezavantajları
da olabilmektedir. Doğru ve verimli kullanılmadığında zaman yönetimi açısından riskler
barındırmaktadır. Teknolojiyi kullanma biçimi ve ona ayrılan zaman konusunda dikkatli
olmak önemlidir.
Sonuç ve Değerlendirme
Öğretmen yetiştirme sistemi, hizmet öncesi
eğitime öğretmen adayının seçiminden öğretmen olarak görev yaparken mesleki gelişimi kapsamında katıldığı hizmetiçi eğitim
süreçlerini de içeren bütünsel bir bakış açısını içermektedir (Çelik ve Bozgeyikli, 2019).
21. yüzyılın öğretmeninin yetişmesi, istihdamı ve meslek hayatı organize edilirken
politika üreticilerinin ve uygulayıcılarının
bu perspektifle hareket etmesi önemlidir.
Dolayısıyla içinde bulunduğumuz çağın bir
gereği olan iş birliği, üniversiteler ve MEB
arasında sağlıklı ve güçlü bir şekilde tesis
edilmelidir.
Eğitimin planlamasından uygulamasına
değin pek çok alanda görülen değişimler,
öğretmenin sahip olması gereken beceriler
hakkında tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Gelinen süreç, öğretmenin yeni konumu, karşılaştığı güçlükler, sahip olduğu
imkânlar çerçevesinde birtakım odak noktalarına dikkatleri yoğunlaştırmayı zorunlu kılmaktadır. Öğretmenler yarın ne anlatacağını
düşünme alışkanlığına bazı yeni sorular eklemek durumundadır. Eğitim sürecini organize
ederken bazı soruları daha güçlü sormalı ve
bazı etkenleri daha fazla dikkate almalıdır.
21. yüzyıl öğretmeni, bilgiye ulaşma açısından önceki zamanların aksine eğitimdeki
merkezî konumunu kaybetmiştir. Bunun
avantaj ve dezavantajları bir yana öncelikle
nedenlerine bakacak olursak dijital dönüşüm temelli değişimlerin başat etken olduğu görülecektir. Yeni teknoloji sonrası sosyal
yapıda meydana gelen değişimler, toplumun tüm kurumlarını olduğu gibi eğitimi de
önemli ölçüde etkilemiştir. Eğitim sürecinde
yer alan okul, program, öğrenci, öğretmen,
yönetici ve aileler bu süreçten derinden et-
20
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
Öğretmenin dikkate almak durumunda olduğu temel meselelerden birincisi, öğrencilerin;
fiziksel, ruhsal, duygusal sağlıkları olmalıdır.
Değişen toplumsal yapı, öğrencilerin aileleri
ile geçirdiği zamanı da olabildiğince sınırlamıştır. Çoğu zaman bir öğretmen, öğrenciyi
ailesinden daha fazla görebilmektedir. Öğretmenin hem eğitimde verimliliği artırma hem
de ruhsal, fiziksel ve duygusal olarak sağlıklı
nesillerin yetişmesi sorumluluğu ile hareket
etmesi beklenir. Bunun için de okul yönetimi,
diğer meslektaşları ve aileler ile iş birliği içinde olmak durumundadır. İdeal bir takip süreci
için öğretmenlerin iş birliği alanını genişletmesi ve ilgili konularda destek alabileceği
kaynakları çeşitlendirmesi önemlidir.
retmen değildir. Çoklu amaca hizmet eden
akıllı telefonu ile arama motorlarından istediği her bilgiye, sınırsız kaynağa saniyeler
içinde ulaşabilmektedir. Çoğu zaman öğretmeninden daha fazla zamana ve farklı becerilere -yabancı dil, teknolojiyi etkin kullanabilme gibi- sahip olan öğrenciler için bu yeni
sınırsız dünyada öğretmen doğru bilgiyi anlama, kavrama gibi temel konularda rehber
kişidir. Öğretmen, öğreticilik rolünü paylaştığı gerçeğinden hareketle bunu kimlerle paylaştığı konusunda sorular sormalı ve bu yapıların yabancısı olmamaya gayret etmelidir.
Öğretmenin dikkate almak durumunda
olduğu dördüncü mesele de değişen ekonomik yapıdır. Öğrencilerini geleceğe hazırlayan öğretmen, onları nasıl bir geleceğe
hazırladığı konusunda yüksek farkındalık
sahibi olmalıdır. Öğrencilerinin değişen iş
yapılanmasına adapte olabilmesi için hangi
becerilere sahip olması gerektiğine dair ufku
ve vizyonu olmalıdır. Geleceğe öğrencilerini hazırlamakla mükellef olan öğretmen
aynı zamanda kendisini de geleceğe hazırlamalıdır. Bunun için öğrenmeye devam
etmelidir. Bilişim teknolojisini eğitim etkinliğinde aktif kullanabilmesi için teknoloji
okuryazarlığı, alanındaki gelişmeleri ulusal
literatürün yanında uluslararası literatürden
de takip edebilmesi için yabancı dil öğrenimi konularında kendini geliştirmelidir.
Öğretmenin dikkate almak durumunda olduğu ikinci bir mesele de yeni öğrenme ortamlarıdır. Öğretmen dersine hazırlanırken
yeni öğrenme ortamlarının farkında olmalı,
öğrencinin değişiklik taleplerine duyarlı olmalıdır. Eğitim, yüzyılımızda “çoklu dönem”
olarak adlandırabileceğimiz bir döneme girmiştir; çok uluslu, çok kültürlü, çok bileşenli, çok yönlü, çoklu, çoğulcu dolayısıyla da
kapsamlı. Artık tek bir fonksiyonu olan hiçbir
şey öğrenciler için dikkate değer değildir. Bu
nedenle öğretmen bu çoklu dönemi dikkate
almak durumundadır.
Öğretmenin dikkate almak durumunda
olduğu üçüncü mesele, öğreticilik rolünü
paylaştığı gerçeğidir. Günümüz şartlarında
öğrencinin yegâne kaynağı, kitaplar ve öğ-
21
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
Kaynakça
AASL (American Association of School Librarians). (2009). Standards for the 21st century learner
in action. Chicago: ALA.
AES (Applied Educational Systems). (2019). What are the 21.st century skills? https://www.aeseducation.com/career-readiness/what-are-21st-century-skills adresinden 16 Eylül 2019 tarihinde
erişilmiştir.
Aggarwal, A. (2000). Web-based learning and teaching technologies: Opportunities and challenges. London: Idea Group Publishing.
Akkaya, R. (2019). Eğitime katılım bağlamında okul aile birliklerinin yeri. İstanbul: İLKE İlim Kültür
Eğitim Derneği.
Alpaydın, Y. (2018). Geleceğin Türkiyesinde eğitim. İstanbul: İLKE Kültür Eğitim Derneği.
Becker, H. J. (2000). Who’s wired and who’s not: Children’s access to and use of computer technology. The Future of Children, 10(2), 44-75.
Beringer, V. (2009). For kids, pen’s mightier than keyboard. https://www.futurity.org/for-kids-pens-mightier-than-keyboard/ adresinden 15 Eylül 2019 tarihinde erişilmiştir.
Bernhardt, P. E. (2015). 21st century learning: Professional development in practice. The Qualitative Report, 20(1), 1-19.
Bhakta, K. ve Dutta, N. (2016). Impact of information technology on teaching-learning process. International Research Journal of Interdisciplinary & Multidisciplinary Studies (IRJIMS), 11(2), 131-138.
Bounds, G. (2010). How handwriting trains the brain – forming letters is key to learning, memory,
idea. https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704631504575531932754922518 adresinden 14 Ağustos 2019 tarihinde erişilmiştir.
Bozgeyikli, H. (2019). Mesleki ve teknik eğitimin geleceği. Analiz Raporu: 2019/02. İstanbul: İLKE
İlim Kültür Eğitim Vakfı.
Brookhart, S. M. (2010). Assess higher-order thinking skills in your classroom. Alexandria, VA:
ASCD. http://www.ala.org/aasl/sites/ala.org.aasl/files/content/guidelinesandstandards/learningstandards/AASL_LearningStandards.pdf adresinden 21 Eylül 2019 tarihinde erişilmiştir.
Çelik, Z. ve Bozgeyikli, H. (2019). Dünyada ve Türkiye’de öğretmen yetiştirme, istihdam ve mesleki
gelişim politikaları. Odak Analiz No. 2. Ankara: EBSAM.
DiCerbo, K. (2014). Assessment and teaching of 21st century skills. Assessment in Education:
Principles, Policy and Practice, 21(4), 502-505.
Gunn, J. (2018). The i5 Approach: Lesson Planning for a 21st-Century Education. https://education.cu-portland.edu/blog/classroom-resources/i5-approach/ adresinden 21 Eylül 2019 tarihinde erişilmiştir.
Kylonen, P. C. (2012). Measurement of 21st century skills within the common core state standards. Paper presented at the Invitational Research Symposium on Technology Enhanced Assessments, May
7-8.
22
Geleceğin Eğitiminde Yeni Öğretmen Becerileri
ANALİZ RAPORU
Lai, E. R. ve Viering, M. (2012). Assessing 21st century skills: Integrating research findings. Vancouver,
B.C.: National Council on Measurement in Education. https://images.pearsonassessments.com/images/
tmrs/Assessing_21st_Century_Skills_NCME.pdf adresinden 23 Ağustos 2019 tarihinde erişilmiştir.
Lemov, D. (2010). Teach like a champion: 49 techniques that put students on the path to college
(K-12). John Wiley & Sons
Lombardi, M. M. (2007). Authentic learning for the 21st century: An overview. Educause.
MEB. (2018a). 2023 Eğitim vizyonu. https://2023vizyonu.meb.gov.tr/ adresinden 12 Ekim 2019
tarihinde erişilmiştir.
MEB. (2018b). Hizmetiçi eğitim planı. https://oygm.meb.gov.tr/www/hizmetici-egitim-planlari
adresinden 8 Ekim 2019 tarihinde erişilmiştir.
MEB. (2019). Milli Eğitim Bakanlığı 2018 yılı idare faaliyet raporu. https://sgb.meb.gov.tr/www/
dokumanlar/icerik/30 adresinden 8 Ekim 2019 tarihinde erişilmiştir.
Melvin, L. (2011). How to keep good teachers and principals: practical solutions to today’s classroom problems. R&L Education
OECD. (2019). Skills outlook 2019: Thriving in a digital world. Paris: OECD Publishing. https://doi.
org/10.1787/df80bc12-en. adresinden 8 Ekim 2019 tarihinde erişilmiştir.
OECD. (2012). Connected minds: Technology and today’s learners, educational research and innovation. Paris: OECD Publishing. http://www.oecdilibrary.org/education/connected-minds_9789264111011-en adresinden 1 Ekim 2019 tarihinde erişilmiştir.
Ortiz, R. W., Green, T. ve Lim, H. (2011). Families and home computer use: Exploring parent perceptions of the importance of current technology. Urban Education, 46(2), 202-215.
Partnership for 21st Century Learning. (2015). P21 framework definitions. http://www.p21.org/
our-work/p21-framework adresinden 27 Eylül 2019 tarihinde erişilmiştir.
Partnership for 21st Century Learning (P21). (2007). Framework for 21st century learning. http://
www.p21.org/our-work/p21-framework adresinden 27 Eylül 2019 tarihinde erişilmiştir.
Schleicher, A. (2012). Preparing teachers to deliver 21st-century skills. A. Schleicher
(Ed.). Preparing teachers and developing school leaders for the 21st century: Lessons from
around the world içinde. Paris: OECD Publishing.
Taşdemir, M., Ergeç, E. H., Kaya, H. ve Selçuk, Ö. (2019). Geleceğin Türkiyesinde ekonomi:
Sorunlar, eğilimler ve çoz̈ üm önerileri. İstanbul: İLKE İlim Kültür Eğitim Derneği.
Trilling, B. ve Fadel, C. (2009). 21st century skills: Learning for life in our times: Learning for
life in our times. John Wiley & Sons.
Wagner, T. (2008). The global achievement gap: Why even our best schools don’t teach the
new survival skills our children need-and what we can do about it. Basic Books.
YÖK. (2018). Öğretmen yetiştirme lisans programları. https://www.yok.gov.tr/Documents/Kurumsal/egitim_ogretim_dairesi/Yeni-Ogretmen-Yetistirme-Lisans-Programlari adresinden 6 Ekim 2019 tarihinde erişilmiştir.
23
Dijital dönüşüm, öğrenme ortamlarını ve kaynaklarını önemli ölçüde değiştirmiş ve
geliştirmiştir. Dolayısıyla okulların takip edeceği entegrasyon politikası, teknik imkânların eğitime adapte edilmesi sürecinde önemli olacaktır. Değişen sosyal yaşam
ve eğitim ortamı, öğretmen becerilerinin belirlenmesini önemli ölçüde etkilemektedir. Pedagojik beklentilerin yanında teknolojinin öğrenme ortamına olan etkisinin
yoğun bir şekilde hissedilmesi, eğitimcilerin teknoloji ve buna bağlı olan değişimleri
yakından takip ediyor olmasını önemli hâle getirmiştir. Öğrencilere teknoloji kullanımı için gerekli olan temel becerileri sunarken öğretmenin göstereceği liderlik
önemlidir. Bu çalışmada geleceğin eğitiminde yeni öğretmen becerilerine dair tespitler ve öneriler şu şekildedir;
■
Öğretmen, öğrencilerin öğrenmelerini kolaylaştırma ve yaratıcılığını teşvik etme açısından iyi bir öğrenen olmalıdır.
■
Öğretmen, öğrencilerine belirli mesleki bilgileri vermekten ziyade herhangi bir beceriyi hızlı ve etkin bir şekilde öğrenebilme yetisini kazandırmayı hedeflemelidir.
■
Öğretmen, öğrencisinin yeteneğini yerli yerinde kullanabilmesi, geliştirebilmesi için
ona fırsatlar oluşturan, yönlendiren bir yetenek yöneticisi olmalıdır.
■
Öğretmen, etkili ve verimli bir eğitim ortamı oluşturabilmek için güçlü bir iş birliği ağı
geliştirmelidir.
■
Öğretmenin öğrencileri için dilediği olumlu tutumlar konusunda öncelikle kendisi
örnek olmalıdır.
■
Öğretmen, dersine hazırlanırken yeni öğrenme ortamlarının farkında olmalı, öğrencinin değişiklik taleplerine duyarlı olmalıdır.
■
Öğretmen, bilişim teknolojisini eğitim etkinliğinde aktif kullanabilmesi için teknoloji
okuryazarlığı, alanındaki gelişmeleri ulusal literatürün yanında uluslararası literatürden de takip edebilmesi için yabancı dil öğrenimi konularında kendini geliştirmelidir.
■
Öğretmen, güvenli ve faydalı internet kullanımı konusunda hem kendisi örnek olmalı
hem de öğrencilerinde farkındalık oluşturmalıdır.
Adres: Aziz Mahmut Hüdayi Mah. Türbe Kapısı Sk. No: 13 Üsküdar/ İstanbul Telefon: +90 216 532 63 70 E-posta: bilgi@ilke.org.tr Web: ilke.org.tr