The shadow theatre in Turkey was most commonly known as ‘Karagöz’. Under the influence of Sufi th... more The shadow theatre in Turkey was most commonly known as ‘Karagöz’. Under the influence of Sufi thought with its references to the real world as mimicry of the world of ideas, Turkish shadow play might resemble Plato's cave. The prologue and the representational style of the play, its former and modern names ‘Hayal’ and ‘Gölge Oyunu’ (‘shadow play’) and the main character's name ‘Karagöz’ (literally, ‘black eyed’) demand an active mode of viewing. Karagöz shows constituted a social activity in which high and low classes took part on an equal basis. The show has long been recognised as one of the original sources of cinema in Turkey. This article aims to comprehend the style and mode of viewing of this traditional pre‐cinematic tool with regard to the Ottoman spectatorship culture.
ÖZ
Sinemanın kurumsallaşması, İstanbul’da 1900-1910 arasına rastlayan dönemde, Batı Avrupa ve ... more ÖZ
Sinemanın kurumsallaşması, İstanbul’da 1900-1910 arasına rastlayan dönemde, Batı Avrupa ve Kuzey Amerika ile neredeyse eşzamanlı olarak ilk sinema salonlarının açılmasıyla başlamıştır. Kurumsallaşma süreci, yerli film prodüksiyon şirketlerinin kuruluşu, düzenli sinema dergilerinin çıkmaya başlaması ve özellikle film yıldızlarına dair yazıların yaygınlaşmasıyla gerçekleşmiştir. Bu, aynı zamanda, Osmanlı İmparatorluğu'ndan ulusdevlete geçiş dönemidir. Ayrıca, Birinci Dünya Savaşı’na, işgal dönemine ve Kurtuluş Savaşına, sinemanın yeni bir teknoloji ve sanat formundan adeta kamusal bir alana dönüşmesi süreci eşlik etmiştir. Bu süreçte, film piyasasının ulus-aşırı dinamikleri İstanbul’un bu dönemdeki çok uluslu ve çok dinli yapısıyla uyumlu ilerlemiş, savaşın kaybı, İstanbul’un işgali ve Milli Bağımsızlık Mücadelesi şehirde gösterilen filmlerin milliyetlerini de etkilemiştir. Bütün bunlar filmlerin alımlanması sürecinde özellikle erkek yazarlarda cinsiyet temelli bir ayrımı tetiklemiş, edebi tahayyülün sinemasal üsluba yakınlaşmasına yardımcı olmuştur. Öte yandan dönemin edebi yazınında sinemaya dair en ayrıksı yaklaşımlardan biri Halide Edip Adıvar’ınkidir. Onun romanlarında, hafıza, hatırlama, hayal kurma gibi bilişsel süreçler ile sinema arasındaki estetik benzerliklere çokça rastlanır. Bu nedenle çalışmada, bilişsel süreçler ile sinema arasındaki fark Halide Edip’in romanlarından, sinema seyircisinin cinsiyetlendirilmesi de dönemin çoğunluğu erkek diğer romancılarının yazınından yola çıkılarak analiz edilmiştir. Analiz yapılırken, sinema seyirciliğinin cinsiyetlendirilmesinde savaşların film dağıtımına etkisi ve dağıtımla bağlantıları da göz önünde bulundurulmuştur. Bu kapsamda makalede, Birinci Dünya Savaşı ve İşgal dönemi İstanbul’unda sinema ve seyirciliğin duygusal ve kültürel tarihine odaklanırken çok boyutlu ve feminist bir bakış açısı ortaya konulmuştur. Analiz kapsamında ilk olarak dönemin gazeteleri, ticari kayıtları ve belgeleri aracılığıyla şehirdeki film dağıtımının ulusal/uluslararası niteliklerine, sonrasında da kurgu yazında dağıtımın etkilerine bakılmıştır.
ABSTRACT
Cinema as a technological public spectatorship experience began in Istanbul in December 1896. First screenings were organised by Henri Delavalle (Stamboul, 12 Aralık 1896) and quickly became a steady part of the modern spectatorship culture in Istanbul. This steadiness brought about the instutionalization of cinema in the city. Following the opening of the first movie theaters between 1900 and 1910 in Istanbul, simultaneously with Western Europe and North America, this institutionalization can be summarized with the establishment of the first domestic film production companies, the start of regular film magazines and the publications on movie stars. It also coinsided with the transtion of the Ottoman Empire to the nation-state, World War I, the occupation period and the War of Independence. In this process, the transnational dynamics of the film market were in harmony with the multinational structure of Istanbul in this period. The loss of the war, the occupation of Istanbul and the...
Bu makale Osmanlı/Türkiye sinemasının erken döneminden iki kadının, biri temsili ve kurmaca, diğe... more Bu makale Osmanlı/Türkiye sinemasının erken döneminden iki kadının, biri temsili ve kurmaca, diğeri birinci ağızdan deneyime dayanan anlatılarına ve eylemliliklerin sinema tarihine olan katkılarına odaklanmaktadır. Bu iki kadından birisi, Türkiye film sektörünün ilk kadın prodüksiyon ve yönetmen yardımcısı Sabahat Filmer, diğeri ise Sabahat Filmer’in yapımında çalıştığı ve kopyasına halen ulaşabildiğimiz tek sessiz film olan Binnaz filmine adını veren filmin ana karakteri. İstanbul yapımı sinemada ilk “fettan kadın” örneği olaran Binnaz ile Sabahat’in önemli bir ortak noktası, ikisinin de İstanbul’un sinema endüstrisine 1919 senesinde adım atması. Binnaz filminin bu makale için önemi yalnızca Sabahat’in filmografisindeki ilk filmlerden birisi olması değil. Film, aynı zamanda Türkiye sinema tarihinden erişebildiğimiz hem kurmaca hem de sessiz tek kadın filmi olması açısından da değerli.
Sabahat Filmer’s name remains largely unknown today despite her dedication to the early film indu... more Sabahat Filmer’s name remains largely unknown today despite her dedication to the early film industry, women’s movement, and the nationalistic struggle in Turkey as well as her important role as one of the founders of an early film company there.
SALGIN HALLERİ: COVID-19 VE TOPLUMSAL EŞİTSİZLİKLER, 2021
COVID-19, hızlı bulaş riski, yayılma kapasitesi ve dirençli varyantları sebebiyle tüm dünyayı kıs... more COVID-19, hızlı bulaş riski, yayılma kapasitesi ve dirençli varyantları sebebiyle tüm dünyayı kısa sürede etkisi altına aldı. Bu beklenmedik ve endişe verici gelişme, küresel ticaret ve ulaşım ağlarındaki yoğunluk, siyasal öngörüsüzlük, sağlık hizmetleri ve altyapısındaki yetersizlikler gibi faktörlerin eklenmesiyle toplumsal hayatın her alanında giderek derinleşen bir krize dönüştü. Sadece dünyanın her köşesinden milyonlarca insanın yaşamını yitirmesine yol açmadı. Küresel ölçekte yaşanan istihdam kaybı, olağanüstü hâl kapsamında uygulanan sokağa çıkma yasağı, seyahat engeli gibi kısıtlamalar ve aksayan eğitim faaliyetleri milyarlarca insanın hayatına ket vurdu. Hal böyleyken, salgını kontrol altına alabilmenin yollarını araştırmak kamu sağlığı açısından ne kadar önemliyse, salgının sosyo-politik ve ekonomik alandaki tezahürlerini sorgulamak da bu süreçte ortaya çıkan ve pekişen toplumsal eşitsizlikleri anlamak açısından o kadar önemli. Salgın Halleri: COVID-19 ve Toplumsal Eşitsizlikler, salgının bir anda ve tüm çıplaklığıyla ortaya saçtığı bu çok katmanlı eşitsizlikleri mercek altına alıyor.
“Wondrous Pictures in Istanbul: From Cosmopolitanism to Nationalism” in Early Cinema and the “Nat... more “Wondrous Pictures in Istanbul: From Cosmopolitanism to Nationalism” in Early Cinema and the “National”, eds. Richard Abel, Giorgio Bertellini, Rob King, (New Barnet: John Libbey Publishing, 2008).
“Imagining Women at the Movies: Male Writers and Early Film Culture in Istanbul”, in Doing Women’... more “Imagining Women at the Movies: Male Writers and Early Film Culture in Istanbul”, in Doing Women’s Film History: Reframing Cinemas, Past and Future, eds. Christine Gledhill and Julia Knight (Urbana, Chicago and Springfield: University of Illionis Press, 2015). PP.53-66
This project explores a curious facet of early cinema that has not been studied as yet: the relat... more This project explores a curious facet of early cinema that has not been studied as yet: the relationship between Turkish modernity and the culture of spectatorship within the context of the late nineteenth century's viewing habits along with the era of early and silent cinema in Istanbul. The aim ...
The shadow theatre in Turkey was most commonly known as ‘Karagöz’. Under the influence of Sufi th... more The shadow theatre in Turkey was most commonly known as ‘Karagöz’. Under the influence of Sufi thought with its references to the real world as mimicry of the world of ideas, Turkish shadow play might resemble Plato's cave. The prologue and the representational style of the play, its former and modern names ‘Hayal’ and ‘Gölge Oyunu’ (‘shadow play’) and the main character's name ‘Karagöz’ (literally, ‘black eyed’) demand an active mode of viewing. Karagöz shows constituted a social activity in which high and low classes took part on an equal basis. The show has long been recognised as one of the original sources of cinema in Turkey. This article aims to comprehend the style and mode of viewing of this traditional pre‐cinematic tool with regard to the Ottoman spectatorship culture.
ÖZ
Sinemanın kurumsallaşması, İstanbul’da 1900-1910 arasına rastlayan dönemde, Batı Avrupa ve ... more ÖZ
Sinemanın kurumsallaşması, İstanbul’da 1900-1910 arasına rastlayan dönemde, Batı Avrupa ve Kuzey Amerika ile neredeyse eşzamanlı olarak ilk sinema salonlarının açılmasıyla başlamıştır. Kurumsallaşma süreci, yerli film prodüksiyon şirketlerinin kuruluşu, düzenli sinema dergilerinin çıkmaya başlaması ve özellikle film yıldızlarına dair yazıların yaygınlaşmasıyla gerçekleşmiştir. Bu, aynı zamanda, Osmanlı İmparatorluğu'ndan ulusdevlete geçiş dönemidir. Ayrıca, Birinci Dünya Savaşı’na, işgal dönemine ve Kurtuluş Savaşına, sinemanın yeni bir teknoloji ve sanat formundan adeta kamusal bir alana dönüşmesi süreci eşlik etmiştir. Bu süreçte, film piyasasının ulus-aşırı dinamikleri İstanbul’un bu dönemdeki çok uluslu ve çok dinli yapısıyla uyumlu ilerlemiş, savaşın kaybı, İstanbul’un işgali ve Milli Bağımsızlık Mücadelesi şehirde gösterilen filmlerin milliyetlerini de etkilemiştir. Bütün bunlar filmlerin alımlanması sürecinde özellikle erkek yazarlarda cinsiyet temelli bir ayrımı tetiklemiş, edebi tahayyülün sinemasal üsluba yakınlaşmasına yardımcı olmuştur. Öte yandan dönemin edebi yazınında sinemaya dair en ayrıksı yaklaşımlardan biri Halide Edip Adıvar’ınkidir. Onun romanlarında, hafıza, hatırlama, hayal kurma gibi bilişsel süreçler ile sinema arasındaki estetik benzerliklere çokça rastlanır. Bu nedenle çalışmada, bilişsel süreçler ile sinema arasındaki fark Halide Edip’in romanlarından, sinema seyircisinin cinsiyetlendirilmesi de dönemin çoğunluğu erkek diğer romancılarının yazınından yola çıkılarak analiz edilmiştir. Analiz yapılırken, sinema seyirciliğinin cinsiyetlendirilmesinde savaşların film dağıtımına etkisi ve dağıtımla bağlantıları da göz önünde bulundurulmuştur. Bu kapsamda makalede, Birinci Dünya Savaşı ve İşgal dönemi İstanbul’unda sinema ve seyirciliğin duygusal ve kültürel tarihine odaklanırken çok boyutlu ve feminist bir bakış açısı ortaya konulmuştur. Analiz kapsamında ilk olarak dönemin gazeteleri, ticari kayıtları ve belgeleri aracılığıyla şehirdeki film dağıtımının ulusal/uluslararası niteliklerine, sonrasında da kurgu yazında dağıtımın etkilerine bakılmıştır.
ABSTRACT
Cinema as a technological public spectatorship experience began in Istanbul in December 1896. First screenings were organised by Henri Delavalle (Stamboul, 12 Aralık 1896) and quickly became a steady part of the modern spectatorship culture in Istanbul. This steadiness brought about the instutionalization of cinema in the city. Following the opening of the first movie theaters between 1900 and 1910 in Istanbul, simultaneously with Western Europe and North America, this institutionalization can be summarized with the establishment of the first domestic film production companies, the start of regular film magazines and the publications on movie stars. It also coinsided with the transtion of the Ottoman Empire to the nation-state, World War I, the occupation period and the War of Independence. In this process, the transnational dynamics of the film market were in harmony with the multinational structure of Istanbul in this period. The loss of the war, the occupation of Istanbul and the...
Bu makale Osmanlı/Türkiye sinemasının erken döneminden iki kadının, biri temsili ve kurmaca, diğe... more Bu makale Osmanlı/Türkiye sinemasının erken döneminden iki kadının, biri temsili ve kurmaca, diğeri birinci ağızdan deneyime dayanan anlatılarına ve eylemliliklerin sinema tarihine olan katkılarına odaklanmaktadır. Bu iki kadından birisi, Türkiye film sektörünün ilk kadın prodüksiyon ve yönetmen yardımcısı Sabahat Filmer, diğeri ise Sabahat Filmer’in yapımında çalıştığı ve kopyasına halen ulaşabildiğimiz tek sessiz film olan Binnaz filmine adını veren filmin ana karakteri. İstanbul yapımı sinemada ilk “fettan kadın” örneği olaran Binnaz ile Sabahat’in önemli bir ortak noktası, ikisinin de İstanbul’un sinema endüstrisine 1919 senesinde adım atması. Binnaz filminin bu makale için önemi yalnızca Sabahat’in filmografisindeki ilk filmlerden birisi olması değil. Film, aynı zamanda Türkiye sinema tarihinden erişebildiğimiz hem kurmaca hem de sessiz tek kadın filmi olması açısından da değerli.
Sabahat Filmer’s name remains largely unknown today despite her dedication to the early film indu... more Sabahat Filmer’s name remains largely unknown today despite her dedication to the early film industry, women’s movement, and the nationalistic struggle in Turkey as well as her important role as one of the founders of an early film company there.
SALGIN HALLERİ: COVID-19 VE TOPLUMSAL EŞİTSİZLİKLER, 2021
COVID-19, hızlı bulaş riski, yayılma kapasitesi ve dirençli varyantları sebebiyle tüm dünyayı kıs... more COVID-19, hızlı bulaş riski, yayılma kapasitesi ve dirençli varyantları sebebiyle tüm dünyayı kısa sürede etkisi altına aldı. Bu beklenmedik ve endişe verici gelişme, küresel ticaret ve ulaşım ağlarındaki yoğunluk, siyasal öngörüsüzlük, sağlık hizmetleri ve altyapısındaki yetersizlikler gibi faktörlerin eklenmesiyle toplumsal hayatın her alanında giderek derinleşen bir krize dönüştü. Sadece dünyanın her köşesinden milyonlarca insanın yaşamını yitirmesine yol açmadı. Küresel ölçekte yaşanan istihdam kaybı, olağanüstü hâl kapsamında uygulanan sokağa çıkma yasağı, seyahat engeli gibi kısıtlamalar ve aksayan eğitim faaliyetleri milyarlarca insanın hayatına ket vurdu. Hal böyleyken, salgını kontrol altına alabilmenin yollarını araştırmak kamu sağlığı açısından ne kadar önemliyse, salgının sosyo-politik ve ekonomik alandaki tezahürlerini sorgulamak da bu süreçte ortaya çıkan ve pekişen toplumsal eşitsizlikleri anlamak açısından o kadar önemli. Salgın Halleri: COVID-19 ve Toplumsal Eşitsizlikler, salgının bir anda ve tüm çıplaklığıyla ortaya saçtığı bu çok katmanlı eşitsizlikleri mercek altına alıyor.
“Wondrous Pictures in Istanbul: From Cosmopolitanism to Nationalism” in Early Cinema and the “Nat... more “Wondrous Pictures in Istanbul: From Cosmopolitanism to Nationalism” in Early Cinema and the “National”, eds. Richard Abel, Giorgio Bertellini, Rob King, (New Barnet: John Libbey Publishing, 2008).
“Imagining Women at the Movies: Male Writers and Early Film Culture in Istanbul”, in Doing Women’... more “Imagining Women at the Movies: Male Writers and Early Film Culture in Istanbul”, in Doing Women’s Film History: Reframing Cinemas, Past and Future, eds. Christine Gledhill and Julia Knight (Urbana, Chicago and Springfield: University of Illionis Press, 2015). PP.53-66
This project explores a curious facet of early cinema that has not been studied as yet: the relat... more This project explores a curious facet of early cinema that has not been studied as yet: the relationship between Turkish modernity and the culture of spectatorship within the context of the late nineteenth century's viewing habits along with the era of early and silent cinema in Istanbul. The aim ...
Uploads
Sinemanın kurumsallaşması, İstanbul’da 1900-1910 arasına rastlayan dönemde, Batı Avrupa ve Kuzey Amerika ile neredeyse eşzamanlı olarak ilk sinema salonlarının açılmasıyla başlamıştır. Kurumsallaşma süreci, yerli film prodüksiyon şirketlerinin kuruluşu, düzenli sinema dergilerinin çıkmaya başlaması ve özellikle film yıldızlarına dair yazıların yaygınlaşmasıyla gerçekleşmiştir. Bu, aynı zamanda, Osmanlı İmparatorluğu'ndan ulusdevlete geçiş dönemidir. Ayrıca, Birinci Dünya Savaşı’na, işgal dönemine ve Kurtuluş Savaşına, sinemanın yeni bir teknoloji ve sanat formundan adeta kamusal bir alana dönüşmesi süreci eşlik etmiştir. Bu süreçte, film piyasasının ulus-aşırı dinamikleri İstanbul’un bu dönemdeki çok uluslu ve çok dinli yapısıyla uyumlu ilerlemiş, savaşın kaybı, İstanbul’un işgali ve Milli Bağımsızlık Mücadelesi şehirde gösterilen filmlerin milliyetlerini de etkilemiştir. Bütün bunlar filmlerin alımlanması sürecinde özellikle erkek yazarlarda cinsiyet temelli bir ayrımı tetiklemiş, edebi tahayyülün sinemasal üsluba yakınlaşmasına yardımcı olmuştur. Öte yandan dönemin edebi yazınında sinemaya dair en ayrıksı yaklaşımlardan biri Halide Edip Adıvar’ınkidir. Onun romanlarında, hafıza, hatırlama, hayal kurma gibi bilişsel süreçler ile sinema arasındaki estetik benzerliklere çokça rastlanır. Bu nedenle çalışmada, bilişsel süreçler ile sinema arasındaki fark Halide Edip’in romanlarından, sinema seyircisinin cinsiyetlendirilmesi de dönemin çoğunluğu erkek diğer romancılarının yazınından yola çıkılarak analiz edilmiştir. Analiz yapılırken, sinema seyirciliğinin cinsiyetlendirilmesinde savaşların film dağıtımına etkisi ve dağıtımla bağlantıları da göz önünde bulundurulmuştur. Bu kapsamda makalede, Birinci Dünya Savaşı ve İşgal dönemi İstanbul’unda sinema ve seyirciliğin duygusal ve kültürel tarihine odaklanırken çok boyutlu ve feminist bir bakış açısı ortaya konulmuştur. Analiz kapsamında ilk olarak dönemin gazeteleri, ticari kayıtları ve belgeleri aracılığıyla şehirdeki film dağıtımının ulusal/uluslararası niteliklerine, sonrasında da kurgu yazında dağıtımın etkilerine bakılmıştır.
ABSTRACT
Cinema as a technological public spectatorship experience began in Istanbul in December 1896. First screenings were organised by Henri Delavalle (Stamboul, 12 Aralık 1896) and quickly became a steady part of the modern spectatorship culture in Istanbul. This steadiness brought about the instutionalization of cinema in the city. Following the opening of the first movie theaters between 1900 and 1910 in Istanbul, simultaneously with Western Europe and North America, this institutionalization can be summarized with the establishment of the first domestic film production companies, the start of regular film magazines and the publications on movie stars. It also coinsided with the transtion of the Ottoman Empire to the nation-state, World War I, the occupation period and the War of Independence. In this process, the transnational dynamics of the film market were in harmony with the multinational structure of Istanbul in this period. The loss of the war, the occupation of Istanbul and the...
Sinemanın kurumsallaşması, İstanbul’da 1900-1910 arasına rastlayan dönemde, Batı Avrupa ve Kuzey Amerika ile neredeyse eşzamanlı olarak ilk sinema salonlarının açılmasıyla başlamıştır. Kurumsallaşma süreci, yerli film prodüksiyon şirketlerinin kuruluşu, düzenli sinema dergilerinin çıkmaya başlaması ve özellikle film yıldızlarına dair yazıların yaygınlaşmasıyla gerçekleşmiştir. Bu, aynı zamanda, Osmanlı İmparatorluğu'ndan ulusdevlete geçiş dönemidir. Ayrıca, Birinci Dünya Savaşı’na, işgal dönemine ve Kurtuluş Savaşına, sinemanın yeni bir teknoloji ve sanat formundan adeta kamusal bir alana dönüşmesi süreci eşlik etmiştir. Bu süreçte, film piyasasının ulus-aşırı dinamikleri İstanbul’un bu dönemdeki çok uluslu ve çok dinli yapısıyla uyumlu ilerlemiş, savaşın kaybı, İstanbul’un işgali ve Milli Bağımsızlık Mücadelesi şehirde gösterilen filmlerin milliyetlerini de etkilemiştir. Bütün bunlar filmlerin alımlanması sürecinde özellikle erkek yazarlarda cinsiyet temelli bir ayrımı tetiklemiş, edebi tahayyülün sinemasal üsluba yakınlaşmasına yardımcı olmuştur. Öte yandan dönemin edebi yazınında sinemaya dair en ayrıksı yaklaşımlardan biri Halide Edip Adıvar’ınkidir. Onun romanlarında, hafıza, hatırlama, hayal kurma gibi bilişsel süreçler ile sinema arasındaki estetik benzerliklere çokça rastlanır. Bu nedenle çalışmada, bilişsel süreçler ile sinema arasındaki fark Halide Edip’in romanlarından, sinema seyircisinin cinsiyetlendirilmesi de dönemin çoğunluğu erkek diğer romancılarının yazınından yola çıkılarak analiz edilmiştir. Analiz yapılırken, sinema seyirciliğinin cinsiyetlendirilmesinde savaşların film dağıtımına etkisi ve dağıtımla bağlantıları da göz önünde bulundurulmuştur. Bu kapsamda makalede, Birinci Dünya Savaşı ve İşgal dönemi İstanbul’unda sinema ve seyirciliğin duygusal ve kültürel tarihine odaklanırken çok boyutlu ve feminist bir bakış açısı ortaya konulmuştur. Analiz kapsamında ilk olarak dönemin gazeteleri, ticari kayıtları ve belgeleri aracılığıyla şehirdeki film dağıtımının ulusal/uluslararası niteliklerine, sonrasında da kurgu yazında dağıtımın etkilerine bakılmıştır.
ABSTRACT
Cinema as a technological public spectatorship experience began in Istanbul in December 1896. First screenings were organised by Henri Delavalle (Stamboul, 12 Aralık 1896) and quickly became a steady part of the modern spectatorship culture in Istanbul. This steadiness brought about the instutionalization of cinema in the city. Following the opening of the first movie theaters between 1900 and 1910 in Istanbul, simultaneously with Western Europe and North America, this institutionalization can be summarized with the establishment of the first domestic film production companies, the start of regular film magazines and the publications on movie stars. It also coinsided with the transtion of the Ottoman Empire to the nation-state, World War I, the occupation period and the War of Independence. In this process, the transnational dynamics of the film market were in harmony with the multinational structure of Istanbul in this period. The loss of the war, the occupation of Istanbul and the...