İŞLETME ARAŞTIRMALARI DERGİSİ
JOURNAL OF BUSINESS RESEARCH-TURK
2019, 11(2), 976-989
https://doi.org/10.20491/isarder.2019.649
Duygusal Zekânın Etkili Liderlik Üzerine Etkisi: Türkiye ve Afganistan Üzerine
Karşılaştırmalı Bir Çalışma
(Impact of Emotional Intelligence on Effective Leadership: A Comparative Study of
Turkey and Afghanistan)
Belgin AYDINTAN
a
Neslihan KÜNYE
b
Hamayoun GHAFOURZAY
c
a
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Ankara, Türkiye. belginaydintan@gmail.com
b
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara, Türkiye. nkunye@gmail.com
c
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara, Türkiye. hamayoun.ghafourzay@yahoo.com
MAKALE BİLGİSİ
ÖZET
Anahtar Kelimeler:
Duygusal Zekâ
Etkili Liderlik
Liderlik
Amaç – Çalışmanın amacı, duygusal zekânın etkili liderlik üzerindeki etkisinin ülkelerarası
farklılıklar açısından incelenmesidir.
Gönderme Tarihi 26 Aralık 2018
Revizyon Tarihi 10 Mayıs 2019
Kabul Tarihi 25 Mayıs 2019
Yöntem – Çalışma, Türkiye ve Afganistan’da bankacılık, eğitim (üniversite), savunma, sağlık
gibi kamu ve özel kesimde yer alan çeşitli sektörler üzerinde kolayda örneklem yoluyla seçilmiş
kişiler üzerinde yapılmıştır. Araştırmada veriler anket yöntemi yardımıyla toplanmış olup
veriler SPSS 11.5 istatistik programı yardımıyla analiz edilmiştir. Analizlerde Frekans Analizi,
Korelasyon Analizi ve Doğrusal Regresyon Analizinden faydalanılmıştır.
Makale Kategorisi:
Araştırma Makalesi
Bulgular – Yapılan analizler neticesinde her iki ülkede de (Türkiye ve Afganistan) duygusal
zekâ ve etkili liderlik arasında anlamlı pozitif yönlü bir ilişki görülmüştür (Türkiye için %63,1
ve Afganistan için %59 düzeyinde ilişki). Aynı zamanda duygusal zekânın etkili liderlik
üzerinde etkili olduğu görülmüştür.
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Keywords:
Emotional Intelligence
Effective Leadership
Leadership
Purpose – The purpose of the study is to examine the relationship between emotional
intelligence and effective leadership in terms of inter-country differences.
Received 26 December 2018
Revised 10 May 2019
Accepted 25 May 2019
Article Classification:
Research Article
Tartışma – Yönetimin tarihi sürecine bakıldığında yönetici/lider ve insan ilişkilerinin birbiriyle
yakın ilişkide olduğu ve birlikte ele alındığı görülmektedir. Günümüzde yönetici/liderin
özellikleri ele alındığında yapılan çalışmalarda etkili liderlik için gerekli olan unsurların en
önemlilerinden biri kişinin duygusal zekâ düzeyinin olduğu ortaya çıkmıştır. Duygusal zekâ
etkili liderlik için neden bu kadar önemlidir? Robbins ve Judge (2015), duygusal zekânın
savunucularının; duygusal zekâya sahip olmayan kişinin çok iyi bir eğitime, yüksek derecede
analitik zekâya, geniş vizyona ve sınırsız sayıda güzel fikirler üreten özelliklere sahip olsa da
büyük lider olamayacaklarını iddia etmekte olduğunu ifade etmiştir. Burada liderliğin
özelliklerine bakıldığında liderin kişisel ve akademik becerilerinin yanında duygu yapısının da
incelenmesi etkin bir lider olabilmesi açısından önem arzetmektedir. Bu bağlamda çalışmanın
amacını duygusal zekâ ile etkili liderlik arasındaki ilişkinin ülkelerarası farklılıklar açısından
incelenmesi oluşturmaktadır.
Design/methodology/purpose – For examining the mentioned purpose an empirical study with
convenience sampling method was carried out on both private and public sectors such as
education (university), banking, defense and health at Turkey and Afghanistan. The gathered
data through survey method were analyzed by SPSS 11.5 statistical program to test the
proposed hypothesis. The frequency analysis, correlation analysis, and linear regression
analysis were used to analyze the collected data.
Finding – As the result of the analysis in both countries (Turkey and Afghanistan), a significant
positive correlation was observed between emotional intelligence and effective leadership
(Turkey: 63.1 % and Afghanistan: 59 %). At the same time, emotional intelligence has been
shown to have an impact on effective leadership.
Discussion – In the history of Management, it is seen that managers/leaders and human
relations are closely related and discussed together. Nowadays, in the studies which consider
the characteristics of managers/leaders, one of the most important elements for effective
Önerilen Atıf/ Suggested Citation:
Aydıntan, B., Künye, N., Ghafourzay, H. (2019). Duygusal Zekânın Etkili Liderlik Üzerine Etkisi: Türkiye ve Afganistan Üzerine
Karşılaştırmalı Bir Çalışma, İşletme Araştırmaları Dergisi, 11 (2), 976-989.
B. Aydıntan – N. Künye – H. Ghafourzay 11/2 (2019) 976-989
leadership has emerged as the emotional level of human being. Why is Emotional İntelligence
(EI) so critical to effective leadership? Advocates of EI argue that without it, a person can have
outstanding training, a highly analytical mind, a compelling vision, and an endless supply of
terrific ideas but still not make a great leader. This may be especially true as individuals move
up in an organization (Robbins and Judge, 2015). To be an effective leader it is important to
explore the leader's personal and academic skills as well as the emotional intelligence which
becomes a measure for identifying effective leadership and tool for developing effective
leadership skills. In this context, the aim of the study is to examine the relationship between
emotional intelligence and effective leadership in terms of inter-country differences.
1. Giriş
Yönetim alanında insan duygularının gözardı edildiği geleneksel yaklaşımda insana yön veren ve onu
motive eden unsurlar, işin ne zaman ve nasıl yapılması gerektiğiyle ilgili bir takım prosedürler ve mesleki
yeterlilikler olmaktaydı. Ancak devam eden süreçte yapılan çalışmalarda (Bar-On (2006), “The Bar-On
Model of Emotional- Social Intelligence-ESI”, Goleman and Boyaztzis (2008), “Social İntelligence and the
Biology of Leadership”) kişiyi motive eden ve dolayısıyla başarıya ulaştıran en önemli hususlardan birinin
insanın duygusal yapısı olduğu ortaya çıkmıştır. Duygusal zekâ etkili liderlik için neden bu kadar
önemlidir? Robbins ve Judge (2015), duygusal zekânın savunucularının; duygusal zekâya sahip olmayan
kişinin çok iyi bir eğitime, yüksek derecede analitik zekâya, geniş vizyona ve sınırsız sayıda güzel fikirler
üreten özelliklere sahip olsa da büyük lider olamayacaklarını iddia etmekte olduğunu ifade etmiştir. Burada
liderliğin özelliklerine bakıldığında liderin kişisel ve akademik becerilerinin yanında duygu yapısının da
incelenmesi etkin bir lider olabilmesi açısından önem arzetmektedir.
Son yıllarda yönetim alanında yapılan çalışmalarda (Palmer v.d. (2001) "Emotional İntelligence and Effective
Leadership", McKeown ve Bates (2013) “Emotion İntelligent Leadership Findings from Study of Public
Library Branch Managers in Northern Ireland”, Riggio ve Reichard (2008) “The Emotional and Social
İntelligences of Effective Leadership. An Emotional and Social Skill Approach”) duygusal zekânın liderlik
üzerindeki etkileri incelenmiş ve duygusal zekânın başarılı liderlik üzerinde etkisi olduğu ve yüksek
duygusal zekâya sahip bireylerin daha iyi performans gösterdiği ileri sürülmüştür. Literatürde duygusal
zekâ ve liderlik arasındaki çalışmalarda “etkili liderlik” kavramı liderlik türlerinin çerçevelenmesinde
yaşanan bir takım belirsizliklerden dolayı pek fazla ele alınmamıştır. Bu bağlamda çalışmanın amacını
duygusal zekâ ile etkili liderlik arasındaki ilişkinin ülkelerarası farklılıklar açısından incelenmesi
oluşturmaktadır. Bu amaçla çalışmanın ilerleyen bölümlerinde duygusal zekâ ve etkili liderlik tanımı –
özellikleri üzerinde durulmuş olup duygusal zekâ ve etkili liderlik arasındaki ilişki istatistiksel yöntemle
incelenmiş ve karşılaştırmalı olarak etkin bir literatür taraması yapılmıştır.
2. Kavramsal Çerçeve
2.1.Duygusal Zekâ
Duygusal zekânın tarihi gelişimine bakıldığında örgütlerdeki mekanik anlayışın yerini insan odaklı anlayışa
bırakmasıyla birlikte ortaya çıktığı söylenebilir. Katz ve Kahn (1977: 376), yalnızca tüzükte ve yönetmelikte
yer alan davranış koşullarına göre yönetilen bir örgütün “kolay kırılan bir sosyal sistem” oluğunu ifade
etmiş ve bir kişinin işe alınırken işbirliğine yönelik ilişkileri konusundaki yeteneğinin de dikkate alınması
gerektiğinin altını çizmiştir. Bu bağlamda özellikle yöneticilik kadrosunda bulunan kişilerin teknik
becerilerinin yanında insan ilişkileri becerilerinin örgüt için gerekli bir unsur olduğu ortaya çıkmaktadır.
Bununla birlikte Duygusal Zekâ kavramı ilk olarak 1985’te ABD’de bir doktora öğrencisi olan Payne, Wayne
Leon’un “A Study of Emotion: Developing Emotional Intelligence; Self-integration; Relating to Fear, Pain
and Desire (Theory, Structure of Reality, Problem-Solving, Contraction/Expansion, Tuning in/Coming
out/Letting go”(Duygu Üzerine Bir Çalışma: Duygusal Zekâyı Geliştirmek; Korku, Acı ve Arzuya Dair
Kendini Bütünleme (Teori, Gerçekliğin Yapısı, Problem Çözme, Daralma/Genişleme, Ayarlama/Ortaya
Çıkma/Salıverme) adlı çalışmasında duyulmuştur (Beceren, 2012: 60).
İşletme Araştırmaları Dergisi
977
Journal of Business Research-Turk
B. Aydıntan – N. Künye – H. Ghafourzay 11/2 (2019) 976-989
Tarhan (2014: 20), insan ilişkilerinin temeline bakıldığında, kişiyi şekillendiren olgunun duygusal yapı
olduğunu ifade ederken; karşı tarafa söylenenlerden çok nasıl söylendiğinin kişi üzerinde bıraktığı etkiyi
araştırmıştır. Örneğin, kızgınlık, korku, heyecan ya da sevinç gibi duygular vücutta kasların gerilmesi,
dişlerin sıkılması, göğsün kabarması gibi birtakım kimyasal değişimlere neden olmaktadır. Kişinin bu
kimyasalları doğru bir şekilde üretip yönetmesini “duygusal zekâ” olarak tanımlamıştır. Goleman (2007)
duygusal zekâyı kişin kendisini harekete geçirebilmesi, duygu durumunu kontrol edebilmesi, sıkıntılı
durumlarda olumsuzlukların kendisini ele geçirmesine izin vermemesi, empati yapabilmesi olarak
tanımlamaktadır. Duygusal zekânın ortaya çıkış nedeninin mantığın etkisinin azalması değil, insan kalbinin
çalışması olarak ifade eden Kılıçarslan (2010: 31), duygusal farkındalığın kişinin gerektiğinde gerçek
hislerine ulaşmasını sağladığını ancak bu farkındalığın eksik olduğu durumlarda kişinin duygularını
tanımlamakta zorlanacağı ve kontrol edemeyeceğini belirtmiştir.
Tarhan (2014: 22), duygusal zekâyı on temel adımda sınıflandırmış ve bu adımların zihinsel ustalık ve
duygusal bilgelik gerektirdiğini belirtmiştir. Bu temel adımlar şu şekilde verilmiştir;
Öz-bilinç (Kendini tanıma),
Öz-denetim (Dürtülerini kontrol etme),
Duyguları ifade edebilme,
Başkalarının duygularını anlayabilme (Empati),
Engellere rağmen yola devam edebilme (Sebat),
Kendini harekete geçirebilme (Motivasyon),
Uyum sağlayabilme, sorun çözmeye istekli olma,
Uzlaşmacı olabilme, çözüm odaklı düşünme,
Ümidi ayakta tutma ve iyimser olma,
Yeni deneyimlere açık olma, kendini gerçekleştirmeye istek duyma.
Kets de Vries (2007: 47), “...bir kuruluşta zaman içinde bir gram duygunun binlerce ton olgudan daha etkin
olduğunu...” belirtirken duygusal zekânın başlıca üç bileşenini şu şekilde vermiştir;
1.
2.
3.
Kendi duygularımızı bilir hale gelmek
Bu duyguları yönetmeyi öğrenmek
Başkalarının duygularını fark etmeyi ve onlarla ilgilenmeyi öğrenmek
Bununla birlikte Kets de Vries (2007: 54) duygusal zekâya sahip olan bireylerin şu özellikleri bünyelerinde
barındırdıklarını ifade etmiştir;
Daha sağlam kişiler arası ilişkiler geliştirirler,
Kendilerini ve başkalarını motive etmede daha iyidirler,
Buluşçu ve yaratıcıdırlar,
Daha etkin liderlik yaparlar,
Baskı altında daha iyi çalışırlar,
Değişimle daha iyi başa çıkarlar,
Kendileriyle daha barışıktırlar.
Duygusal zekâ kavramı konusunda yapılan tanımlamalara bakıldığında, duygusal zekâya sahip olan
bireylerin diğer kişilerle pozitif yönlü bir bağ kurabildiği diğer bir deyişle empati yeteneğine sahip
oldukları, uyum kaabiliyetinin yüksek olduğu ve işbirliği konusunda gönüllü bir yapıda oldukları
söylenebilir. Yapılan bu tanımlamalardan sonra aşağıda birtakım duygusal zekâ modellerine değinilmiştir.
2.2. Etkili Liderlik
Liderlik üzerine birçok çalışma yapılmış ve bunun sonucu olarak da liderlikle ilgili farklı tanımlar yer
almaktadır. Örneğin Yukl (1999: 34) “An Evaluative Essay on Current Conceptions of Effective Leadership”
çalışmasında, liderlik davranışının kavramsallaştırımlasında 1950’lerden 1970’lere kadar görev ve ilişki
açısından ele alındığını ancak Ohio Eyaleti Liderlik çalışmalarıyla görev ve ilişki davranışlarının farklı
boyutlar olduğunu (örneğin amaç-yol teorisi, liderliğe ikameler yaklaşımı, koşul bağımlılık kuramı gibi)
ifade etmiştir. Girdauskiene ve Eyvazzade (2015: 13) “The profile of an effective female leadership in
multicultural context” çalışmalarında, hiçbir liderliğin sonuçlara odaklanmadan etkili olarak
İşletme Araştırmaları Dergisi
978
Journal of Business Research-Turk
B. Aydıntan – N. Künye – H. Ghafourzay 11/2 (2019) 976-989
adlandırılamayacağını yani, etkili bir liderin sonuçlara göre çalışabilmesi için kişisel yönetim özelliklerine
sahip olması gerektiğini vurgulamışlardır.
Aynı zamanda liderlik türleri bilim adamları tarafından birçok boyutta ele alınmış ve farklı farklı liderlik
türleri tasnifine gidilmiştir. Örneğin Robbins (2015) liderliği, kişisel yetenek ve özelliklere, kişilerin
karakterstik yapılarına odaklanan Özellikler Teorisi, liderleri lider olmayan kişilerden ayıran davranışları
öneren Davranışçı Teori
ve Fiedler’in (1977) Durumsal Liderlik Teori’si olarak üç ana başlık altında
incelemiştir. Bununla birlikte; kişinin belirli davranışların belirli sonuçlara götüreceğini ifade eden House’ın
(1996) Amaç-Yol yaklaşımı, Mc Gregor’un X-Y Kuramı’nı ele almıştır. Diğer yandan Yukl (1999: 36) liderliği
“Dönüşümcü (Transformational) ve İşlemsel (Transactional) Liderlik “ olarak ele almıştır. Bass (1997)
“Dönüşümcü (Transformational) Liderlik” gelişimi tarzı üzerine yoğunlaşmıştır. Dönüşümün amacını,
insanları değiştirmek ve liderin takipçileri üzerinde amaç farkındalığı oluşturarak onları cesaretlendirip
davranışlarıyla görüşlerini uyumlu hale getirmeye çalışmak olarak belirtmiştir.
Söz konusu yapılan bu çalışmada ise “Etkili Liderlik” kavramı üzerinde durulmuştur.
Etkili liderliğin tanımını yapmadan önce Goleman’ın liderlik üzerine yapmış olduğu tanımı vermekte yarar
vardır. Goleman (2003: 193) liderliği, “Hükmetmek değil; insanları ortak bir hedef doğrultusunda birlikte
çalışmaya ikna edebilmek” olarak nitelendirmiştir. Bununla birlikte yaptığımız iş hakkında beslediğimiz
duyguların ve işten daha fazla verim alabilmek için yapmamız gereken değişikliklerin farkında olmamızın
etkili liderlik için son derece hayati olduğunu vurgulamıştır.
Goetsch (2005: Viii) “Etkili liderlik, insanlara örgütsel hedefleri başarmak ya da aşmak için istekli ve gönüllü
bir taahhütte bulunma konusunda ilham verme becerisidir“ şeklinde bir tanımlamada bulunmuştur.
Liderlik alanında literatüre çok sayıda eser kazandırmış olan John Adair (2003: 41) “Esin Veren Lider” adlı
çalışmasında liderliğin üç anahtar işlevinden bahsetmektedir. Bunlar;
Ortak görevi başarma gereksinimi
Bir çalışma ünitesi (veya takım) olarak bir arada bulunma gereksinimi
İnsan olmanın onuruyla bireylerin beraberlerinde grup içine getirdiği gereksinimler
Bunların aslında iç içe geçmiş ve etkileşimli gereksinim alanlarından
oluşan bir üçlü seti olduğu
görülmektedir.
Bu üç alanın tatmin edilmesi gerektiğinde “Planlama, Harekete Geçirmek, Kumanda, Destekleme, Bilgi
Verme ve Değerlendirme” işlevlerini yerine getirmesi gerekmektedir (Adair, 2003: 42).
Örgütsel davranış alnında özellikle liderlik üzerine birçok çalışma yapmış olan Yukl (2012: 68), Effective
Leadership: What We Know and What Questions Need More Attention” adlı çalışmasında etkili liderlik
davranışı üzerinde durmuş ve liderlik davranışının hiyerarşik sınıflandırmasını yapmıştır. Bu
sınıflandırmaya göre (Tablo 1’de görülmektedir.) bu davranışlar; 1.Görev Odaklı, 2.İlişki odaklı 3.Değişim
Odaklı ve 4.Dışsal Liderler olarak gruplandırılmıştır. Bu davranışlar birbirleriyle etkileşim halindedir ve
etkili lider bulunduğu duruma göre bu davranışlardan hangisinin uygun olduğuna karar verecektir.
İşletme Araştırmaları Dergisi
979
Journal of Business Research-Turk
B. Aydıntan – N. Künye – H. Ghafourzay 11/2 (2019) 976-989
Tablo 1. Liderlik Davranışının Hiyerarşik Sınıflandırılması (Yukl, 2012:68).
Açıklama
Görev Odaklı
Planlama
Gözetim
Problem çözme
Destekleme
İlişki Odaklı
Gelişim
Tanıma
Güçlendirici
Değişimi savunan
Değişim Odaklı
Öngörü sahibi
Yeniliği teşvik etmek
Toplu öğrenmeyi kolaylaştırma
Ağ kurma
Dışsal
Dış gözetim
Temsil etmek
Yukl, etkili liderlik için genel üç özellikten bahsetmiştir. Metot, süreç, prosedürler ve etkinlik için gerekli
olan araç gereç kullanımı gibi yetileri kapsayan “Teknik Beceriler”. İnsan davranışı ve kişiler arası ilişkilerde
tutumlar, davranışlar, empati duygusu, diğerlerini anlayıp motive edebilme, etkili ve açık bir iletişim (güzel
konuşma, diplomasi, dinleme becerisi, sosyal davranışlar hakkında bilgiler) gibi yetileri kapsayan
“Kişilerarası Beceriler”. Son olarak da genel analitik beceri, mantıksal düşünme, karmaşık ve belirsiz
ilişkilerin kavramsallaştırılmasında uzmanlık, problem çözmede yaratıcılık, değişimleri ve potansiyel
sorunları tahmin etmek gibi becerilerin olduğu “Kavramsal Beceriler”dir (Yukl,2013: 155). Etkili liderin
yönetimsel becerilerini, duygusal zekâ (Emotional Intelligence), sosyal zekâ (Social Intelligence) ve öğrenme
becerisi (Learning Ability) olarak vermiştir.
Bununla birlikte Yukl (1977: 152) örgütsel davranış ve personel psikolojisi adlı çalışmasında etkili liderlikten
ilk defa bahsetmiş olup etkili lider için güç (power) kavramının çok önemli ancak bir o kadar da dikkatli
kullanılması gereken bir kavram olduğunu vurgulamıştır. Güç, etkili bir lider için örneğin astların
organizasyonun amaç ve hedefleri doğrultusunda motive olduğu durumlarda önemli değilken, yine astların
organizasyonun amaç ve hedeflerinden saptığında, liderin fikirlerine
karşı geldikleri durumda onları
motive etmek ve işbirliği konusunda ikna etmek açısında oldukça önemlidir.
Ayrıca Yukl’un (2013: 146) etkili liderlikle ilgili vermiş olduğu birtakım özellikler şu şekildedir;
Yüksek enerjilidir ve strese karşı toleranslıdır,
İç kontrol denetimi,
Duygusal olgunluk,
Kişisel bütünlük,
Sosyalleşmiş motivasyon gücü,
Yüksek başarı,
Yüksek özgüven,
Düşük bağlanma ihtiyacı.
Imboden’in (2014: 963), etkili liderlik modelinde Şekil 1’de görüldüğü gibi etkili liderliği “kalite, iş kültürü
ve yenilik” olmak üzere üç alan üzerine kurmuştur. Bu alanlar gerekli becerilerin geliştirilmesi, liderliğin
adlandırılması, yönetim ve girişimci becerileridir. Liderlik vasfıyla, etkinliği artırmak (doğru olanı yapmak);
yönetim vasfıyla, verimliliği arttırmak (işleri doğru yapmak) ve girişimci vasfıyla, şirketi geliştirmek (yeni
İşletme Araştırmaları Dergisi
980
Journal of Business Research-Turk
B. Aydıntan – N. Künye – H. Ghafourzay 11/2 (2019) 976-989
şeyler yapmak). Bu modeli Imboden “Deming Döngüsü”nden (planla, yap, kontrol et, harekete geç) yola
çıkarak hazırlamıştır.
Şekil 1. Etkili Liderlik Modeli (Imboden, 2014: 963)
2.3. Duygusal Zekâ ve Etkili Liderlik İlişkisi
Liderlik özelliklerine bakıldığında bir liderin etkin bir lider olabilmesi için; insanları yönetirken, onları
motive ederken, rutin toplantı ve görüşmeler gibi kişilerle iletişim halinde olduğu her an bu davranışlarını
yerine getirirken kontrollü olması son derece önemlidir. Dolaysıyla burada liderin duygusal zekâsı devreye
girmektedir.
Bloch ve Whiteley (2007: 79), empati gösterme, kendini ve başkalarını yönetme, öz-bilinç, etki ve güven
çerçevesinde inşa edilen davranış ve tutumlar gibi özelliklerin yönetici seçimi ve terfisinde giderek daha çok
kullanılan ölçütler haline geldiğini belirtmişlerdir. Dolayısıyla bu ölçüler etkili liderlik özellikleriyle de
uyuştuğundan duygusal zekânın etkili lider için olmazsa olmazı denilebilir.
Başarılı liderler duygularını nasıl yöneteceklerini ve başkalarının duygularını okumayı bilirler. Empati
duyguları, liderin etkinliğini sağladığı gibi gerçeklik duygusuna sahip oldukları için güçlü ve zayıf
yanlarının farkında olmalarını da sağlar. Neyin arkasında durduklarını ve ilişkileri nasıl yöneteceklerini iyi
bilirler (Kets de Vries, 2007: 210).
İşletme Araştırmaları Dergisi
981
Journal of Business Research-Turk
B. Aydıntan – N. Künye – H. Ghafourzay 11/2 (2019) 976-989
Theodore Roosevelt’in (Kets de Vries, 2007: 272) “İyi bir lider, yapılmasını istediği şeyi yapacak kadar, iyi
adamları göreve seçecek kadar sezgisi olan, aynı zamanda görevlerini yaparken onların işine karışmayacak
kadar geri durmayı bilen kişidir” tanımına bakıldığında etkili bir liderin sahip olması gereken duygusal
zekâya atıf yaptığını görmekteyiz.
Literatüre bakıldığında duygusal zekânın liderlik türleri üzerindeki etkisini inceleyen birçok çalışma
bulunmaktadır. Bunlardan çoğu duygusal zekânın dönüştürücü liderlik ve etkileşimsel liderlik üzerine
etkilerini inceleyen çalışmalardır. Erkuş ve Günlü’nün (2008) “Duygusal Zekânın Dönüşümcü Liderlik
Üzerine Etkileri”, Leban ve Zulauf’un (2004) “İntelligence Abilities and Transformational Leadership Style”,
Downey v.d.’nin (2005) “Examinin The Relationship Between Leadership, Emotional İntelligence and
İntution in Senior Female Managers” gibi çalışmalar bunlara örnek verilebilir.
Duygusal zekânın etkili liderlikle ilişkisini inceleyen birtakım araştırmalar bu çalışmanın teorik kısmında
yer yer metin içinde verildiği gibi önemli birkaçı da şu şekilde sıralanabilir:
Palmer v.d.nin (2001) yapmış oldukları çalışmada duygusal zekâ ve etkili liderlik arasındaki ilişki
incelenmiştir. Duygusal zekâyı ölçmek için Salovey’in (1995) Trait Meta Mood Scale (TMMS) ve etkili
liderlik için de Avolio’nun (1995) The Multifactor Leadership Questionnaire (MLQ) ölçeğini kullanmışlar ve
dönüştürücü liderliğin duygusal zekâda etkileşimsel liderlerden daha yüksek olacağı öngörülmüştür.
McKeown ve Bates’in (2013) çalışmasında iletişim, ekip çalışması, işbirliği, uyum, bütünlüğünü/güvenilirlik
ve öz-farkındalık gibi beş liderlik özelliği incelenmiş olup duygusal zekâ konusunda personelle empati
kurmanın önemli olduğu ortaya konmuştur. Riggio ve Reichard (2008), etkili liderlik ve yönetimde duygusal
ve sosyal becerilerin rolünü kavramsallaştırmaya yönelik bir çerçeve oluşturmuş ve duygusal becerilerin
liderlik geliştirme programının önemli bir bileşeni olabileceğini öne sürmüşlerdir. Ayrıca araştırma
sonuçları, duygusal ve sosyal becerilerin hem lider etkinliği ile ilgili olduğunu hem de eğitim müdahaleleri
yoluyla geliştirilebildiğini göstermiştir.
Gardner ve Stough (2002) üst düzey yöneticilerin liderlik ve
duygusal zekâları arasındaki ilişkiyi inceleyen bir çalışma yapmış olup dönüştürücü liderlik ile duygusal
zekâ düzeyleri arasında güçlü bir ilişki olduğu; bırakınız yapsınlar/liberal liderlik (laissez faire) ile duygusal
zekâ arasında negatif bir ilişki olduğu; etkileşimsel liderlik ve duygusal zekâ arasında ise hiçbir ilişki
bulunmadığı sonucuna varmışlardır.
3. Yöntem
Bu çalışmanın amacı duygusal zekânın etkili liderlik üzerindeki etkisini incelemek olup çalışmanın hipotezi
aşağıdaki gibi verilebilir;
H1: Duygusal zekânın etkili liderlik üzerinde etkisi vardır.
Çalışma, Türkiye ve Afganistan’da bankacılık, eğitim (üniversite), savunma, sağlık
gibi kamu ve özel
kesimde yer alan çeşitli sektörler üzerinde kolayda örneklem yoluyla seçilmiş kişiler üzerinde yapılmıştır.
Karşılaştırmanın daha sağlıklı olabilmesi için örneklem sayısı aynı tutulmuş olup Türkiye için 100 adet ve
Afganistan için 100 adet anket değerlendirmeye alınmıştır.
Araştırmada ele alınan modelin şematik hali aşağıda gösterilmiştir.
İşletme Araştırmaları Dergisi
982
Journal of Business Research-Turk
B. Aydıntan – N. Künye – H. Ghafourzay 11/2 (2019) 976-989
Şekil 2. Araştırmanın Modeli
Araştırmada
veriler anket yöntemi yardımıyla toplanmış olup söz konusu anket formu üç bölümden
oluşmaktadır. İlk bölümde katılımcıların betimsel analizini ortaya koymak üzere bir takım demografik
özelliklere ilişkin ifadeler, ikinci bölümünde duygusal zekâ ile ilgili ifadeler, üçüncü bölümde ise etkili
liderlik ile ilgili ifadeler yer almaktadır.
Bu bağlamda katılımcıların duygusal zekâ düzeylerini ölçmek amacıyla Cook vd.nin (2012) “Emotional
İntelligence” ölçeğinden faydalanılmıştır. Söz konusu ölçekte duygusal zekâ altı alt boyutta ele alınmıştır.
Bunlar; öz-farkındalık (self-awareness),
özgüven (self-confidence), öz-disiplin (self-discipline), empati
(empathy), iyimserlik (optimism) ve sosyal sorumluluk (social responsibility) şeklinde gruplandırılmıştır.
Örneğin “Olumlu veya olumsuz duygularımı gösterdiğimde bu duyguların etrafımdakileri nasıl etkilediğini
farkedebilirim.” ifadesi öz-farkındalık boyutunda yer almakta; “Beni kızdıracak ya da sinirlendirecek bir
durumla karşılaştığımda kısgınlığımın üstesinden gelebilirim ve kızgınlığımı denetim altına alabilirim.”
ifadesi öz-disiplin boyutunda yer alırken; “Grup içinde potansiyel bir çatışma söz konusu olduğunda ortak
sorun çözme ya da anlaşma yolları bulmaya çalışırım.” ifadesi
sosyal sorumluluk boyutunda yer
almaktadır.
Katılımcıların etkili liderlik düzeylerini ölçmek için Bass ve Avolio’nun (1996) “Multifactor Leadership
Questionnaire – MLQ” ölçeğinden faydalanılmıştır. İfadelerden birkaçına örnek vermek gerekirse
“etrafımda olan insanların iyi hissetmelerini sağlarım. İnsanlara karmaşık durumlarla karşılaştıklarında yeni
yollar sunarım. İnsanların işlerini anlamlı bulmalarına yardımcı olurum. İnsanları başarı elde edebilecekleri
konulara yönlendiririm.”
Araştırmada ölçeklerde kullanılan ifadeler
5’li likert tipi ölçek yardımıyla değerlendirilmiş olup,
değerlendirmeler Hiçbir zaman (1), Ara sıra (2), Sık sık (3), Çoğunlukla (4), Her zaman (5) şeklinde
yapılmıştır.
Ölçeklerin güvenilirlik analizleri yapılmış olup güvenilirlik katsayıları (Cronbach’s Alpha) Tablo 2’de
gösterilebilir;
Tablo 2. Ölçeklerin Güvenilirlik Katsayıları
Duygusal Zekâ
Etkili Liderlik
Türkiye
0,815
0,872
Afganistan
0,710
0,797
Katılımcılardan elde edilen veriler SPSS 11.5 programından yararlanılarak analiz edilmiştir. Analizlerde
Frekans Analizi, Korelasyon Analizi ve Doğrusal Regresyon Analizinden faydalanılmıştır.
İşletme Araştırmaları Dergisi
983
Journal of Business Research-Turk
B. Aydıntan – N. Künye – H. Ghafourzay 11/2 (2019) 976-989
4.Bulgular
Çalışma, Türkiye ve Afganistan’da bankacılık, eğitim (üniversite), savunma, sağlık
gibi kamu ve özel
kesimde yer alan çeşitli sektörler üzerinde yapılmış olup söz konusu katılımcıların betimleyici istatistikleri
aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 3.Katılımcıların Cinsiyetlerine Göre Dağılımı
Türkiye
Cinsiyet
Yaş
Medeni Durum
Eğitim Durumu
Çalışma Süresi
Faaliyet Alanı
Afganistan
Sıklık
Yüzde
Sıklık
Yüzde
Kadın
53
53,0
12
12,0
Erkek
47
47,0
88
88,0
18-25 Yaş
37
37,0
50
50,0
26-33 Yaş
39
39,0
39
39,0
34-41 Yaş
13
13,0
10
10,0
42-49 Yaş
9
9,0
1
1,0
50+ Yaş
2
2,0
50
50,0
Bekâr
63
63,0
49
49,0
Evli
35
35,0
51
51,0
Ortaokul
4
-
4,0
-
6
6,0
30
30,0
Üniversite
42
42,0
36
36,0
Lisansüstü
54
54,0
28
28,0
0-5 Yıl
64
64,0
66
66,0
6-10 Yıl
9
9,0
17
17,0
10-15 Yıl
12
12,0
15
15,0
16+ Yıl
15
15,0
2
2,0
Kamu
57
57,0
15
15,0
Özel
Toplam
43
100
43,0
100,0
85
100
85,0
100,0
Lise
Betimleyici istatistiklere bakıldığında Tükiye’deki katılımcıların %53’ünün kadın %47’sinin erkek olduğu;
Afganistan’daki katılımcıların ise %1’sinin kadın %88’nin erkek katılımcı olduğu görülmektedir. Hem
Türkiye hem de Afganistan için katılımcıların %70’inden fazlasının yaş aralığının 18-33 yaş aralığında
olduğu görülmektedir. Eğitim düzeylerine bakıldığında Türkiye’deki katılımcıların 96’sının lisans ve
lisansüstü mezunu olduğu, Afganistan’daki katılımcıların 30’u lise, 36’sı lisans ve 28’i lisansüstü mezunu
olduğu görülmektedir. Faaliyet alanı olarak Türkiye’de kamu kesiminde çalışan katılımcılar daha fazla iken
(%57’si kamu kesim) Afganistan’da özel kesimde çalışan katılımcılar daha fazla (%85’i özel kesim) olmuştur.
Diğer yandan korelasyon analiziyle duygusal zekânın ve duygusal zekânın alt boyutları ile etkili liderlik
arasındaki ilişki test edilmiştir.
Tablo 4. Genel Korelasyon Tablosu (Türkiye)
Duygusal Zekâ
Etkili Liderlik
*0,05 anlamlılık düzeyi.
Duygusal Zekâ
1
0,631**
Etkili Liderlik
1
**0,01 anlamlılık düzeyi.
Seçilen örneklem bazında Türkiye için Tablo 4’de genel korelasyon tablosuna bakıldığında duygusal zekâ ile
etkili liderlik arasında %63,1 (0.631**) düzeyinde anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir.
İşletme Araştırmaları Dergisi
984
Journal of Business Research-Turk
B. Aydıntan – N. Künye – H. Ghafourzay 11/2 (2019) 976-989
Tablo 5. Ayrıntılı Korelasyon Tablosu (Türkiye)
1
1.Öz Farkındalık
2.Özgüven
2
3
5
4
6
1
3.Öz Disiplin
0,182
0,394**
0,247*
1
4.Empati
0,455**
0,302**
0,383**
1
5.İyimserlik
0,355**
0,375**
0,316**
0,386**
1
6.Sosyal Sorumluluk
0,311**
0,347**
0,338**
0,372**
0,379**
0,394**
1
0,356**
0,337**
0,530**
0,625**
7.Etkili Liderlik
7
1
0,346**
*0,05 anlamlılık düzeyi. **0,01 anlamlılık düzeyi.
1
Seçilen örneklem bazında Türkiye için Tablo 5’te korelasyon değerleri değerlendirildiğinde tüm boyutlar
arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu görülmektedir. Öz-farkındalık ile özgüven arasında anlamlı bir ilişki
bulunamamıştır. Diğer duygusal zekâ alt boyutları birbirleriyle anlamlı pozitif yönde ilişkilidirler. Diğer
yandan öz-farkındalık ile etkili liderlik arasında %34,7 (0,347**) oranında anlamlı bir ilişki olduğu
görülmekte olup öz-farkındalığı yüksek olan bireylerin etkili liderlik konusunda etkin bir role sahip olduğu
söylenebilir. Özgüven ile etkili liderlik arasında %34,6 (0.346**) oranında anlamlı bir ilişki ortaya çıkmış ve
buradan etkili liderlikte özgüveni yüksek olan bireylerin başarılı olduğu sonucuna varılabilir. Öz-disiplin ile
etkili liderlik arasında %35,6 (0.356**) oranında anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir. Empati ile etkili
liderlik arasındaki ilişki %33,7 (0.337**) oranında olup bu yönde etkili liderin empati duygusunun gelişmiş
olması beklenmektedir. İyimserlik ile etkili liderlik arasındaki ilişkiye bakıldığında %53 (0.530**) oranında
anlamlı bir ilişki olduğu görülmekte buradan da etkili liderin iyimser bir yapıda olmasının olumlu bir
etkisinin olacağı sonucuna varılabilir. Son olarak etkili liderlik ile duygusal zekâ boyutları arasında en fazla
ilişki %62,5 (0.625**) oranında sosyal sorumluluk boyutunda gerçekleşmiştir. Buradan etkili liderin sosyal
sorunlar üzerinde çalışmalar yapması için sosyal sorumluluk bilincinin yüksek olması beklenmektedir
yorumu yapılabilir. Türkiye örneklemi sonuçları için genel bir değerlendirme yapıldığında etkili liderliğin
en fazla ilişkide bulunduğu duygusal zekâ boyutu %62,5 oranında sosyal sorumluluk, en az ilişkide olduğu
duygusal zekâ boyutu %34,6 oranında özgüven olmuştur.
Tablo 6. Genel Korelasyon Tablosu (Afganistan)
Duygusal Zekâ
Etkili Liderlik
Duygusal Zekâ
1
Etkili Liderlik
0,590**
*0,05 anlamlılık düzeyi. **0,01 anlamlılık düzeyi.
1
Afganistan örneklemi için genel korelasyon tablosuna bakıldığında duygusal zekâ ile etkili liderlik arasında
%59 (0.590**) oranında anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir.
Tablo 7. Ayrıntılı Korelasyon Tablosu (Afganistan)
1
1.Öz Farkındalık
2
3
4
5
6
1
2.Özgüven
0,064
1
3.Öz Disiplin
0,296**
0,246*
1
4.Empati
0,257**
0,117
0,168
1
5.İyimserlik
0,145
0,237*
0,320**
0,202*
1
6.Sosyal Sorumluluk
0,168
0,207*
0,328**
0,194
0,374**
1
0,284**
0,319**
0,522**
0,390**
7.Etkili Liderlik
7
0,264**
0,333**
*0,05 anlamlılık düzeyi. **0,01 anlamlılık düzeyi.
1
Seçilen örneklem bazında Afganistan için Tablo 7’de korelasyon değerleri değerlendirildiğinde tüm boyutlar
arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu görülmektedir Bu bağlamda Tablo 7’ye bakıldığında öz- farkındalık
ile özgüven arasındaki ilişki Türkiye örneklemi sonuçlarıyla aynı çıkmış olup anlamlı bir ilişki
İşletme Araştırmaları Dergisi
985
Journal of Business Research-Turk
B. Aydıntan – N. Künye – H. Ghafourzay 11/2 (2019) 976-989
bulunamamıştır. Yine öz-farkındalık ile iyimserlik ve sosyal sorumluluk arasında anlamı bir ilişkiye
rastlanamamıştır. Benzer şekilde empati ile özgüven ve öz disiplin ve sosyal sorumluluk arasında da
anlamlı bir ilişkiye rastlanamadığı görülmektedir. Bununla beraber öz disiplin ile öz farkındalık arasında
(0,296**) ve öz disiplin ile özgüven arasında (0,246*) anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir.
Etkili liderlik ile duygusal zekânın alt boyutları arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmaktadır . Öz
farkındalık ile etkili liderlik arasında %26,4 (0,264**) oranında pozitif yönlü zayıf bir ilişki bulunmaktadır.
İyimserlik ile etkili liderlik arasındaki ilişki düzeyi %52,2 (0,522**) oranında olup orta düzeydedir. Genel bir
değerlendirme yapıldığında etkili liderliği en fazla etkileyen duygusal zekâ boyutu %52,2 oranında
iyimserlik, en az etkileyen duygusal zekâ boyutu %26,4 oranında öz farkındalık olmuştur.
Türkiye ve Afganistan örneklemleri için sonuçlar değerlendirildiğinde, korelasyon matrisinde açıklayıcı
değişkenler arasında çok yüksek oranda korelasyona rastlanmamıştır, dolayısıyla modelde çoklu doğrusal
bağlantı problemi yoktur.
Aşağıda Tablo 8’de Türkiye örneklemi için duygusal zekâ düzeyleri ile etkili liderlik arasındaki regresyon
analizi verilmiştir. Regregresyon modelinin p değeri 0.000 çıkmıştır yani duygusal zekâ düzeylerinin etkili
liderliği istatistiksel olarak açıklayabildiğini göstermektedir.
Tablo 8. Duygusal Zekâ Düzeyleri ile Etkili Liderlik Arasında Regresyon Analizi (Türkiye)
Bağımsız Değişkenler
Beta
t
Sig.
VIF
Öz Farkındalık
0,079
0,912
0,364
1,410
Özgüven
0,062
0,757
0,451
1,254
Öz Disiplin
0,059
0,688
0,493
1,352
Empati
-0,025
-0,274
0,785
1,487
İyimserlik
0,292
3,346
0,001
1,414
0,452
5,224
0,000
2
Bağımlı Değişken: Etkili Liderlik. Düzeltilmiş R = 0,466 F = 15,426 Sig. = 0,000
1,386
Sosyal Sorumluluk
Türkiye örneklemi için regresyon sonuçlarına bakıldığında
belirlilik düzeyinin (Düzeltilmiş R2) 0,466
olduğu görülmektedir. Bunun anlamı duygusal zekâ düzeylerinin etkili liderliğin yaklaşık %47’sini
açıklamasıdır.
Tablo 8’e bakıldığında duygusal zekâ boyutlarından sosyal sorumluluk ve iyimserliğin etkili liderlik
üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğu görülmektedir.
Aşağıda Tablo 9’da Afganistan örneklemi için duygusal zekâ düzeyleri ile etkili liderlik arasındaki
regresyon analizi verilmiştir. Regregresyon modelimizin p değeri 0.000 çıkmıştır yani duygusal zekâ
düzeylerinin etkili liderliği istatistiksel olarak açıklayabildiğini göstermektedir.
Tablo 9. Duygusal Zekâ Düzeyleri ile Etkili Liderlik Arasında Regresyon Analizi (Afganistan)
Bağımsız Değişkenler
Beta
t
Sig.
VIF
Öz Farkındalık
0,051
1,503
0,136
1,156
Özgüven
0,062
2,187
0,031
1,110
Öz Disiplin
0,059
0,039
0,969
1,290
Empati
0,055
1,860
0,066
1,120
İyimserlik
0,060
4,053
0,000
1,265
0,057
1,795
0,076
2
Bağımlı Değişken: Etkili Liderlik. Düzeltilmiş R = 0,362 F = 10,380 Sig. = 0,000
1,258
Sosyal Sorumluluk
İşletme Araştırmaları Dergisi
986
Journal of Business Research-Turk
B. Aydıntan – N. Künye – H. Ghafourzay 11/2 (2019) 976-989
Afganistan örneklemi için regresyon sonuçlarına bakıldığında belirlilik düzeyinin (Düzeltilmiş R2) 0,362
olduğu görülmekte bu da duygusal zekâ düzeylerinin etkili liderliğin yaklaşık %37’sini açıklamaktadır.
Tablo 9’a bakıldığında etkili liderlik üzerinde duygusal zekânın boyutlarından özgüven, empati, iyimserlik
ve sosyal sorumluluk boyutlarının etkili olduğu görülmektedir.
5.Sonuç
Duygusal zekânın etkili liderlik üzerindeki etkisini incelemek amacıyla Türkiye ve Afganistan’da bankacılık,
eğitim (üniversite), savunma, sağlık gibi kamu ve özel kesimde yer alan çeşitli sektörler üzerinde yapılmış
olan bu çalışmada, çalışmanın “H1: Duygusal zekânın etkili liderlik üzerinde etkisi vardır.” hipotezi kabul
edilmiştir.
Araştırmada elde edilen analizler neticesinde her iki ülke örnekleminde de (Türkiye ve Afganistan)
duygusal zekâ ve etkili liderlik arasında anlamlı pozitif yönlü bir ilişki görülmüştür (Türkiye için %63,1 ve
Afganistan için %59 düzeyinde ilişki). Her iki ülke örnekleminde de duygusal zekânın etkili liderlik
üzerinde bir etkisi olduğu ortaya çıkmıştır. Duygusal zekânın etkili liderliği etkilemesindeki fark,
ülkelerarasında duygusal zekânın alt boyutları açısından olmuştur. Türkiye örneklemi için bakıldığında
etkili liderlik üzerinde duygusal zekâ boyutlarından sosyal sorumluluk ve iyimserliğin etkili liderlik
üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğu görülmektedir. Afganistan örneklemi için bakıldığında etkili
liderlik üzerinde duygusal zekânın boyutlarından özgüven, empati, iyimserlik ve sosyal sorumluluk
boyutlarının etkili olduğu görülmektedir.
Bu çalışma, duygusal zekâ ve duygusal zekânın alt boyutlarının etkili liderlik üzerindeki etkisini göstermesi
açısından önemlidir. İleride bu konuda çalışma yapmak isteyenler, duygusal zekâyla benzerliği olan ve kimi
zaman karıştırılan sosyal zekâ kavramıyla etkili liderlik arasındaki ilişkiyi araştıran bir çalışma yapılabilirler.
Duygusal zekânın etkili liderlik üzerindeki etkisi incelenirken başka bir aracı değişken olarak kişilik ve
kişilik özellikleri, etkili ve etkili olmayan liderliği birbirinden ayırmak açısından kullanılabilir.
Kaynakça
Adair, J. (2003). Esin Veren Lider. Dharma Yay. (1. Bas.), İstanbul.
Bar-On, R., Ciarrochı, J., Forgas, J.P. and Mayer, J.D. (2001). Emotional intelligence and self-actualization.
Emotional Intelligence in Everyday Life : 82–97. Philadelphia, Taylorand Francis.
Bar-On, R. (2001). The Bar-On Model of Emotional- Social Intelligence-ESI. Psicothema, 18, supl., 13-25.
Bass, B. M. & AVOLIO, B. J. (1996). MLQ Multifactor Leadership Questionnaire For Teams. Redwood City,
CA: Mind Garden.
Bass B. M. (1997). Does The Transactional – Transformational Leadership Paradigm Transcend
Organizational and National Boundaries? Amarican Psychological Association. Vol. 52. No.2. pp.130139.
Beceren, E. (2012). Duygusal ve sosyal Zekâmız. Postiga Yay. (1. Bas.), İstanbul.
Bloch, S. ve Whiteley, P. (2007). Kusursuz Liderlik. Liderlik Yeteneklerinizi Geliştirme Klavuzu. Optimist
Yay. (1. Bas.), İstanbul.
Cook, S. And Macaulay, S. and Coldicott, H. (2012). Change Management Excellence: Using the Four
Intelligences for Successful Organizational Change. Kogan Page Publish. London.
Cooper, R.K. ve Sawaf, A. (1997). Applying Emotional İntelligence in the Workplace. Training &
Development. 51.12. pp.31+.
İşletme Araştırmaları Dergisi
987
Journal of Business Research-Turk
B. Aydıntan – N. Künye – H. Ghafourzay 11/2 (2019) 976-989
Doğan, S. ve Şahin, F. (2007). Duygusal Zekâ: Tarihsel Gelişimi ve Örgütler İçin Önemine Kavramsal Bir
Bakış. Ç.Ü. sosyal bilimler Enstitüsü Dergisi, C.16, S.1.
Downey, L.A., Papageorgiou, V. and Stough, C. (2005). Examinin The Relationship Between Leadership,
Emotional İntelligence and İntution in Senior Female Managers. Leadership & Organization
Development Journal. V.27. N.4.pp.250-264.
Erkuş, A. ve Günlü, E. (2008). Duygusal Zekânın Dönüşümcü Liderlik Üzerine Etkileri. İşletme Fakültesi
Dergisi, C.9, S.2. ss.187-209.
Fiedler, F.E. (1981). Leadership Effectiveness. American Behavioral Scientist. Vol.24. No.5.pp.619-632.
Gardner, L. ve Stough, C. (2002). Leadership & Organization Development Journal. Vol.23. Issue.2.pp. 68-78.
Girdauskiene, L. ve Eyvazzade, F. (2015). The Profile of an Effective Leadership in Multicultural Context.
Social and Behavioral Sciences 210 .pp.11 – 20.
Goleman, D. (2003). Duygusal Zekâ Neden IQ’dan Daha Önemlidir? Varlık /Bilim Yay. (23. Bas.), (Çev. Banu
Seçkin Yüksel), İstanbul.
Goleman, D. (2007). Sosyal Zekâ. Varlık Yay. (1. Bas.), İstanbul.
Goleman, D. (2002). Yeni Liderler. Varlık Yay. (4. Bas.), İstanbul.
Goleman, D. And Boyaztzis, R. (2008). Social İntelligence and the Biology of Leadership. Harvard Business
Rewiew. Vol. September-2008.pp.2-7.
Goetsch, D. L. (2005). Effective Leadership. Ten Steps for Technical Professions. Pearson Prentice Hall Pub.
New Jersey.
House, R.J. 1996. Path-Goal Theory of Leadership: Lessons, Legacy, and a Reformulated Theory. The
Leadership Quarterly. Vol,7. Issue 3. Pp 323-352.
Imboden, S. (2014). Food Safety Management. A Practical Guide for the Food Industry. Edited: Yasmine
Motarjemi and Huub Lelieveld. Elsevier B.V.Publish.
Katz, D. ve Kahn, R.L. (1977). Örgütlerin Toplumsal Psikolojisi. Türkiye Orta Doğu ve amme İdaresi
Enstitüsü Yay. N0.167 (Çev. Halil Can ve Yavuz Bayraktar), Doğan Basımevi, Ankara.
Kets de Vries, M. (2007). Liderliğin Gizemi. İşletmelerde Liderlik Davranışı. (Çev. Zülfü Dicleli). Türkiye
Metal Sanayicileri Sendikası Yay. İstanbul. (Eserin Orijinali Prentice Hall, Financial Times.
Kılıçarslan, F. (2010). 10 Adımda Duygusal Zekâ. Yaşam Boyu Başarıyı Yakalamanın Sırları. Nobel yay. (2.
Bas.), Ankara.
Leban, W. and Zulauf, C. (2004). İntelligence Abilities and Transformational Leadership Style. The
Leadership & Organization Development Journal. V.25. N.7.pp.554-564.
Mayer, J.D. ve Salovey, P. (1990). Emotional İntelligence. Imagination, Cognition and Personality, Vol. 9.
Issue.3.pp. 185-211.
Mayer, J.D., Caruso, D.R. and Perkins, D. (2001). Emotional İntelligence and Giftedness. Journal Roeper
Review. Vol.23. Issue 3. Pp.131-137.
McKeown, A. and Bates, J. (2013). Emotion İntelligent Leadership Findings from Study of Public Library
Branch Managers in Northern Ireland. Library Management. Vol.34. No.6/7. pp.462-485.
Palmer, B. & Walls, M. & Burgess, Z. & Stough, C. (2001). Emotional intelligence and effective leadership.
Leadership & Organization Development Journal, Vol. 22 Issue: 1, pp.5-10.
İşletme Araştırmaları Dergisi
988
Journal of Business Research-Turk
B. Aydıntan – N. Künye – H. Ghafourzay 11/2 (2019) 976-989
Riggio, R.E. ve Reichard, R.J. (2008). The Emotional and Social İntelligences of Effective Leadership. An
Emotional and Social Skill Approach. Journal of Managerial Psychology. Vol.23. No.2. pp.169-185.
Robbins, S. and Judge, T.A. (2015). Organizational Behavior. Pearson Pub.(16.Edit.). USA.
Tarhan, N. (2014). Duyguların Psikolojisi. Timaş Yay. (16. Bas.), İstanbul.
Titrek, O. (2010). IQ’dan EQ’ya. Duyguları Zekice Yönetme. Pegem Akademi Yay. (2. Bas.), Ankara.
Wexley, K.N. and Yukl, G. (1977). Organizational Behavior and Personnel Psychology. Irwin-Dorsey Ltd.
USA.
Yukl, G. (1999). An Evaluative Essay on Current Conceptions of Effective Leadership. European Journal Of
Work And Organızatıonal Psychology, 1999, Effectıve Leadershıp.8(1), 33–48.
Yukl, G. (2012). Effective Leadership: What we Know and What Questions Need More Attention. Academy
of Management Executive.26(4):66-85.December.
Yukl, G. (2013). Leadership in Organization. Pearson Publish. (8. Edit.), Westford in USA.
İşletme Araştırmaları Dergisi
989
Journal of Business Research-Turk