CUMHURİYETİN İLK YILLARINDA GAZİANTEP’TE SOSYO-EKONOMİK DURUM ÖZET Bağlık ve zeytinliklerle kurulu bir tepede Sacur ırmağıyla sulanan meyve bahçeleriyle...
moreCUMHURİYETİN İLK YILLARINDA GAZİANTEP’TE SOSYO-EKONOMİK DURUM
ÖZET
Bağlık ve zeytinliklerle kurulu bir tepede Sacur ırmağıyla sulanan meyve bahçeleriyle bostanların ortasında kurulan Gaziantep (Gaziayıntab), etrafı bahçelerle çevrili güzel ve yeni tarzda inşa edilmiş evleri ile konumlanmış önemli bir sanayi kentidir. İskenderun Limanı ile doğrudan ulaşıma sahiptir. İlgili yıllarda ortalama olarak, kent merkezinde 47.930, köylerde ise 49.507 kişi yaşamaktadır. Şehirde kurulan pazarda her şey satılabilmiş, hububat ürünleri timin (15-19-20 kg) adı verilen ölçekle, sebze türü yiyecekler ise batman ile ölçülmüştür. Kentte 6 sabun imalathanesi ve 3 adet motorla çalışan fabrika mevcuttur. Kentin ihracat ürünleri ve ihraç edildikleri yerler şu şekildedir: Fıstık, fıstık içi, ceviz, ceviz içi, üzüm, pekmez, bal, sadeyağ, zeytinyağı, incir, tatlı sucuk, kırmızı ve sarı sahtiyan, meşin ve kösele Avrupa’ya; Hasankeyf tütünü, sahtiyan, meşin ve kilim Suriye ile Mısır’a; sabun, alaca, dokuma şal ve kuşak Maraş, Elbistan, Urfa, Birecik, Behisni (Besni), Hısnımansur (Adıyaman), Malatya, Harput ve Diyarbakır’a ihraç edilmiştir. Transit olarak keçi ve kuzu derileri, koyun, cehri, mazı, kozak dişlice palamut, “kitre”, afyon, haşhaş, elma ve armut kısmen kasabadan kısmen de civar bölgelerden gelerek Suriye ve Avrupa’ya ihraç edilmiştir. Kentin ithalat ürünleri ise; petrol, çay, şeker, kahve, karabiber, işlenmiş deri, iplik, Mençıstır ipi, boya, hırdavat, attariye, cam, demir, bakır ve kalaydan meydana gelmiştir. İlgili yıllarda kentin ticari hayatında etkin olan ailelerin bazıları ise kaynaklara şu şekilde yansımıştır: Hocazade, Bozbaşızade, Kannecizade, Ukkaşzade (Ökkeşzade), Kebkebzade, İncozade, Söylemezzade, Batbatzade, Samanlızade, Kadızade, Daizade, Bazarbaşızade, Kapıcızade, Karslı Hacı Ömerzade vs. Kentin ticari hayatında öne çıkan bu aileler çoğunlukla Müslüman ve Türk ailelerden meydana gelmiştir. Bu durum gerek İttihat ve Terakki partisinin gerekse de Atatürk’ün hedeflediği milli tüccar oluşturma refleksinin önemli ölçüde Gaziantep’te başarıldığını göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Gaziantep tarihi, Gaziantep’te ticaret, cumhuriyet döneminde Antep fıstığı ihracatı, Gaziantep aile tarihi, milli tüccar, Gaziantep’te sabunculuk, Gaziantep nüfusu, Gaziantep ticaret tarihi.
THE SOCIO-ECONOMIC SITUATION IN GAZIANTEP
IN THE EARLY YEARS OF THE TURKISH REPUBLIC
Gaziantep (Gaziayıntab), established in the center of the fruit gardens and truck garden that are watered with Sacur rivers on a hill covered with vineyards and olive trees, is an important industrial city located with houses built in beautiful and new style, surrounded by gardens. It has direct access to Iskenderun Harbor. Normally, in the related years, 47,930 people live in the city center and 49,507 people live in the villages. Everything can be sold in a market built in the city, cereal products are measured with a scale called “timin” (15-19-20 kg), and vegetable foods are measured with a measure called “batman”. There are 6 soap manufacturing factories and 3 motoring factories in the city. The export products of the city and the places where they are exported are as follows: Pistachios, inside of pistachios, walnuts, inside of walnuts, grapes, boiled grape juices, honey, butters, olive oil, figs, grape sausages, red and yellow types of leather are exported to Europe. Hasankeyf tobacco, various leather types and rugs were exported to Syria and Egypt. Soap, woolen shawls and belts were exported to Maraş, Elbistan, Urfa, Birecik, Behisni (today Besni), Hısnımansur (Adıyaman), Malatya, Harput and Diyarbakır. As a transit, goat and lamb skin, sheep, buckthorn, gallnut, bonito (kozak dişlice palamut), tragacanth (kitre), opium, poppy, apple and pear were exported to Syria and Europe, partly from town and partly from neighboring areas. Import products of the city include: petroleum, tea, sugar, coffee, black pepper, processed leather, yarn, Manchester rope, paint, hardware, Spices products, glass, iron, copper and tin etc. Some of the families that have been active in the commercial life of the city in the years concerned are as follows: Hodjazade, Bozbashizade, Kannecizade, Ukkashzade (Ökkeshzade), Kebkebzade, İncozade, Söylemezzade, Batbatzade, Samanlızade, Kadızade, Daizade, Bazarbashizade, Kapıcızade, Karslı Hacı Ömerzade etc. These families, which stand out in the commercial life of the city, have mostly consist Muslim and Turkish families. This shows that both the Party of Union and Progress Party (İttihat and Terakki Party) and Atatürk's goal of creating a national merchant have been importantly achieved in Gaziantep.
Keywords
History of Gaziantep, trade in Gaziantep, export of Antep peanuts in republican period, family history of Gaziantep, national trader, soap in Gaziantep, Gaziantep population, Gaziantep trade history.