DİN VE MİLLİYETÇİLİĞİN
KESİŞİMİNDE POPÜLİZM
Dr. Bilge Yabancı
Popülist aktörler, son yıllarda inişli çıkışlı iktidar performanslarına rağmen, birbirinden çok
farklı ülkelerde kendilerine sağlam bir yer edinerek siyasetin başat aktörlerinden olmuşlardır.
Popülist sağ partilerin demokratik ilkeler ve anayasa karşıtı söylem ve politikalarına rağmen
birçok ülkede gözlemlenen “önlenemez” yükselişi, literatürde birbiriyle ilişkili iki noktayla açıklanmaktadır. Birincisi, popülistler, ekonomik, sosyal ve siyasi krizlerden mevcut kurumları ve
hâkim siyasi aktörleri sorumlu tutarak, yerleşmiş pratiklere topyekûn savaş açmaktadırlar.1 İkincisi, kendilerini siyaset dışı veya siyaset üstü olarak konumlandırarak, siyasetten ve yöneticilerden beklentisi kalmamış seçmen gruplarına, ‘post-demokrasi’ çağında yepyeni ve “kirlenmemiş”
bir alternatif sundukları mesajını vermektedirler.2 Ne var ki, popülistler kendilerine siyasi alan
açmak için var olan krizleri kullanmak dışında, belli kişi ve grupları hedef göstererek yeni krizler
de yaratmaktadırlar.
Popülist sağın kriz siyasetinde sıklıkla başvurduğu söylemler arasında din ve milliyetçilik referansları da yer almaktadır. Bu referansların
siyasi politikaları şekillendirme veya onlara
meşruiyet kazandırma yolunda sıkça kullanıldığı görülmektedir. Bu kısa analizde, popülist
sağ aktörlerin dini inançlara ait sembol ve söylemleri, temelinde laik ulus devlete dayanan
milliyetçilikle birleştirerek, kutuplaştırıcı bir
kimlik siyaseti izledikleri tartışılacaktır. Din ve
milliyetçilik ilişkisinin oldukça geniş olduğu göz
önüne alınarak3, bu analizde sadece popülist
sağ aktörlerin içinde bulundukları farklı siyasi
tarih, dini inanış ve sosyokültürel dinamiklere
rağmen, bu konuda birbirine benzer stratejilerini ele alan üç temel nokta öne çıkarılacaktır:
1) popülist sağın dini semboller, idealler ve
söylemlerle olan karmaşık ilişkisi, referans aldığı spesifik dini doktrinin içeriğinden bağımsızdır. Diğer bir deyişle, popülist siyasi aktörler, Hinduizm, İslam, Katoliklik ya da herhangi
başka bir dini referans alırken, o dinin sembol
ve söylemlerine benzer amaçlar için başvurmaktadır, 2) iktidardaki popülist sağ partiler,
modern laik ulus devletlerin temeli 19. ve 20.
yüzyıllara dayanan, ‘homojen millet’ ve ‘ulusal
kültür’ anlayışını benimseyen bir toplum dayatmaktadırlar, 3) din ve milliyetçiliğin kesişimi
sosyal barış için her zaman tehlikeli olsa da,
günümüzde popülizm ile birleşince, iktidardaki
popülist aktörlere insan hakları, hukukun üstünlüğü ve uluslararası yasaların ihlalini meşru
kılma ve hatta bu konuda geniş kitlelerin rızasını alma olanağı sağlamaktadır.
1
Popülizmin din ve milliyetçilikle ilişkisi
Popülizm, milletin iradesini “yozlaşmış seçkinlere” ve “içimizdeki düşmanlara” karşı nihai
meşruiyet kaynağı olarak yeniden tesis etmeyi
vaat eden bir siyasi söylem ve strateji olarak
tanımlanabilir.4 Dinlerin ilahi ve soyut kaygıları,
popülizmin milli irade ve “millet” ile ilgili dünyevi
saplantısıyla çeliştiğinden, din ve popülizm
arasında bir ilişki kurmak ilk bakışta pek mümkün görünmemektedir. Fakat birçok ülkede popülist siyasi aktörler dini sembolleri ve fikirleri
sıkça siyasi dile yansıtmaktadır. Hatırlayacak
olursak, ABD’nin önceki Başkanı Trump geçtiğimiz sene seçimlerden önce, St. George Kilisesi yakınlarında polisin aşırı güç kullanarak
dağıttığı protestolardan sonra, kilisenin
önünde elinde İncil ile poz vermişti. 2015 seçim kampanyası kapsamında Diyarbakır’ı ziyaret eden Cumhurbaşkanı Erdoğan da miting
sahnesine elinde Kürtçe Kuran’la çıkmış ve
“tek millet, tek bayrak, tek vatan ve tek dine”
vurgu yapmıştı. Yine İtalya’daki aşırı sağ popülist parti Kuzey Ligi’nin (Lega Nord) lideri
Salvini’nin seçim kampanyalarında boynunda
taşıdığı haçı öptüğü siyasi gösteri İtalyan basınında defalarca yer buldu. Bu örnekler farklı ülkelerden benzer anekdotlarla çoğaltılabilir.
Popülizmin tam anlamıyla siyasi bir ideoloji olmadığı; günlük siyasetin gereklerine ve toplumsal taleplere cevap vermek adına farklı ideoloji ve söylemlerden beslendiği akademik tartışmalara sıklıkla konu olmuştur.5 Popülist siyasi söylem, bir ülkedeki çoğunluğun mensup
olduğu inancı, düzenli olarak dini pratikleri uygulayan mütedeyyin kişilerden bağımsız olarak, “halkın” özgün kimliğinin ayırt edici bir yapı
taşı olarak konumlandırılmaktadır. Diğer bir
deyişle, dini inanç kişiye özel ve mahrem bir
pratik olmaktan soyutlanıp bir kimlik kategorisine indirgenmektedir. Dini inanç aynı zamanda millete veya milletin özgün kültürüne aidiyetin bir kriteri haline getirilmektedir.
Fakat popülizmin son derece oportünist bir siyasi söylem ve strateji olduğu göz önüne alındığında dini inancı millete aidiyet unsuru olarak
tanımlamanın sosyal ve politik dinamiklere
göre değiştiği de görülecektir. Özellikle Avrupa’daki popülist sağ aktörler, dini kimliği
“yerli ve milli kültürün” temel taşı olarak öne çıkarmaktadırlar. Böylece ülkedeki siyasi ve
sosyal haklar üzerinde söz sahibi olan “yerli
halk” ile göçmenler -özellikle de Müslüman
göçmenler- arasında kesin bir ayrım yapmaktırlar.6 Bu durum, son yıllarda bilhassa Hollanda, Fransa, Almanya, İtalya, İsviçre, İskandinavya ve Avusturya’daki aşırı popülist sağ
partiler için görünür hale gelmiştir.
Milliyetçilik ve etnisite alanlarında çalışmalarıyla tanınan Roger Brubaker, Avrupa’daki popülistlerin dine yaptığı vurguyu İslamcılık teriminden de etkilenerek, “kimlikçi Hristiyancılık”
(identitarian Christianism) olarak adlandırır.7
Bu kavramla anlatılmak istenen, bahsedilen ülkelerdeki popülist sağ partilerin, insan haklarına aykırı ve göçmenleri hedef alan eşitsizliği
himaye eden fikir ve politikaları liberal bir söylemin arkasına saklamalarıdır. Örneğin
İtalya’daki Kuzey Ligi, Almanya için Alternatif
(AfD), Fransa’daki Ulusal Cephe (RN), Avusturya Özgürlük Partisi (FPÖ) ve daha birçok
popülist parti, bu ülkelerdeki temel kültürü filosemitizm, LGBT ve kadın hakları, ifade özgürlüğüyle özdeşleştirmekte ve bu kültürün göçmenlerin getirdiği “Müslüman geleneklerin”
baskısı altında yok olacağını iddia etmektedirler.8 Avrupa’da popülistler, varsayılan hâkim
2
kültürün kaynağının da Hristiyanlık olduğunu
ileri sürmektedirler. Avrupa’nın ötesinde, Brezilya’da Bolsanaro’nun Taliban güçlerinin yönetime el koymasından sonra, Hristiyan Afgan
mültecilerin insani vize ile Brezilya’ya kabul
edileceğini açıklaması da popülistlerin dini
inancı, ulusal kültüre ve temel insan haklarına
erişimde bir kriter olmaya indirgeyen anlayışının çarpıcı bir örneğidir.9
Popülistler öncülük ettikleri özcü medeniyet
anlayışıyla, “Hristiyan-Batı kültürünün benzersiz liberal değerlerini”, “Müslüman istilacı” göçmen ve mültecilere karşı sahiplenecekleri iddiasında bulunmaktadırlar.10 Bu çerçevede daha
çok küreselleşmeye, Avrupa entegrasyonuna
ve kozmopolit kültüre karşı, ulus-devlet ve
güçlü sınırları savunmaktadırlar. Dahası, birçok ülkede popülistler, politik doğruculuk (political correctness) nedeniyle, Müslüman göçmenlerin Hristiyan Avrupa kültürüne yönelttiği
kültürel “tehdidin” halktan saklandığını ve sadece kendilerinin bu “gerçekleri” söylemeye
cesaret ettiğini de iddia etmektedirler.
En önemlisi, tüm bu söylemler, geniş kitleler
nezdinde göçün hem bir güvenlik zaafı hem de
bir yaşam tarzı ve kültür tehdidi oluşturduğu algısı yaratmaktadır. Bugüne değin yapılan akademik çalışmalar, Avrupa’da göçmenlere yönelik birtakım yaptırımlara verilen toplumsal
desteğin popülist sağ aktörlerin din, milliyetçilik
ve ulusal kültür ekseninde ortaya attığı argümanlarına dayanan kriz söylemiyle yakından
ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu pratikleri
şöyle sıralayabiliriz: a) göçü sınırlandıracak
yasal düzenlemeler, b) göçmenlerin sosyal
haklara ve vatandaşlığa erişimini kısıtlayan uygulamalar ve c) düzensiz göçmenleri uluslararası hukuka ve insan haklarına aykırı şekilde
gözaltına alma, işkence, geri gönderme ve sınırda geri itme gibi pratikler.11
Göçmen karşıtlığı ve ırkçılıkla mücadele etmek amacıyla öne çıkarılan göç ve göçün ekonomik faydalarına yapılan vurgu ise genelde
duygu ve önyargıları harekete geçiren popülist
kriz siyasetine bir alternatif olamamaktadır. Ne
yazık ki, popülist sağın din-milliyetçilik-ulusal
kültür söylemleriyle son yıllarda yakaladığı
toplumsal destek, ana akım siyasete de yansıyarak birçok ülkede merkez sağ ve sol aktörler
tarafından da benimsenmiştir.12
Popülist sağın demokrasi ve hukuka aykırı taleplere, din-milliyetçilik-ulusal kültür referanslarıyla meşruiyet sağlaması sadece göç ve
göçmenler üzerinden gerçekleşmemektedir.13
Amerika ve Avrupa dışında da popülist aktörler, din ve milliyetçiliği sıkça harmanlamaktadır. Avrupa ve Amerika’da göçmen karşıtlığı ve
ırkçılığı meşrulaştırmak için kullanılan dini aidiyet söylemlerine, diğer birçok ülkede farklı şekillerde ama aynı amaç için başvurmaktadırlar.
Bu amaç “içerideki ötekileri” “milli unsurlardan”
ayırmaktır. Etnik ve dini aidiyetlerin örtüştüğü
ve nüfusun büyük çoğunluğun tek bir dine ve
etnik kimliğe mensup olduğu ülkelerde dini
inanç, popülist sağ için milleti homojen ve organik bir bütün olarak tanımlamaya kaynak
oluşturmaktadır.
Popülistler, ulus-devletlerin inşa süreçlerinde
başvurulan ve günümüzde özellikle muhafazakâr ve milliyetçi eğilimli seçmenler üzerinde
etkisi olan ulusal kültür ve milli bellek referanslarına bilhassa etnik ve dini azınlıkları ötekileştirmek başvurmaktadır. Bu söylemde, din ve
etnisite ya da milliyet arasında bağlayıcı ve
karşılıklı bağımlı bir ilişki kurulur. Belirli bir
3
etnik grubun ya da milletin üyesi olmak için,
aynı zamanda onun baskın dinine de bağlı kalınmalıdır. Örneğin, “Sünni Müslüman olmadan gerçek bir Türk” ya da “Rus Ortodoksluğuna mensup olmadan gerçek bir Rus olunamaz”. Aynı şekilde, etnik kimlik içselleştirilmiş
bir dini kimliğe de işaret eder. Popülistler bir
yandan “gerçek” halkı din birliği üzerinden organik bir topluluk olarak tanımlarken, diğer
yandan devlet, millet, bayrak gibi modern laik
devletin sembol ve ögelerine kutsallık atfeden
ulus-devletçi bir anlayışı benimserler.
Örneğin, Hindistan’da Modi ve partisi BJP, etnik kimlik ve Hindu inanışının birbirinden ayrılamaz bir bütün olarak gerçek Hindistan halkını
tanımladığını öne sürmektedir. Hatta bu doğrultuda, yeni bir vatandaşlık yasası oluşturan
BJP’nin, Müslümanlar dışındaki göçmenlere
Hindistan vatandaşlığı için daha esnek kurallar
koyarak, din temelli ayrımcılığı kanunlaştırması bunun en açık örneklerinden biridir.14
Benzer bir durum 2016’de Endonezya’da gerçekleşti. Çin asıllı bir Hristiyan olan Jakarta Belediye Başkanı Ahok, 2017’de İslamcı ve muhafazakâr muhalefet bloğunun yürüttüğü ve
çoğunluğu Müslüman olan seçmenlere yönelik
kampanyada “İslam’a hakaret eden bir azınlığa mensup siyasi elitin temsilcisi” olarak karalama kampanyasıyla karşılaştıktan sonra,
ikinci kez girdiği yerel seçimleri, ilk dönem yürüttüğü başarılı belediye başkanlığına rağmen
kaybetti ve hapis cezasına çarptırıldı.15 Türkiye’de Adalet ve Kalkınma Partisi’nin (AKP)
dine yaptığı “birleştirici” vurgu, önceleri etnik
ve dini azınlıkları (Kürtler ve Aleviler gibi), siyasete hakim “seküler elitlere” karşı oluşturulan siyasi-toplumsal bloğun bir parçası haline
getirmeyi amaçlasa da, yerini Sünni İslam
kimliğinin muhalif azınlık, kişi ve grupların ötekileştirilmesinde bir araç olmaya bırakmıştır.16
Bu noktada hatırlanması gereken, geç Osmanlı ve erken Türkiye Cumhuriyeti dönemlerinden beri, Alevi ya da gayrimüslim grupların
devletin bireyden beklediği koşulsuz sadakate
sahip olmayan azınlıklar olarak görülüp, hep
şüpheyle yaklaşılan ve hiçbir zaman “milletin”
asli unsurları olamayan “içerideki ötekiler” olmalarıdır.17 Din ve ulus kimlik arasındaki kimlikçi bir ilişki kuran ve temelinde ulus-devlet
kurma sürecinde etnik ve dini azınlıkları dışlayan tarihsel uygulamaları benimseyen güncel
örnekler İsrail, Polonya, Macaristan, Rusya
gibi ülkelerden tartışmalarla çoğaltılabilir.
Özetle, dinsel kimliğin bir etnik aidiyetin doğal
uzantısı olduğu ülkelerde, popülist siyasetçiler
milli birlik, ulusal kültür ve medeniyet gibi özcü
ve tek tipçi yaklaşımları siyasi söyleme entegre
ederken çoğunluğun dini kimliğini referans olarak kabul etmektedir. Esasen, popülistler aslında yeni bir politik söylem ya da politika önermemekte; tarihsel olarak ulus-devlet kurma
sürecinden aşina olunan çoğunluğun dini
inancı, etnik kimlik, ulusal kültür ve vatandaşlık
ayrıcalıklarını birbirine eklemleyerek milliyetçi
ve muhafazakâr bir ideolojiyi sahiplenip devam
ettirmektedirler. Popülistlerin din ve milliyetçiliğin kesişiminde oluşturdukları hegemonik söylem, Amerika ve Avrupa’da Müslüman göçmen
ve sığınmacıların yerli ve milli kültürün kaynağı
Hristiyanlıkla bağdaşamaz, entegre edilemez,
“içimizdeki düşman” olarak tanımlanmasına
yol açarken, Türkiye ve benzer ülkelerde “gerçek halkı” muhalif azınlık gruplardan ayırmak
için kullanılmaktadır. Verilen dini referansların
içeriği ve bağlamı değişse de din-milliyetçilik
4
söyleminin hizmet ettiği popülist-partizan gayeler birbirlerine çok benzemektedir.
Sonuç
Popülist sağ siyasi aktörlerin din ve milliyetçiliğe olan yakın ilgisi, günümüz toplumlarda
yükselen sekülerleşme eğilimine tezat gibi görünebilir. Fakat bu durum dünyevi ve teolojik
alanın siyasetteki muğlak ve oportünist ittifakına işaret etmektedir. Popülistler için dini
inanç, toplum ve siyasetin bir zamanlar nasıl
olduğuna dair romantize edilmiş bir nostaljiyle
yakından ilgilidir. Din, milliyetçilik ve milli kültür
bileşimi, milletin refahını ve güvenliğini tehlikeye atmadan önce var olduğu iddia edilen,
ama aslında hiç var olmamış hayali homojen
bir toplumu “içimizdeki ötekiler” üzerinden idealize eder.
Popülistlerin etkili biçimde kontrol altında tuttuğu bu söylemler kamuoyunu doğrudan etkileyerek anayasal haklara ve uluslararası hukuka alenen aykırı eylemler için rıza üretme
olanağı sunmaktadır. Azınlıklar ve göçmenler
çoğunluğun dinsel-milli kimliği üzerinden ‘ötekiler’ olarak tanımlanınca, millete dahil olması
mümkün olmayan, temel hakları gasp edilebilir
güvenlik tehlikeleri olarak görülmektedir. Dini
kimliğe yapılan atıf aynı zamanda siyasi anlamda stratejik bir amaca da hizmet eder:
Popülistler, din-milliyetçilik-kültür ekseninde
yaptıkları siyasi çıkışlarla geniş kitlelere, onlara tanıdık gelen ulus-devletçi siyasi söylem
ve politikalarla ulaşıp toplumda yeni kırılmalar,
düşman imgeleri ve krizler yaratarak popülaritelerini siyasi zaferlere dönüştürebilmektedirler. Popülist sağ iktidarlara eklemlenen sivil
toplum, düşünce kuruluşları ve sendikalar da
bu söylemleri sürekli yeniden üretmektedirler.
Kimlik ve kriz siyasetine dayanan popülizme
nasıl cevap verileceğiyse halen tartışılan bir
konu olmaya devam etmektedir. Anayasa ve
demokratik prensipler veya uluslararası hukuk
argümanları tek başlarına popülist siyasetin
koyu destekçileri arasında yeterince yankı bulamamaktadır. Bu konuda yapılan sınırlı çalışmalar, ilk adımda toplumsal ve siyasi muhalefetin popülizmin kısa vadedeki cazibesine kapılmadan, ayrımcı ve kutuplaştırıcı söylemleri
ana akımlaştırmaması gerektiğine işaret etmektedir. İkinci adımdaysa, popülist partilere
zayıf ideolojik bağlarla bağlı ve kararsız seçmenlere ulaşmak için, demokratik parti ve sivil
toplumun hak temelli ve ortak insani değerlere
vurgu yapan bir siyasi söylemi benimsemesi
gerekmektedir.18
NOTLAR
1.
2.
3.
Benjamin Moffitt, “How to Perform Crisis: A Model for Understanding the Key Role of Crisis in Contemporary Populism,”
Government and Opposition 50, no. 02 (April 2015): 189–217, https://doi.org/10.1017/gov.2014.13.
Paul Taggart, “Populism and Representative Politics in Contemporary Europe,” Journal of Political Ideologies 9, no. 3
(2004): 269–88, https://doi.org/10.1080/1356931042000263528.
Ör: Rogers Brubaker, “Religion and Nationalism: Four Approaches*,” Nations and Nationalism 18, no. 1 (2012): 2–20,
https://doi.org/10.1111/j.1469-8129.2011.00486.x; Adrian Hastings, The Construction of Nationhood: Ethnicity, Religion
and Nationalism (Cambridge University Press, 1997); Barbara-Ann J. Rieffer, “Religion and Nationalism: Understanding
the Consequences of a Complex Relationship,” Ethnicities 3, no. 2 (June 1, 2003): 215–42,
5
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
https://doi.org/10.1177/1468796803003002003; J. Christopher Soper and Joel S. Fetzer, Religion and Nationalism in Global Perspective, Cambridge Studies in Social Theory, Religion and Politics (Cambridge: Cambridge University Press,
2018), https://doi.org/10.1017/9781316995280.
Cas Mudde and Cristóbal Rovira Kaltwasser, Populism: A Very Short Introduction, Very Short Introductions (Oxford, New
York: Oxford University Press, 2017); Benjamin De Cleen and Yannis Stavrakakis, “Distinctions and Articulations: A Discourse Theoretical Framework for the Study of Populism and Nationalism,” Javnost - The Public 24, no. 4 (October 2,
2017): 301–19, https://doi.org/10.1080/13183222.2017.1330083.
Cas Mudde and Cristobal Rovira Kaltwasser, “Populism,” in Oxford Handbook of Political Ideologies, ed. Michael Freeden
and Marc Stear (Oxford: Oxford University Press, 2013), 493–512; Benjamin Moffitt and Simon Tormey, “Rethinking Populism: Politics, Mediatisation and Political Style,” Political Studies 62, no. 2 (2013): 381–97, https://doi.org/10.1111/14679248.12032.
Nadia Marzouki, Duncan McDonnell, and Olivier Roy, eds., Saving the People: How Populists Hijack Religion (London: C
Hurst & Co Publishers Ltd, 2016).
Rogers Brubaker, “Between Nationalism and Civilizationism: The European Populist Moment in Comparative Perspective,”
Ethnic and Racial Studies 40, no. 8 (June 21, 2017): 1191–1226, https://doi.org/10.1080/01419870.2017.1294700.
Rosario Forlenza, “‘Abendland in Christian Hands’: Religion and Populism in Contemporary European Politics,” in Populism and the Crisis of Democracy (Routledge, 2018); Marzouki, McDonnell, and Roy, Saving the People.
https://brazilian.report/liveblog/2021/09/21/visas-christian-afghans-illegal/
Olivier Roy, “‘A Kitsch Christianity’: Populists Gather Support While Traditional Religiosity Declines,” Religion and Global
Society (blog), October 22, 2018, https://blogs.lse.ac.uk/religionglobalsociety/2018/10/a-kitsch-christianity-populists-gather-support-while-traditional-religiosity-declines/.
Natalie Masuoka and Jane Junn, The Politics of Belonging: Race, Public Opinion, and Immigration (University of Chicago
Press, 2013); Pietro Castelli Gattinara and Laura Morales, “The Politicization and Securitization of Migration in Western
Europe: Public Opinion, Political Parties and the Immigration Issue,” Handbook on Migration and Security, April 28, 2017,
https://www.elgaronline.com/view/edcoll/9781785360480/9781785360480.00024.xml; Anthony Heath et al., “Contested
Terrain: Explaining Divergent Patterns of Public Opinion towards Immigration within Europe,” Journal of Ethnic and Migration Studies 46, no. 3 (February 17, 2020): 475–88, https://doi.org/10.1080/1369183X.2019.1550145.
Aurelien Mondon and Aaron Winter, “Articulations of Islamophobia: From the Extreme to the Mainstream?,” Ethnic and
Racial Studies 40, no. 13 (October 21, 2017): 2151–79, https://doi.org/10.1080/01419870.2017.1312008.
https://brazilian.report/liveblog/2021/09/21/visas-christian-afghans-illegal/
Kai Schultz, “Modi Defends Indian Citizenship Law Amid Violent Protests,” The New York Times, December 22, 2019, sec.
World, https://www.nytimes.com/2019/12/22/world/asia/modi-india-citizenship-law.html.
Ihsan Ali-Fauzi, “Nationalism and Islamic Populism in Indonesia,” Heinrich-Böll-Stiftung, 2018, https://th.boell.org/en/2018/05/16/nationalism-and-islamic-populism-indonesia.
Bilge Yabanci, “At the Intersections of Populism, Nationalism and Islam: Justice and Development Party and Populist
Reconfiguration of Religion in Politics,” British Journal of Middle Eastern Studies online first (September 6, 2021): 1–25,
https://doi.org/10.1080/13530194.2021.1972794.
Gökhan Çetinsaya, “Rethinking Nationalism and Islam: Some Preliminary Notes on the Roots of ‘Turkish-Islamic Synthesis’
in Modern Turkish Political Thought,” The Muslim World 89, no. 3–4 (1999): 350–76, https://doi.org/10.1111/j.14781913.1999.tb02753.x.
Milan W. Svolik, “When Polarization Trumps Civic Virtue: Partisan Conflict and the Subversion of Democracy by Incumbents,” Quarterly Journal of Political Science 15, no. 1 (January 26, 2020): 3–31, https://doi.org/10.1561/100.00018132;
Dan Slater and Aries A. Arugay, “Polarizing Figures: Executive Power and Institutional Conflict in Asian Democracies,”
American Behavioral Scientist 62, no. 1 (January 1, 2018): 92–106, https://doi.org/10.1177/0002764218759577; MiC,
“Speaking to Core Beliefs in Immigration” (More in Common Report, 2019), https://www.moreincommon.com/ourwork/publications/.
Dr. Bilge Yabancı Venedik Üniversitesi’nde Marie Curie Araştırmacısıdır.
Bu çalışmada belirtilen görüşler yazarlara ait olup IstanPol ve Friedrich Ebert Stiftung Derneği’nin
kurumsal görüşleri ile kısmen ya da tamamen örtüşmeyebilir.
6